Y Groeslon - Hanes golygu

Irion am 17:51, 30 Hydref 2023

2023-10-30T17:51:22Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:51, 30 Hydref 2023
Llinell 1:		Llinell 1:
	Pentref sydd wedi cael ei enwi oherwydd ei safle yw '''Y Groeslon'''. Fe saif lle mae'r hen lôn fynydd sydd yn rhedeg ar hyd plwyf [[Llandwrog]] o'r myndd-dir i lawr at yr iseldir gerllaw'r môr yn croesi'r ffordd fawr, sef yr hen ffordd dyrpeg rhwng Caernarfon a Phorthmadog. Grugan Ddu, Grugan Wen a Grugan Ganol oedd enw'r ffermydd o gwmpas y groesffordd, a "Groeslon-grugan" yn enw naturiol ar y groesffordd sydd yno ac ar dŷ a godwyd yno.

	Roedd yn fan gyfleus ar gyfer [[Gefail y Groeslon\|gefail]], a chofnodir claddedigaeth Jane Morris, gwraig Owen Parry, gof o "Groes-lon Grugan", 4 Mawrth 1801. Roedd Owen Parry ei hun yn dal yn yr efail tan oi leiaf 1809. 'Roedd Owen a Jane yn rieni'r Parch. [[John Parry]], Caer, gweinidog cynnar y Methodistiaid Calfinaidd, golygydd ac athro yng Ngholeg y Bala.<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'', (Llundain, 1953), t. 692</ref> Rhaid bod digonedd o waith i ofaint yn y cylch , gan fod gofaint yn gweithio hefyd rywle yn [[Rhosnenan]] yr un pryd.<ref>Archifdy Caernarfon, XPE/24/10 Cofrestr Plwyf Llandwrog, 1801-9</ref>

	==Daeareg a nodweddion ffisegol==		==Daeareg a nodweddion ffisegol==
Llinell 7:		Llinell 5:

	==Hanes cynnar y pentref==		==Hanes cynnar y pentref==
			Pentref sydd wedi cael ei enwi oherwydd ei safle yw '''Y Groeslon'''. Fe saif lle mae'r hen lôn fynydd sydd yn rhedeg ar hyd plwyf [[Llandwrog]] o'r myndd-dir i lawr at yr iseldir gerllaw'r môr yn croesi'r ffordd fawr, sef yr hen ffordd dyrpeg rhwng Caernarfon a Phorthmadog. Grugan Ddu, Grugan Wen a Grugan Ganol oedd enw'r ffermydd o gwmpas y groesffordd, a "Groeslon-grugan" yn enw naturiol ar y groesffordd sydd yno ac ar dŷ a godwyd yno.

			Roedd yn fan gyfleus ar gyfer [[Gefail y Groeslon\|gefail]], a chofnodir claddedigaeth Jane Morris, gwraig Owen Parry, gof o "Groes-lon Grugan", 4 Mawrth 1801. Roedd Owen Parry ei hun yn dal yn yr efail tan oi leiaf 1809. 'Roedd Owen a Jane yn rieni'r Parch. [[John Parry]], Caer, gweinidog cynnar y Methodistiaid Calfinaidd, golygydd ac athro yng Ngholeg y Bala.<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'', (Llundain, 1953), t. 692</ref> Rhaid bod digonedd o waith i ofaint yn y cylch , gan fod gofaint yn gweithio hefyd rywle yn [[Rhosnenan]] yr un pryd.<ref>Archifdy Caernarfon, XPE/24/10 Cofrestr Plwyf Llandwrog, 1801-9</ref>

	Ychydig o dai oedd yma cyn dyfodiad y rheilffordd, ac felly codwyd capel ([[Capel Brynrodyn (MC)]]) - yn ôl hanesydd y Methodistiaid Calfinaidd, William Hobley - hanner ffordd rhwng treflan Y Groeslon, fel yr oedd ar ddechrau'r 19g a threflan y [[Dolydd]]. I ddechrau, roedd nifer o ffermydd yn y cylch: [[Y Grugan]], Cae Iago,Tyddyn Dafydd, Talar Siencyn a [[Llwyn-y-gwalch]]. Cafodd stori werinol ei dyfeisio i esbonio rhai o'r enwau hyn: sef bod ffermwr cefnog gyda phedwar mab wedi rhannu ei dir ymysg ei feibion - gan adael Cae i Iago, Tyddyn i Dafydd, Talar i Siencyn a Llwyn i'r gwalch (sef y mab ieuengaf)! Clywir y ffug-esboniad hwn yn y pentref hyd heddiw. Yn uwch i fyny'r allt o'r briffordd, datbygodd gasgliad o dyddynod ar rostir corsiog [[Rhosnenan]] (lle mae ystadau Cae Sarn, Y Garreg a'r [[Ysgol Y Groeslon\|ysgol]] erbyn heddiw, ac ar y tir i'r Gogledd o'r fan honno i gyfeiriad Brynffynnon).		Ychydig o dai oedd yma cyn dyfodiad y rheilffordd, ac felly codwyd capel ([[Capel Brynrodyn (MC)]]) - yn ôl hanesydd y Methodistiaid Calfinaidd, William Hobley - hanner ffordd rhwng treflan Y Groeslon, fel yr oedd ar ddechrau'r 19g a threflan y [[Dolydd]]. I ddechrau, roedd nifer o ffermydd yn y cylch: [[Y Grugan]], Cae Iago,Tyddyn Dafydd, Talar Siencyn a [[Llwyn-y-gwalch]]. Cafodd stori werinol ei dyfeisio i esbonio rhai o'r enwau hyn: sef bod ffermwr cefnog gyda phedwar mab wedi rhannu ei dir ymysg ei feibion - gan adael Cae i Iago, Tyddyn i Dafydd, Talar i Siencyn a Llwyn i'r gwalch (sef y mab ieuengaf)! Clywir y ffug-esboniad hwn yn y pentref hyd heddiw. Yn uwch i fyny'r allt o'r briffordd, datbygodd gasgliad o dyddynod ar rostir corsiog [[Rhosnenan]] (lle mae ystadau Cae Sarn, Y Garreg a'r [[Ysgol Y Groeslon\|ysgol]] erbyn heddiw, ac ar y tir i'r Gogledd o'r fan honno i gyfeiriad Brynffynnon).

	Datbygodd y pentref wedi i'r rheilffordd ~~gyrraedda~~ sefydlu gorsaf wrth y groesffordd: [[Rheilffordd Nantlle]] i ddechrau, ac wedyn [[Rheilffordd Sir Gaernarfon]]. Bu twf sylweddol wedi i hen fferm Grugan Wen gael ei werthu ym 1880. Roedd rhai tai wedi eu codi eisoes ar dir y fferm, ond roedd nifer sylweddol o lleiniau adeiladu ar gael hefyd. Gweler yr hysbyseb am yr arwerthiant isod<ref>''North Wales Express'', 2.4.1880, t.6</ref>		Datbygodd y pentref wedi i'r rheilffordd gyrraedd a sefydlu gorsaf wrth y groesffordd: [[Rheilffordd Nantlle]] i ddechrau, ac wedyn [[Rheilffordd Sir Gaernarfon]]. Bu twf sylweddol wedi i hen fferm Grugan Wen gael ei werthu ym 1880. Roedd rhai tai wedi eu codi eisoes ar dir y fferm, ond roedd nifer sylweddol o lleiniau adeiladu ar gael hefyd. Gweler yr hysbyseb am yr arwerthiant isod<ref>''North Wales Express'', 2.4.1880, t.6</ref>
	[[Delwedd:Gwerthiant y Grugan1.png\|bawd\|chwith\|400px\|Hysbyseb am arwerthiant 1880]] [[Delwedd:Gwerthiant y Grugan2.png\|bawd\|canol\|400px]]		[[Delwedd:Gwerthiant y Grugan1.png\|bawd\|chwith\|400px\|Hysbyseb am arwerthiant 1880]] [[Delwedd:Gwerthiant y Grugan2.png\|bawd\|canol\|400px]]

Irion am 17:49, 30 Hydref 2023

2023-10-30T17:49:21Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:49, 30 Hydref 2023
Llinell 7:		Llinell 7:

	==Hanes cynnar y pentref==		==Hanes cynnar y pentref==
	Ychydig o dai oedd yma cyn dyfodiad y rheilffordd, ac felly codwyd capel ([[Capel Brynrodyn (MC)]]) - yn ôl hanesydd y Methodistiaid Calfinaidd, William Hobley - hanner ffordd rhwng treflan Y Groeslon, fel yr oedd ar ddechrau'r 19g a threflan y [[Dolydd]]. I ddechrau, roedd nifer o ffermydd yn y cylch: Y Grugan, Cae Iago,Tyddyn Dafydd, Talar Siencyn a [[Llwyn-y-gwalch]]. Cafodd stori werinol ei dyfeisio i esbonio rhai o'r enwau hyn: sef bod ffermwr cefnog gyda phedwar mab wedi rhannu ei dir ymysg ei feibion - gan adael Cae i Iago, Tyddyn i Dafydd, Talar i Siencyn a Llwyn i'r gwalch (sef y mab ieuengaf)! Clywir y ffug-esboniad hwn yn y pentref hyd heddiw. Yn uwch i fyny'r allt o'r briffordd, datbygodd gasgliad o dyddynod ar rostir corsiog [[Rhosnenan]] (lle mae ystadau Cae Sarn, Y Garreg a'r [[Ysgol Y Groeslon\|ysgol]] erbyn heddiw, ac ar y tir i'r Gogledd o'r fan honno i gyfeiriad Brynffynnon).		Ychydig o dai oedd yma cyn dyfodiad y rheilffordd, ac felly codwyd capel ([[Capel Brynrodyn (MC)]]) - yn ôl hanesydd y Methodistiaid Calfinaidd, William Hobley - hanner ffordd rhwng treflan Y Groeslon, fel yr oedd ar ddechrau'r 19g a threflan y [[Dolydd]]. I ddechrau, roedd nifer o ffermydd yn y cylch: [[Y Grugan]], Cae Iago,Tyddyn Dafydd, Talar Siencyn a [[Llwyn-y-gwalch]]. Cafodd stori werinol ei dyfeisio i esbonio rhai o'r enwau hyn: sef bod ffermwr cefnog gyda phedwar mab wedi rhannu ei dir ymysg ei feibion - gan adael Cae i Iago, Tyddyn i Dafydd, Talar i Siencyn a Llwyn i'r gwalch (sef y mab ieuengaf)! Clywir y ffug-esboniad hwn yn y pentref hyd heddiw. Yn uwch i fyny'r allt o'r briffordd, datbygodd gasgliad o dyddynod ar rostir corsiog [[Rhosnenan]] (lle mae ystadau Cae Sarn, Y Garreg a'r [[Ysgol Y Groeslon\|ysgol]] erbyn heddiw, ac ar y tir i'r Gogledd o'r fan honno i gyfeiriad Brynffynnon).

			Datbygodd y pentref wedi i'r rheilffordd gyrraedda sefydlu gorsaf wrth y groesffordd: [[Rheilffordd Nantlle]] i ddechrau, ac wedyn [[Rheilffordd Sir Gaernarfon]]. Bu twf sylweddol wedi i hen fferm Grugan Wen gael ei werthu ym 1880. Roedd rhai tai wedi eu codi eisoes ar dir y fferm, ond roedd nifer sylweddol o lleiniau adeiladu ar gael hefyd. Gweler yr hysbyseb am yr arwerthiant isod<ref>''North Wales Express'', 2.4.1880, t.6</ref>
			[[Delwedd:Gwerthiant y Grugan1.png\|bawd\|chwith\|400px\|Hysbyseb am arwerthiant 1880]] [[Delwedd:Gwerthiant y Grugan2.png\|bawd\|canol\|400px]]









	==Crefydd==		==Crefydd==

Irion: /* Masnach a busnes */

2022-02-21T10:40:02Z

Masnach a busnes

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:40, 21 Chwefror 2022
Llinell 27:		Llinell 27:
	Pan agorodd [[Rheilffordd Nantlle]] arhosfan wrth y groesffordd ym 1856, dechreuodd y pentref modern dyfu oddi amgylch yr orsaf ac i fyny'r allt, a chynyddai'r tyfu wedi i'r rheilffordd fawr ddod gan agor yr [[Gorsaf reilffordd Y Groeslon\|orsaf]] ym 1867. Yn fuan wedyn daeth y Groeslon yn gyrchfan i bobl y plwyf i gyd oedd am ddal tren neu ddanfon neu gasglu nwyddau a gludid ar y lein. Am flynyddoedd hyd at 1905, dynodwyd y Groeslon yn "R.S.O.", sef ''railway sub office'' neu fan i ble cyrchid eitemau post gan y rheilffordd yn uniongyrchol heb iddynt gael eu didoli'n gyntaf gan y prif swyddfa leol (Caernarfon). Byddai'r is-swyddfa reilffordd leol wedyn yn eu didoli a'u hanfon allan, a gwelir "Groeslon RSO" yn aml ar hen amlenni a chardiau post.<ref>http://gbstamp.co.uk/article/gb-railway-sub-offices-and-postmarks-421.html. Cyrchwyd 29.12.2017.</ref>		Pan agorodd [[Rheilffordd Nantlle]] arhosfan wrth y groesffordd ym 1856, dechreuodd y pentref modern dyfu oddi amgylch yr orsaf ac i fyny'r allt, a chynyddai'r tyfu wedi i'r rheilffordd fawr ddod gan agor yr [[Gorsaf reilffordd Y Groeslon\|orsaf]] ym 1867. Yn fuan wedyn daeth y Groeslon yn gyrchfan i bobl y plwyf i gyd oedd am ddal tren neu ddanfon neu gasglu nwyddau a gludid ar y lein. Am flynyddoedd hyd at 1905, dynodwyd y Groeslon yn "R.S.O.", sef ''railway sub office'' neu fan i ble cyrchid eitemau post gan y rheilffordd yn uniongyrchol heb iddynt gael eu didoli'n gyntaf gan y prif swyddfa leol (Caernarfon). Byddai'r is-swyddfa reilffordd leol wedyn yn eu didoli a'u hanfon allan, a gwelir "Groeslon RSO" yn aml ar hen amlenni a chardiau post.<ref>http://gbstamp.co.uk/article/gb-railway-sub-offices-and-postmarks-421.html. Cyrchwyd 29.12.2017.</ref>

	Tyfodd rôl fasnachol y pentref ymhellach gyda dwy dafarn o bobtu'r lôn a arweiniai dros groesfan y rheilffordd, sef Y [[Grugan Arms]] (sydd bellach wedi ei dymchwel) a'r Llanfair Arms, a agorwyd ym 1841 ac a enwyd ar ôl tirfeddiannwyr y safle ger y rheilffordd, sef Ystad Llanfair-isgaer, ond sy'n cael ei hadnabod ar dafod lleferydd fel [[Tafarn Pen Nionyn\|y Pen Nionyn]], Dywedir fod Groeslon House wedi bod yn dafarn hefyd ar un adeg.		Tyfodd rôl fasnachol y pentref ymhellach gyda dwy dafarn o bobtu'r lôn a arweiniai dros groesfan y rheilffordd, sef [[Tafarn Grugan Arms]] (sydd bellach wedi ei dymchwel) a'r Llanfair Arms, a agorwyd ym 1841 ac a enwyd ar ôl tirfeddiannwyr y safle ger y rheilffordd, sef Ystad Llanfair-isgaer, ond sy'n cael ei hadnabod ar dafod lleferydd fel [[Tafarn Pen Nionyn\|y Pen Nionyn]], Dywedir fod Groeslon House wedi bod yn dafarn hefyd ar un adeg.

	Roedd yno swyddfa bost a siopau - rhyw 26 ohonynt yn ôl y sôn, gan gynnwys barbwr a dwy fecws. Mor ddiweddar â'r 1980au, roedd siop ddillad, siop drin gwallt, ail siop nwyddau cyffredinol a siop ffrwythau a llysiau yn dal yn agored. Fe gaeodd swyddfa bost a siop olaf y pentref yn 2014 (er i siop a swyddfa bost newydd agor yn y [[Dolydd]] tua'r un pryd).<ref>Wenna Williams (gol.) ''Hanes y Groeslon'', tt.63-73.</ref>		Roedd yno swyddfa bost a siopau - rhyw 26 ohonynt yn ôl y sôn, gan gynnwys barbwr a dwy fecws. Mor ddiweddar â'r 1980au, roedd siop ddillad, siop drin gwallt, ail siop nwyddau cyffredinol a siop ffrwythau a llysiau yn dal yn agored. Fe gaeodd swyddfa bost a siop olaf y pentref yn 2014 (er i siop a swyddfa bost newydd agor yn y [[Dolydd]] tua'r un pryd).<ref>Wenna Williams (gol.) ''Hanes y Groeslon'', tt.63-73.</ref>

Irion am 10:33, 21 Chwefror 2022

2022-02-21T10:33:38Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:33, 21 Chwefror 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Pentref sydd wedi cael ei enwi oherwydd ei safle yw '''Y Groeslon'''. Fe saif lle mae'r hen lôn fynydd sydd yn rhedeg ar hyd plwyf [[Llandwrog]] o'r myndd-dir i lawr at yr iseldir gerllaw'r môr yn croesi'r ffordd fawr, sef yr hen ffordd dyrpeg rhwng Caernarfon a Phorthmadog. Roedd yn fan gyfleus ar gyfer [[Gefail y Groeslon\|gefail]], a chofnodir claddedigaeth Jane Morris, gwraig Owen Parry, gof o "Groes-lon Grugan", 4 Mawrth 1801. Roedd Owen Parry ei hun yn dal yn yr efail tan oi leiaf 1809. Rhaid bod digonedd o waith yn y cylch ~~i ofaint~~, gan fod gofaint yn gweithio hefyd rywle yn [[Rhosnenan]] yr un pryd.<ref>Archifdy Caernarfon, XPE/24/10 Cofrestr Plwyf Llandwrog, 1801-9</ref> ~~Grugan oedd enw'r ffermydd o gwmpas y groesffordd.~~		Pentref sydd wedi cael ei enwi oherwydd ei safle yw '''Y Groeslon'''. Fe saif lle mae'r hen lôn fynydd sydd yn rhedeg ar hyd plwyf [[Llandwrog]] o'r myndd-dir i lawr at yr iseldir gerllaw'r môr yn croesi'r ffordd fawr, sef yr hen ffordd dyrpeg rhwng Caernarfon a Phorthmadog. Grugan Ddu, Grugan Wen a Grugan Ganol oedd enw'r ffermydd o gwmpas y groesffordd, a "Groeslon-grugan" yn enw naturiol ar y groesffordd sydd yno ac ar dŷ a godwyd yno.

			Roedd yn fan gyfleus ar gyfer [[Gefail y Groeslon\|gefail]], a chofnodir claddedigaeth Jane Morris, gwraig Owen Parry, gof o "Groes-lon Grugan", 4 Mawrth 1801. Roedd Owen Parry ei hun yn dal yn yr efail tan oi leiaf 1809. 'Roedd Owen a Jane yn rieni'r Parch. [[John Parry]], Caer, gweinidog cynnar y Methodistiaid Calfinaidd, golygydd ac athro yng Ngholeg y Bala.<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'', (Llundain, 1953), t. 692</ref> Rhaid bod digonedd o waith i ofaint yn y cylch , gan fod gofaint yn gweithio hefyd rywle yn [[Rhosnenan]] yr un pryd.<ref>Archifdy Caernarfon, XPE/24/10 Cofrestr Plwyf Llandwrog, 1801-9</ref>

	==Daeareg a nodweddion ffisegol==		==Daeareg a nodweddion ffisegol==
Llinell 5:		Llinell 7:

	==Hanes cynnar y pentref==		==Hanes cynnar y pentref==
	Ychydig o dai oedd yma cyn dyfodiad y rheilffordd, ac felly codwyd capel ([[Capel Brynrodyn (MC)]]) hanner ffordd rhwng treflan Y Groeslon, fel yr oedd ar ddechrau'r 19g a threflan y [[Dolydd]]~~, yn ôl hanesydd y Methodistiaid Calfinaidd, William Hobley~~. I ddechrau, roedd nifer o ffermydd yn y cylch: Y Grugan, Cae Iago,Tyddyn Dafydd, Talar Siencyn a [[Llwyn-y-gwalch]]. ~~Cododd~~ stori ~~werin mai~~ ffermwr cefnog ~~a rannai~~ ei dir ymysg ei feibion ~~oedd yn gyfrifol am nifer o'r enwau hyn~~ - gan ~~iddo~~ adael Cae i Iago, Tyddyn i Dafydd, Talar i Siencyn a Llwyn i'r gwalch (sef y mab ieuengaf)! Yn uwch i fyny'r allt o'r briffordd, datbygodd gasgliad o dyddynod ar rostir corsiog [[Rhosnenan]] (lle mae ystadau Cae Sarn, Y Garreg a'r [[Ysgol Y Groeslon\|ysgol]] erbyn heddiw, ~~a'r~~ tir i'r Gogledd o'r fan honno i gyfeiriad Brynffynnon).		Ychydig o dai oedd yma cyn dyfodiad y rheilffordd, ac felly codwyd capel ([[Capel Brynrodyn (MC)]]) - yn ôl hanesydd y Methodistiaid Calfinaidd, William Hobley - hanner ffordd rhwng treflan Y Groeslon, fel yr oedd ar ddechrau'r 19g a threflan y [[Dolydd]]. I ddechrau, roedd nifer o ffermydd yn y cylch: Y Grugan, Cae Iago,Tyddyn Dafydd, Talar Siencyn a [[Llwyn-y-gwalch]]. Cafodd stori werinol ei dyfeisio i esbonio rhai o'r enwau hyn: sef bod ffermwr cefnog gyda phedwar mab wedi rhannu ei dir ymysg ei feibion - gan adael Cae i Iago, Tyddyn i Dafydd, Talar i Siencyn a Llwyn i'r gwalch (sef y mab ieuengaf)! Clywir y ffug-esboniad hwn yn y pentref hyd heddiw. Yn uwch i fyny'r allt o'r briffordd, datbygodd gasgliad o dyddynod ar rostir corsiog [[Rhosnenan]] (lle mae ystadau Cae Sarn, Y Garreg a'r [[Ysgol Y Groeslon\|ysgol]] erbyn heddiw, ac ar y tir i'r Gogledd o'r fan honno i gyfeiriad Brynffynnon).

	==Crefydd==		==Crefydd==
	Roedd nifer o addoldai yn y pentref. Gweler dan eu henwau am ~~erthyglau~~ llawn ~~amdanynt~~.		Roedd nifer o addoldai yn y pentref. Gweler erthyglau dan eu henwau am fanylion llawn.

	Y cyntaf i'w agor efallai oedd [[Capel Bryn'rodyn (MC)]].		Y cyntaf i'w agor efallai oedd [[Capel Bryn'rodyn (MC)]].
Llinell 20:		Llinell 22:
	Gwerthwyd Capel Gosen yn ystod 2018, gan fod yr adeilad wedi bod yn anniogel ers rhai blynyddoedd. Bellach, mae cynulleidfa'r Annibynwyr yn y pentref yn cwrdd yn y Neuadd Goffa, a dyma'r unig 'gapel' sydd yn dal ar agor yn y pentref.		Gwerthwyd Capel Gosen yn ystod 2018, gan fod yr adeilad wedi bod yn anniogel ers rhai blynyddoedd. Bellach, mae cynulleidfa'r Annibynwyr yn y pentref yn cwrdd yn y Neuadd Goffa, a dyma'r unig 'gapel' sydd yn dal ar agor yn y pentref.

	Roedd eglwys ar gyfer rhannau uchaf plwyf [[Llandwrog]], [[Eglwys Sant Thomas, Y Groeslon]], wedi ei ~~godi~~ ym 1852-3 ger fferm Cefn-nen. Er bod mynwent ~~ynd al~~ yno, chwalwyd yr eglwys ar ôl ei chau. Codwyd ficerdy ger Tal-y-llyn. Roedd neuadd gwrdd, Ystafell yr Eglwys, a oedd gynt yn adeilad yr Annibynwyr, "Gosen Bach", wrth drofa ger Tal-y-llyn. Mae bellach yn cael ei ddefnyddio fel siop ddillad priodas a depo nwy.		Roedd yna eglwys ar gyfer rhannau uchaf plwyf [[Llandwrog]], [[Eglwys Sant Thomas, Y Groeslon]], a oedd wedi ei hadeiladu ym 1852-3 ger fferm Cefn-nen. Er bod mynwent yn dal yno, chwalwyd yr eglwys ar ôl ei chau. Codwyd ficerdy ger Tal-y-llyn. Roedd neuadd gwrdd, Ystafell yr Eglwys, a oedd gynt yn adeilad yr Annibynwyr, "Gosen Bach", wrth drofa ger Tal-y-llyn. Mae'r adeilad hwn bellach yn cael ei ddefnyddio fel siop ddillad priodas a depo nwy.

	==Masnach a busnes==		==Masnach a busnes==
	Pan agorodd [[Rheilffordd Nantlle]] arhosfan wrth y groesffordd ym 1856, dechreuodd y pentref modern dyfu oddi amgylch yr orsaf ac i fyny'r allt, a chynyddai'r tyfu wedi i'r rheilffordd fawr ddod gan agor yr [[Gorsaf reilffordd Y Groeslon\|orsaf]] ym 1867. Yn fuan wedyn daeth y Groeslon yn gyrchfan i bobl y plwyf i gyd oedd am ddal tren neu ddanfon neu gasglu nwyddau a gludid ar y lein. Am flynyddoedd hyd at 1905, dynodwyd y Groeslon yn "R.S.O.", sef ''railway sub office'' neu fan i ble cyrchid eitemau post gan y rheilffordd yn uniongyrchol heb iddynt gael eu didoli', gyntaf gan y prif swyddfa leol (Caernarfon). Byddai'r is-swyddfa reilffordd leol wedyn eu didoli a'u hanfon allan, a gwelir "Groeslon RSO" yn aml ar hen amlenni a chardiau post.<ref>http://gbstamp.co.uk/article/gb-railway-sub-offices-and-postmarks-421.html. Cyrchwyd 29.12.2017.</ref>		Pan agorodd [[Rheilffordd Nantlle]] arhosfan wrth y groesffordd ym 1856, dechreuodd y pentref modern dyfu oddi amgylch yr orsaf ac i fyny'r allt, a chynyddai'r tyfu wedi i'r rheilffordd fawr ddod gan agor yr [[Gorsaf reilffordd Y Groeslon\|orsaf]] ym 1867. Yn fuan wedyn daeth y Groeslon yn gyrchfan i bobl y plwyf i gyd oedd am ddal tren neu ddanfon neu gasglu nwyddau a gludid ar y lein. Am flynyddoedd hyd at 1905, dynodwyd y Groeslon yn "R.S.O.", sef ''railway sub office'' neu fan i ble cyrchid eitemau post gan y rheilffordd yn uniongyrchol heb iddynt gael eu didoli'n gyntaf gan y prif swyddfa leol (Caernarfon). Byddai'r is-swyddfa reilffordd leol wedyn yn eu didoli a'u hanfon allan, a gwelir "Groeslon RSO" yn aml ar hen amlenni a chardiau post.<ref>http://gbstamp.co.uk/article/gb-railway-sub-offices-and-postmarks-421.html. Cyrchwyd 29.12.2017.</ref>

	Tyfodd rôl fasnachol y pentref ymhellach gyda dwy dafarn o bobtu'r lôn a arweiniai dros ~~grosin~~ y rheilffordd, sef Y Grugan Arms (sydd bellach wedi ei dymchwel) a'r Llanfair Arms, a agorwyd ym 1841 ac a enwyd ar ôl tirfeddiannwyr y safle ger y rheilffordd, sef Ystad Llanfair-isgaer, ond sy'n cael ei hadnabod ar dafod lleferydd fel [[Tafarn Pen Nionyn\|y Pen Nionyn]], Dywedir fod Groeslon House wedi bod yn dafarn hefyd ar un adeg.		Tyfodd rôl fasnachol y pentref ymhellach gyda dwy dafarn o bobtu'r lôn a arweiniai dros groesfan y rheilffordd, sef Y [[Grugan Arms]] (sydd bellach wedi ei dymchwel) a'r Llanfair Arms, a agorwyd ym 1841 ac a enwyd ar ôl tirfeddiannwyr y safle ger y rheilffordd, sef Ystad Llanfair-isgaer, ond sy'n cael ei hadnabod ar dafod lleferydd fel [[Tafarn Pen Nionyn\|y Pen Nionyn]], Dywedir fod Groeslon House wedi bod yn dafarn hefyd ar un adeg.

	Roedd yno swyddfa bost a siopau - rhyw 26 ohonynt yn ôl y sôn, gan gynnwys barbwr a dwy fecws. Mor ~~diweddar~~ â'r 1980au, roedd siop ddillad, siop drin gwallt, ail siop nwyddau cyffredinol a siop ffrwythau a llysiau yn dal ~~i fynd~~. Fe gaeodd swyddfa bost a siop olaf y pentref yn 2014 (er i siop a swyddfa bost newydd agor yn y [[Dolydd]] tua'r un pryd).<ref>Wenna Williams (gol.) ''Hanes y Groeslon'', tt.63-73.</ref>		Roedd yno swyddfa bost a siopau - rhyw 26 ohonynt yn ôl y sôn, gan gynnwys barbwr a dwy fecws. Mor ddiweddar â'r 1980au, roedd siop ddillad, siop drin gwallt, ail siop nwyddau cyffredinol a siop ffrwythau a llysiau yn dal yn agored. Fe gaeodd swyddfa bost a siop olaf y pentref yn 2014 (er i siop a swyddfa bost newydd agor yn y [[Dolydd]] tua'r un pryd).<ref>Wenna Williams (gol.) ''Hanes y Groeslon'', tt.63-73.</ref>

	Mae erthygl sylweddol ar [[Siopau'r Groeslon]] hefyd ar gael ar y Cof, sydd yn rhoi llawer mwy o fanylion.		Mae erthygl sylweddol ar [[Siopau'r Groeslon]] hefyd ar gael ar y Cof, sydd yn rhoi llawer mwy o fanylion.

	Roedd y pentref a'r ardal hefyd yn gartref i nifer o fusnesau a fyddai'n cwrdd ag anghenion yr ardal, yn wasanaethau ac yn fân weithfeydd gwaithgynhyrchu. Dyma restr o'r busnesau a fu'n weithgar am gyfnod o leiaf ers 1900<ref>Gwybodaeth leol wedi ei chywain gan Mrs Mari Vaughan Jones</ref>:		Roedd y pentref a'r ardal hefyd yn gartref i nifer o fusnesau a fyddai'n cwrdd ag anghenion yr ardal, yn wasanaethau ac yn fân weithfeydd gwaithgynhyrchu. Dyma restr o'r busnesau a fu'n weithgar (am gyfnod o leiaf) ers 1900<ref>Gwybodaeth leol wedi ei chywain gan Mrs Mari Vaughan Jones</ref>:

	* Gweithdy adeiladydd yn Rhes Glynllifon.		* Gweithdy adeiladydd yn Rhes Glynllifon.
	* Y Becws, a fu wedyn yn weithdy teiliwr ac yn weithdy gwneud hetiau cyn troi'n ôl yn fecws.		* Y Becws, a fu wedyn yn weithdy teiliwr ac yn weithdy gwneud hetiau cyn troi'n ôl yn fecws.
	* Gorsaf betrol, modurdy a gefail gan Owen ~~parry~~, wrth ochr [[Tafarn y Llanfair Arms]] lle buodd yn dafarnwr.		* Gorsaf betrol, modurdy a gefail gan Owen Parry, wrth ochr [[Tafarn y Llanfair Arms]] lle buodd yn dafarnwr.
	* Lladd-dy yn Lleiniau.		* Lladd-dy yn Lleiniau.
	* Lladd-dy yn Nolnennan.		* Lladd-dy yn Nolnennan.
Llinell 47:		Llinell 49:
	* Gefail yn y Garreg Fawr.		* Gefail yn y Garreg Fawr.
	* Gof arian yn Rhoslan.		* Gof arian yn Rhoslan.
	* Iard lo, ~~sydd bellach~~ hefyd yn gwerthu hen bethau pensaernïol a defnyddiau adeiladu wedi'u hadfeddiannu.		* Iard lo, a fu hefyd yn gwerthu hen bethau pensaernïol a defnyddiau adeiladu wedi'u hadfeddiannu.
	* Gweithdy seiri coed a seiri maen yn Nhŷ Popty.		* Gweithdy seiri coed a seiri maen yn Nhŷ Popty.
	* Gweithdy saer coed (D.J. Roberts) yn Gladstone House.		* Gweithdy saer coed (D.J. Roberts) yn Gladstone House.
Llinell 55:		Llinell 57:

	==Enwogion y pentref==		==Enwogion y pentref==

	* [[Tom Huws]], prifardd		* [[Tom Huws]], prifardd
	* [[John Gwilym Jones]], dramodydd a darlithydd		* [[John Gwilym Jones]], dramodydd a darlithydd
	* [[Brian Owen]], adroddwr arobryn		* [[Brian Owen]], adroddwr arobryn
			* Y Parch. [[John Parry]], Caer, gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd, a golygydd cylchgronau
	* [[John Roberts]], trefnydd yr Eisteddfod Genedlaethol		* [[John Roberts]], trefnydd yr Eisteddfod Genedlaethol
	* [[Morris T. Williams]], argraffydd		* [[Morris T. Williams]], argraffydd

	~~{{eginyn}}~~

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

	{{cyfeiriadau}}		{{cyfeiriadau}}

	[[Categori:Pentrefi a threflannau]]		[[Categori:Pentrefi a threflannau]]

Irion am 14:23, 12 Ebrill 2020

2020-04-12T14:23:15Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:23, 12 Ebrill 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
	Pentref sydd wedi cael ei enwi oherwydd ei safle yw '''Y Groeslon'''. Fe saif lle mae'r hen lôn fynydd sydd yn rhedeg ar hyd plwyf [[Llandwrog]] o'r myndd-dir i lawr at yr iseldir gerllaw'r môr yn croesi'r ffordd fawr, sef yr hen ffordd dyrpeg rhwng Caernarfon a Phorthmadog. Roedd yn fan gyfleus ar gyfer [[~~Efail~~ y Groeslon\|~~efail~~]], a chofnodir claddedigaeth Jane Morris, gwraig Owen Parry, gof o "Groes-lon Grugan", 4 Mawrth 1801. Roedd Owen Parry ei hun yn dal yn yr efail tan oi leiaf 1809. Rhaid bod digonedd o waith yn y cylch i ofaint, gan fod gofaint yn gweithio hefyd rywle yn [[Rhosnenan]] yr un pryd.<ref>Archifdy Caernarfon, XPE/24/10 Cofrestr Plwyf Llandwrog, 1801-9</ref> Grugan oedd enw'r ffermydd o gwmpas y groesffordd.		Pentref sydd wedi cael ei enwi oherwydd ei safle yw '''Y Groeslon'''. Fe saif lle mae'r hen lôn fynydd sydd yn rhedeg ar hyd plwyf [[Llandwrog]] o'r myndd-dir i lawr at yr iseldir gerllaw'r môr yn croesi'r ffordd fawr, sef yr hen ffordd dyrpeg rhwng Caernarfon a Phorthmadog. Roedd yn fan gyfleus ar gyfer [[Gefail y Groeslon\|gefail]], a chofnodir claddedigaeth Jane Morris, gwraig Owen Parry, gof o "Groes-lon Grugan", 4 Mawrth 1801. Roedd Owen Parry ei hun yn dal yn yr efail tan oi leiaf 1809. Rhaid bod digonedd o waith yn y cylch i ofaint, gan fod gofaint yn gweithio hefyd rywle yn [[Rhosnenan]] yr un pryd.<ref>Archifdy Caernarfon, XPE/24/10 Cofrestr Plwyf Llandwrog, 1801-9</ref> Grugan oedd enw'r ffermydd o gwmpas y groesffordd.

	==Daeareg a nodweddion ffisegol==		==Daeareg a nodweddion ffisegol==

Irion am 14:22, 12 Ebrill 2020

2020-04-12T14:22:02Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:22, 12 Ebrill 2020
Llinell 5:		Llinell 5:

	==Hanes cynnar y pentref==		==Hanes cynnar y pentref==
	Ychydig o dai oedd yma cyn dyfodiad y rheilffordd, ac felly codwyd capel ([[Capel Brynrodyn (MC)]]) hanner ffordd rhwng treflan Y Groeslon, fel yr oedd ar ddechrau'r 19g a threflan y [[Dolydd]], yn ôl hanesydd y Methodistiaid Calfinaidd, William Hobley. I ddechrau, roedd nifer o ffermydd yn y cylch: Y Grugan, Cae Iago,Tyddyn Dafydd, Talar Siencyn a [[Llwyn y gwalch]]. Cododd stori werin mai ffermwr cefnog a rannai ei dir ymysg ei feibion oedd yn gyfrifol am nifer o'r enwau hyn - gan iddo adael Cae i Iago, Tyddyn i Dafydd, Talar i Siencyn a Llwyn i'r gwalch (sef y mab ieuengaf)! Yn uwch i fyny'r allt o'r briffordd, datbygodd gasgliad o dyddynod ar rostir corsiog [[Rhosnenan]] (lle mae ystadau Cae Sarn, Y Garreg a'r [[Ysgol Y Groeslon\|ysgol]] erbyn heddiw, a'r tir i'r Gogledd o'r fan honno i gyfeiriad Brynffynnon).		Ychydig o dai oedd yma cyn dyfodiad y rheilffordd, ac felly codwyd capel ([[Capel Brynrodyn (MC)]]) hanner ffordd rhwng treflan Y Groeslon, fel yr oedd ar ddechrau'r 19g a threflan y [[Dolydd]], yn ôl hanesydd y Methodistiaid Calfinaidd, William Hobley. I ddechrau, roedd nifer o ffermydd yn y cylch: Y Grugan, Cae Iago,Tyddyn Dafydd, Talar Siencyn a [[Llwyn-y-gwalch]]. Cododd stori werin mai ffermwr cefnog a rannai ei dir ymysg ei feibion oedd yn gyfrifol am nifer o'r enwau hyn - gan iddo adael Cae i Iago, Tyddyn i Dafydd, Talar i Siencyn a Llwyn i'r gwalch (sef y mab ieuengaf)! Yn uwch i fyny'r allt o'r briffordd, datbygodd gasgliad o dyddynod ar rostir corsiog [[Rhosnenan]] (lle mae ystadau Cae Sarn, Y Garreg a'r [[Ysgol Y Groeslon\|ysgol]] erbyn heddiw, a'r tir i'r Gogledd o'r fan honno i gyfeiriad Brynffynnon).

	==Crefydd==		==Crefydd==

Irion am 14:21, 12 Ebrill 2020

2020-04-12T14:21:45Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:21, 12 Ebrill 2020
Llinell 5:		Llinell 5:

	==Hanes cynnar y pentref==		==Hanes cynnar y pentref==
	Ychydig o dai oedd yma cyn dyfodiad y rheilffordd, ac felly codwyd capel ([[Capel Brynrodyn (MC)]]) hanner ffordd rhwng treflan Y Groeslon, fel yr oedd ar ddechrau'r 19g a threflan y [[Dolydd]], yn ôl hanesydd y Methodistiaid Calfinaidd, William Hobley. I ddechrau, roedd nifer o ffermydd yn y cylch: Y Grugan, Cae Iago,Tyddyn Dafydd, Talar Siencyn a [[Llwyn y ~~Gwalch~~]]. Cododd stori werin mai ffermwr cefnog a rannai ei dir ymysg ei feibion oedd yn gyfrifol am nifer o'r enwau hyn - gan iddo adael Cae i Iago, Tyddyn i Dafydd, Talar i Siencyn a Llwyn i'r gwalch (sef y mab ieuengaf)! Yn uwch i fyny'r allt o'r briffordd, datbygodd gasgliad o dyddynod ar rostir corsiog [[Rhosnenan]] (lle mae ystadau Cae Sarn, Y Garreg a'r [[Ysgol Y Groeslon\|ysgol]] erbyn heddiw, a'r tir i'r Gogledd o'r fan honno i gyfeiriad Brynffynnon).		Ychydig o dai oedd yma cyn dyfodiad y rheilffordd, ac felly codwyd capel ([[Capel Brynrodyn (MC)]]) hanner ffordd rhwng treflan Y Groeslon, fel yr oedd ar ddechrau'r 19g a threflan y [[Dolydd]], yn ôl hanesydd y Methodistiaid Calfinaidd, William Hobley. I ddechrau, roedd nifer o ffermydd yn y cylch: Y Grugan, Cae Iago,Tyddyn Dafydd, Talar Siencyn a [[Llwyn y gwalch]]. Cododd stori werin mai ffermwr cefnog a rannai ei dir ymysg ei feibion oedd yn gyfrifol am nifer o'r enwau hyn - gan iddo adael Cae i Iago, Tyddyn i Dafydd, Talar i Siencyn a Llwyn i'r gwalch (sef y mab ieuengaf)! Yn uwch i fyny'r allt o'r briffordd, datbygodd gasgliad o dyddynod ar rostir corsiog [[Rhosnenan]] (lle mae ystadau Cae Sarn, Y Garreg a'r [[Ysgol Y Groeslon\|ysgol]] erbyn heddiw, a'r tir i'r Gogledd o'r fan honno i gyfeiriad Brynffynnon).

	==Crefydd==		==Crefydd==

Irion am 14:21, 12 Ebrill 2020

2020-04-12T14:21:29Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:21, 12 Ebrill 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
	Pentref sydd wedi cael ei enwi oherwydd ei safle yw '''Y Groeslon'''. Fe saif lle mae'r hen lôn fynydd sydd yn rhedeg ar hyd plwyf [[Llandwrog]] o'r myndd-dir i lawr at yr iseldir gerllaw'r môr yn croesi'r ffordd fawr, sef yr hen ffordd dyrpeg rhwng Caernarfon a Phorthmadog. Roedd yn fan gyfleus ar gyfer [[Efail y Groeslon\|efail]], a chofnodir claddedigaeth Jane Morris, gwraig Owen Parry, gof o "Groes-lon Grugan", 4 Mawrth 1801. Roedd Owen Parry ei hun yn dal yn yr efail tan oi leiaf 1809.<ref>Archifdy Caernarfon, XPE/24/10 Cofrestr Plwyf Llandwrog, 1801-9</ref> Grugan oedd enw'r ffermydd o gwmpas y groesffordd.		Pentref sydd wedi cael ei enwi oherwydd ei safle yw '''Y Groeslon'''. Fe saif lle mae'r hen lôn fynydd sydd yn rhedeg ar hyd plwyf [[Llandwrog]] o'r myndd-dir i lawr at yr iseldir gerllaw'r môr yn croesi'r ffordd fawr, sef yr hen ffordd dyrpeg rhwng Caernarfon a Phorthmadog. Roedd yn fan gyfleus ar gyfer [[Efail y Groeslon\|efail]], a chofnodir claddedigaeth Jane Morris, gwraig Owen Parry, gof o "Groes-lon Grugan", 4 Mawrth 1801. Roedd Owen Parry ei hun yn dal yn yr efail tan oi leiaf 1809. Rhaid bod digonedd o waith yn y cylch i ofaint, gan fod gofaint yn gweithio hefyd rywle yn [[Rhosnenan]] yr un pryd.<ref>Archifdy Caernarfon, XPE/24/10 Cofrestr Plwyf Llandwrog, 1801-9</ref> Grugan oedd enw'r ffermydd o gwmpas y groesffordd.

	==Daeareg a nodweddion ffisegol==		==Daeareg a nodweddion ffisegol==
Llinell 5:		Llinell 5:

	==Hanes cynnar y pentref==		==Hanes cynnar y pentref==
	Ychydig o dai oedd yma cyn dyfodiad y rheilffordd, ac felly codwyd capel ([[Capel Brynrodyn (MC)]]) hanner ffordd rhwng treflan Y Groeslon, fel yr oedd ar ddechrau'r 19g a threflan y [[Dolydd]], yn ôl hanesydd y Methodistiaid Calfinaidd, William Hobley. I ddechrau, roedd nifer o ffermydd yn y cylch: Y Grugan, Cae Iago,Tyddyn Dafydd, Talar Siencyn a Llwyn Gwalch. Cododd stori werin mai ffermwr cefnog a rannai ei dir ymysg ei feibion oedd yn gyfrifol am nifer o'r enwau hyn - gan iddo adael Cae i Iago, Tyddyn i Dafydd, Talar i Siencyn a Llwyn i'r gwalch (sef y mab ieuengaf)! Yn uwch i fyny'r allt o'r briffordd, datbygodd gasgliad o dyddynod ar rostir corsiog [[Rhosnenan]] (lle mae ystadau Cae Sarn, Y Garreg a'r [[Ysgol Y Groeslon\|ysgol]] erbyn heddiw, a'r tir i'r Gogledd o'r fan honno i gyfeiriad Brynffynnon).		Ychydig o dai oedd yma cyn dyfodiad y rheilffordd, ac felly codwyd capel ([[Capel Brynrodyn (MC)]]) hanner ffordd rhwng treflan Y Groeslon, fel yr oedd ar ddechrau'r 19g a threflan y [[Dolydd]], yn ôl hanesydd y Methodistiaid Calfinaidd, William Hobley. I ddechrau, roedd nifer o ffermydd yn y cylch: Y Grugan, Cae Iago,Tyddyn Dafydd, Talar Siencyn a [[Llwyn y Gwalch]]. Cododd stori werin mai ffermwr cefnog a rannai ei dir ymysg ei feibion oedd yn gyfrifol am nifer o'r enwau hyn - gan iddo adael Cae i Iago, Tyddyn i Dafydd, Talar i Siencyn a Llwyn i'r gwalch (sef y mab ieuengaf)! Yn uwch i fyny'r allt o'r briffordd, datbygodd gasgliad o dyddynod ar rostir corsiog [[Rhosnenan]] (lle mae ystadau Cae Sarn, Y Garreg a'r [[Ysgol Y Groeslon\|ysgol]] erbyn heddiw, a'r tir i'r Gogledd o'r fan honno i gyfeiriad Brynffynnon).

	==Crefydd==		==Crefydd==

Irion am 14:19, 12 Ebrill 2020

2020-04-12T14:19:08Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:19, 12 Ebrill 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
	Pentref sydd wedi cael ei enwi oherwydd ei safle yw '''Y Groeslon'''. Fe saif lle mae'r hen lôn fynydd sydd yn rhedeg ar hyd plwyf [[Llandwrog]] o'r myndd-dir i lawr at yr iseldir gerllaw'r môr yn croesi'r ffordd fawr, sef yr hen ffordd dyrpeg rhwng Caernarfon a Phorthmadog. Roedd yn fan gyfleus ar gyfer [[Efail y Groeslon\|efail]], a chofnodir claddedigaeth Jane Morris, gwraig Owen Parry, gof o "Groes-lon Grugan", 4 Mawrth 1801.<ref>Cofrestr Plwyf Llandwrog, 1801</ref> Grugan oedd enw'r ffermydd o gwmpas y groesffordd.		Pentref sydd wedi cael ei enwi oherwydd ei safle yw '''Y Groeslon'''. Fe saif lle mae'r hen lôn fynydd sydd yn rhedeg ar hyd plwyf [[Llandwrog]] o'r myndd-dir i lawr at yr iseldir gerllaw'r môr yn croesi'r ffordd fawr, sef yr hen ffordd dyrpeg rhwng Caernarfon a Phorthmadog. Roedd yn fan gyfleus ar gyfer [[Efail y Groeslon\|efail]], a chofnodir claddedigaeth Jane Morris, gwraig Owen Parry, gof o "Groes-lon Grugan", 4 Mawrth 1801. Roedd Owen Parry ei hun yn dal yn yr efail tan oi leiaf 1809.<ref>Archifdy Caernarfon, XPE/24/10 Cofrestr Plwyf Llandwrog, 1801-9</ref> Grugan oedd enw'r ffermydd o gwmpas y groesffordd.

	==Daeareg a nodweddion ffisegol==		==Daeareg a nodweddion ffisegol==

Irion am 11:35, 8 Ebrill 2020

2020-04-08T11:35:22Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:35, 8 Ebrill 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
	Pentref sydd wedi cael ei enwi oherwydd ei safle yw '''Y Groeslon'''. Fe saif lle mae'r hen lôn fynydd sydd yn rhedeg ar hyd plwyf [[Llandwrog]] o'r myndd-dir i lawr at yr iseldir gerllaw'r môr yn croesi'r ffordd fawr, sef yr hen ffordd dyrpeg rhwng Caernarfon a Phorthmadog. Roedd yn fan gyfleus ar gyfer efail, a chofnodir claddedigaeth Jane Morris, gwraig Owen Parry, gof o "Groes-lon Grugan", 4 Mawrth 1801.<ref>Cofrestr Plwyf Llandwrog, 1801</ref> Grugan oedd enw'r ffermydd o gwmpas y groesffordd.		Pentref sydd wedi cael ei enwi oherwydd ei safle yw '''Y Groeslon'''. Fe saif lle mae'r hen lôn fynydd sydd yn rhedeg ar hyd plwyf [[Llandwrog]] o'r myndd-dir i lawr at yr iseldir gerllaw'r môr yn croesi'r ffordd fawr, sef yr hen ffordd dyrpeg rhwng Caernarfon a Phorthmadog. Roedd yn fan gyfleus ar gyfer [[Efail y Groeslon\|efail]], a chofnodir claddedigaeth Jane Morris, gwraig Owen Parry, gof o "Groes-lon Grugan", 4 Mawrth 1801.<ref>Cofrestr Plwyf Llandwrog, 1801</ref> Grugan oedd enw'r ffermydd o gwmpas y groesffordd.

	==Daeareg a nodweddion ffisegol==		==Daeareg a nodweddion ffisegol==