Y Degwm - Hanes golygu

Irion am 20:11, 28 Rhagfyr 2021

2021-12-28T20:11:20Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 21:11, 28 Rhagfyr 2021
Llinell 28:		Llinell 28:
	Mae'r swm cyntaf yn y manylion yn cyfeirio at werth yr holl gynnyrch yn ôl prisiad neu asesiad, a'r ail, degymiad neu ddegfed ran o hynny. Roedd "marc" gyfwerth â 13s. 4c.		Mae'r swm cyntaf yn y manylion yn cyfeirio at werth yr holl gynnyrch yn ôl prisiad neu asesiad, a'r ail, degymiad neu ddegfed ran o hynny. Roedd "marc" gyfwerth â 13s. 4c.

	Fe welir o'r uchod fod dros ~~p[um~~ deg dau swllt o'r cyfanswm o 64 swllt yn y ddeoniaeth yn mynd i gynnal Eglwys Clynnog a'i hoffeiriadon.		Fe welir o'r uchod fod dros pum deg dau swllt o'r cyfanswm o 64 swllt yn y ddeoniaeth yn mynd i gynnal Eglwys Clynnog a'i hoffeiriadon.

Cyfaill Eben am 17:50, 28 Rhagfyr 2021

2021-12-28T17:50:40Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:50, 28 Rhagfyr 2021
Llinell 3:		Llinell 3:
	==Hanes y Degwm yn fras==		==Hanes y Degwm yn fras==

	Pwrpas gwreiddiol y Degwm oedd helpu i gynnal yr offeiriad, yr eglwys a'r esgobaeth leol, ac ~~reodd~~ yn weithredol hyd yn oed yn ystod Oes y Tywysogion, a'r egwyddor (yn seiliedig ar hanes Moses a Jacob yn y Beibl) oedd i bobl roi degfed rhan o'u cynnyrch i Dduw. Gyda dylanwad y Normaniaid ar ôl 1066, daeth yr Eglwys yn fwyfwy awyddus i droi degwm ar ffurf nwyddau'n arian parod, er mwyn arbed gorfod casglu ynghyd anifeiliaid a chnydau amrywiol ac wedyn eu gwerthu - er na ddiflannodd yr arfer o gasglu cynnyrch tan yn hwyr: mae Stryd Ysgubor y Degwm yng Nghaernarfon yn ein hatgoffa o'r ysguboriau eang a godwyd i gadw cynnyrch o'r fath hyd at yr 1840au mewn llawer i le.		Pwrpas gwreiddiol y Degwm oedd helpu i gynnal yr offeiriad, yr eglwys a'r esgobaeth leol, ac roedd yn weithredol hyd yn oed yn ystod Oes y Tywysogion, a'r egwyddor (yn seiliedig ar hanes Moses a Jacob yn y Beibl) oedd i bobl roi degfed rhan o'u cynnyrch i Dduw. Gyda dylanwad y Normaniaid ar ôl 1066, daeth yr Eglwys yn fwyfwy awyddus i droi degwm ar ffurf nwyddau'n arian parod, er mwyn arbed gorfod casglu ynghyd anifeiliaid a chnydau amrywiol ac wedyn eu gwerthu - er na ddiflannodd yr arfer o gasglu cynnyrch tan yn hwyr: mae Stryd Ysgubor y Degwm yng Nghaernarfon yn ein hatgoffa o'r ysguboriau eang a godwyd i gadw cynnyrch o'r fath hyd at yr 1840au mewn llawer i le.

	Roedd problemau'n parhau hyd yn oed lle 'roedd cyflwyno degfed rhan o gynnyrch wedi hen droi'n rent degwm, gan fod rhenti felly'n aml wedi eu pennu'n swm penodol heb ystyried effeithiau chwyddiant dros y blynyddoedd. Pasiwyd deddf i droi pob taliad neu nwyddau degwm yn daliad wedi'i seilio ar faint o dir oedd gan y sawl a oedd yn ffermio a phris grawn.<ref>David Hey (gol.), ''The Oxford Companion to Local and Family History'', (Rhydychen, 1996), t.440</ref>		Roedd problemau'n parhau hyd yn oed lle 'roedd cyflwyno degfed rhan o gynnyrch wedi hen droi'n rent degwm, gan fod rhenti felly'n aml wedi eu pennu'n swm penodol heb ystyried effeithiau chwyddiant dros y blynyddoedd. Pasiwyd deddf i droi pob taliad neu nwyddau degwm yn daliad wedi'i seilio ar faint o dir oedd gan y sawl a oedd yn ffermio a phris grawn.<ref>David Hey (gol.), ''The Oxford Companion to Local and Family History'', (Rhydychen, 1996), t.440</ref>

Cyfaill Eben am 17:48, 28 Rhagfyr 2021

2021-12-28T17:48:40Z

Irion am 08:13, 14 Gorffennaf 2020

2020-07-14T08:13:32Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:13, 14 Gorffennaf 2020
Llinell 45:		Llinell 45:
	{{cyfeiriadau}}		{{cyfeiriadau}}
	[[Categori:Crefydd]]		[[Categori:Crefydd]]
	[[Categori:Trethi]]		[[Categori:Trethi a thollau]]
	~~[[Categori:Tir~~]]

Irion am 08:10, 14 Gorffennaf 2020

2020-07-14T08:10:47Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:10, 14 Gorffennaf 2020
Llinell 41:		Llinell 41:

	"Yn y cysylltiad hwn cofiaf fynd i Felin Forgan i arwerthiant atafaelu ar rhyw gymaint o eiddo Daniel Eames am na thalai'r degwm i'r Eglwys sefydledig. Nid anallu i’w thalu oedd y rheswm am yr arwerthiant ond ei wrthwynebiad i'r ddeddf. Yr oedd Daniel Eames yn ymneilltuwr selog ac yn flaenor ym Mryn’rodyn. Yr oedd yr hyn a elwid yn rhyfel degwm yn lled boeth yng Ngogledd Cymru ar y pryd."<ref>Owen Ll. Williams, Wells, Vermont, U.D.A., ''[[Atgofion am Rhos-isaf]]''.</ref>		"Yn y cysylltiad hwn cofiaf fynd i Felin Forgan i arwerthiant atafaelu ar rhyw gymaint o eiddo Daniel Eames am na thalai'r degwm i'r Eglwys sefydledig. Nid anallu i’w thalu oedd y rheswm am yr arwerthiant ond ei wrthwynebiad i'r ddeddf. Yr oedd Daniel Eames yn ymneilltuwr selog ac yn flaenor ym Mryn’rodyn. Yr oedd yr hyn a elwid yn rhyfel degwm yn lled boeth yng Ngogledd Cymru ar y pryd."<ref>Owen Ll. Williams, Wells, Vermont, U.D.A., ''[[Atgofion am Rhos-isaf]]''.</ref>

			==Cyfeiriadau==
			{{cyfeiriadau}}
			[[Categori:Crefydd]]
			[[Categori:Trethi]]
			[[Categori:Tir]]

Irion am 08:09, 14 Gorffennaf 2020

2020-07-14T08:09:21Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:09, 14 Gorffennaf 2020
Llinell 33:		Llinell 33:
	==Mapiau Degwm Uwchgwyrfai==		==Mapiau Degwm Uwchgwyrfai==

	Diben Deddf Gymudo'r Degwm 1836 oedd gwneud i ffwrdd yn derfynol â'r drefn o gyflwyno cynnyrch i'r eglwys, gan sefydlu system o ardrethu degwm yn ei le.		Diben Deddf Gymudo'r Degwm 1836 oedd gwneud i ffwrdd yn derfynol â'r drefn o gyflwyno cynnyrch i'r eglwys, gan sefydlu system o ardrethu degwm yn ei le. Beth bynnag oedd agwedd tirfeddianwyr ar y pryd i'r ddeddf, yr oedd pawb o leiaf i fod yn yr un sefyllfa parthed talu. Y broblem a arhosai oedd y gwrthwynebiad gwaelodol ymysg mwyafrif -anaghydffurfiol - pobl Cymru tuag at dalu costau'r eglwysi. Un gwaddol hynod bwysig i ni heddiw fodd bynnag oedd y mapiau degwm yr oedd rhaid eu paratoi yn dangos pob fferm a thyddyn a phob cae a'r rhestrau pennu a oedd yn enwi'r sawl oeddyn dal y tir, maint pob cae o ran aceri ac enwau'r caeau. Mae'r mapiau hyn a'r dogfennau pennu ar gael yn Archifdy Caernarfon ac hefyd ar wefan prosiect Cynefin.<ref>Gwefan Cynefin [https://places.library.wales/]</ref>

Irion am 14:31, 13 Gorffennaf 2020

2020-07-13T14:31:29Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:31, 13 Gorffennaf 2020
Llinell 32:		Llinell 32:

	==Mapiau Degwm Uwchgwyrfai==		==Mapiau Degwm Uwchgwyrfai==

			Diben Deddf Gymudo'r Degwm 1836 oedd gwneud i ffwrdd yn derfynol â'r drefn o gyflwyno cynnyrch i'r eglwys, gan sefydlu system o ardrethu degwm yn ei le.

Irion: /* Hanes y Degwm yn fras */

2020-07-13T14:13:44Z

Hanes y Degwm yn fras

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:13, 13 Gorffennaf 2020
Llinell 9:		Llinell 9:
	Mae cofnod wedi goroesi o'r arian degwm a gasglwyd yn [[Uwchgwyrfai]] tua chanol y 14g. Erbyn hynny, gan fod offeiriaid [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]] wedi dod yn gyfrifol am freintiau eglwysi Uwchgwyrfai i gyd, roedd holl degwm (heblaw am y degwm a gesglid, mae'n debyg, ar diroedd [[Abaty Aberconwy]] yn y cwmwd) yn cael ei hel, mae'n ymddangos, ar ffurf arian. Isod ceir cyfieithiad o'i werth, ac i bwy ymysg offeiriaid Clynnog yr oedd yn daladwy. Cyfansymiau yw'r rhain; mae'n biti nad yw'r gwerth a ddeuai o bob fferm wedi ei nodi! Nodwyd y manylion fesul deoniaeth, sef yn yr achos hwn, [[Arfon]].		Mae cofnod wedi goroesi o'r arian degwm a gasglwyd yn [[Uwchgwyrfai]] tua chanol y 14g. Erbyn hynny, gan fod offeiriaid [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]] wedi dod yn gyfrifol am freintiau eglwysi Uwchgwyrfai i gyd, roedd holl degwm (heblaw am y degwm a gesglid, mae'n debyg, ar diroedd [[Abaty Aberconwy]] yn y cwmwd) yn cael ei hel, mae'n ymddangos, ar ffurf arian. Isod ceir cyfieithiad o'i werth, ac i bwy ymysg offeiriaid Clynnog yr oedd yn daladwy. Cyfansymiau yw'r rhain; mae'n biti nad yw'r gwerth a ddeuai o bob fferm wedi ei nodi! Nodwyd y manylion fesul deoniaeth, sef yn yr achos hwn, [[Arfon]].

	Yn Uwchgwyrfai, gyda phresenoldeb [[Clas ac Abaty Sant Beuno\|sefydliad colegol Sant Beuno]] yng Nghlynnog Fawr, aeth y Degwm i'r sefydliad hwnnw a'i offeiriaid cydgyfranogol (''portioners'' yn Saesneg) tan 1536. y pryd hynny, gan y bernid mai ffurf o abaty neu eglwys golegol oedd yno, ac nid eglwys plwyfol yn unig, ducpwyd y buddiannau oddi arni, gan eu rhoi neu eu gwerthu i sefydliadau neu unigolion dylanwadol a ddaeth yn "rheithoriaid lleyg" ac iddyn nhw y telid y degwm yn aml wedi hynny. Ei dyletswydd hwythau ~~oefdd~~ cyflogi ficer neu gurad i weinidogaethu lle y derbyniwyd y degwm ohono. Dichon fod hyn wedi digwydd mewn rhannau helaeth o Uwchgwyrfai.		Yn Uwchgwyrfai, gyda phresenoldeb [[Clas ac Abaty Sant Beuno\|sefydliad colegol Sant Beuno]] yng Nghlynnog Fawr, aeth y Degwm i'r sefydliad hwnnw a'i offeiriaid cydgyfranogol (''portioners'' yn Saesneg) tan 1536. y pryd hynny, gan y bernid mai ffurf o abaty neu eglwys golegol oedd yno, ac nid eglwys plwyfol yn unig, ducpwyd llawer o'i buddiannau oddi arni, gan eu rhoi neu eu gwerthu i sefydliadau neu unigolion dylanwadol a ddaeth yn "rheithoriaid lleyg" ac iddyn nhw y telid y degwm yn aml wedi hynny. Eu dyletswydd hwythau oedd cyflogi ficer neu gurad i weinidogaethu lle y derbyniwyd y degwm ohono. Dichon fod hyn wedi digwydd mewn rhannau helaeth o Uwchgwyrfai.


	==Y Degwm yn y 14eg ganrif==		==Y Degwm yn y 14eg ganrif==

Irion am 12:57, 13 Gorffennaf 2020

2020-07-13T12:57:16Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:57, 13 Gorffennaf 2020
Llinell 5:		Llinell 5:
	Pwrpas gwreiddiol y Degwm oedd helpu cynnal yr offeiriad, yr eglwys a'r esgobaeth leol, ac reodd yn weithredol hyd yn oed yn ystod Oes y Tywysogion, a'r egwyddor (yn seiliedig ar hanes Moses a Jacob yn y Beibl) oedd i bobl roi degfed ran o'u cynnyrch i Dduw. Gyda dyladwad y Normaniaid ar ôl 1066, daeth yr Eglwys yn fwyfwy awyddus i droi degwm ar ffurf nwyddau'n arian parod, er mwyn arbed gorfod casglu ynghyd ac wedyn gwerthu anifeiliaid a chnydau amrywiol - er na phylodd yr arfer o gasglu cynnyrch tan yn hwyr: mae Stryd Ysgubor y Degwm yng Nghaernarfon yn ein hatgoffa o'r ysguboriau eang a godwyd i gadw cynnyrch o'r fath hyd at yr 1840au mewn llawer i le.		Pwrpas gwreiddiol y Degwm oedd helpu cynnal yr offeiriad, yr eglwys a'r esgobaeth leol, ac reodd yn weithredol hyd yn oed yn ystod Oes y Tywysogion, a'r egwyddor (yn seiliedig ar hanes Moses a Jacob yn y Beibl) oedd i bobl roi degfed ran o'u cynnyrch i Dduw. Gyda dyladwad y Normaniaid ar ôl 1066, daeth yr Eglwys yn fwyfwy awyddus i droi degwm ar ffurf nwyddau'n arian parod, er mwyn arbed gorfod casglu ynghyd ac wedyn gwerthu anifeiliaid a chnydau amrywiol - er na phylodd yr arfer o gasglu cynnyrch tan yn hwyr: mae Stryd Ysgubor y Degwm yng Nghaernarfon yn ein hatgoffa o'r ysguboriau eang a godwyd i gadw cynnyrch o'r fath hyd at yr 1840au mewn llawer i le.

	Roedd problemau'n parhau hyd yn oed lle 'roedd cyflwyno degfed ran o gynnyrch wedi hen droi'n rent degwm, gan fod rhenti felly'n aml wedi eu sefydlogi heb ystyried effeithiau chwyddiant dros y blynyddoedd. Pasiwyd deddf i droi pob taliad neu nwyddau degwm yn daliad wedi'i seilio ar faint o dir oedd gan y sawl a oedd yn ffermio a phris grawn.<ref>~~Davbid~~ Hey (gol.), ''The Oxford Companion to Local and Family History'', (Rhydychen, 1996), t.440</ref>		Roedd problemau'n parhau hyd yn oed lle 'roedd cyflwyno degfed ran o gynnyrch wedi hen droi'n rent degwm, gan fod rhenti felly'n aml wedi eu sefydlogi heb ystyried effeithiau chwyddiant dros y blynyddoedd. Pasiwyd deddf i droi pob taliad neu nwyddau degwm yn daliad wedi'i seilio ar faint o dir oedd gan y sawl a oedd yn ffermio a phris grawn.<ref>David Hey (gol.), ''The Oxford Companion to Local and Family History'', (Rhydychen, 1996), t.440</ref>

	Mae cofnod wedi goroesi o'r arian degwm a gasglwyd yn [[Uwchgwyrfai]] tua chanol y 14g. Erbyn hynny, gan fod offeiriaid [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]] wedi dod yn gyfrifol am freintiau eglwysi Uwchgwyrfai i gyd, roedd holl degwm (heblaw am y degwm a gesglid, mae'n debyg, ar diroedd [[Abaty Aberconwy]] yn y cwmwd) yn cael ei hel, mae'n ymddangos, ar ffurf arian. Isod ceir cyfieithiad o'i werth, ac i bwy ymysg offeiriaid Clynnog yr oedd yn daladwy. Cyfansymiau yw'r rhain; mae'n biti nad yw'r gwerth a ddeuai o bob fferm wedi ei nodi! Nodwyd y manylion fesul deoniaeth, sef yn yr achos hwn, [[Arfon]].		Mae cofnod wedi goroesi o'r arian degwm a gasglwyd yn [[Uwchgwyrfai]] tua chanol y 14g. Erbyn hynny, gan fod offeiriaid [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]] wedi dod yn gyfrifol am freintiau eglwysi Uwchgwyrfai i gyd, roedd holl degwm (heblaw am y degwm a gesglid, mae'n debyg, ar diroedd [[Abaty Aberconwy]] yn y cwmwd) yn cael ei hel, mae'n ymddangos, ar ffurf arian. Isod ceir cyfieithiad o'i werth, ac i bwy ymysg offeiriaid Clynnog yr oedd yn daladwy. Cyfansymiau yw'r rhain; mae'n biti nad yw'r gwerth a ddeuai o bob fferm wedi ei nodi! Nodwyd y manylion fesul deoniaeth, sef yn yr achos hwn, [[Arfon]].
Llinell 30:		Llinell 30:

	Fe welir o'r uchod, ae dros p[um deg dau swllt o'r cyfanswm o 64 swllt yn y ddeoniaeth yn mynd i gynnal Eglwys Clynnog a'i hoffeiriadon.		Fe welir o'r uchod, ae dros p[um deg dau swllt o'r cyfanswm o 64 swllt yn y ddeoniaeth yn mynd i gynnal Eglwys Clynnog a'i hoffeiriadon.


			==Mapiau Degwm Uwchgwyrfai==

Irion: /* Gwrthwynebiad i dalu'r Degwm */

2020-07-13T12:56:04Z

Gwrthwynebiad i dalu'r Degwm

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:56, 13 Gorffennaf 2020
Llinell 34:		Llinell 34:
	==Gwrthwynebiad i dalu'r Degwm==		==Gwrthwynebiad i dalu'r Degwm==

	Ni fu neb ~~eruioed~~ yn hoff o dalu trethi, ond gyda thŵf Anghydffurfiaeth o ganol y 18g. ymlaen, tyfodd gwrthwynebiad cryf ymysg y rhan fwyaf o'r boblogaeth i dalu trethi nes ffrwydro yn yr 1860au'n "Rhyfel y Degwm" pan wrthododd rai anghydffurfwyr â thalu'r degwm. Canlyniad hyn oedd i'r eglwys neu'r rheithor lleyg anfon beiliaid i atafaelu eiddo hyd at swm y ddyled oedd gan y gwrthodwr. Nid oes hanes o gynnwrf cyffredinol yn Uwchgwyrfai, ond eto, roedd y gwrthwynebu a'r atafaelu'n digwydd yr un fath. Ceir cofnod o [[Melin Forgan\|Felin Forgan]] tua 1890 pan oedd beiliaid wedi galw:		Ni fu neb erioed yn hoff o dalu trethi, ond gyda thŵf Anghydffurfiaeth o ganol y 18g. ymlaen, tyfodd gwrthwynebiad cryf ymysg y rhan fwyaf o'r boblogaeth i dalu trethi nes ffrwydro yn yr 1860au'n "Rhyfel y Degwm" pan wrthododd rai anghydffurfwyr â thalu'r degwm. Canlyniad hyn oedd i'r eglwys neu'r rheithor lleyg anfon beiliaid i atafaelu eiddo hyd at swm y ddyled oedd gan y gwrthodwr. Nid oes hanes o gynnwrf cyffredinol yn Uwchgwyrfai, ond eto, roedd y gwrthwynebu a'r atafaelu'n digwydd yr un fath. Ceir cofnod o [[Melin Forgan\|Felin Forgan]] tua 1890 pan oedd beiliaid wedi galw:

	"Yn y cysylltiad hwn cofiaf fynd i Felin Forgan i arwerthiant atafaelu ar rhyw gymaint o eiddo Daniel Eames am na thalai'r degwm i'r Eglwys sefydledig. Nid anallu i’w thalu oedd y rheswm am yr arwerthiant ond ei wrthwynebiad i'r ddeddf. Yr oedd Daniel Eames yn ymneilltuwr selog ac yn flaenor ym Mryn’rodyn. Yr oedd yr hyn a elwid yn rhyfel degwm yn lled boeth yng Ngogledd Cymru ar y pryd."<ref>Owen Ll. Williams, Wells, Vermont, U.D.A., ''[[Atgofion am Rhos-isaf]]''.</ref>		"Yn y cysylltiad hwn cofiaf fynd i Felin Forgan i arwerthiant atafaelu ar rhyw gymaint o eiddo Daniel Eames am na thalai'r degwm i'r Eglwys sefydledig. Nid anallu i’w thalu oedd y rheswm am yr arwerthiant ond ei wrthwynebiad i'r ddeddf. Yr oedd Daniel Eames yn ymneilltuwr selog ac yn flaenor ym Mryn’rodyn. Yr oedd yr hyn a elwid yn rhyfel degwm yn lled boeth yng Ngogledd Cymru ar y pryd."<ref>Owen Ll. Williams, Wells, Vermont, U.D.A., ''[[Atgofion am Rhos-isaf]]''.</ref>

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:48, 28 Rhagfyr 2021
Llinell 3:		Llinell 3:
	==Hanes y Degwm yn fras==		==Hanes y Degwm yn fras==

	Pwrpas gwreiddiol y Degwm oedd helpu ~~cynnal~~ yr offeiriad, yr eglwys a'r esgobaeth leol, ac reodd yn weithredol hyd yn oed yn ystod Oes y Tywysogion, a'r egwyddor (yn seiliedig ar hanes Moses a Jacob yn y Beibl) oedd i bobl roi degfed ~~ran~~ o'u cynnyrch i Dduw. Gyda ~~dyladwad~~ y Normaniaid ar ôl 1066, daeth yr Eglwys yn fwyfwy awyddus i droi degwm ar ffurf nwyddau'n arian parod, er mwyn arbed gorfod casglu ynghyd ~~ac wedyn gwerthu~~ anifeiliaid a chnydau amrywiol - er na ~~phylodd~~ yr arfer o gasglu cynnyrch tan yn hwyr: mae Stryd Ysgubor y Degwm yng Nghaernarfon yn ein hatgoffa o'r ysguboriau eang a godwyd i gadw cynnyrch o'r fath hyd at yr 1840au mewn llawer i le.		Pwrpas gwreiddiol y Degwm oedd helpu i gynnal yr offeiriad, yr eglwys a'r esgobaeth leol, ac reodd yn weithredol hyd yn oed yn ystod Oes y Tywysogion, a'r egwyddor (yn seiliedig ar hanes Moses a Jacob yn y Beibl) oedd i bobl roi degfed rhan o'u cynnyrch i Dduw. Gyda dylanwad y Normaniaid ar ôl 1066, daeth yr Eglwys yn fwyfwy awyddus i droi degwm ar ffurf nwyddau'n arian parod, er mwyn arbed gorfod casglu ynghyd anifeiliaid a chnydau amrywiol ac wedyn eu gwerthu - er na ddiflannodd yr arfer o gasglu cynnyrch tan yn hwyr: mae Stryd Ysgubor y Degwm yng Nghaernarfon yn ein hatgoffa o'r ysguboriau eang a godwyd i gadw cynnyrch o'r fath hyd at yr 1840au mewn llawer i le.

	Roedd problemau'n parhau hyd yn oed lle 'roedd cyflwyno degfed ~~ran~~ o gynnyrch wedi hen droi'n rent degwm, gan fod rhenti felly'n aml wedi eu ~~sefydlogi~~ heb ystyried effeithiau chwyddiant dros y blynyddoedd. Pasiwyd deddf i droi pob taliad neu nwyddau degwm yn daliad wedi'i seilio ar faint o dir oedd gan y sawl a oedd yn ffermio a phris grawn.<ref>David Hey (gol.), ''The Oxford Companion to Local and Family History'', (Rhydychen, 1996), t.440</ref>		Roedd problemau'n parhau hyd yn oed lle 'roedd cyflwyno degfed rhan o gynnyrch wedi hen droi'n rent degwm, gan fod rhenti felly'n aml wedi eu pennu'n swm penodol heb ystyried effeithiau chwyddiant dros y blynyddoedd. Pasiwyd deddf i droi pob taliad neu nwyddau degwm yn daliad wedi'i seilio ar faint o dir oedd gan y sawl a oedd yn ffermio a phris grawn.<ref>David Hey (gol.), ''The Oxford Companion to Local and Family History'', (Rhydychen, 1996), t.440</ref>

	Mae cofnod wedi goroesi o'r arian degwm a gasglwyd yn [[Uwchgwyrfai]] tua chanol y 14g. Erbyn hynny, gan fod offeiriaid [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]] wedi dod yn gyfrifol am freintiau eglwysi Uwchgwyrfai i gyd, roedd holl ~~degwm~~ (heblaw am y degwm a gesglid, mae'n debyg, ar diroedd [[Abaty Aberconwy]] yn y cwmwd) yn cael ei hel, mae'n ymddangos, ar ffurf arian. Isod ceir cyfieithiad o'i werth, ac i bwy ymysg offeiriaid Clynnog yr oedd yn daladwy. Cyfansymiau yw'r rhain; mae'n biti nad yw'r gwerth a ddeuai o bob fferm wedi ei nodi! Nodwyd y manylion fesul deoniaeth, sef yn yr achos hwn, [[Arfon]].		Mae cofnod wedi goroesi o'r arian degwm a gasglwyd yn [[Uwchgwyrfai]] tua chanol y 14g. Erbyn hynny, gan fod offeiriaid [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]] wedi dod yn gyfrifol am freintiau eglwysi Uwchgwyrfai i gyd, roedd yr holl ddegwm (heblaw am y degwm a gesglid, mae'n debyg, ar diroedd [[Abaty Aberconwy]] yn y cwmwd) yn cael ei hel, mae'n ymddangos, ar ffurf arian. Isod ceir cyfieithiad o'i werth, ac i bwy ymysg offeiriaid Clynnog yr oedd yn daladwy. Cyfansymiau yw'r rhain; mae'n biti nad yw'r gwerth a ddeuai o bob fferm wedi ei nodi! Nodwyd y manylion fesul deoniaeth, sef yn yr achos hwn, [[Arfon]].

	Yn Uwchgwyrfai, gyda phresenoldeb [[Clas ac Abaty Sant Beuno\|sefydliad colegol Sant Beuno]] yng Nghlynnog Fawr, aeth y Degwm i'r sefydliad hwnnw a'i offeiriaid cydgyfranogol (''portioners'' yn Saesneg) tan 1536. ~~y pryd~~ hynny, gan y bernid mai ~~ffurf~~ o abaty neu eglwys golegol oedd yno, ac nid eglwys ~~plwyfol~~ yn unig, ducpwyd llawer o'i buddiannau oddi arni, gan eu rhoi neu eu gwerthu i sefydliadau neu unigolion dylanwadol a ddaeth yn "rheithoriaid lleyg" ac iddyn nhw y telid y degwm yn aml wedi hynny. Eu dyletswydd hwythau oedd cyflogi ficer neu gurad i weinidogaethu lle y derbyniwyd y degwm ohono. Dichon fod hyn wedi digwydd mewn rhannau helaeth o Uwchgwyrfai.		Yn Uwchgwyrfai, gyda phresenoldeb [[Clas ac Abaty Sant Beuno\|sefydliad colegol Sant Beuno]] yng Nghlynnog Fawr, aeth y Degwm i'r sefydliad hwnnw a'i offeiriaid cydgyfranogol (''portioners'' yn Saesneg) tan 1536. Bryd hynny, gan y bernid mai math o abaty neu eglwys golegol oedd yno, ac nid eglwys blwyf yn unig, ducpwyd llawer o'i buddiannau oddi arni, gan eu rhoi, neu eu gwerthu, i sefydliadau neu unigolion dylanwadol a ddaeth yn "rheithoriaid lleyg" ac iddyn nhw y telid y degwm yn aml wedi hynny. Eu dyletswydd hwythau oedd cyflogi ficer neu gurad i weinidogaethu lle y derbyniwyd y degwm ohono. Dichon fod hyn wedi digwydd mewn rhannau helaeth o Uwchgwyrfai.

	==Y Degwm yn y 14eg ganrif==		==Y Degwm yn y 14eg ganrif==

	Dylid nodi mai cyfieithiad bras yw'r isod. Os ydych am ei ddyfynnu mewn gwaith academaidd, byddai'n ddoeth ~~wirio~~'r cyfieithiad yn erbyn y Lladin ~~wreiddiol~~. Mae copi printiedig yn Archifdy Caernarfon.<ref>''Registrum Vulgariter Nuncupatum "The Record of Caernarvon" ê Codice Ms. Harleiano 696.'' (Llundain, 1838), tt.226-7</ref>		Dylid nodi mai cyfieithiad bras yw'r isod. Os ydych am ei ddyfynnu mewn gwaith academaidd, byddai'n ddoeth gwirio'r cyfieithiad yn erbyn y Lladin gwreiddiol. Mae copi printiedig yn Archifdy Caernarfon.<ref>''Registrum Vulgariter Nuncupatum "The Record of Caernarvon" ê Codice Ms. Harleiano 696.'' (Llundain, 1838), tt.226-7</ref>

	Dyma asesiad Deoniaeth Arfon gan Ddeon a rheithwyr eraill y Ddeoniaeth hon.		Dyma asesiad Deoniaeth Arfon gan Ddeon a rheithwyr eraill y Ddeoniaeth hon.
Llinell 26:		Llinell 26:
	Cyfanswm: £32 Y degwm yn deillio o hyn: 64s		Cyfanswm: £32 Y degwm yn deillio o hyn: 64s

	Mae'r swm cyntaf yn manylion yn cyfeirio at werth yr holl gynnyrch yn ol prisiad neu asesiad, a'r ail, degymiad neu ddegfed ran o hynny. Roedd "marc" gyfwerth â 13s. 4c.		Mae'r swm cyntaf yn y manylion yn cyfeirio at werth yr holl gynnyrch yn ôl prisiad neu asesiad, a'r ail, degymiad neu ddegfed ran o hynny. Roedd "marc" gyfwerth â 13s. 4c.

	Fe welir o'r uchod~~, ae~~ dros p[um deg dau swllt o'r cyfanswm o 64 swllt yn y ddeoniaeth yn mynd i gynnal Eglwys Clynnog a'i hoffeiriadon.		Fe welir o'r uchod fod dros p[um deg dau swllt o'r cyfanswm o 64 swllt yn y ddeoniaeth yn mynd i gynnal Eglwys Clynnog a'i hoffeiriadon.


	==Mapiau Degwm Uwchgwyrfai==		==Mapiau Degwm Uwchgwyrfai==

	Diben Deddf Gymudo'r Degwm 1836 oedd gwneud i ffwrdd yn derfynol â'r drefn o gyflwyno cynnyrch i'r eglwys, gan sefydlu system o ardrethu degwm yn ei le. Beth bynnag oedd agwedd tirfeddianwyr ar y pryd ~~i'r~~ ddeddf, ~~yr oedd~~ pawb o leiaf i fod yn yr un sefyllfa parthed talu. Y broblem a arhosai oedd y gwrthwynebiad ~~gwaelodol~~ ymysg mwyafrif ~~-anaghydffurfiol - pobl~~ Cymru ~~tuag~~ at ~~dalu costau'r~~ eglwysi. Un gwaddol hynod bwysig i ni heddiw fodd bynnag oedd y mapiau degwm yr oedd rhaid eu paratoi yn dangos pob fferm a thyddyn a phob cae a'r rhestrau pennu a oedd yn enwi'r sawl ~~oeddyn~~ dal y tir, maint pob cae o ran aceri ac enwau'r caeau. Mae'r mapiau hyn a'r dogfennau pennu ar gael yn Archifdy Caernarfon ac hefyd ar wefan prosiect Cynefin.<ref>Gwefan Cynefin [https://places.library.wales/]</ref>		Diben Deddf Gymudo'r Degwm 1836 oedd gwneud i ffwrdd yn derfynol â'r drefn o gyflwyno cynnyrch i'r eglwys, gan sefydlu system o ardrethu degwm yn ei le. Beth bynnag oedd agwedd tirfeddianwyr ar y pryd tuag at y ddeddf, roedd pawb o leiaf i fod yn yr un sefyllfa parthed talu. Y broblem a arhosai oedd y gwrthwynebiad sylfaenol ymysg mwyafrif Anghydffurfwyr Cymru i gyfrannu at gynnal yr eglwysi Anglicanaidd. Un gwaddol hynod bwysig i ni heddiw, fodd bynnag, oedd y mapiau degwm yr oedd rhaid eu paratoi. Roedd y rhain yn dangos pob fferm a thyddyn a phob cae a'r rhestrau pennu a oedd yn enwi'r sawl oedd yn dal y tir, maint pob cae o ran aceri ac enwau'r caeau. Mae'r mapiau hyn a'r dogfennau pennu ar gael yn Archifdy Caernarfon a hefyd ar wefan prosiect Cynefin.<ref>Gwefan Cynefin [https://places.library.wales/]</ref>


	==Gwrthwynebiad i dalu'r Degwm==		==Gwrthwynebiad i dalu'r Degwm==

	Ni fu neb erioed yn hoff o dalu trethi, ond gyda ~~thŵf~~ Anghydffurfiaeth o ganol y 18g. ymlaen, tyfodd gwrthwynebiad cryf ymysg y rhan fwyaf o'r boblogaeth i dalu ~~trethi~~ nes ffrwydro yn yr 1860au'n "Rhyfel y Degwm" pan wrthododd ~~rai~~ anghydffurfwyr â thalu'r degwm. Canlyniad hyn oedd i'r eglwys neu'r rheithor lleyg anfon beiliaid i atafaelu eiddo hyd at swm y ddyled oedd gan y gwrthodwr. Nid oes hanes o gynnwrf cyffredinol yn Uwchgwyrfai, ond eto, roedd y gwrthwynebu a'r atafaelu'n digwydd yr un fath. Ceir cofnod o [[Melin Forgan\|Felin Forgan]] tua 1890 pan oedd beiliaid wedi galw:		Ni fu neb erioed yn hoff o dalu trethi, ond gyda thwf Anghydffurfiaeth o ganol y 18g. ymlaen, tyfodd gwrthwynebiad cryf ymysg y rhan fwyaf o'r boblogaeth i dalu treth y Degwm nes ffrwydro yn yr 1860au yn yr hyn a elwir yn "Rhyfel y Degwm" pan wrthododd rhai anghydffurfwyr â thalu'r degwm. Canlyniad hyn oedd i'r eglwys neu'r rheithor lleyg anfon beiliaid i atafaelu eiddo hyd at swm y ddyled a oedd gan y gwrthodwr. Nid oes hanes o gynnwrf cyffredinol yn Uwchgwyrfai, ond eto, roedd y gwrthwynebu a'r atafaelu'n digwydd yr un fath. Ceir cofnod o [[Melin Forgan\|Felin Forgan]] tua 1890 pan oedd beiliaid wedi galw:

	"Yn y cysylltiad hwn cofiaf fynd i Felin Forgan i arwerthiant atafaelu ar rhyw gymaint o eiddo Daniel Eames am na thalai'r degwm i'r Eglwys sefydledig. Nid anallu i’w thalu oedd y rheswm am yr arwerthiant ond ei wrthwynebiad i'r ddeddf. Yr oedd Daniel Eames yn ymneilltuwr selog ac yn flaenor ym Mryn’rodyn. Yr oedd yr hyn a elwid yn rhyfel degwm yn lled boeth yng Ngogledd Cymru ar y pryd."<ref>Owen Ll. Williams, Wells, Vermont, U.D.A., ''[[Atgofion am Rhos-isaf]]''.</ref>		"Yn y cysylltiad hwn cofiaf fynd i Felin Forgan i arwerthiant atafaelu ar rhyw gymaint o eiddo Daniel Eames am na thalai'r degwm i'r Eglwys sefydledig. Nid anallu i’w thalu oedd y rheswm am yr arwerthiant ond ei wrthwynebiad i'r ddeddf. Yr oedd Daniel Eames yn ymneilltuwr selog ac yn flaenor ym Mryn’rodyn. Yr oedd yr hyn a elwid yn rhyfel degwm yn lled boeth yng Ngogledd Cymru ar y pryd."<ref>Owen Ll. Williams, Wells, Vermont, U.D.A., ''[[Atgofion am Rhos-isaf]]''.</ref>