William W. Jones (Cyrus) - Hanes golygu

Irion am 13:58, 5 Ionawr 2023

2023-01-05T13:58:35Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 14:58, 5 Ionawr 2023
Llinell 19:		Llinell 19:
	Serch ei ddoniau a’i weithgarwch, ni chafodd fywyd hawdd. Collodd ei briod ym 1893, ac er magu wyth o blant, collodd bedwar ohonynt yn ifanc.<ref>''Papur Pawb'', 26.5.1900, t.4</ref> Bu farw 29 Awst 1903 yn ei gartref yn Llanllyfni.<ref>''Caernarvon and Denbigh Herald'', 4.9.1903, t.8</ref>		Serch ei ddoniau a’i weithgarwch, ni chafodd fywyd hawdd. Collodd ei briod ym 1893, ac er magu wyth o blant, collodd bedwar ohonynt yn ifanc.<ref>''Papur Pawb'', 26.5.1900, t.4</ref> Bu farw 29 Awst 1903 yn ei gartref yn Llanllyfni.<ref>''Caernarvon and Denbigh Herald'', 4.9.1903, t.8</ref>

	Un o ~~feibio~~ Cyrus oedd John Williams Jones, Brodawel, [[Tal-y-sarn]], chwarelwr ac wedyn goruchwyliwr chwarel, a briododd ag [[Alice Mary Henderson]] ym 1890, gan ymfudo i'r Amerig ym 1914.		Un o feibion Cyrus oedd John Williams Jones, Brodawel, [[Tal-y-sarn]], chwarelwr ac wedyn goruchwyliwr chwarel, a briododd ag [[Alice Mary Henderson]] y gantores ym 1890, gan ymfudo gyda'r teulu i'r Amerig ym 1914.

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion am 13:57, 5 Ionawr 2023

2023-01-05T13:57:50Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 14:57, 5 Ionawr 2023
Llinell 18:		Llinell 18:

	Serch ei ddoniau a’i weithgarwch, ni chafodd fywyd hawdd. Collodd ei briod ym 1893, ac er magu wyth o blant, collodd bedwar ohonynt yn ifanc.<ref>''Papur Pawb'', 26.5.1900, t.4</ref> Bu farw 29 Awst 1903 yn ei gartref yn Llanllyfni.<ref>''Caernarvon and Denbigh Herald'', 4.9.1903, t.8</ref>		Serch ei ddoniau a’i weithgarwch, ni chafodd fywyd hawdd. Collodd ei briod ym 1893, ac er magu wyth o blant, collodd bedwar ohonynt yn ifanc.<ref>''Papur Pawb'', 26.5.1900, t.4</ref> Bu farw 29 Awst 1903 yn ei gartref yn Llanllyfni.<ref>''Caernarvon and Denbigh Herald'', 4.9.1903, t.8</ref>

			Un o feibio Cyrus oedd John Williams Jones, Brodawel, [[Tal-y-sarn]], chwarelwr ac wedyn goruchwyliwr chwarel, a briododd ag [[Alice Mary Henderson]] ym 1890, gan ymfudo i'r Amerig ym 1914.

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion: Symudodd Heulfryn y dudalen William W. Jones i William W. Jones (Cyrus)

2022-11-17T10:58:04Z

Symudodd Heulfryn y dudalen William W. Jones i William W. Jones (Cyrus)

← Fersiwn hŷn	Fersiwn yn ôl 11:58, 17 Tachwedd 2022
(Dim gwahaniaeth)

Cyfaill Eben am 17:00, 10 Tachwedd 2022

2022-11-10T17:00:56Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:00, 10 Tachwedd 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	[[Delwedd:Cyrus.jpg\|bawd\|300px\|de\|Cyrus tua 1900]]		[[Delwedd:Cyrus.jpg\|bawd\|300px\|de\|Cyrus tua 1900]]

	Nid gŵr cyffredin o ran ei ymddangosiad, ei alluoedd, na'i weithgarwch oedd William W. Jones (1839-1903), a ~~adnabyddid~~ yn gyffredinol fel “W.W. Jones, Cyrus”. Ganwyd W.W. Jones yn Brynbychan, [[Llanaelhaearn]] - cartref ei hynafiaid ers cannoedd o flynyddoedd. O'r llinach hon y gelwid taid Cyrus o du ei fam. Cefnder i'w fam Mary (g.1800 yn Llanaelhaearn) oedd Nicander, a chefnder i'w dad William Jones (g.1801 yn Llanllyfni) oedd y bardd awenber John Roberts, Llundain. Symudodd y teulu o'r Brynbychan i Ty'nllwyn, [[Llanllyfni]], fferm o ryw 12 erw ger [[Chwarel Tyddyn Agnes]] pan nad oedd Cyrus ond tua saith mlwydd oed, a phan oedd yn naw oed, aeth i'r chwarel heb gael unrhyw fanteision addysg yn ôl ei ~~gofnodydd~~ - er yn ôl Cyfrifiad 1851, fe’i nodir fel “mab ffarmwr”.<ref>Cyfrifiad plwyf Llanllyfni 1851</ref> Cafodd yr ychydig addysg a gafodd o yn yr Ysgol Sul, ac ar aelwyd ei rieni, gan nad oedd ysgol ddyddiol i'w chael yn y gymdogaeth. Ystyrid ei dad yn ysgolhaig lled dda, a hynny’n gryn fantais i'w blant.		Nid gŵr cyffredin o ran ei ymddangosiad, ei alluoedd, na'i weithgarwch oedd William W. Jones (1839-1903), a adwaenid yn gyffredinol fel “W.W. Jones, Cyrus”. Ganwyd W.W. Jones yn Brynbychan, [[Llanaelhaearn]] - cartref ei hynafiaid ers cannoedd o flynyddoedd. O'r llinach hon y gelwid taid Cyrus o du ei fam. Cefnder i'w fam Mary (g.1800 yn Llanaelhaearn) oedd Nicander, a chefnder i'w dad William Jones (g.1801 yn Llanllyfni) oedd y bardd awenber John Roberts, Llundain. Symudodd y teulu o'r Brynbychan i Ty'nllwyn, [[Llanllyfni]], fferm o ryw 12 erw ger [[Chwarel Tyddyn Agnes]] pan nad oedd Cyrus ond tua saith mlwydd oed, a phan oedd yn naw oed, aeth i'r chwarel heb gael unrhyw fanteision addysg yn ôl ei gofiannydd - er yn ôl Cyfrifiad 1851, fe’i nodir fel “mab ffarmwr”.<ref>Cyfrifiad plwyf Llanllyfni 1851</ref> Cafodd yr ychydig addysg a gafodd yn yr Ysgol Sul, ac ar aelwyd ei rieni, gan nad oedd ysgol ddyddiol i'w chael yn y gymdogaeth. Ystyrid ei dad yn ysgolhaig lled dda, a hynny’n gryn fantais i'w blant.

	Priododd pan yn bur ifanc â Margaret, merch o blwyf Llanllyfni; ac ar ôl dechrau magu plant, gwelodd yr angen am ysgol ddyddiol, a chafodd y fraint o fod yn un o dri a wnaeth ~~gychwyn y~~ symudiad er sefydlu [[Ysgol Llanllyfni\|Ysgol Frytanaidd]] yn y gymdogaeth. Gwasanaethodd yn ffyddlon fel ysgrifennydd i'r ysgol am ddeng mlynedd heb unrhyw gydnabyddiaeth. Pan sefydlwyd Bwrdd Ysgol yn y plwyf, etholwyd ef yn aelod, a gweithiodd yn egnïol am y chwe blynedd lafurus cyntaf yn hanes y bwrdd, pan yr oedd ysgoldai newydd yn cael eu hadeiladu. Yr un modd, dewiswyd ef yn aelod o'r cyngor plwyf cyntaf ym mhlwyf Llanllyfni.		Priododd pan yn bur ifanc â Margaret, merch o blwyf Llanllyfni; ac ar ôl dechrau magu plant, gwelodd yr angen am ysgol ddyddiol, a chafodd y fraint o fod yn un o dri a wnaeth ddechrau'r symudiad i sefydlu [[Ysgol Llanllyfni\|Ysgol Frytanaidd]] yn y gymdogaeth. Gwasanaethodd yn ffyddlon fel ysgrifennydd i'r ysgol am ddeng mlynedd heb unrhyw gydnabyddiaeth. Pan sefydlwyd Bwrdd Ysgol yn y plwyf, etholwyd ef yn aelod, a gweithiodd yn egnïol am y chwe blynedd lafurus cyntaf yn hanes y bwrdd, pan yr oedd ysgoldai newydd yn cael eu hadeiladu. Yr un modd, dewiswyd ef yn aelod o'r cyngor plwyf cyntaf ym mhlwyf Llanllyfni.

	Bu’n ysgrifennu at y wasg ar faterion megis hawliau gweithwyr, chwareli a dirwest yn ogystal â barddoni pan oedd yn ifanc, a hynny gyda pheth llwyddiant. Brawd iddo oedd y gŵr galluog, J. W. Jones, golygydd y ''Drych'' Americanaidd. Ysgrifennodd Cyrus ysgrifau i’r ''Drych'' yn gyson am ddeugain a mwy o flynyddoedd, ac fe ddaeth bron mor adnabyddus ymhlith Cymry America ag yr oedd yn ei wlad ei hun.		Bu’n ysgrifennu at y wasg ar faterion megis hawliau gweithwyr, chwareli a dirwest, yn ogystal â barddoni pan oedd yn ifanc, a hynny gyda pheth llwyddiant. Brawd iddo oedd y gŵr galluog, J. W. Jones, golygydd y ''Drych'' Americanaidd. Ysgrifennodd Cyrus ysgrifau i’r ''Drych'' yn gyson am ddeugain a mwy o flynyddoedd, ac fe ddaeth bron mor adnabyddus ymhlith Cymry America ag yr oedd yn ei wlad ei hun.

	Roedd yn Rhyddfrydwr o ran egwyddor bron ar hyd ei oes. Yr oedd yn Rhyddfrydwr cyn y deffroad Rhyddfrydol yn 1868. ~~Yr oedd ganddo ef~~ ran ~~fawr i ddwyn y~~ deffroad hwnnw ~~oddi amgylch~~ ymysg chwarelwyr a gweithwyr Sir Gaernarfon. Dywed [[Ioan Eifion]] ei fod yn Rhyddfrydwr mawr pan weithiai yn Chwarel y Gorseddau tua'r flwyddyn 1856.		Roedd yn Rhyddfrydwr o ran egwyddor bron ar hyd ei oes. Yr oedd yn Rhyddfrydwr cyn y deffroad Rhyddfrydol ym 1868. Chwaraeodd ran amlwg wrth ysgogi'r deffroad hwnnw ymysg chwarelwyr a gweithwyr Sir Gaernarfon. Dywed [[Ioan Eifion]] ei fod yn Rhyddfrydwr mawr pan weithiai yn Chwarel y Gorseddau tua'r flwyddyn 1856.

	Yn fuan wedi priodi adeiladodd dŷ iddo ei hun ym mhentref Llanllyfni; ac ar ôl ei orffen, cadwodd ~~ynddo~~ siop lyfrau~~; fe alwodd~~ yr adeilad yn "Llyfnwy House". Yn ddiamau roedd wrth ei fodd ymysg y newyddiaduron a'r llyfrau; ac ~~fel~~ “Y Bookseller” oedd yr enw a roddwyd iddo gan ei gyfeillion a'i gydnabyddion agosaf. Maes o law, byddai ei fab William W. arall, yn ymuno yn y busnes gan weithio fel argraffydd a rhwymwr llyfrau.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni 1881-91</ref> Yr oedd ei chwaeth at lyfrau ac at y Wasg (yn enwedig y rhan newyddiadurol ohoni) yn cyfrif, i raddau bychan, am ei awydd i adeiladu tŷ, a'r defnydd a wnaeth ohono. ~~Yr oedd~~ yn credu yn gryf yng ngallu a dylanwad y Wasg; a gwnaeth ddefnydd helaeth ohoni at hyrwyddo'r amcanion oedd ganddo mewn golwg, a diamau fod y siop lyfrau yn rhan o'r cynllun yn ei feddwl ef. Ond credwn fod ganddo amcan arall, heblaw cael ychydig help at fyw a gwerthu llyfrau, mewn golwg wrth godi tŷ. Cyn estyniad yr etholfraint yn yr 1880au yr unig ffordd i weithiwr allu sicrhau pleidlais oedd trwy iddo gael tŷ yn feddiant ~~iddo~~ ei hun. ~~Yr oedd~~ Cyrus yn Rhyddfrydwr mor selog fel nad oedd yn fodlon ar siarad yn unig o blaid yr achos~~, ond~~ yr oedd hefyd am fynnu cael pleidlais, fel y gallai ~~roddi~~ help sylweddol i'r achos Rhyddfrydol.<ref>''Y Geninen'', Rhifyn Gŵyl Dewi 1904, t.44</ref>		Yn fuan wedi priodi adeiladodd dŷ iddo ei hun ym mhentref Llanllyfni ac, ar ôl ei orffen, cadwodd siop lyfrau ynddo. Galwodd yr adeilad yn "Llyfnwy House". Yn ddiamau roedd wrth ei fodd ymysg y newyddiaduron a'r llyfrau, ac “Y Bookseller” oedd yr enw a roddwyd iddo gan ei gyfeillion a'i gydnabyddion agosaf. Maes o law, byddai ei fab, William W. arall, yn ymuno yn y busnes gan weithio fel argraffydd a rhwymwr llyfrau.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni 1881-91</ref> Yr oedd ei chwaeth at lyfrau ac at y Wasg (yn enwedig y rhan newyddiadurol ohoni) yn cyfrif, i raddau bychan, am ei awydd i adeiladu tŷ, a'r defnydd a wnaeth ohono. Roedd yn credu'n gryf yng ngallu a dylanwad y Wasg, a gwnaeth ddefnydd helaeth ohoni i hyrwyddo'r amcanion a oedd ganddo mewn golwg, a diamau fod y siop lyfrau yn rhan o'r cynllun yn ei feddwl. Ond credwn fod ganddo amcan arall, heblaw cael ychydig help at fyw a gwerthu llyfrau, mewn golwg wrth godi tŷ. Cyn estyniad yr etholfraint yn yr 1880au yr unig ffordd i weithiwr allu sicrhau pleidlais oedd trwy iddo gael tŷ yn ei feddiant ei hun. Roedd Cyrus yn Rhyddfrydwr mor selog fel nad oedd yn fodlon ar siarad yn unig o blaid yr achos; yr oedd hefyd am fynnu cael pleidlais, fel y gallai roi help sylweddol i'r achos Rhyddfrydol.<ref>''Y Geninen'', Rhifyn Gŵyl Dewi 1904, t.44</ref>

	Cymerai ddiddordeb mawr bob amser mewn chwareli a chwarelwyr - datblygiad y naill, a diogelwch bywydau a hawliau'r llall. Gweithiodd yn ddiflino dros y chwarelwyr, ac roedd yn ddigon deallus ym materion chwarelydda i ysgrifennu’n helaeth a chynnal trafodaeth yn Y Genedl Gymreig ym 1883 yn trafod yr hyn oedd yn ~~cadw~~ chwareli [[Dyffryn Nantlle]] rhag llwyddo fel y gallent.<ref>''Y Genedl Gymreig'', ''passim'', Mai-Gorffennaf 1883</ref> Bu ganddo ran flaenllaw mewn byrhau oriau llafur, yn enwedig symud y gorthrwm o orfod mynd i'r chwarel erbyn pedwar o'r gloch fore Sadwrn. Oherwydd y rhan flaenllaw a gymerodd i arwain ei gydweithwyr i fuddugoliaeth yn y mater hwn, cafodd ef a~~'r diweddar Mr~~ Richard Griffith, o'r Garregwen, eu cosbi trwy eu cadw allan o'r gwaith am bythefnos. Honnwyd gan ysgrifennwr yn ''Papur Pawb'' ym 1900 fod Cyrus wedi ysgrifennu mwy i'r wasg newyddiadurol na’r un chwarelwr arall; roedd toreth fawr o'r ysgrifau hynny’n ymwneud â chwestiynau llafur a hawliau’r gweithiwr. Tynnodd sylw at yr angenrheidrwydd o agor [[Afon Llyfni]], ugain mlynedd cyn i'r gwaith hwnnw gael ei ~~gychwyn;~~ a bu yn aelod gweithgar o'r pwyllgor di-ildio a ddygodd y gwaith pwysig hwnnw i fwcl. Aeth ati i drafod gyda chewri megis y Parch J. Spinther James, ac eraill, ar ddalennau’r wasg; roedd cylch ei ddarllen eang, ehangder ei wybodaeth, a'i fedrusrwydd fel ysgrifennwr, yn ei wneud yn ddadleuydd cryf a pheryglus iawn i'w wrthwynebydd. ~~Ym mhlith~~ ei ysgrifau, anodd fyddai cael dim mor finiog ac ysgubol a'i adolygiad o dystiolaeth yr Anrhydeddus W. W. Vivian gerbron y Ddirprwyaeth Frenhinol, ar weithio ~~chwarelau~~. Galwodd sylw at yr angenrheidrwydd o osod y chwareli o dan arolygiaeth y Llywodraeth, er mwyn lleihau damweiniau, a dangosodd y ~~gallasid~~ lleihau’r damweiniau yn Chwareli Nantlle i'r hanner, fel y digwyddodd. Penllanw ei weithgaredd fel lladmerydd dros y chwarelwyr oedd iddo gael ei ethol yn Llywydd Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru ym 1900.		Cymerai ddiddordeb mawr bob amser mewn chwareli a chwarelwyr - datblygiad y naill, a diogelwch bywydau a hawliau'r llall. Gweithiodd yn ddiflino dros y chwarelwyr, ac roedd yn ddigon deallus ym materion chwarelydda i ysgrifennu’n helaeth a chynnal trafodaeth yn ''Y Genedl Gymreig'' ym 1883 yn trafod yr hyn oedd yn atal chwareli [[Dyffryn Nantlle]] rhag llwyddo fel y gallent.<ref>''Y Genedl Gymreig'', ''passim'', Mai-Gorffennaf 1883</ref> Bu ganddo ran flaenllaw mewn byrhau oriau llafur, yn enwedig symud y gorthrwm o orfod mynd i'r chwarel erbyn pedwar o'r gloch fore Sadwrn. Oherwydd y rhan flaenllaw a gymerodd i arwain ei gydweithwyr i fuddugoliaeth yn y mater hwn, cafodd ef a Richard Griffith, o'r Garregwen, eu cosbi trwy eu cadw allan o'r gwaith am bythefnos. Honnwyd gan ysgrifennwr yn ''Papur Pawb'' ym 1900 fod Cyrus wedi ysgrifennu mwy i'r wasg newyddiadurol na’r un chwarelwr arall; roedd toreth fawr o'r ysgrifau hynny’n ymwneud â chwestiynau llafur a hawliau’r gweithiwr. Tynnodd sylw at yr angenrheidrwydd o agor [[Afon Llyfni]], ugain mlynedd cyn i'r gwaith hwnnw gael ei ddechrau, a bu'n aelod gweithgar o'r pwyllgor di-ildio a ddygodd y gwaith pwysig hwnnw i fwcl. Aeth ati i drafod gyda chewri megis y Parch J. Spinther James, ac eraill, ar ddalennau’r wasg; roedd cylch ei ddarllen eang, ehangder ei wybodaeth, a'i fedrusrwydd fel ysgrifennwr, yn ei wneud yn ddadleuydd cryf a pheryglus iawn i'w wrthwynebydd. Ymhlith ei ysgrifau, anodd fyddai cael dim mor finiog ac ysgubol a'i adolygiad o dystiolaeth yr Anrhydeddus W. W. Vivian gerbron y Ddirprwyaeth Frenhinol, ar weithio chwareli. Galwodd sylw at yr angenrheidrwydd o osod y chwareli o dan arolygiaeth y Llywodraeth, er mwyn lleihau damweiniau, a dangosodd y gallesid lleihau’r damweiniau yn Chwareli Nantlle i'r hanner, fel y digwyddodd. Penllanw ei weithgaredd fel lladmerydd dros y chwarelwyr oedd iddo gael ei ethol yn Llywydd Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru ym 1900.

	Roedd yn flaenor yn [[Capel Salem (MC), Llanllyfni\|Salem, Llanllyfni]], o 1880 ymlaen, a chymerodd y swyddogaeth honno o ddifrif, gan fod yn weithgar iawn. Ysgrifennodd lawer am hanes Methodistiaeth yn Llanllyfni a'r cylchoedd. Arferai gystadlu’n gyson fel bardd ac awdur, a hynny mewn cystadlaethau pwysig. Bu’n weithgar o’i ieuenctid ymlaen am dros 40 mlynedd yn hyrwyddo achos ~~Dirwest~~. Areithiai ac ysgrifennai lawer i hyrwyddo’r achos hwnnw; fe’i hetholwyd ym 1900 yn llywydd Undeb Dirwestol Dyffryn Nantlle. ~~Chwareuodd rôl~~ yn arweiniad yr Undeb ar adeg Streic y Penrhyn, gan ei ~~weld~~ fel brwydr rhwng chwarelwyr Cymreig a Chymraeg a Saeson gormesol mewn awdurdod. ~~Teithiai~~ i America ym 1902 i godi arian at gronfa'r Streic.<ref>Jean Lindsay, ''The Great Strike'', (Newton Abbot, 1987, tt.175, 177</ref>Bu'n llywydd effeithiol ~~ac yn~~ annog y chwarelwyr - yn groes i'w athroniaeth wleidyddol cyn hynny - i bleidleisio dros ymgeiswyr y Blaid Lafur ym 1903 os oedd yr ymgeisydd yn cytuno â'r arweinydd, Mabon.<ref>Jean Lindsay, ''op.cit.'', t.217</ref>		Roedd yn flaenor yn [[Capel Salem (MC), Llanllyfni\|Salem, Llanllyfni]], o 1880 ymlaen, a chymerodd y swyddogaeth honno o ddifrif, gan fod yn weithgar iawn. Ysgrifennodd lawer am hanes Methodistiaeth yn Llanllyfni a'r cylchoedd. Arferai gystadlu’n gyson fel bardd ac awdur, a hynny mewn cystadlaethau pwysig. Bu’n weithgar o’i ieuenctid ymlaen am dros 40 mlynedd yn hyrwyddo achos dirwest. Areithiai ac ysgrifennai lawer i hyrwyddo’r achos hwnnw; fe’i hetholwyd ym 1900 yn llywydd Undeb Dirwestol Dyffryn Nantlle. Chwaraeodd ran yn arweiniad yr Undeb ar adeg Streic y Penrhyn, gan ei gweld fel brwydr rhwng chwarelwyr Cymreig a Chymraeg a Saeson gormesol mewn awdurdod. Teithiodd i America ym 1902 i godi arian at gronfa'r Streic.<ref>Jean Lindsay, ''The Great Strike'', (Newton Abbot, 1987, tt.175, 177</ref>Bu'n llywydd effeithiol gan annog y chwarelwyr - yn groes i'w athroniaeth wleidyddol cyn hynny - i bleidleisio dros ymgeiswyr y Blaid Lafur ym 1903 os oedd yr ymgeisydd yn cytuno â'r arweinydd, Mabon.<ref>Jean Lindsay, ''op.cit.'', t.217</ref>

	Fel areithiwr, roedd ymysg y goreuon o ran ~~dweud yr hyn oedd ganddo a’r dull o’i ddweud~~ o. Disgrifiwyd ei ddull gan "Papur Pawb" fel hyn: “O ran cyfoeth ei iaith, treiddgarwch llais, gwresogrwydd teimlad, ysgogiadau chwaethus, a sylwedd ei fater, saif ar ei ben ei hun ym mhlith ei frodyr fel areithiwr anhawdd cael ei debyg ym mhlith meibion llafur”. Gellid hefyd ~~honni~~ fod ei wybodaeth o'r diwydiant a'r gweithwyr ynghyd â'i ymagweddiad rhesymol a rhesymegol, ochr yn ochr ag agwedd ~~cymharol~~ oddefgar ac ystyriol prif reolwyr a pherchnogion y chwareli mwyaf yn y dyffryn wedi arbed yr ardal rhag y gwaethaf o'r anesmwythyd a gafwyd ~~mewn dyffrynnoedd~~ eraill ardal y chwareli.		Fel areithiwr, roedd ymysg y goreuon o ran cynnwys ei areithiau a'i ddull o'u traddodi. Disgrifiwyd ei ddull gan "Papur Pawb" fel hyn: “O ran cyfoeth ei iaith, treiddgarwch llais, gwresogrwydd teimlad, ysgogiadau chwaethus, a sylwedd ei fater, saif ar ei ben ei hun ym mhlith ei frodyr fel areithiwr anhawdd cael ei debyg ym mhlith meibion llafur”. Gellid honni hefyd fod ei wybodaeth o'r diwydiant a'r gweithwyr, ynghyd â'i ymagweddiad rhesymol a rhesymegol, ochr yn ochr ag agwedd gymharol oddefgar ac ystyriol prif reolwyr a pherchnogion y chwareli mwyaf yn y dyffryn, wedi arbed yr ardal rhag y gwaethaf o'r anesmwythyd a gafwyd yn nyffrynnoedd eraill ardal y chwareli.

	Serch ei ~~dalent~~ a’i weithgarwch, ni chafodd fywyd hawdd. Collodd ei briod ym 1893, ac er magu wyth o blant, collodd bedwar ohonynt yn ifanc.<ref>''Papur Pawb'', 26.5.1900, t.4</ref> Bu farw 29 Awst 1903 yn ei gartref yn Llanllyfni.<ref>''Caernarvon and Denbigh Herald'', 4.9.1903, t.8</ref>		Serch ei ddoniau a’i weithgarwch, ni chafodd fywyd hawdd. Collodd ei briod ym 1893, ac er magu wyth o blant, collodd bedwar ohonynt yn ifanc.<ref>''Papur Pawb'', 26.5.1900, t.4</ref> Bu farw 29 Awst 1903 yn ei gartref yn Llanllyfni.<ref>''Caernarvon and Denbigh Herald'', 4.9.1903, t.8</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion am 10:22, 10 Tachwedd 2022

2022-11-10T10:22:11Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:22, 10 Tachwedd 2022
Llinell 7:		Llinell 7:
	Bu’n ysgrifennu at y wasg ar faterion megis hawliau gweithwyr, chwareli a dirwest yn ogystal â barddoni pan oedd yn ifanc, a hynny gyda pheth llwyddiant. Brawd iddo oedd y gŵr galluog, J. W. Jones, golygydd y ''Drych'' Americanaidd. Ysgrifennodd Cyrus ysgrifau i’r ''Drych'' yn gyson am ddeugain a mwy o flynyddoedd, ac fe ddaeth bron mor adnabyddus ymhlith Cymry America ag yr oedd yn ei wlad ei hun.		Bu’n ysgrifennu at y wasg ar faterion megis hawliau gweithwyr, chwareli a dirwest yn ogystal â barddoni pan oedd yn ifanc, a hynny gyda pheth llwyddiant. Brawd iddo oedd y gŵr galluog, J. W. Jones, golygydd y ''Drych'' Americanaidd. Ysgrifennodd Cyrus ysgrifau i’r ''Drych'' yn gyson am ddeugain a mwy o flynyddoedd, ac fe ddaeth bron mor adnabyddus ymhlith Cymry America ag yr oedd yn ei wlad ei hun.

	Roedd yn Rhyddfrydwr o ran egwyddor bron ar hyd ei oes. Yr oedd yn Rhyddfrydwr cyn y deffroad Rhyddfrydol yn 1868. Yr oedd ganddo ef ran fawr i ddwyn y deffroad hwnnw oddi amgylch ~~ym mysg~~ chwarelwyr a gweithwyr Sir Gaernarfon. Dywed [[Ioan Eifion]] ei fod yn Rhyddfrydwr mawr pan weithiai yn Chwarel y Gorseddau tua'r flwyddyn 1856.		Roedd yn Rhyddfrydwr o ran egwyddor bron ar hyd ei oes. Yr oedd yn Rhyddfrydwr cyn y deffroad Rhyddfrydol yn 1868. Yr oedd ganddo ef ran fawr i ddwyn y deffroad hwnnw oddi amgylch ymysg chwarelwyr a gweithwyr Sir Gaernarfon. Dywed [[Ioan Eifion]] ei fod yn Rhyddfrydwr mawr pan weithiai yn Chwarel y Gorseddau tua'r flwyddyn 1856.

	Yn fuan wedi priodi adeiladodd dŷ iddo ei hun ym mhentref Llanllyfni; ac ar ôl ei orffen, cadwodd ynddo siop lyfrau~~: a diamau nad oedd unman~~ yr ~~oedd~~ yn ~~fwy~~ wrth ei fodd ~~nag oedd ym mysg~~ y newyddiaduron a'r llyfrau ; ac fel “Y Bookseller” yr ~~adnabyddid ef~~ gan ei gyfeillion a'i gydnabyddion agosaf. Maes o law, byddai ei fab William W. arall, yn ymuno yn y busnes gan weithio fel argraffydd a rhwymwr llyfrau.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni 1881-91</ref> Yr oedd ei chwaeth at lyfrau ac at y Wasg (yn enwedig y rhan newyddiadurol ohoni) yn cyfrif, i raddau bychan, am ei awydd i adeiladu tŷ, a'r defnydd a wnaeth ohono. Yr oedd yn credu yn gryf yng ngallu a dylanwad y Wasg; a gwnaeth ddefnydd helaeth ohoni at hyrwyddo'r amcanion oedd ganddo mewn golwg, a diamau fod y siop lyfrau yn rhan o'r cynllun yn ei feddwl ef. Ond credwn fod ganddo amcan arall, heblaw cael ychydig help at fyw a gwerthu llyfrau, mewn golwg wrth godi tŷ. Cyn estyniad yr etholfraint yn yr 1880au yr unig ffordd i weithiwr allu sicrhau pleidlais oedd trwy iddo gael tŷ yn feddiant iddo ei hun. Yr oedd Cyrus yn Rhyddfrydwr mor selog fel nad oedd yn fodlon ar siarad yn unig o blaid yr achos, ond yr oedd hefyd am fynnu cael pleidlais, fel y gallai roddi help sylweddol i'r achos Rhyddfrydol.<ref>''Y Geninen'', Rhifyn Gŵyl Dewi 1904, t.44</ref>		Yn fuan wedi priodi adeiladodd dŷ iddo ei hun ym mhentref Llanllyfni; ac ar ôl ei orffen, cadwodd ynddo siop lyfrau; fe alwodd yr adeilad yn "Llyfnwy House". Yn ddiamau roedd wrth ei fodd ymysg y newyddiaduron a'r llyfrau; ac fel “Y Bookseller” oedd yr enw a roddwyd iddo gan ei gyfeillion a'i gydnabyddion agosaf. Maes o law, byddai ei fab William W. arall, yn ymuno yn y busnes gan weithio fel argraffydd a rhwymwr llyfrau.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni 1881-91</ref> Yr oedd ei chwaeth at lyfrau ac at y Wasg (yn enwedig y rhan newyddiadurol ohoni) yn cyfrif, i raddau bychan, am ei awydd i adeiladu tŷ, a'r defnydd a wnaeth ohono. Yr oedd yn credu yn gryf yng ngallu a dylanwad y Wasg; a gwnaeth ddefnydd helaeth ohoni at hyrwyddo'r amcanion oedd ganddo mewn golwg, a diamau fod y siop lyfrau yn rhan o'r cynllun yn ei feddwl ef. Ond credwn fod ganddo amcan arall, heblaw cael ychydig help at fyw a gwerthu llyfrau, mewn golwg wrth godi tŷ. Cyn estyniad yr etholfraint yn yr 1880au yr unig ffordd i weithiwr allu sicrhau pleidlais oedd trwy iddo gael tŷ yn feddiant iddo ei hun. Yr oedd Cyrus yn Rhyddfrydwr mor selog fel nad oedd yn fodlon ar siarad yn unig o blaid yr achos, ond yr oedd hefyd am fynnu cael pleidlais, fel y gallai roddi help sylweddol i'r achos Rhyddfrydol.<ref>''Y Geninen'', Rhifyn Gŵyl Dewi 1904, t.44</ref>

	Cymerai ddiddordeb mawr bob amser mewn chwareli a chwarelwyr - datblygiad y naill, a diogelwch bywydau a hawliau'r llall. Gweithiodd yn ddiflino dros y chwarelwyr, ac roedd yn ddigon deallus ym materion chwarelydda i ysgrifennu’n helaeth a chynnal trafodaeth yn Y Genedl Gymreig ym 1883 yn trafod yr hyn oedd yn cadw chwareli [[Dyffryn Nantlle]] rhag llwyddo fel y gallent.<ref>''Y Genedl Gymreig'', ''passim'', Mai-Gorffennaf 1883</ref> Bu ganddo ran flaenllaw mewn byrhau oriau llafur, yn enwedig symud y gorthrwm o orfod mynd i'r chwarel erbyn pedwar o'r gloch fore Sadwrn. Oherwydd y rhan flaenllaw a gymerodd i arwain ei gydweithwyr i fuddugoliaeth yn y mater hwn, cafodd ef a'r diweddar Mr Richard Griffith, o'r Garregwen, eu cosbi trwy eu cadw allan o'r gwaith am bythefnos. Honnwyd gan ysgrifennwr yn ''Papur Pawb'' ym 1900 fod Cyrus wedi ysgrifennu mwy i'r wasg newyddiadurol na’r un chwarelwr arall; roedd toreth fawr o'r ysgrifau hynny’n ymwneud â chwestiynau llafur a hawliau’r gweithiwr. Tynnodd sylw at yr angenrheidrwydd o agor [[Afon Llyfni]], ugain mlynedd cyn i'r gwaith hwnnw gael ei gychwyn; a bu yn aelod gweithgar o'r pwyllgor di-ildio a ddygodd y gwaith pwysig hwnnw i fwcl. Aeth ati i drafod gyda chewri megis y Parch J. Spinther James, ac eraill, ar ddalennau’r wasg; roedd cylch ei ddarllen eang, ehangder ei wybodaeth, a'i fedrusrwydd fel ysgrifennwr, yn ei wneud yn ddadleuydd cryf a pheryglus iawn i'w wrthwynebydd. Ym mhlith ei ysgrifau, anodd fyddai cael dim mor finiog ac ysgubol a'i adolygiad o dystiolaeth yr Anrhydeddus W. W. Vivian gerbron y Ddirprwyaeth Frenhinol, ar weithio chwarelau. Galwodd sylw at yr angenrheidrwydd o osod y chwareli o dan arolygiaeth y Llywodraeth, er mwyn lleihau damweiniau, a dangosodd y gallasid lleihau’r damweiniau yn Chwareli Nantlle i'r hanner, fel y digwyddodd. Penllanw ei weithgaredd fel lladmerydd dros y chwarelwyr oedd iddo gael ei ethol yn Llywydd Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru ym 1900.		Cymerai ddiddordeb mawr bob amser mewn chwareli a chwarelwyr - datblygiad y naill, a diogelwch bywydau a hawliau'r llall. Gweithiodd yn ddiflino dros y chwarelwyr, ac roedd yn ddigon deallus ym materion chwarelydda i ysgrifennu’n helaeth a chynnal trafodaeth yn Y Genedl Gymreig ym 1883 yn trafod yr hyn oedd yn cadw chwareli [[Dyffryn Nantlle]] rhag llwyddo fel y gallent.<ref>''Y Genedl Gymreig'', ''passim'', Mai-Gorffennaf 1883</ref> Bu ganddo ran flaenllaw mewn byrhau oriau llafur, yn enwedig symud y gorthrwm o orfod mynd i'r chwarel erbyn pedwar o'r gloch fore Sadwrn. Oherwydd y rhan flaenllaw a gymerodd i arwain ei gydweithwyr i fuddugoliaeth yn y mater hwn, cafodd ef a'r diweddar Mr Richard Griffith, o'r Garregwen, eu cosbi trwy eu cadw allan o'r gwaith am bythefnos. Honnwyd gan ysgrifennwr yn ''Papur Pawb'' ym 1900 fod Cyrus wedi ysgrifennu mwy i'r wasg newyddiadurol na’r un chwarelwr arall; roedd toreth fawr o'r ysgrifau hynny’n ymwneud â chwestiynau llafur a hawliau’r gweithiwr. Tynnodd sylw at yr angenrheidrwydd o agor [[Afon Llyfni]], ugain mlynedd cyn i'r gwaith hwnnw gael ei gychwyn; a bu yn aelod gweithgar o'r pwyllgor di-ildio a ddygodd y gwaith pwysig hwnnw i fwcl. Aeth ati i drafod gyda chewri megis y Parch J. Spinther James, ac eraill, ar ddalennau’r wasg; roedd cylch ei ddarllen eang, ehangder ei wybodaeth, a'i fedrusrwydd fel ysgrifennwr, yn ei wneud yn ddadleuydd cryf a pheryglus iawn i'w wrthwynebydd. Ym mhlith ei ysgrifau, anodd fyddai cael dim mor finiog ac ysgubol a'i adolygiad o dystiolaeth yr Anrhydeddus W. W. Vivian gerbron y Ddirprwyaeth Frenhinol, ar weithio chwarelau. Galwodd sylw at yr angenrheidrwydd o osod y chwareli o dan arolygiaeth y Llywodraeth, er mwyn lleihau damweiniau, a dangosodd y gallasid lleihau’r damweiniau yn Chwareli Nantlle i'r hanner, fel y digwyddodd. Penllanw ei weithgaredd fel lladmerydd dros y chwarelwyr oedd iddo gael ei ethol yn Llywydd Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru ym 1900.

Irion am 13:41, 9 Tachwedd 2022

2022-11-09T13:41:29Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 14:41, 9 Tachwedd 2022
Llinell 17:		Llinell 17:
	Fel areithiwr, roedd ymysg y goreuon o ran dweud yr hyn oedd ganddo a’r dull o’i ddweud o. Disgrifiwyd ei ddull gan "Papur Pawb" fel hyn: “O ran cyfoeth ei iaith, treiddgarwch llais, gwresogrwydd teimlad, ysgogiadau chwaethus, a sylwedd ei fater, saif ar ei ben ei hun ym mhlith ei frodyr fel areithiwr anhawdd cael ei debyg ym mhlith meibion llafur”. Gellid hefyd honni fod ei wybodaeth o'r diwydiant a'r gweithwyr ynghyd â'i ymagweddiad rhesymol a rhesymegol, ochr yn ochr ag agwedd cymharol oddefgar ac ystyriol prif reolwyr a pherchnogion y chwareli mwyaf yn y dyffryn wedi arbed yr ardal rhag y gwaethaf o'r anesmwythyd a gafwyd mewn dyffrynnoedd eraill ardal y chwareli.		Fel areithiwr, roedd ymysg y goreuon o ran dweud yr hyn oedd ganddo a’r dull o’i ddweud o. Disgrifiwyd ei ddull gan "Papur Pawb" fel hyn: “O ran cyfoeth ei iaith, treiddgarwch llais, gwresogrwydd teimlad, ysgogiadau chwaethus, a sylwedd ei fater, saif ar ei ben ei hun ym mhlith ei frodyr fel areithiwr anhawdd cael ei debyg ym mhlith meibion llafur”. Gellid hefyd honni fod ei wybodaeth o'r diwydiant a'r gweithwyr ynghyd â'i ymagweddiad rhesymol a rhesymegol, ochr yn ochr ag agwedd cymharol oddefgar ac ystyriol prif reolwyr a pherchnogion y chwareli mwyaf yn y dyffryn wedi arbed yr ardal rhag y gwaethaf o'r anesmwythyd a gafwyd mewn dyffrynnoedd eraill ardal y chwareli.

	Serch ei dalent a’i weithgarwch, ni chafodd fywyd hawdd. Collodd ei briod ~~yn fuan wedi 1891~~, ac er magu wyth o blant, collodd bedwar ohonynt yn ifanc.<ref>''Papur Pawb'', 26.5.1900, t.4</ref>		Serch ei dalent a’i weithgarwch, ni chafodd fywyd hawdd. Collodd ei briod ym 1893, ac er magu wyth o blant, collodd bedwar ohonynt yn ifanc.<ref>''Papur Pawb'', 26.5.1900, t.4</ref> Bu farw 29 Awst 1903 yn ei gartref yn Llanllyfni.<ref>''Caernarvon and Denbigh Herald'', 4.9.1903, t.8</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion am 13:37, 9 Tachwedd 2022

2022-11-09T13:37:13Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 14:37, 9 Tachwedd 2022
Llinell 7:		Llinell 7:
	Bu’n ysgrifennu at y wasg ar faterion megis hawliau gweithwyr, chwareli a dirwest yn ogystal â barddoni pan oedd yn ifanc, a hynny gyda pheth llwyddiant. Brawd iddo oedd y gŵr galluog, J. W. Jones, golygydd y ''Drych'' Americanaidd. Ysgrifennodd Cyrus ysgrifau i’r ''Drych'' yn gyson am ddeugain a mwy o flynyddoedd, ac fe ddaeth bron mor adnabyddus ymhlith Cymry America ag yr oedd yn ei wlad ei hun.		Bu’n ysgrifennu at y wasg ar faterion megis hawliau gweithwyr, chwareli a dirwest yn ogystal â barddoni pan oedd yn ifanc, a hynny gyda pheth llwyddiant. Brawd iddo oedd y gŵr galluog, J. W. Jones, golygydd y ''Drych'' Americanaidd. Ysgrifennodd Cyrus ysgrifau i’r ''Drych'' yn gyson am ddeugain a mwy o flynyddoedd, ac fe ddaeth bron mor adnabyddus ymhlith Cymry America ag yr oedd yn ei wlad ei hun.

	Roedd yn Rhyddfrydwr ~~egwyddorol~~ ar hyd ei oes. Yr oedd yn Rhyddfrydwr cyn y deffroad Rhyddfrydol yn 1868. Yr oedd ganddo ef ran fawr i ddwyn y deffroad hwnnw oddi amgylch ym mysg chwarelwyr a gweithwyr Sir Gaernarfon. Dywed [[Ioan Eifion]] ei fod yn Rhyddfrydwr mawr pan weithiai yn Chwarel y Gorseddau tua'r flwyddyn 1856.		Roedd yn Rhyddfrydwr o ran egwyddor bron ar hyd ei oes. Yr oedd yn Rhyddfrydwr cyn y deffroad Rhyddfrydol yn 1868. Yr oedd ganddo ef ran fawr i ddwyn y deffroad hwnnw oddi amgylch ym mysg chwarelwyr a gweithwyr Sir Gaernarfon. Dywed [[Ioan Eifion]] ei fod yn Rhyddfrydwr mawr pan weithiai yn Chwarel y Gorseddau tua'r flwyddyn 1856.

	Yn fuan wedi priodi adeiladodd dŷ iddo ei hun ym mhentref Llanllyfni; ac ar ôl ei orffen, cadwodd ynddo siop lyfrau: a diamau nad oedd unman yr oedd yn fwy wrth ei fodd nag oedd ym mysg y newyddiaduron a'r llyfrau ; ac fel “Y Bookseller” yr adnabyddid ef gan ei gyfeillion a'i gydnabyddion agosaf. Maes o law, byddai ei fab William W. arall, yn ymuno yn y busnes gan weithio fel argraffydd a rhwymwr llyfrau.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni 1881-91</ref> Yr oedd ei chwaeth at lyfrau ac at y Wasg (yn enwedig y rhan newyddiadurol ohoni) yn cyfrif, i raddau bychan, am ei awydd i adeiladu tŷ, a'r defnydd a wnaeth ohono. Yr oedd yn credu yn gryf yng ngallu a dylanwad y Wasg; a gwnaeth ddefnydd helaeth ohoni at hyrwyddo'r amcanion oedd ganddo mewn golwg, a diamau fod y siop lyfrau yn rhan o'r cynllun yn ei feddwl ef. Ond credwn fod ganddo amcan arall, heblaw cael ychydig help at fyw a gwerthu llyfrau, mewn golwg wrth godi tŷ. Cyn estyniad yr etholfraint yn yr 1880au yr unig ffordd i weithiwr allu sicrhau pleidlais oedd trwy iddo gael tŷ yn feddiant iddo ei hun. Yr oedd Cyrus yn Rhyddfrydwr mor selog fel nad oedd yn fodlon ar siarad yn unig o blaid yr achos, ond yr oedd hefyd am fynnu cael pleidlais, fel y gallai roddi help sylweddol i'r achos Rhyddfrydol.<ref>''Y Geninen'', Rhifyn Gŵyl Dewi 1904, t.44</ref>		Yn fuan wedi priodi adeiladodd dŷ iddo ei hun ym mhentref Llanllyfni; ac ar ôl ei orffen, cadwodd ynddo siop lyfrau: a diamau nad oedd unman yr oedd yn fwy wrth ei fodd nag oedd ym mysg y newyddiaduron a'r llyfrau ; ac fel “Y Bookseller” yr adnabyddid ef gan ei gyfeillion a'i gydnabyddion agosaf. Maes o law, byddai ei fab William W. arall, yn ymuno yn y busnes gan weithio fel argraffydd a rhwymwr llyfrau.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni 1881-91</ref> Yr oedd ei chwaeth at lyfrau ac at y Wasg (yn enwedig y rhan newyddiadurol ohoni) yn cyfrif, i raddau bychan, am ei awydd i adeiladu tŷ, a'r defnydd a wnaeth ohono. Yr oedd yn credu yn gryf yng ngallu a dylanwad y Wasg; a gwnaeth ddefnydd helaeth ohoni at hyrwyddo'r amcanion oedd ganddo mewn golwg, a diamau fod y siop lyfrau yn rhan o'r cynllun yn ei feddwl ef. Ond credwn fod ganddo amcan arall, heblaw cael ychydig help at fyw a gwerthu llyfrau, mewn golwg wrth godi tŷ. Cyn estyniad yr etholfraint yn yr 1880au yr unig ffordd i weithiwr allu sicrhau pleidlais oedd trwy iddo gael tŷ yn feddiant iddo ei hun. Yr oedd Cyrus yn Rhyddfrydwr mor selog fel nad oedd yn fodlon ar siarad yn unig o blaid yr achos, ond yr oedd hefyd am fynnu cael pleidlais, fel y gallai roddi help sylweddol i'r achos Rhyddfrydol.<ref>''Y Geninen'', Rhifyn Gŵyl Dewi 1904, t.44</ref>
Llinell 13:		Llinell 13:
	Cymerai ddiddordeb mawr bob amser mewn chwareli a chwarelwyr - datblygiad y naill, a diogelwch bywydau a hawliau'r llall. Gweithiodd yn ddiflino dros y chwarelwyr, ac roedd yn ddigon deallus ym materion chwarelydda i ysgrifennu’n helaeth a chynnal trafodaeth yn Y Genedl Gymreig ym 1883 yn trafod yr hyn oedd yn cadw chwareli [[Dyffryn Nantlle]] rhag llwyddo fel y gallent.<ref>''Y Genedl Gymreig'', ''passim'', Mai-Gorffennaf 1883</ref> Bu ganddo ran flaenllaw mewn byrhau oriau llafur, yn enwedig symud y gorthrwm o orfod mynd i'r chwarel erbyn pedwar o'r gloch fore Sadwrn. Oherwydd y rhan flaenllaw a gymerodd i arwain ei gydweithwyr i fuddugoliaeth yn y mater hwn, cafodd ef a'r diweddar Mr Richard Griffith, o'r Garregwen, eu cosbi trwy eu cadw allan o'r gwaith am bythefnos. Honnwyd gan ysgrifennwr yn ''Papur Pawb'' ym 1900 fod Cyrus wedi ysgrifennu mwy i'r wasg newyddiadurol na’r un chwarelwr arall; roedd toreth fawr o'r ysgrifau hynny’n ymwneud â chwestiynau llafur a hawliau’r gweithiwr. Tynnodd sylw at yr angenrheidrwydd o agor [[Afon Llyfni]], ugain mlynedd cyn i'r gwaith hwnnw gael ei gychwyn; a bu yn aelod gweithgar o'r pwyllgor di-ildio a ddygodd y gwaith pwysig hwnnw i fwcl. Aeth ati i drafod gyda chewri megis y Parch J. Spinther James, ac eraill, ar ddalennau’r wasg; roedd cylch ei ddarllen eang, ehangder ei wybodaeth, a'i fedrusrwydd fel ysgrifennwr, yn ei wneud yn ddadleuydd cryf a pheryglus iawn i'w wrthwynebydd. Ym mhlith ei ysgrifau, anodd fyddai cael dim mor finiog ac ysgubol a'i adolygiad o dystiolaeth yr Anrhydeddus W. W. Vivian gerbron y Ddirprwyaeth Frenhinol, ar weithio chwarelau. Galwodd sylw at yr angenrheidrwydd o osod y chwareli o dan arolygiaeth y Llywodraeth, er mwyn lleihau damweiniau, a dangosodd y gallasid lleihau’r damweiniau yn Chwareli Nantlle i'r hanner, fel y digwyddodd. Penllanw ei weithgaredd fel lladmerydd dros y chwarelwyr oedd iddo gael ei ethol yn Llywydd Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru ym 1900.		Cymerai ddiddordeb mawr bob amser mewn chwareli a chwarelwyr - datblygiad y naill, a diogelwch bywydau a hawliau'r llall. Gweithiodd yn ddiflino dros y chwarelwyr, ac roedd yn ddigon deallus ym materion chwarelydda i ysgrifennu’n helaeth a chynnal trafodaeth yn Y Genedl Gymreig ym 1883 yn trafod yr hyn oedd yn cadw chwareli [[Dyffryn Nantlle]] rhag llwyddo fel y gallent.<ref>''Y Genedl Gymreig'', ''passim'', Mai-Gorffennaf 1883</ref> Bu ganddo ran flaenllaw mewn byrhau oriau llafur, yn enwedig symud y gorthrwm o orfod mynd i'r chwarel erbyn pedwar o'r gloch fore Sadwrn. Oherwydd y rhan flaenllaw a gymerodd i arwain ei gydweithwyr i fuddugoliaeth yn y mater hwn, cafodd ef a'r diweddar Mr Richard Griffith, o'r Garregwen, eu cosbi trwy eu cadw allan o'r gwaith am bythefnos. Honnwyd gan ysgrifennwr yn ''Papur Pawb'' ym 1900 fod Cyrus wedi ysgrifennu mwy i'r wasg newyddiadurol na’r un chwarelwr arall; roedd toreth fawr o'r ysgrifau hynny’n ymwneud â chwestiynau llafur a hawliau’r gweithiwr. Tynnodd sylw at yr angenrheidrwydd o agor [[Afon Llyfni]], ugain mlynedd cyn i'r gwaith hwnnw gael ei gychwyn; a bu yn aelod gweithgar o'r pwyllgor di-ildio a ddygodd y gwaith pwysig hwnnw i fwcl. Aeth ati i drafod gyda chewri megis y Parch J. Spinther James, ac eraill, ar ddalennau’r wasg; roedd cylch ei ddarllen eang, ehangder ei wybodaeth, a'i fedrusrwydd fel ysgrifennwr, yn ei wneud yn ddadleuydd cryf a pheryglus iawn i'w wrthwynebydd. Ym mhlith ei ysgrifau, anodd fyddai cael dim mor finiog ac ysgubol a'i adolygiad o dystiolaeth yr Anrhydeddus W. W. Vivian gerbron y Ddirprwyaeth Frenhinol, ar weithio chwarelau. Galwodd sylw at yr angenrheidrwydd o osod y chwareli o dan arolygiaeth y Llywodraeth, er mwyn lleihau damweiniau, a dangosodd y gallasid lleihau’r damweiniau yn Chwareli Nantlle i'r hanner, fel y digwyddodd. Penllanw ei weithgaredd fel lladmerydd dros y chwarelwyr oedd iddo gael ei ethol yn Llywydd Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru ym 1900.

	Roedd yn flaenor yn [[Capel Salem (MC), Llanllyfni\|Salem, Llanllyfni]], o 1880 ymlaen, a chymerodd y swyddogaeth honno o ddifrif, gan fod yn weithgar iawn. Ysgrifennodd lawer am hanes Methodistiaeth yn Llanllyfni a'r cylchoedd. Arferai gystadlu’n gyson fel bardd ac awdur, a hynny mewn cystadlaethau pwysig. Bu’n weithgar o’i ieuenctid ymlaen am dros 40 mlynedd yn hyrwyddo achos Dirwest. Areithiai ac ysgrifennai lawer i hyrwyddo’r achos hwnnw; fe’i hetholwyd ym 1900 yn llywydd Undeb Dirwestol Dyffryn Nantlle.		Roedd yn flaenor yn [[Capel Salem (MC), Llanllyfni\|Salem, Llanllyfni]], o 1880 ymlaen, a chymerodd y swyddogaeth honno o ddifrif, gan fod yn weithgar iawn. Ysgrifennodd lawer am hanes Methodistiaeth yn Llanllyfni a'r cylchoedd. Arferai gystadlu’n gyson fel bardd ac awdur, a hynny mewn cystadlaethau pwysig. Bu’n weithgar o’i ieuenctid ymlaen am dros 40 mlynedd yn hyrwyddo achos Dirwest. Areithiai ac ysgrifennai lawer i hyrwyddo’r achos hwnnw; fe’i hetholwyd ym 1900 yn llywydd Undeb Dirwestol Dyffryn Nantlle. Chwareuodd rôl yn arweiniad yr Undeb ar adeg Streic y Penrhyn, gan ei weld fel brwydr rhwng chwarelwyr Cymreig a Chymraeg a Saeson gormesol mewn awdurdod. Teithiai i America ym 1902 i godi arian at gronfa'r Streic.<ref>Jean Lindsay, ''The Great Strike'', (Newton Abbot, 1987, tt.175, 177</ref>Bu'n llywydd effeithiol ac yn annog y chwarelwyr - yn groes i'w athroniaeth wleidyddol cyn hynny - i bleidleisio dros ymgeiswyr y Blaid Lafur ym 1903 os oedd yr ymgeisydd yn cytuno â'r arweinydd, Mabon.<ref>Jean Lindsay, ''op.cit.'', t.217</ref>

	Fel areithiwr, roedd ymysg y goreuon o ran dweud yr hyn oedd ganddo a’r dull o’i ddweud o. Disgrifiwyd ei ddull gan "Papur Pawb" fel hyn: “O ran cyfoeth ei iaith, treiddgarwch llais, gwresogrwydd teimlad, ysgogiadau chwaethus, a sylwedd ei fater, saif ar ei ben ei hun ym mhlith ei frodyr fel areithiwr anhawdd cael ei debyg ym mhlith meibion llafur”. Gellid hefyd honni fod ei wybodaeth o'r diwydiant a'r gweithwyr ynghyd â'i ymagweddiad rhesymol a rhesymegol, ochr yn ochr ag agwedd cymharol oddefgar ac ystyriol prif reolwyr a pherchnogion y chwareli mwyaf yn y dyffryn wedi arbed yr ardal rhag y gwaethaf o'r anesmwythyd a gafwyd mewn dyffrynnoedd eraill ardal y chwareli.		Fel areithiwr, roedd ymysg y goreuon o ran dweud yr hyn oedd ganddo a’r dull o’i ddweud o. Disgrifiwyd ei ddull gan "Papur Pawb" fel hyn: “O ran cyfoeth ei iaith, treiddgarwch llais, gwresogrwydd teimlad, ysgogiadau chwaethus, a sylwedd ei fater, saif ar ei ben ei hun ym mhlith ei frodyr fel areithiwr anhawdd cael ei debyg ym mhlith meibion llafur”. Gellid hefyd honni fod ei wybodaeth o'r diwydiant a'r gweithwyr ynghyd â'i ymagweddiad rhesymol a rhesymegol, ochr yn ochr ag agwedd cymharol oddefgar ac ystyriol prif reolwyr a pherchnogion y chwareli mwyaf yn y dyffryn wedi arbed yr ardal rhag y gwaethaf o'r anesmwythyd a gafwyd mewn dyffrynnoedd eraill ardal y chwareli.

Irion am 12:13, 9 Tachwedd 2022

2022-11-09T12:13:07Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:13, 9 Tachwedd 2022
Llinell 15:		Llinell 15:
	Roedd yn flaenor yn [[Capel Salem (MC), Llanllyfni\|Salem, Llanllyfni]], o 1880 ymlaen, a chymerodd y swyddogaeth honno o ddifrif, gan fod yn weithgar iawn. Ysgrifennodd lawer am hanes Methodistiaeth yn Llanllyfni a'r cylchoedd. Arferai gystadlu’n gyson fel bardd ac awdur, a hynny mewn cystadlaethau pwysig. Bu’n weithgar o’i ieuenctid ymlaen am dros 40 mlynedd yn hyrwyddo achos Dirwest. Areithiai ac ysgrifennai lawer i hyrwyddo’r achos hwnnw; fe’i hetholwyd ym 1900 yn llywydd Undeb Dirwestol Dyffryn Nantlle.		Roedd yn flaenor yn [[Capel Salem (MC), Llanllyfni\|Salem, Llanllyfni]], o 1880 ymlaen, a chymerodd y swyddogaeth honno o ddifrif, gan fod yn weithgar iawn. Ysgrifennodd lawer am hanes Methodistiaeth yn Llanllyfni a'r cylchoedd. Arferai gystadlu’n gyson fel bardd ac awdur, a hynny mewn cystadlaethau pwysig. Bu’n weithgar o’i ieuenctid ymlaen am dros 40 mlynedd yn hyrwyddo achos Dirwest. Areithiai ac ysgrifennai lawer i hyrwyddo’r achos hwnnw; fe’i hetholwyd ym 1900 yn llywydd Undeb Dirwestol Dyffryn Nantlle.

	Fel areithiwr, roedd ymysg y goreuon o ran dweud yr hyn oedd ganddo a’r dull o’i ddweud o. Disgrifiwyd ei ddull gan Papur Pawb fel hyn: “O ran cyfoeth ei iaith, treiddgarwch llais, gwresogrwydd teimlad, ysgogiadau chwaethus, a sylwedd ei fater, saif ar ei ben ei hun ym mhlith ei frodyr fel areithiwr anhawdd cael ei debyg ym mhlith meibion llafur”.		Fel areithiwr, roedd ymysg y goreuon o ran dweud yr hyn oedd ganddo a’r dull o’i ddweud o. Disgrifiwyd ei ddull gan "Papur Pawb" fel hyn: “O ran cyfoeth ei iaith, treiddgarwch llais, gwresogrwydd teimlad, ysgogiadau chwaethus, a sylwedd ei fater, saif ar ei ben ei hun ym mhlith ei frodyr fel areithiwr anhawdd cael ei debyg ym mhlith meibion llafur”. Gellid hefyd honni fod ei wybodaeth o'r diwydiant a'r gweithwyr ynghyd â'i ymagweddiad rhesymol a rhesymegol, ochr yn ochr ag agwedd cymharol oddefgar ac ystyriol prif reolwyr a pherchnogion y chwareli mwyaf yn y dyffryn wedi arbed yr ardal rhag y gwaethaf o'r anesmwythyd a gafwyd mewn dyffrynnoedd eraill ardal y chwareli.

	Serch ei dalent a’i weithgarwch, ni chafodd fywyd hawdd. Collodd ei briod yn fuan wedi 1891, ac er magu wyth o blant, collodd bedwar ohonynt yn ifanc.<ref>''Papur Pawb'', 26.5.1900, t.4</ref>		Serch ei dalent a’i weithgarwch, ni chafodd fywyd hawdd. Collodd ei briod yn fuan wedi 1891, ac er magu wyth o blant, collodd bedwar ohonynt yn ifanc.<ref>''Papur Pawb'', 26.5.1900, t.4</ref>

Irion am 12:09, 9 Tachwedd 2022

2022-11-09T12:09:55Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:09, 9 Tachwedd 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
			[[Delwedd:Cyrus.jpg\|bawd\|300px\|de\|Cyrus tua 1900]]

	Nid gŵr cyffredin o ran ei ymddangosiad, ei alluoedd, na'i weithgarwch oedd William W. Jones (1839-1903), a adnabyddid yn gyffredinol fel “W.W. Jones, Cyrus”. Ganwyd W.W. Jones yn Brynbychan, [[Llanaelhaearn]] - cartref ei hynafiaid ers cannoedd o flynyddoedd. O'r llinach hon y gelwid taid Cyrus o du ei fam. Cefnder i'w fam Mary (g.1800 yn Llanaelhaearn) oedd Nicander, a chefnder i'w dad William Jones (g.1801 yn Llanllyfni) oedd y bardd awenber John Roberts, Llundain. Symudodd y teulu o'r Brynbychan i Ty'nllwyn, [[Llanllyfni]], fferm o ryw 12 erw ger [[Chwarel Tyddyn Agnes]] pan nad oedd Cyrus ond tua saith mlwydd oed, a phan oedd yn naw oed, aeth i'r chwarel heb gael unrhyw fanteision addysg yn ôl ei gofnodydd - er yn ôl Cyfrifiad 1851, fe’i nodir fel “mab ffarmwr”.<ref>Cyfrifiad plwyf Llanllyfni 1851</ref> Cafodd yr ychydig addysg a gafodd o yn yr Ysgol Sul, ac ar aelwyd ei rieni, gan nad oedd ysgol ddyddiol i'w chael yn y gymdogaeth. Ystyrid ei dad yn ysgolhaig lled dda, a hynny’n gryn fantais i'w blant.		Nid gŵr cyffredin o ran ei ymddangosiad, ei alluoedd, na'i weithgarwch oedd William W. Jones (1839-1903), a adnabyddid yn gyffredinol fel “W.W. Jones, Cyrus”. Ganwyd W.W. Jones yn Brynbychan, [[Llanaelhaearn]] - cartref ei hynafiaid ers cannoedd o flynyddoedd. O'r llinach hon y gelwid taid Cyrus o du ei fam. Cefnder i'w fam Mary (g.1800 yn Llanaelhaearn) oedd Nicander, a chefnder i'w dad William Jones (g.1801 yn Llanllyfni) oedd y bardd awenber John Roberts, Llundain. Symudodd y teulu o'r Brynbychan i Ty'nllwyn, [[Llanllyfni]], fferm o ryw 12 erw ger [[Chwarel Tyddyn Agnes]] pan nad oedd Cyrus ond tua saith mlwydd oed, a phan oedd yn naw oed, aeth i'r chwarel heb gael unrhyw fanteision addysg yn ôl ei gofnodydd - er yn ôl Cyfrifiad 1851, fe’i nodir fel “mab ffarmwr”.<ref>Cyfrifiad plwyf Llanllyfni 1851</ref> Cafodd yr ychydig addysg a gafodd o yn yr Ysgol Sul, ac ar aelwyd ei rieni, gan nad oedd ysgol ddyddiol i'w chael yn y gymdogaeth. Ystyrid ei dad yn ysgolhaig lled dda, a hynny’n gryn fantais i'w blant.

Irion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Nid gŵr cyffredin o ran ei ymddangosiad, ei alluoedd, na'i weithgarwch oedd William W. Jones (1839-1903), a adnabyddid yn gyffredinol fel “W.W. Jones,...'

2022-11-09T12:05:23Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Nid gŵr cyffredin o ran ei ymddangosiad, ei alluoedd, na'i weithgarwch oedd William W. Jones (1839-1903), a adnabyddid yn gyffredinol fel “W.W. Jones,...'

Tudalen newydd

Nid gŵr cyffredin o ran ei ymddangosiad, ei alluoedd, na'i weithgarwch oedd William W. Jones (1839-1903), a adnabyddid yn gyffredinol fel “W.W. Jones, Cyrus”. Ganwyd W.W. Jones yn Brynbychan, [[Llanaelhaearn]] - cartref ei hynafiaid ers cannoedd o flynyddoedd. O'r llinach hon y gelwid taid Cyrus o du ei fam. Cefnder i'w fam Mary (g.1800 yn Llanaelhaearn) oedd Nicander, a chefnder i'w dad William Jones (g.1801 yn Llanllyfni) oedd y bardd awenber John Roberts, Llundain. Symudodd y teulu o'r Brynbychan i Ty'nllwyn, [[Llanllyfni]], fferm o ryw 12 erw ger [[Chwarel Tyddyn Agnes]] pan nad oedd Cyrus ond tua saith mlwydd oed, a phan oedd yn naw oed, aeth i'r chwarel heb gael unrhyw fanteision addysg yn ôl ei gofnodydd - er yn ôl Cyfrifiad 1851, fe’i nodir fel “mab ffarmwr”.<ref>Cyfrifiad plwyf Llanllyfni 1851</ref> Cafodd yr ychydig addysg a gafodd o yn yr Ysgol Sul, ac ar aelwyd ei rieni, gan nad oedd ysgol ddyddiol i'w chael yn y gymdogaeth. Ystyrid ei dad yn ysgolhaig lled dda, a hynny’n gryn fantais i'w blant.

Priododd pan yn bur ifanc â Margaret, merch o blwyf Llanllyfni; ac ar ôl dechrau magu plant, gwelodd yr angen am ysgol ddyddiol, a chafodd y fraint o fod yn un o dri a wnaeth gychwyn y symudiad er sefydlu [[Ysgol Llanllyfni|Ysgol Frytanaidd]] yn y gymdogaeth. Gwasanaethodd yn ffyddlon fel ysgrifennydd i'r ysgol am ddeng mlynedd heb unrhyw gydnabyddiaeth. Pan sefydlwyd Bwrdd Ysgol yn y plwyf, etholwyd ef yn aelod, a gweithiodd yn egnïol am y chwe blynedd lafurus cyntaf yn hanes y bwrdd, pan yr oedd ysgoldai newydd yn cael eu hadeiladu. Yr un modd, dewiswyd ef yn aelod o'r cyngor plwyf cyntaf ym mhlwyf Llanllyfni.

Bu’n ysgrifennu at y wasg ar faterion megis hawliau gweithwyr, chwareli a dirwest yn ogystal â barddoni pan oedd yn ifanc, a hynny gyda pheth llwyddiant. Brawd iddo oedd y gŵr galluog, J. W. Jones, golygydd y ''Drych'' Americanaidd. Ysgrifennodd Cyrus ysgrifau i’r ''Drych'' yn gyson am ddeugain a mwy o flynyddoedd, ac fe ddaeth bron mor adnabyddus ymhlith Cymry America ag yr oedd yn ei wlad ei hun.

Roedd yn Rhyddfrydwr egwyddorol ar hyd ei oes. Yr oedd yn Rhyddfrydwr cyn y deffroad Rhyddfrydol yn 1868. Yr oedd ganddo ef ran fawr i ddwyn y deffroad hwnnw oddi amgylch ym mysg chwarelwyr a gweithwyr Sir Gaernarfon. Dywed [[Ioan Eifion]] ei fod yn Rhyddfrydwr mawr pan weithiai yn Chwarel y Gorseddau tua'r flwyddyn 1856.

Yn fuan wedi priodi adeiladodd dŷ iddo ei hun ym mhentref Llanllyfni; ac ar ôl ei orffen, cadwodd ynddo siop lyfrau: a diamau nad oedd unman yr oedd yn fwy wrth ei fodd nag oedd ym mysg y newyddiaduron a'r llyfrau ; ac fel “Y Bookseller” yr adnabyddid ef gan ei gyfeillion a'i gydnabyddion agosaf. Maes o law, byddai ei fab William W. arall, yn ymuno yn y busnes gan weithio fel argraffydd a rhwymwr llyfrau.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni 1881-91</ref> Yr oedd ei chwaeth at lyfrau ac at y Wasg (yn enwedig y rhan newyddiadurol ohoni) yn cyfrif, i raddau bychan, am ei awydd i adeiladu tŷ, a'r defnydd a wnaeth ohono. Yr oedd yn credu yn gryf yng ngallu a dylanwad y Wasg; a gwnaeth ddefnydd helaeth ohoni at hyrwyddo'r amcanion oedd ganddo mewn golwg, a diamau fod y siop lyfrau yn rhan o'r cynllun yn ei feddwl ef. Ond credwn fod ganddo amcan arall, heblaw cael ychydig help at fyw a gwerthu llyfrau, mewn golwg wrth godi tŷ. Cyn estyniad yr etholfraint yn yr 1880au yr unig ffordd i weithiwr allu sicrhau pleidlais oedd trwy iddo gael tŷ yn feddiant iddo ei hun. Yr oedd Cyrus yn Rhyddfrydwr mor selog fel nad oedd yn fodlon ar siarad yn unig o blaid yr achos, ond yr oedd hefyd am fynnu cael pleidlais, fel y gallai roddi help sylweddol i'r achos Rhyddfrydol.<ref>''Y Geninen'', Rhifyn Gŵyl Dewi 1904, t.44</ref>

Cymerai ddiddordeb mawr bob amser mewn chwareli a chwarelwyr - datblygiad y naill, a diogelwch bywydau a hawliau'r llall. Gweithiodd yn ddiflino dros y chwarelwyr, ac roedd yn ddigon deallus ym materion chwarelydda i ysgrifennu’n helaeth a chynnal trafodaeth yn Y Genedl Gymreig ym 1883 yn trafod yr hyn oedd yn cadw chwareli [[Dyffryn Nantlle]] rhag llwyddo fel y gallent.<ref>''Y Genedl Gymreig'', ''passim'', Mai-Gorffennaf 1883</ref> Bu ganddo ran flaenllaw mewn byrhau oriau llafur, yn enwedig symud y gorthrwm o orfod mynd i'r chwarel erbyn pedwar o'r gloch fore Sadwrn. Oherwydd y rhan flaenllaw a gymerodd i arwain ei gydweithwyr i fuddugoliaeth yn y mater hwn, cafodd ef a'r diweddar Mr Richard Griffith, o'r Garregwen, eu cosbi trwy eu cadw allan o'r gwaith am bythefnos. Honnwyd gan ysgrifennwr yn ''Papur Pawb'' ym 1900 fod Cyrus wedi ysgrifennu mwy i'r wasg newyddiadurol na’r un chwarelwr arall; roedd toreth fawr o'r ysgrifau hynny’n ymwneud â chwestiynau llafur a hawliau’r gweithiwr. Tynnodd sylw at yr angenrheidrwydd o agor [[Afon Llyfni]], ugain mlynedd cyn i'r gwaith hwnnw gael ei gychwyn; a bu yn aelod gweithgar o'r pwyllgor di-ildio a ddygodd y gwaith pwysig hwnnw i fwcl. Aeth ati i drafod gyda chewri megis y Parch J. Spinther James, ac eraill, ar ddalennau’r wasg; roedd cylch ei ddarllen eang, ehangder ei wybodaeth, a'i fedrusrwydd fel ysgrifennwr, yn ei wneud yn ddadleuydd cryf a pheryglus iawn i'w wrthwynebydd. Ym mhlith ei ysgrifau, anodd fyddai cael dim mor finiog ac ysgubol a'i adolygiad o dystiolaeth yr Anrhydeddus W. W. Vivian gerbron y Ddirprwyaeth Frenhinol, ar weithio chwarelau. Galwodd sylw at yr angenrheidrwydd o osod y chwareli o dan arolygiaeth y Llywodraeth, er mwyn lleihau damweiniau, a dangosodd y gallasid lleihau’r damweiniau yn Chwareli Nantlle i'r hanner, fel y digwyddodd. Penllanw ei weithgaredd fel lladmerydd dros y chwarelwyr oedd iddo gael ei ethol yn Llywydd Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru ym 1900.

Roedd yn flaenor yn [[Capel Salem (MC), Llanllyfni|Salem, Llanllyfni]], o 1880 ymlaen, a chymerodd y swyddogaeth honno o ddifrif, gan fod yn weithgar iawn. Ysgrifennodd lawer am hanes Methodistiaeth yn Llanllyfni a'r cylchoedd. Arferai gystadlu’n gyson fel bardd ac awdur, a hynny mewn cystadlaethau pwysig. Bu’n weithgar o’i ieuenctid ymlaen am dros 40 mlynedd yn hyrwyddo achos Dirwest. Areithiai ac ysgrifennai lawer i hyrwyddo’r achos hwnnw; fe’i hetholwyd ym 1900 yn llywydd Undeb Dirwestol Dyffryn Nantlle.

Fel areithiwr, roedd ymysg y goreuon o ran dweud yr hyn oedd ganddo a’r dull o’i ddweud o. Disgrifiwyd ei ddull gan Papur Pawb fel hyn: “O ran cyfoeth ei iaith, treiddgarwch llais, gwresogrwydd teimlad, ysgogiadau chwaethus, a sylwedd ei fater, saif ar ei ben ei hun ym mhlith ei frodyr fel areithiwr anhawdd cael ei debyg ym mhlith meibion llafur”.

Serch ei dalent a’i weithgarwch, ni chafodd fywyd hawdd. Collodd ei briod yn fuan wedi 1891, ac er magu wyth o blant, collodd bedwar ohonynt yn ifanc.<ref>''Papur Pawb'', 26.5.1900, t.4</ref>

==Cyfeiriadau==

[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Undebwyr]]
[[Categori:Chwarelwyr]]
[[Categori:Awduron]]
[[Categori:Siopwyr]]