Treth Aelwyd 1662 - Hanes golygu

Irion am 16:29, 25 Mehefin 2024

2024-06-25T16:29:33Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:29, 25 Mehefin 2024
Llinell 23:		Llinell 23:
	===Plwyf Clynnog===		===Plwyf Clynnog===

	*Thomas Bulkeley, Esqr (9)		*[[Thomas Bulkeley]], Esqr (9)
	*Edmund Glynne, Esqr (6)		*Edmund Glynne, Esqr (6)
	*William Wynne Esqr (3)		*William Wynne Esqr (3)
	*George Twistleton, Esqr (3)		*[[George Twisleton\|George Twistleton]], Esqr (3)
	*Jane Glynne, gweddw (6)		*Jane Glynne, gweddw (6)
	*Beniamin Lloyd, gent (2)		*Beniamin Lloyd, gent (2)
Llinell 41:		Llinell 41:
	*William Thomas Powell		*William Thomas Powell
	*William Owen, melinydd		*William Owen, melinydd
	*Abraham Williams (2)		*[[Abraham Williams]] (2)
	*John Evans		*John Evans
	*Francis Robert		*Francis Robert
Llinell 422:		Llinell 422:
	Nid yn unig dlodion a ddibynnai ar help gan y plwyf oedd yn cael eu hesgusodi, ond tenantiaid a rhai nad oeddynt yn berchen ond ar ddarn bach o dir, ac felly yn crafu byw heb unrhyw fodd i dalu trethi. Serch hyn, mae’n arwyddocaol nad oedd ond 39 o’r cyfanswm o 370 o benteuluoedd oedd yn ferched (gyda 9 yn cael eu disgrifio’n benodol fel gweddwon).		Nid yn unig dlodion a ddibynnai ar help gan y plwyf oedd yn cael eu hesgusodi, ond tenantiaid a rhai nad oeddynt yn berchen ond ar ddarn bach o dir, ac felly yn crafu byw heb unrhyw fodd i dalu trethi. Serch hyn, mae’n arwyddocaol nad oedd ond 39 o’r cyfanswm o 370 o benteuluoedd oedd yn ferched (gyda 9 yn cael eu disgrifio’n benodol fel gweddwon).

	Gwelir fod crefft neu alwedigaeth ambell un yn cael ei gofnodi wrth ei enw, ond rhaid amau a yw hyn yn rhoi darlun clir o’r sefyllfa. Mewn cymdeithas lle'r oedd pawb yn ceisio cynhyrchu eu bwyd eu hunain, sef cymdeithas hunangynhaliol, byddai gan y rhan fwyaf rywfaint o dir, bod hynny’n eiddo iddynt neu’n ynghlwm wrth dŷ ar rent. Dichon felly mai ffordd o wahaniaethu rhwng dau berson gyda’r un enw yn yr un plwyf yw’r rheswm dros nodi crefft dyn. Serch hynny, difyr yw nodi ambell i felinydd, a gwehydd, ac un crydd.		Gwelir fod crefft neu alwedigaeth ambell un yn cael ei gofnodi wrth ei enw, ond rhaid amau a yw hyn yn rhoi darlun clir o’r sefyllfa. Mewn cymdeithas lle'r oedd pawb yn ceisio cynhyrchu eu bwyd eu hunain, sef cymdeithas hunangynhaliol, byddai gan y rhan fwyaf rywfaint o dir, bod hynny’n eiddo iddynt neu’n ynghlwm wrth dŷ ar rent. Dichon felly mai ffordd o wahaniaethu rhwng dau berson gyda’r un enw yn yr un plwyf yw’r rheswm dros nodi crefft dyn. Ni ddylid felly cymryd mai dyna'r cwbl o grefftwyr a gweithwyr eraill oedd yn y cwmwd - er enghraifft, mae'n hysbys fod Abraham Williams yn borthmon.Serch hynny, difyr yw nodi ambell i felinydd, a gwehydd, ac un crydd.

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==
Llinell 428:		Llinell 428:
	[[Categori:Trethi a thollau]]		[[Categori:Trethi a thollau]]
	[[Categori:Dogfennau ac adysgrifau gwreiddiol]]		[[Categori:Dogfennau ac adysgrifau gwreiddiol]]
			[[Categori:Pobl]]

Irion: /* Y Dreth Aelwyd fel sail i ancangyfrif nifer y boblogaeth */

2024-06-24T08:48:58Z

Y Dreth Aelwyd fel sail i ancangyfrif nifer y boblogaeth

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:48, 24 Mehefin 2024
Llinell 414:		Llinell 414:
	*Mrs Jane Glynne gweddw (7)		*Mrs Jane Glynne gweddw (7)

	==Y Dreth Aelwyd fel sail i ancangyfrif ~~nifer~~ y boblogaeth==		==Y Dreth Aelwyd fel sail i ancangyfrif maint y boblogaeth==

	Ceir cofnod o ryw 370 o benteuluoedd yn Uwchgwyrfai, a gellir defnyddio’r swm yma i amcangyfrif (yn fras iawn) boblogaeth Uwchgwyrfai ym 1662. Trwy gychwyn gyda’r ffigwr o 370, rhaid wedyn amcangyfrif nifer y rhai oedd yn rhy dlawd i gael eu hasesu. Mae hyn yn anodd yn niffyg unrhyw gofnod o faint o gartrefi tlawd oedd yn bod, ond mae sawl academydd wedi awgrymu fod 50% yn ffigwr posibl. Wrth wneud y swm hwn, gwelir mai tua 740 o dai oedd yn Uwchgwyrfai tua 1662. Wedyn, rhaid defnyddio lluosogydd (sef y nifer tebygol oedd yn byw mewn tŷ ar gyfartaledd) i ganfod maint y boblogaeth. Y lluosogydd arferol a dderbynnir yw 3.9.		Ceir cofnod o ryw 370 o benteuluoedd yn Uwchgwyrfai, a gellir defnyddio’r swm yma i amcangyfrif (yn fras iawn) boblogaeth Uwchgwyrfai ym 1662. Trwy gychwyn gyda’r ffigwr o 370, rhaid wedyn amcangyfrif nifer y rhai oedd yn rhy dlawd i gael eu hasesu. Mae hyn yn anodd yn niffyg unrhyw gofnod o faint o gartrefi tlawd oedd yn bod, ond mae sawl academydd wedi awgrymu fod 50% yn ffigwr posibl. Wrth wneud y swm hwn, gwelir mai tua 740 o dai oedd yn Uwchgwyrfai tua 1662. Wedyn, rhaid defnyddio lluosogydd (sef y nifer tebygol oedd yn byw mewn tŷ ar gyfartaledd) i ganfod maint y boblogaeth. Y lluosogydd arferol a dderbynnir yw 3.9.
Llinell 423:		Llinell 423:

	Gwelir fod crefft neu alwedigaeth ambell un yn cael ei gofnodi wrth ei enw, ond rhaid amau a yw hyn yn rhoi darlun clir o’r sefyllfa. Mewn cymdeithas lle'r oedd pawb yn ceisio cynhyrchu eu bwyd eu hunain, sef cymdeithas hunangynhaliol, byddai gan y rhan fwyaf rywfaint o dir, bod hynny’n eiddo iddynt neu’n ynghlwm wrth dŷ ar rent. Dichon felly mai ffordd o wahaniaethu rhwng dau berson gyda’r un enw yn yr un plwyf yw’r rheswm dros nodi crefft dyn. Serch hynny, difyr yw nodi ambell i felinydd, a gwehydd, ac un crydd.		Gwelir fod crefft neu alwedigaeth ambell un yn cael ei gofnodi wrth ei enw, ond rhaid amau a yw hyn yn rhoi darlun clir o’r sefyllfa. Mewn cymdeithas lle'r oedd pawb yn ceisio cynhyrchu eu bwyd eu hunain, sef cymdeithas hunangynhaliol, byddai gan y rhan fwyaf rywfaint o dir, bod hynny’n eiddo iddynt neu’n ynghlwm wrth dŷ ar rent. Dichon felly mai ffordd o wahaniaethu rhwng dau berson gyda’r un enw yn yr un plwyf yw’r rheswm dros nodi crefft dyn. Serch hynny, difyr yw nodi ambell i felinydd, a gwehydd, ac un crydd.


	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion am 08:48, 24 Mehefin 2024

2024-06-24T08:48:07Z

@@ Llinell 413: / Llinell 413: @@
 *Mrs Ellin Glynne, gweddw (14)
 *Mrs Jane Glynne gweddw (7)
 ==Cyfeiriadau==

Irion: /* Treth Aelwyd Uwchgwyrfai 1662 */

2024-06-24T08:46:15Z

Treth Aelwyd Uwchgwyrfai 1662

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:46, 24 Mehefin 2024
Llinell 17:		Llinell 17:
	Dyma'r rhestr o'r rhai yn [[Uwchgwyrfai]] a aseswyd fel rhai yr oedd yn orfodol iddynt dalu'r Dreth Aelwyd. Credir mai 1662 yw dyddiad tebygol y ddogfen, er y gallai ddyddio o 1663 - nid oes dyddiad ar y ddogfen ei hun a rhaid ei dyddio ar sail rhai o'r manylion sydd ynddi. Fe'i cadwyd ymysg papurau'r Llys Chwarter.<ref>Archifdy Caernarfon, Treth Aelwyd</ref> Dyma unig restr gyflawn o drethdalwr y dreth hon ar gyfer Sir Gaernarfon sydd wedi goroesi.		Dyma'r rhestr o'r rhai yn [[Uwchgwyrfai]] a aseswyd fel rhai yr oedd yn orfodol iddynt dalu'r Dreth Aelwyd. Credir mai 1662 yw dyddiad tebygol y ddogfen, er y gallai ddyddio o 1663 - nid oes dyddiad ar y ddogfen ei hun a rhaid ei dyddio ar sail rhai o'r manylion sydd ynddi. Fe'i cadwyd ymysg papurau'r Llys Chwarter.<ref>Archifdy Caernarfon, Treth Aelwyd</ref> Dyma unig restr gyflawn o drethdalwr y dreth hon ar gyfer Sir Gaernarfon sydd wedi goroesi.

	Adysgrifiwyd y ddogfen yn wreiddiol gan y diweddar Leonard Owen tua ~~chan~~ mlynedd yn ôl.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, Llsgr. Bangor 13495</ref> Cadwyd sillafiad y ddogfen wreiddiol yn achos enwau personol. Newidiwyd rhai pethau eraill, trwy gyfieithu yr ychydig eiriau Lladin a Saesneg i'r Gymraeg, a hynny ar gyfer darllenwyr y Cof - yn bennaf rhai yn dynodi gweddwon a chrefftwyr. Serch hynny, gadawyd y disgrifiadau o statws, sef Esqr (yswain) a gent (bonwr), gan fod ystyr penodol i'r rhain o ran rhengoedd statws y gymdeithas.		Adysgrifiwyd y ddogfen yn wreiddiol gan y diweddar Leonard Owen tua saith deg mlynedd yn ôl.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, Llsgr. Bangor 13495</ref> Cadwyd sillafiad y ddogfen wreiddiol yn achos enwau personol. Newidiwyd rhai pethau eraill isod, trwy gyfieithu yr ychydig eiriau Lladin a Saesneg i'r Gymraeg, a hynny ar gyfer darllenwyr y Cof - yn bennaf rhai yn dynodi gweddwon a chrefftwyr. Serch hynny, gadawyd y disgrifiadau o statws, sef Esqr (yswain) a gent (bonwr), gan fod ystyr penodol i'r rhain o ran rhengoedd statws y gymdeithas.

	Mae'r rhif mewn cromfachau ar ôl ambell enw yn dynodi nifer yr aelwydydd yn nhŷ'r unigolyn dan sylw. Os nad oes rhif, gellir cymryd mai un aelwyd yn unig oedd yn y tŷ dan sylw.		Mae'r rhif mewn cromfachau ar ôl ambell enw yn dynodi nifer yr aelwydydd yn nhŷ'r unigolyn dan sylw. Os nad oes rhif, gellir cymryd mai un aelwyd yn unig oedd yn y tŷ dan sylw.
Llinell 222:		Llinell 222:
	*Hugh ap Richard (2)		*Hugh ap Richard (2)
	*John Meredith		*John Meredith
	Hugh Owen		*Hugh Owen
	*Richard Hill (2)		*Richard Hill (2)
	*Gruffith ap Willm Probert		*Gruffith ap Willm Probert

Cyfaill Eben am 10:13, 23 Mehefin 2024

2024-06-23T10:13:29Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:13, 23 Mehefin 2024
Llinell 5:		Llinell 5:
	==Y Dreth Aelwyd==		==Y Dreth Aelwyd==

	Pasiwyd deddf i sefydlu’r dreth aelwyd gan y Senedd ym 1662, a hynny’n barhaol, er mwyn diwallu anghenion gwariant cyffredinol y Goron yng Nghymru a Lloegr~~, Amddiffynnodd~~ Syr William Petty (1623-1687~~) yn ei lyfr ar drethi (1662~~) y dreth aelwyd fel toll gronedig i gwrdd â’r angen gwleidyddol i ddileu’r diffyg o £300,000 yn y gwariant cyffredinol blynyddol o £1.2 miliwn, ~~ac mi fudd~~ hyn yn ddigon i ddarbwyllo'r Senedd i ~~roi~~'r ~~grant~~. Caniataodd Senedd Iwerddon hefyd dreth yr aelwyd yn 1662, ond ni chafodd ei chyflwyno i'r Alban yn yr Adferiad. Ym 1689 diddymodd Senedd y dreth aelwyd yng Nghymru a Lloegr, ac fe’i dilynwyd gan y dreth dir (1692), y dreth stamp (1694) a’r dreth ffenestri (1697), a oedd, fel y dreth aelwyd, ar eiddo trethadwy ar y sail eu maint a'u cyfoeth, ond gyda'r fantais nad oedd angen archwiliad mewnol o gartrefi fel y bu gyda'r dreth aelwyd.		Pasiwyd deddf i sefydlu’r dreth aelwyd gan y Senedd ym 1662, a hynny’n barhaol, er mwyn diwallu anghenion gwariant cyffredinol y Goron yng Nghymru a Lloegr. Yn ei lyfr ar drethi (1662) amddiffynnodd Syr William Petty (1623-1687) y dreth aelwyd fel toll gronedig i gwrdd â’r angen gwleidyddol i ddileu’r diffyg o £300,000 yn y gwariant cyffredinol blynyddol o £1.2 miliwn, a bu hyn yn ddigon i ddarbwyllo'r Senedd i ganiatáu'r dreth. Caniataodd Senedd Iwerddon hefyd dreth aelwyd ym 1662, ond ni chafodd ei chyflwyno i'r Alban yn dilyn yr Adferiad. Ym 1689 diddymodd y Senedd y dreth aelwyd yng Nghymru a Lloegr, ac fe’i dilynwyd gan y dreth dir (1692), y dreth stamp (1694) a’r dreth ffenestri (1697), a oedd, fel y dreth aelwyd, yn cael ei chodi ar eiddo trethadwy ar sail eu maint a'u cyfoeth, ond gyda'r fantais nad oedd angen gwneud archwiliad mewnol o gartrefi fel y bu gyda'r dreth aelwyd.

	Treth eiddo a godwyd yn ôl nifer y lleoedd tân oedd y dreth aelwyd. Roedd Deddf 1662 a gyflwynodd y dreth yn nodi y bydd ‘pob annedd a thŷ ac adeiladau eraill … yn gorfod talu ….am bob aelwyd, ~~dân~~ a stof….y swm o ddau swllt bob blwyddyn’. Yr oedd yr arian i'w dalu mewn dau randaliad cyfartal ar adeg Gŵyl Fihangel (29 Medi) a Gŵyl ein Harglwyddes (25 Mawrth) gan y deiliad neu, os oedd yr eiddo yn wag, gan y perchennog yn unol â rhestr a luniwyd ar sail sirol ac a ardystiwyd gan yr ynadon heddwch yn eu cyfarfodydd chwarterol (h.y. y Sesiynau Chwarter). Ar y dechrau, penteuluoedd oedd yn gyfrifol am ddatgan nifer yr aelwydydd yn eu heiddo, gyda rheolau i'w rhoi ar waith ar gyfer eithrio. Roedd y rhestrau o ddeiliaid tai yn rhan hanfodol o weinyddu’r dreth er mwyn gallu gwirio’r dogfennau, ac am ddau gyfnod 1662-1666 a 1669-1674, dychwelwyd copi o’r rhestr berthnasol i’r Trysorlys a chadwyd un arall yn lleol gan glerc yr heddwch (sef clerc yr ynadon). a weinyddai’r Llys Chwarter.		Treth eiddo a godwyd yn ôl nifer y lleoedd tân oedd y dreth aelwyd. Roedd Deddf 1662 a gyflwynodd y dreth yn nodi y bydd ‘pob annedd a thŷ ac adeiladau eraill … yn gorfod talu ….am bob aelwyd, tân a stof….y swm o ddau swllt bob blwyddyn’. Yr oedd yr arian i'w dalu mewn dau randaliad cyfartal ar adeg Gŵyl Fihangel (29 Medi) a Gŵyl ein Harglwyddes (25 Mawrth) gan y deiliad neu, os oedd yr eiddo yn wag, gan y perchennog yn unol â rhestr a luniwyd ar sail sirol ac a ardystiwyd gan yr ynadon heddwch yn eu cyfarfodydd chwarterol (h.y. y Sesiynau Chwarter). Ar y dechrau, penteuluoedd oedd yn gyfrifol am ddatgan nifer yr aelwydydd yn eu heiddo, gyda rheolau i'w rhoi ar waith ar gyfer eithrio. Roedd y rhestrau o ddeiliaid tai yn rhan hanfodol o weinyddu’r dreth er mwyn gallu gwirio’r dogfennau, ac am ddau gyfnod, 1662-1666 a 1669-1674, dychwelwyd copi o’r rhestr berthnasol i’r Trysorlys a chadwyd un arall yn lleol gan glerc yr heddwch (sef clerc yr ynadon) a weinyddai’r Llys Chwarter.

	Roedd penteuluoedd rhai aelwydydd yn cael eu hesgusodi rhag talu’r dreth, sef y rhai mewn tai oedd eisoes wedi’u heithrio rhag talu trethi lleol i’r eglwys a’r tlodion oherwydd tlodi neu ddiffyg modd, a’r rhai oedd yn byw mewn anheddau yr oedd eu gwerth rhent yr eiddo’n bunt neu lai y flwyddyn ~~neu llai~~. Cyfyngodd Deddf 1664 yr eithriad ymhellach drwy ei gyfyngu i anheddau heb fwy na dwy aelwyd. Hynny yw, os oedd gan yr eiddo dair aelwyd yr oedd yn rhaid i’r preswylydd dalu hyd yn oed pe gallai hawlio eithriad ar sail arall. At hynny, ni ellid eithrio unrhyw aelwyd a oedd wedi bod yn drethadwy yn flaenorol oni bai ei bod yn mynd yn adfail. Roedd trydydd categori o aelwydydd, sef y rhai mewn ffwrneisi ac odynau a rhai mewn ysbytai neu elusendai (gyda refeniw blynyddol o dan £100) hefyd wedi'u heithrio.		Roedd penteuluoedd rhai aelwydydd yn cael eu hesgusodi rhag talu’r dreth, sef y rhai mewn tai a oedd eisoes wedi’u heithrio rhag talu trethi lleol i’r eglwys a’r tlodion oherwydd tlodi neu ddiffyg modd, a’r rhai a oedd yn byw mewn anheddau yr oedd gwerth rhent yr eiddo’n bunt neu lai y flwyddyn. Cyfyngodd Deddf 1664 yr eithriad ymhellach drwy ei gyfyngu i anheddau heb fwy na dwy aelwyd. Hynny yw, os oedd gan yr eiddo dair aelwyd yr oedd yn rhaid i’r preswylydd dalu hyd yn oed pe gallai hawlio eithriad ar sail arall. At hynny, ni ellid eithrio unrhyw aelwyd a oedd wedi bod yn drethadwy yn flaenorol oni bai ei bod yn mynd yn adfail. Roedd trydydd categori o aelwydydd, sef y rhai mewn ffwrneisi ac odynau a rhai mewn ysbytai neu elusendai (gyda refeniw blynyddol o dan £100) hefyd wedi'u heithrio.

	Drwy gydol hanes y dreth cyfrifoldeb swyddogion y plwyf yn bennaf oedd adnabod y rhai nad oeddent yn atebol, ac ~~nid~~ yn ~~anaml y~~ câi'r casglwyr trethi proffesiynol eu herio gan achosi gwrthdaro rhwng y ddwy set o weinyddwyr. ~~Bu’r dreth aelwyd yn destun diwygio yn~~ y ffyrdd ~~y’i~~ casglwyd, yn rhannol er mwyn cynyddu’r ~~cynnyrch~~ i’r targed o £300,000 y flwyddyn ac yn rhannol o ganlyniad i newidiadau gwleidyddol. I ddechrau ym 1662 ymddiriedwyd asesu a chasglu i swyddogion llywodraeth leol - mân gwnstabliaid neu ddynion y degwm dan oruchwyliaeth yr uchel gwnstabliaid a'r siryfion. Aeth y dreth yn llai a llai llwyddiannus fel ffordd o ~~drethi~~ eiddo, fodd bynnag, er gwaethaf y ffaith fod ei ~~weinyddu~~ wedi ei ganoli trwy werthu hawl ~~casglu’r~~ dreth i ~~asaiantwyr~~ a elwid yn “ffermwyr treth”. Ym 1684 bu newid pellach, pan roddwyd y cyfrifoldeb i swyddogion y Llywodraeth, sef y swyddogion tollau. Daeth y dreth i ben ym 1689.<ref>Addaswyd o nodiadau gwefan Hearth Tax Digital [https://gams.uni-graz.at/archive/objects/context:htx/methods/sdef:Context/get?mode=about], (CC-SA-BY), cyrchwyd 22.6.2024</ref>		Drwy gydol hanes y dreth cyfrifoldeb swyddogion y plwyf yn bennaf oedd adnabod y rhai nad oeddent yn atebol, ac yn bur fynych câi'r casglwyr trethi proffesiynol eu herio gan achosi gwrthdaro rhwng y ddwy set o weinyddwyr. Diwygiwyd y ffyrdd y casglwyd y dreth aelwyd, yn rhannol er mwyn cynyddu’r elw i’r targed o £300,000 y flwyddyn ac yn rhannol o ganlyniad i newidiadau gwleidyddol. I ddechrau ym 1662 ymddiriedwyd asesu a chasglu i swyddogion llywodraeth leol - mân gwnstabliaid neu ddynion y degwm dan oruchwyliaeth yr uchel gwnstabliaid a'r siryfion. Aeth y dreth yn llai a llai llwyddiannus fel ffordd o drethu eiddo, fodd bynnag, er gwaethaf y ffaith fod ei gweinyddu wedi ei ganoli trwy werthu'r hawl i gasglu’r dreth i asiantwyr a elwid yn “ffermwyr treth”. Ym 1684 bu newid pellach, pan roddwyd y cyfrifoldeb i swyddogion y Llywodraeth, sef y swyddogion tollau. Daeth y dreth i ben ym 1689.<ref>Addaswyd o nodiadau gwefan Hearth Tax Digital [https://gams.uni-graz.at/archive/objects/context:htx/methods/sdef:Context/get?mode=about], (CC-SA-BY), cyrchwyd 22.6.2024</ref>

	==Treth Aelwyd Uwchgwyrfai 1662==		==Treth Aelwyd Uwchgwyrfai 1662==

	Dyma'r rhestr o'r rhai yn [[Uwchgwyrfai]] a aseswyd fel rhai yr oedd yn orfodol iddynt dalu'r Dreth Aelwyd. Credir mai 1662 yw dyddiad tebygol y ddogfen, er y gallai ddyddio o 1663 - nid oes dyddiad ar y ddogfen ei hun a rhaid ei dyddio ~~o rai~~ o'r manylion sydd ynddi. Fe'i cadwyd ymysg papurau'r Llys Chwarter.<ref>Archifdy Caernarfon, Treth Aelwyd</ref> Dyma unig restr gyflawn o drethdalwr y dreth hon ar gyfer Sir Gaernarfon sydd wedi goroesi.		Dyma'r rhestr o'r rhai yn [[Uwchgwyrfai]] a aseswyd fel rhai yr oedd yn orfodol iddynt dalu'r Dreth Aelwyd. Credir mai 1662 yw dyddiad tebygol y ddogfen, er y gallai ddyddio o 1663 - nid oes dyddiad ar y ddogfen ei hun a rhaid ei dyddio ar sail rhai o'r manylion sydd ynddi. Fe'i cadwyd ymysg papurau'r Llys Chwarter.<ref>Archifdy Caernarfon, Treth Aelwyd</ref> Dyma unig restr gyflawn o drethdalwr y dreth hon ar gyfer Sir Gaernarfon sydd wedi goroesi.

	Adysgrifiwyd y ddogfen yn wreiddiol gan y diweddar Leonard Owen tua chan mlynedd yn ôl.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, Llsgr. Bangor 13495</ref> ~~Mae~~ sillafiad y ddogfen wreiddiol ~~wedi ei gadw~~ yn achos enwau personol. ~~Fe'i newidiwyd~~ rhai pethau eraill, trwy gyfieithu yr ychydig eiriau Lladin a Saesneg i'r Gymraeg, a hynny ar gyfer darllenwyr y Cof - yn bennaf rhai yn dynodi gweddwon a chrefftwyr. Serch ~~hyn~~, gadawyd y disgrifiadau o statws, sef Esqr (yswain) a gent (bonwr), gan fod ystyr penodol i'r rhain o ran rhengoedd statws y gymdeithas .		Adysgrifiwyd y ddogfen yn wreiddiol gan y diweddar Leonard Owen tua chan mlynedd yn ôl.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, Llsgr. Bangor 13495</ref> Cadwyd sillafiad y ddogfen wreiddiol yn achos enwau personol. Newidiwyd rhai pethau eraill, trwy gyfieithu yr ychydig eiriau Lladin a Saesneg i'r Gymraeg, a hynny ar gyfer darllenwyr y Cof - yn bennaf rhai yn dynodi gweddwon a chrefftwyr. Serch hynny, gadawyd y disgrifiadau o statws, sef Esqr (yswain) a gent (bonwr), gan fod ystyr penodol i'r rhain o ran rhengoedd statws y gymdeithas.

	Mae'r rhif mewn cromfachau ar ôl ambell i enw yn dynodi'r nifer o aelwydydd yn nhŷ'r unigolyn dan sylw. Os nad oes rhif, gellir cymryd mai un aelwyd yn unig oedd yn y tŷ dan sylw.		Mae'r rhif mewn cromfachau ar ôl ambell enw yn dynodi nifer yr aelwydydd yn nhŷ'r unigolyn dan sylw. Os nad oes rhif, gellir cymryd mai un aelwyd yn unig oedd yn y tŷ dan sylw.

	===Plwyf Clynnog===		===Plwyf Clynnog===
Llinell 109:		Llinell 109:
	*Evan John Thomas (2)		*Evan John Thomas (2)

	''Mae’r ddogfen wreiddiol wedi ei ~~rwygo~~ yn fan hyn, a gall fod hyd at 8 neu 10 o enwau ar goll. Mae’n bur sicr ~~mae~~ dyma hefyd ~~cychwyn y~~ rhestr o drethdalwyr ym mhlwyf Llanaelhaearn (gan ystyried y gyd-destun).''		''Mae’r ddogfen wreiddiol wedi ei rhwygo yn fan hyn, a gall fod hyd at 8 neu 10 o enwau ar goll. Mae’n bur sicr mai dyma hefyd ddechrau'r rhestr o drethdalwyr ym mhlwyf Llanaelhaearn (gan ystyried y gyd-destun).''

	===Plwyf Llanaelhaearn===		===Plwyf Llanaelhaearn===

Irion am 14:48, 22 Mehefin 2024

2024-06-22T14:48:02Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:48, 22 Mehefin 2024
Llinell 17:		Llinell 17:
	Dyma'r rhestr o'r rhai yn [[Uwchgwyrfai]] a aseswyd fel rhai yr oedd yn orfodol iddynt dalu'r Dreth Aelwyd. Credir mai 1662 yw dyddiad tebygol y ddogfen, er y gallai ddyddio o 1663 - nid oes dyddiad ar y ddogfen ei hun a rhaid ei dyddio o rai o'r manylion sydd ynddi. Fe'i cadwyd ymysg papurau'r Llys Chwarter.<ref>Archifdy Caernarfon, Treth Aelwyd</ref> Dyma unig restr gyflawn o drethdalwr y dreth hon ar gyfer Sir Gaernarfon sydd wedi goroesi.		Dyma'r rhestr o'r rhai yn [[Uwchgwyrfai]] a aseswyd fel rhai yr oedd yn orfodol iddynt dalu'r Dreth Aelwyd. Credir mai 1662 yw dyddiad tebygol y ddogfen, er y gallai ddyddio o 1663 - nid oes dyddiad ar y ddogfen ei hun a rhaid ei dyddio o rai o'r manylion sydd ynddi. Fe'i cadwyd ymysg papurau'r Llys Chwarter.<ref>Archifdy Caernarfon, Treth Aelwyd</ref> Dyma unig restr gyflawn o drethdalwr y dreth hon ar gyfer Sir Gaernarfon sydd wedi goroesi.

	Adysgrifiwyd y ddogfen yn wreiddiol gan y diweddar Leonard Owen tua chan mlynedd yn ôl.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, Llsgr. Bangor 13495</ref> Fe'i newidiwyd rhai pethau ~~isod~~, trwy gyfieithu yr ychydig eiriau Lladin a Saesneg i'r Gymraeg, a hynny ar gyfer darllenwyr y Cof - yn bennaf rhai yn dynodi gweddwon a chrefftwyr. Serch hyn, gadawyd y disgrifiadau o statws, sef Esqr (yswain) a gent (bonwr), gan fod ystyr penodol i'r rhain o ran rhengoedd statws y gymdeithas .		Adysgrifiwyd y ddogfen yn wreiddiol gan y diweddar Leonard Owen tua chan mlynedd yn ôl.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, Llsgr. Bangor 13495</ref> Mae sillafiad y ddogfen wreiddiol wedi ei gadw yn achos enwau personol. Fe'i newidiwyd rhai pethau eraill, trwy gyfieithu yr ychydig eiriau Lladin a Saesneg i'r Gymraeg, a hynny ar gyfer darllenwyr y Cof - yn bennaf rhai yn dynodi gweddwon a chrefftwyr. Serch hyn, gadawyd y disgrifiadau o statws, sef Esqr (yswain) a gent (bonwr), gan fod ystyr penodol i'r rhain o ran rhengoedd statws y gymdeithas .

	Mae'r rhif mewn cromfachau ar ôl ambell i enw yn dynodi'r nifer o aelwydydd yn nhŷ'r unigolyn dan sylw. Os nad oes rhif, gellir cymryd mai un aelwyd yn unig oedd yn y tŷ dan sylw.		Mae'r rhif mewn cromfachau ar ôl ambell i enw yn dynodi'r nifer o aelwydydd yn nhŷ'r unigolyn dan sylw. Os nad oes rhif, gellir cymryd mai un aelwyd yn unig oedd yn y tŷ dan sylw.

Irion am 14:46, 22 Mehefin 2024

2024-06-22T14:46:30Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:46, 22 Mehefin 2024
Llinell 11:		Llinell 11:
	Roedd penteuluoedd rhai aelwydydd yn cael eu hesgusodi rhag talu’r dreth, sef y rhai mewn tai oedd eisoes wedi’u heithrio rhag talu trethi lleol i’r eglwys a’r tlodion oherwydd tlodi neu ddiffyg modd, a’r rhai oedd yn byw mewn anheddau yr oedd eu gwerth rhent yr eiddo’n bunt neu lai y flwyddyn neu llai. Cyfyngodd Deddf 1664 yr eithriad ymhellach drwy ei gyfyngu i anheddau heb fwy na dwy aelwyd. Hynny yw, os oedd gan yr eiddo dair aelwyd yr oedd yn rhaid i’r preswylydd dalu hyd yn oed pe gallai hawlio eithriad ar sail arall. At hynny, ni ellid eithrio unrhyw aelwyd a oedd wedi bod yn drethadwy yn flaenorol oni bai ei bod yn mynd yn adfail. Roedd trydydd categori o aelwydydd, sef y rhai mewn ffwrneisi ac odynau a rhai mewn ysbytai neu elusendai (gyda refeniw blynyddol o dan £100) hefyd wedi'u heithrio.		Roedd penteuluoedd rhai aelwydydd yn cael eu hesgusodi rhag talu’r dreth, sef y rhai mewn tai oedd eisoes wedi’u heithrio rhag talu trethi lleol i’r eglwys a’r tlodion oherwydd tlodi neu ddiffyg modd, a’r rhai oedd yn byw mewn anheddau yr oedd eu gwerth rhent yr eiddo’n bunt neu lai y flwyddyn neu llai. Cyfyngodd Deddf 1664 yr eithriad ymhellach drwy ei gyfyngu i anheddau heb fwy na dwy aelwyd. Hynny yw, os oedd gan yr eiddo dair aelwyd yr oedd yn rhaid i’r preswylydd dalu hyd yn oed pe gallai hawlio eithriad ar sail arall. At hynny, ni ellid eithrio unrhyw aelwyd a oedd wedi bod yn drethadwy yn flaenorol oni bai ei bod yn mynd yn adfail. Roedd trydydd categori o aelwydydd, sef y rhai mewn ffwrneisi ac odynau a rhai mewn ysbytai neu elusendai (gyda refeniw blynyddol o dan £100) hefyd wedi'u heithrio.

	Drwy gydol hanes y dreth cyfrifoldeb swyddogion y plwyf yn bennaf oedd adnabod y rhai nad oeddent yn atebol, ac nid yn anaml y câi'r casglwyr trethi proffesiynol eu herio gan achosi gwrthdaro rhwng y ddwy set o weinyddwyr. Bu’r dreth aelwyd yn destun diwygio yn y ffyrdd y’i casglwyd, yn rhannol er mwyn cynyddu’r cynnyrch i’r targed o £300,000 y flwyddyn ac yn rhannol o ganlyniad i newidiadau gwleidyddol. I ddechrau ym 1662 ymddiriedwyd asesu a chasglu i swyddogion llywodraeth leol - mân gwnstabliaid neu ddynion y degwm dan oruchwyliaeth yr uchel gwnstabliaid a'r siryfion. Aeth y dreth yn llai a llai llwyddiannus fel ffordd o drethi eiddo, fodd bynnag, er gwaethaf y ffaith fod ei weinyddu wedi ei ganoli trwy werthu hawl casglu’r dreth i asaiantwyr a elwid yn “ffermwyr treth”. Ym 1684 bu newid pellach, pan roddwyd y cyfrifoldeb i swyddogion y Llywodraeth, sef y swyddogion tollau. Daeth y dreth i ben ym 1689.		Drwy gydol hanes y dreth cyfrifoldeb swyddogion y plwyf yn bennaf oedd adnabod y rhai nad oeddent yn atebol, ac nid yn anaml y câi'r casglwyr trethi proffesiynol eu herio gan achosi gwrthdaro rhwng y ddwy set o weinyddwyr. Bu’r dreth aelwyd yn destun diwygio yn y ffyrdd y’i casglwyd, yn rhannol er mwyn cynyddu’r cynnyrch i’r targed o £300,000 y flwyddyn ac yn rhannol o ganlyniad i newidiadau gwleidyddol. I ddechrau ym 1662 ymddiriedwyd asesu a chasglu i swyddogion llywodraeth leol - mân gwnstabliaid neu ddynion y degwm dan oruchwyliaeth yr uchel gwnstabliaid a'r siryfion. Aeth y dreth yn llai a llai llwyddiannus fel ffordd o drethi eiddo, fodd bynnag, er gwaethaf y ffaith fod ei weinyddu wedi ei ganoli trwy werthu hawl casglu’r dreth i asaiantwyr a elwid yn “ffermwyr treth”. Ym 1684 bu newid pellach, pan roddwyd y cyfrifoldeb i swyddogion y Llywodraeth, sef y swyddogion tollau. Daeth y dreth i ben ym 1689.<ref>Addaswyd o nodiadau gwefan Hearth Tax Digital [https://gams.uni-graz.at/archive/objects/context:htx/methods/sdef:Context/get?mode=about], (CC-SA-BY), cyrchwyd 22.6.2024</ref>




	==Treth Aelwyd Uwchgwyrfai 1662==		==Treth Aelwyd Uwchgwyrfai 1662==
Llinell 416:		Llinell 413:
	*Mrs Ellin Glynne, gweddw (14)		*Mrs Ellin Glynne, gweddw (14)
	*Mrs Jane Glynne gweddw (7)		*Mrs Jane Glynne gweddw (7)

			==Cyfeiriadau==

			[[Categori:Trethi a thollau]]
			[[Categori:Dogfennau ac adysgrifau gwreiddiol]]

Irion am 14:40, 22 Mehefin 2024

2024-06-22T14:40:51Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:40, 22 Mehefin 2024
Llinell 1:		Llinell 1:
	[[Delwedd:Treth Aelwyd.jpg\|bawd\|300px\|de\|Rhan o Asesiad Treth Aelwyd Sir Gaernarfon 1662]]		[[Delwedd:Treth Aelwyd.jpg\|bawd\|300px\|de\|Rhan o Asesiad Treth Aelwyd Sir Gaernarfon 1662]]

			Gwnaed asesiad o'r rhai oedd yn gorfod talu'r '''Dreth Aelwyd''' (neu Dreth Simnai) ym 1662 pan gyflwynwyd y dreth newydd hon am y tro cyntaf.

	==Y Dreth Aelwyd==		==Y Dreth Aelwyd==

			Pasiwyd deddf i sefydlu’r dreth aelwyd gan y Senedd ym 1662, a hynny’n barhaol, er mwyn diwallu anghenion gwariant cyffredinol y Goron yng Nghymru a Lloegr, Amddiffynnodd Syr William Petty (1623-1687) yn ei lyfr ar drethi (1662) y dreth aelwyd fel toll gronedig i gwrdd â’r angen gwleidyddol i ddileu’r diffyg o £300,000 yn y gwariant cyffredinol blynyddol o £1.2 miliwn, ac mi fudd hyn yn ddigon i ddarbwyllo'r Senedd i roi'r grant. Caniataodd Senedd Iwerddon hefyd dreth yr aelwyd yn 1662, ond ni chafodd ei chyflwyno i'r Alban yn yr Adferiad. Ym 1689 diddymodd Senedd y dreth aelwyd yng Nghymru a Lloegr, ac fe’i dilynwyd gan y dreth dir (1692), y dreth stamp (1694) a’r dreth ffenestri (1697), a oedd, fel y dreth aelwyd, ar eiddo trethadwy ar y sail eu maint a'u cyfoeth, ond gyda'r fantais nad oedd angen archwiliad mewnol o gartrefi fel y bu gyda'r dreth aelwyd.

			Treth eiddo a godwyd yn ôl nifer y lleoedd tân oedd y dreth aelwyd. Roedd Deddf 1662 a gyflwynodd y dreth yn nodi y bydd ‘pob annedd a thŷ ac adeiladau eraill … yn gorfod talu ….am bob aelwyd, dân a stof….y swm o ddau swllt bob blwyddyn’. Yr oedd yr arian i'w dalu mewn dau randaliad cyfartal ar adeg Gŵyl Fihangel (29 Medi) a Gŵyl ein Harglwyddes (25 Mawrth) gan y deiliad neu, os oedd yr eiddo yn wag, gan y perchennog yn unol â rhestr a luniwyd ar sail sirol ac a ardystiwyd gan yr ynadon heddwch yn eu cyfarfodydd chwarterol (h.y. y Sesiynau Chwarter). Ar y dechrau, penteuluoedd oedd yn gyfrifol am ddatgan nifer yr aelwydydd yn eu heiddo, gyda rheolau i'w rhoi ar waith ar gyfer eithrio. Roedd y rhestrau o ddeiliaid tai yn rhan hanfodol o weinyddu’r dreth er mwyn gallu gwirio’r dogfennau, ac am ddau gyfnod 1662-1666 a 1669-1674, dychwelwyd copi o’r rhestr berthnasol i’r Trysorlys a chadwyd un arall yn lleol gan glerc yr heddwch (sef clerc yr ynadon). a weinyddai’r Llys Chwarter.

			Roedd penteuluoedd rhai aelwydydd yn cael eu hesgusodi rhag talu’r dreth, sef y rhai mewn tai oedd eisoes wedi’u heithrio rhag talu trethi lleol i’r eglwys a’r tlodion oherwydd tlodi neu ddiffyg modd, a’r rhai oedd yn byw mewn anheddau yr oedd eu gwerth rhent yr eiddo’n bunt neu lai y flwyddyn neu llai. Cyfyngodd Deddf 1664 yr eithriad ymhellach drwy ei gyfyngu i anheddau heb fwy na dwy aelwyd. Hynny yw, os oedd gan yr eiddo dair aelwyd yr oedd yn rhaid i’r preswylydd dalu hyd yn oed pe gallai hawlio eithriad ar sail arall. At hynny, ni ellid eithrio unrhyw aelwyd a oedd wedi bod yn drethadwy yn flaenorol oni bai ei bod yn mynd yn adfail. Roedd trydydd categori o aelwydydd, sef y rhai mewn ffwrneisi ac odynau a rhai mewn ysbytai neu elusendai (gyda refeniw blynyddol o dan £100) hefyd wedi'u heithrio.

			Drwy gydol hanes y dreth cyfrifoldeb swyddogion y plwyf yn bennaf oedd adnabod y rhai nad oeddent yn atebol, ac nid yn anaml y câi'r casglwyr trethi proffesiynol eu herio gan achosi gwrthdaro rhwng y ddwy set o weinyddwyr. Bu’r dreth aelwyd yn destun diwygio yn y ffyrdd y’i casglwyd, yn rhannol er mwyn cynyddu’r cynnyrch i’r targed o £300,000 y flwyddyn ac yn rhannol o ganlyniad i newidiadau gwleidyddol. I ddechrau ym 1662 ymddiriedwyd asesu a chasglu i swyddogion llywodraeth leol - mân gwnstabliaid neu ddynion y degwm dan oruchwyliaeth yr uchel gwnstabliaid a'r siryfion. Aeth y dreth yn llai a llai llwyddiannus fel ffordd o drethi eiddo, fodd bynnag, er gwaethaf y ffaith fod ei weinyddu wedi ei ganoli trwy werthu hawl casglu’r dreth i asaiantwyr a elwid yn “ffermwyr treth”. Ym 1684 bu newid pellach, pan roddwyd y cyfrifoldeb i swyddogion y Llywodraeth, sef y swyddogion tollau. Daeth y dreth i ben ym 1689.

Irion am 13:58, 22 Mehefin 2024

2024-06-22T13:58:09Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 14:58, 22 Mehefin 2024
Llinell 1:		Llinell 1:
	~~Dyma'r rhestr o'r rhai a aseswyd fel rhai yr oedd yn orfodol iddynt dalu~~ Treth Aelwyd. ~~Credir mai 1662 yw dyddiad tebygol y ddogfen, er y gallai ddyddio o 1663 - nid oes dyddiad ar y ddogfen ei hun a rhaid ei dyddio~~ o ~~rai o'r manylion sydd ynddi. Fe'i cadwyd ymysg papurau'r Llys Chwarter.<ref>Archifdy Caernarfon,~~ Treth Aelwyd~~</ref>~~		[[Delwedd:Treth Aelwyd.jpg\|bawd\|300px\|de\|Rhan o Asesiad Treth Aelwyd Sir Gaernarfon 1662]]

	Adysgrifiwyd y ddogfen yn wreiddiol gan y diweddar Leonard Owen tua chan mlynedd yn ôl. Fe'i newidiwyd rhai pethau isod, trwy gyfieithu yr ychydig eiriau Lladin a Saesneg i'r Gymraeg, a hynny ar gyfer darllenwyr y Cof - yn bennaf rhai yn dynodi gweddwon a chrefftwyr. Serch hyn, gadawyd y disgrifiadau o statws, sef Esqr (yswain) a gent (bonwr), gan fod ystyr penodol o ran rhengoedd statws y gymdeithas ~~i'r rhain~~.		==Y Dreth Aelwyd==



			==Treth Aelwyd Uwchgwyrfai 1662==

			Dyma'r rhestr o'r rhai yn [[Uwchgwyrfai]] a aseswyd fel rhai yr oedd yn orfodol iddynt dalu'r Dreth Aelwyd. Credir mai 1662 yw dyddiad tebygol y ddogfen, er y gallai ddyddio o 1663 - nid oes dyddiad ar y ddogfen ei hun a rhaid ei dyddio o rai o'r manylion sydd ynddi. Fe'i cadwyd ymysg papurau'r Llys Chwarter.<ref>Archifdy Caernarfon, Treth Aelwyd</ref> Dyma unig restr gyflawn o drethdalwr y dreth hon ar gyfer Sir Gaernarfon sydd wedi goroesi.

			Adysgrifiwyd y ddogfen yn wreiddiol gan y diweddar Leonard Owen tua chan mlynedd yn ôl.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, Llsgr. Bangor 13495</ref> Fe'i newidiwyd rhai pethau isod, trwy gyfieithu yr ychydig eiriau Lladin a Saesneg i'r Gymraeg, a hynny ar gyfer darllenwyr y Cof - yn bennaf rhai yn dynodi gweddwon a chrefftwyr. Serch hyn, gadawyd y disgrifiadau o statws, sef Esqr (yswain) a gent (bonwr), gan fod ystyr penodol i'r rhain o ran rhengoedd statws y gymdeithas .

	Mae'r rhif mewn cromfachau ar ôl ambell i enw yn dynodi'r nifer o aelwydydd yn nhŷ'r unigolyn dan sylw. Os nad oes rhif, gellir cymryd mai un aelwyd yn unig oedd yn y tŷ dan sylw.		Mae'r rhif mewn cromfachau ar ôl ambell i enw yn dynodi'r nifer o aelwydydd yn nhŷ'r unigolyn dan sylw. Os nad oes rhif, gellir cymryd mai un aelwyd yn unig oedd yn y tŷ dan sylw.

Irion am 12:12, 22 Mehefin 2024

2024-06-22T12:12:11Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:12, 22 Mehefin 2024
Llinell 1:		Llinell 1:
	~~==Rhestr y~~ rhai a aseswyd fel rhai yr oedd yn ~~orfodl~~ iddynt dalu Treth Aelwyd==		Dyma'r rhestr o'r rhai a aseswyd fel rhai yr oedd yn orfodol iddynt dalu Treth Aelwyd. Credir mai 1662 yw dyddiad tebygol y ddogfen, er y gallai ddyddio o 1663 - nid oes dyddiad ar y ddogfen ei hun a rhaid ei dyddio o rai o'r manylion sydd ynddi. Fe'i cadwyd ymysg papurau'r Llys Chwarter.<ref>Archifdy Caernarfon, Treth Aelwyd</ref>

			Adysgrifiwyd y ddogfen yn wreiddiol gan y diweddar Leonard Owen tua chan mlynedd yn ôl. Fe'i newidiwyd rhai pethau isod, trwy gyfieithu yr ychydig eiriau Lladin a Saesneg i'r Gymraeg, a hynny ar gyfer darllenwyr y Cof - yn bennaf rhai yn dynodi gweddwon a chrefftwyr. Serch hyn, gadawyd y disgrifiadau o statws, sef Esqr (yswain) a gent (bonwr), gan fod ystyr penodol o ran rhengoedd statws y gymdeithas i'r rhain.

			Mae'r rhif mewn cromfachau ar ôl ambell i enw yn dynodi'r nifer o aelwydydd yn nhŷ'r unigolyn dan sylw. Os nad oes rhif, gellir cymryd mai un aelwyd yn unig oedd yn y tŷ dan sylw.

	===Plwyf Clynnog===		===Plwyf Clynnog===