Tramffordd Chwarel Craig y Farchas - Hanes golygu

Cyfaill Eben am 11:39, 8 Hydref 2021

2021-10-08T11:39:16Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:39, 8 Hydref 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Yn erthyglau Cof y Cwmwd ar ddechreuadau'r gwaith ithfaen yn [[Trefor\|Nhrefor]] (gweler yr [[ Hen Ffolt]] a [[Chwarel Craig y Farchas]]) soniwyd fel y llwythid y cerrig sets i ddechrau ar gychod ar draeth [[Y Gorllwyn]] i'w cludo i longau wedi eu hangori ymhellach allan. Roedd hwn yn ddull trafferthus ac aneffeithiol ac roedd Y Gorllwyn yn agored i stormydd o'r gorllewin. Felly, penderfynodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] ddechrau'r 1850au sefydlu harbwr a chei newydd mewn lle mwy cysgodol ar draeth Gwydir yr ochr arall i [[Clogwyn y Morfa\|Glogwyn y Morfa]] (neu Trwyn y Tâl) ac adeiladu tramffordd yno o Chwarel Craig y Farchas.		Yn erthyglau Cof y Cwmwd ar ddechreuadau'r gwaith ithfaen yn [[Trefor\|Nhrefor]] (gweler yr [[ Hen Ffolt]] a [[Chwarel Craig y Farchas]]) soniwyd fel y llwythid y cerrig sets i ddechrau ar gychod ar draeth [[Y Gorllwyn]] i'w cludo i longau wedi eu hangori ymhellach allan. Roedd hwn yn ddull trafferthus ac aneffeithiol ac roedd Y Gorllwyn yn agored i stormydd o'r gorllewin. Felly, penderfynodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] ddechrau'r 1850au sefydlu harbwr a chei newydd mewn lle mwy cysgodol ar draeth Gwydir yr ochr arall i [[Clogwyn y Morfa\|Glogwyn y Morfa]] (neu Trwyn y Tâl) ac adeiladu tramffordd yno o Chwarel Craig y Farchas.

	Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r [[Yr Hen Offis\|"Offis"]] a [[Cwmni Bysiau Berwyn\|Cherbydau Berwyn]] heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg [[Afon Tâl]] ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar [[Doc Bach]]). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn ~~cel~~ eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.		Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r [[Yr Hen Offis\|"Offis"]] a [[Cwmni Bysiau Berwyn\|Cherbydau Berwyn]] heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg [[Afon Tâl]] ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar [[Doc Bach]]). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn cael eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.

	Golygodd adeiladu'r dramffordd waith a llafur mawr. Ym mhen Y Gorllwyn i'r dramffordd bu'n rhaid adeiladu cob sylweddol i'w chludo o waelod ponciau [[Craig y Farchas]] ymlaen heibio i lôn Nant Bach a draw i [[Nant Mawr, Trefor\|Nant Mawr]]. Yn y pen arall wedyn i gludo'r dramffordd at y Cei bu'n rhaid cario miloedd o dunelli o wâst i godi'r cob anferth o'r Hen Efail (sydd bron wedi diflannu'n llwyr bellach) wrth odre'r Clogwyn dros geg llydan yr Afon Tâl ac ar hyd tir corsiog morfa'r aber hyd at y Cei. Defnyddiwyd y dramffordd hyd nes datblygwyd "Y Gwaith Mawr" ar [[Craig Cae'r Foty\|Graig Cae'r Foty]] yn uwch i fyny'r mynydd ac a ddisodlodd Chwarel Craig y Farchas. Ym 1867 adeiladwyd yr [[Inclên Chwarel yr Eifl\|Inclên Fawr]] fel y'i gelwir at "Y Gwaith Mawr" ac a oedd yn defnyddio llwybr yr hen dramffordd o'r Cei hyd at y Weirglodd Fawr a'r Offis cyn mynd ymlaen yn syth i fyny wyneb y mynydd. Mae hon yn parhau'n nodwedd gwbl amlwg o bentref Trefor o hyd ac yn parhau i gael ei defnyddio gan lorïau.<ref>I gael yr hanes yn llawn, gweler: Geraint Jones a Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai 2006), tt. 18-24.</ref>		Golygodd adeiladu'r dramffordd waith a llafur mawr. Ym mhen Y Gorllwyn i'r dramffordd bu'n rhaid adeiladu cob sylweddol i'w chludo o waelod ponciau [[Craig y Farchas]] ymlaen heibio i lôn Nant Bach a draw i [[Nant Mawr, Trefor\|Nant Mawr]]. Yn y pen arall wedyn i gludo'r dramffordd at y Cei bu'n rhaid cario miloedd o dunelli o wâst i godi'r cob anferth o'r Hen Efail (sydd bron wedi diflannu'n llwyr bellach) wrth odre'r Clogwyn dros geg llydan yr Afon Tâl ac ar hyd tir corsiog morfa'r aber hyd at y Cei. Defnyddiwyd y dramffordd hyd nes datblygwyd "Y Gwaith Mawr" ar [[Craig Cae'r Foty\|Graig Cae'r Foty]] yn uwch i fyny'r mynydd ac a ddisodlodd Chwarel Craig y Farchas. Ym 1867 adeiladwyd yr [[Inclên Chwarel yr Eifl\|Inclên Fawr]] fel y'i gelwir at "Y Gwaith Mawr" ac a oedd yn defnyddio llwybr yr hen dramffordd o'r Cei hyd at y Weirglodd Fawr a'r Offis cyn mynd ymlaen yn syth i fyny wyneb y mynydd. Mae hon yn parhau'n nodwedd gwbl amlwg o bentref Trefor o hyd ac yn parhau i gael ei defnyddio gan lorïau.<ref>I gael yr hanes yn llawn, gweler: Geraint Jones a Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai 2006), tt. 18-24.</ref>

Irion am 16:18, 7 Hydref 2021

2021-10-07T16:18:21Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:18, 7 Hydref 2021
Llinell 3:		Llinell 3:
	Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r [[Yr Hen Offis\|"Offis"]] a [[Cwmni Bysiau Berwyn\|Cherbydau Berwyn]] heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg [[Afon Tâl]] ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar [[Doc Bach]]). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn cel eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.		Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r [[Yr Hen Offis\|"Offis"]] a [[Cwmni Bysiau Berwyn\|Cherbydau Berwyn]] heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg [[Afon Tâl]] ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar [[Doc Bach]]). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn cel eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.

	Golygodd adeiladu'r dramffordd waith a llafur mawr. Ym mhen Y Gorllwyn i'r dramffordd bu'n rhaid adeiladu cob sylweddol i'w chludo o waelod ponciau [[Craig y Farchas]] ymlaen heibio i lôn Nant Bach a draw i [[Nant Mawr, Trefor\|Nant Mawr]]. Yn y pen arall wedyn i gludo'r dramffordd at y Cei bu'n rhaid cario miloedd o dunelli o wâst i godi'r cob anferth o'r Hen Efail (sydd bron wedi diflannu'n llwyr bellach) wrth odre'r Clogwyn dros geg llydan yr Afon Tâl ac ar hyd tir corsiog morfa'r aber hyd at y Cei. Defnyddiwyd y dramffordd hyd nes datblygwyd "Y Gwaith Mawr" ar Craig Cae'r Foty\|Graig Cae'r Foty]] yn uwch i fyny'r mynydd ac a ddisodlodd Chwarel Craig y Farchas. Ym 1867 adeiladwyd yr Inclên Fawr fel y'i gelwir at "Y Gwaith Mawr" ac a oedd yn defnyddio llwybr yr hen dramffordd o'r Cei hyd at y Weirglodd Fawr a'r Offis cyn mynd ymlaen yn syth i fyny wyneb y mynydd. Mae hon yn parhau'n nodwedd gwbl amlwg o bentref Trefor o hyd ac yn parhau i gael ei defnyddio gan lorïau.<ref>I gael yr hanes yn llawn, gweler: Geraint Jones a Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai 2006), tt. 18-24.</ref>		Golygodd adeiladu'r dramffordd waith a llafur mawr. Ym mhen Y Gorllwyn i'r dramffordd bu'n rhaid adeiladu cob sylweddol i'w chludo o waelod ponciau [[Craig y Farchas]] ymlaen heibio i lôn Nant Bach a draw i [[Nant Mawr, Trefor\|Nant Mawr]]. Yn y pen arall wedyn i gludo'r dramffordd at y Cei bu'n rhaid cario miloedd o dunelli o wâst i godi'r cob anferth o'r Hen Efail (sydd bron wedi diflannu'n llwyr bellach) wrth odre'r Clogwyn dros geg llydan yr Afon Tâl ac ar hyd tir corsiog morfa'r aber hyd at y Cei. Defnyddiwyd y dramffordd hyd nes datblygwyd "Y Gwaith Mawr" ar [[Craig Cae'r Foty\|Graig Cae'r Foty]] yn uwch i fyny'r mynydd ac a ddisodlodd Chwarel Craig y Farchas. Ym 1867 adeiladwyd yr [[Inclên Chwarel yr Eifl\|Inclên Fawr]] fel y'i gelwir at "Y Gwaith Mawr" ac a oedd yn defnyddio llwybr yr hen dramffordd o'r Cei hyd at y Weirglodd Fawr a'r Offis cyn mynd ymlaen yn syth i fyny wyneb y mynydd. Mae hon yn parhau'n nodwedd gwbl amlwg o bentref Trefor o hyd ac yn parhau i gael ei defnyddio gan lorïau.<ref>I gael yr hanes yn llawn, gweler: Geraint Jones a Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai 2006), tt. 18-24.</ref>

	== Cyfeiriadau ==		== Cyfeiriadau ==

Irion am 16:15, 7 Hydref 2021

2021-10-07T16:15:59Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:15, 7 Hydref 2021
Llinell 3:		Llinell 3:
	Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r [[Yr Hen Offis\|"Offis"]] a [[Cwmni Bysiau Berwyn\|Cherbydau Berwyn]] heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg [[Afon Tâl]] ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar [[Doc Bach]]). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn cel eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.		Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r [[Yr Hen Offis\|"Offis"]] a [[Cwmni Bysiau Berwyn\|Cherbydau Berwyn]] heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg [[Afon Tâl]] ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar [[Doc Bach]]). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn cel eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.

	Golygodd adeiladu'r dramffordd waith a llafur mawr. Ym mhen Y Gorllwyn i'r dramffordd bu'n rhaid adeiladu cob sylweddol i'w chludo o waelod ponciau Craig y Farchas ymlaen heibio i lôn Nant Bach a draw i Nant Mawr. Yn y pen arall wedyn i gludo'r dramffordd at y Cei bu'n rhaid cario miloedd o dunelli o wâst i godi'r cob anferth o'r Hen Efail (sydd bron wedi diflannu'n llwyr bellach) wrth odre'r Clogwyn dros geg llydan yr Afon Tâl ac ar hyd tir corsiog morfa'r aber hyd at y Cei. Defnyddiwyd y dramffordd hyd nes datblygwyd "Y Gwaith Mawr" ar Craig Cae'r Foty\|Graig Cae'r Foty]] yn uwch i fyny'r mynydd ac a ddisodlodd Chwarel Craig y Farchas. Ym 1867 adeiladwyd yr Inclên Fawr fel y'i gelwir at "Y Gwaith Mawr" ac a oedd yn defnyddio llwybr yr hen dramffordd o'r Cei hyd at y Weirglodd Fawr a'r Offis cyn mynd ymlaen yn syth i fyny wyneb y mynydd. Mae hon yn parhau'n nodwedd gwbl amlwg o bentref Trefor o hyd ac yn parhau i gael ei defnyddio gan lorïau.<ref>I gael yr hanes yn llawn, gweler: Geraint Jones a Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai 2006), tt. 18-24.</ref>		Golygodd adeiladu'r dramffordd waith a llafur mawr. Ym mhen Y Gorllwyn i'r dramffordd bu'n rhaid adeiladu cob sylweddol i'w chludo o waelod ponciau [[Craig y Farchas]] ymlaen heibio i lôn Nant Bach a draw i [[Nant Mawr, Trefor\|Nant Mawr]]. Yn y pen arall wedyn i gludo'r dramffordd at y Cei bu'n rhaid cario miloedd o dunelli o wâst i godi'r cob anferth o'r Hen Efail (sydd bron wedi diflannu'n llwyr bellach) wrth odre'r Clogwyn dros geg llydan yr Afon Tâl ac ar hyd tir corsiog morfa'r aber hyd at y Cei. Defnyddiwyd y dramffordd hyd nes datblygwyd "Y Gwaith Mawr" ar Craig Cae'r Foty\|Graig Cae'r Foty]] yn uwch i fyny'r mynydd ac a ddisodlodd Chwarel Craig y Farchas. Ym 1867 adeiladwyd yr Inclên Fawr fel y'i gelwir at "Y Gwaith Mawr" ac a oedd yn defnyddio llwybr yr hen dramffordd o'r Cei hyd at y Weirglodd Fawr a'r Offis cyn mynd ymlaen yn syth i fyny wyneb y mynydd. Mae hon yn parhau'n nodwedd gwbl amlwg o bentref Trefor o hyd ac yn parhau i gael ei defnyddio gan lorïau.<ref>I gael yr hanes yn llawn, gweler: Geraint Jones a Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai 2006), tt. 18-24.</ref>

	== Cyfeiriadau ==		== Cyfeiriadau ==

Irion am 16:14, 7 Hydref 2021

2021-10-07T16:14:02Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:14, 7 Hydref 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Yn erthyglau Cof y Cwmwd ar ddechreuadau'r gwaith ithfaen yn [[Trefor\|Nhrefor]] (gweler yr [[ Hen Ffolt]] a [[Chwarel Craig y Farchas]]) soniwyd fel y llwythid y cerrig sets i ddechrau ar gychod ar draeth [[Y Gorllwyn]] i'w cludo i longau wedi eu hangori ymhellach allan. Roedd hwn yn ddull trafferthus ac aneffeithiol ac roedd Y Gorllwyn yn agored i stormydd o'r gorllewin. Felly, penderfynodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] ddechrau'r 1850au sefydlu harbwr a chei newydd mewn lle mwy cysgodol ar draeth Gwydir yr ochr arall i [[Clogwyn y Morfa\|Glogwyn y Morfa]] (neu Trwyn y Tâl) ac adeiladu tramffordd yno o Chwarel Craig y Farchas.		Yn erthyglau Cof y Cwmwd ar ddechreuadau'r gwaith ithfaen yn [[Trefor\|Nhrefor]] (gweler yr [[ Hen Ffolt]] a [[Chwarel Craig y Farchas]]) soniwyd fel y llwythid y cerrig sets i ddechrau ar gychod ar draeth [[Y Gorllwyn]] i'w cludo i longau wedi eu hangori ymhellach allan. Roedd hwn yn ddull trafferthus ac aneffeithiol ac roedd Y Gorllwyn yn agored i stormydd o'r gorllewin. Felly, penderfynodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] ddechrau'r 1850au sefydlu harbwr a chei newydd mewn lle mwy cysgodol ar draeth Gwydir yr ochr arall i [[Clogwyn y Morfa\|Glogwyn y Morfa]] (neu Trwyn y Tâl) ac adeiladu tramffordd yno o Chwarel Craig y Farchas.

	Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r [[Yr Hen Offis\|"Offis"]] a [[~~Cerbydau~~ Berwyn\|Cherbydau Berwyn]] heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg [[Afon Tâl]] ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar [[Doc Bach]]). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn cel eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.		Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r [[Yr Hen Offis\|"Offis"]] a [[Cwmni Bysiau Berwyn\|Cherbydau Berwyn]] heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg [[Afon Tâl]] ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar [[Doc Bach]]). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn cel eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.

	Golygodd adeiladu'r dramffordd waith a llafur mawr. Ym mhen Y Gorllwyn i'r dramffordd bu'n rhaid adeiladu cob sylweddol i'w chludo o waelod ponciau Craig y Farchas ymlaen heibio i lôn Nant Bach a draw i Nant Mawr. Yn y pen arall wedyn i gludo'r dramffordd at y Cei bu'n rhaid cario miloedd o dunelli o wâst i godi'r cob anferth o'r Hen Efail (sydd bron wedi diflannu'n llwyr bellach) wrth odre'r Clogwyn dros geg llydan yr Afon Tâl ac ar hyd tir corsiog morfa'r aber hyd at y Cei. Defnyddiwyd y dramffordd hyd nes datblygwyd "Y Gwaith Mawr" ar Craig Cae'r Foty\|Graig Cae'r Foty]] yn uwch i fyny'r mynydd ac a ddisodlodd Chwarel Craig y Farchas. Ym 1867 adeiladwyd yr Inclên Fawr fel y'i gelwir at "Y Gwaith Mawr" ac a oedd yn defnyddio llwybr yr hen dramffordd o'r Cei hyd at y Weirglodd Fawr a'r Offis cyn mynd ymlaen yn syth i fyny wyneb y mynydd. Mae hon yn parhau'n nodwedd gwbl amlwg o bentref Trefor o hyd ac yn parhau i gael ei defnyddio gan lorïau.<ref>I gael yr hanes yn llawn, gweler: Geraint Jones a Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai 2006), tt. 18-24.</ref>		Golygodd adeiladu'r dramffordd waith a llafur mawr. Ym mhen Y Gorllwyn i'r dramffordd bu'n rhaid adeiladu cob sylweddol i'w chludo o waelod ponciau Craig y Farchas ymlaen heibio i lôn Nant Bach a draw i Nant Mawr. Yn y pen arall wedyn i gludo'r dramffordd at y Cei bu'n rhaid cario miloedd o dunelli o wâst i godi'r cob anferth o'r Hen Efail (sydd bron wedi diflannu'n llwyr bellach) wrth odre'r Clogwyn dros geg llydan yr Afon Tâl ac ar hyd tir corsiog morfa'r aber hyd at y Cei. Defnyddiwyd y dramffordd hyd nes datblygwyd "Y Gwaith Mawr" ar Craig Cae'r Foty\|Graig Cae'r Foty]] yn uwch i fyny'r mynydd ac a ddisodlodd Chwarel Craig y Farchas. Ym 1867 adeiladwyd yr Inclên Fawr fel y'i gelwir at "Y Gwaith Mawr" ac a oedd yn defnyddio llwybr yr hen dramffordd o'r Cei hyd at y Weirglodd Fawr a'r Offis cyn mynd ymlaen yn syth i fyny wyneb y mynydd. Mae hon yn parhau'n nodwedd gwbl amlwg o bentref Trefor o hyd ac yn parhau i gael ei defnyddio gan lorïau.<ref>I gael yr hanes yn llawn, gweler: Geraint Jones a Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai 2006), tt. 18-24.</ref>

Irion am 16:13, 7 Hydref 2021

2021-10-07T16:13:12Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:13, 7 Hydref 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Yn erthyglau Cof y Cwmwd ar ddechreuadau'r gwaith ithfaen yn [[Trefor\|Nhrefor]] (gweler [[Yr Hen Ffolt]] a [[Chwarel Craig y Farchas]]) soniwyd fel y llwythid y cerrig sets i ddechrau ar gychod ar draeth [[Y Gorllwyn]] i'w cludo i longau wedi eu hangori ymhellach allan. Roedd hwn yn ddull trafferthus ac aneffeithiol ac roedd Y Gorllwyn yn agored i stormydd o'r gorllewin. Felly, penderfynodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] ddechrau'r 1850au sefydlu harbwr a chei newydd mewn lle mwy cysgodol ar draeth Gwydir yr ochr arall i [[Clogwyn y Morfa\|Glogwyn y Morfa]] (neu Trwyn y Tâl) ac adeiladu tramffordd yno o Chwarel Craig y Farchas.		Yn erthyglau Cof y Cwmwd ar ddechreuadau'r gwaith ithfaen yn [[Trefor\|Nhrefor]] (gweler yr [[ Hen Ffolt]] a [[Chwarel Craig y Farchas]]) soniwyd fel y llwythid y cerrig sets i ddechrau ar gychod ar draeth [[Y Gorllwyn]] i'w cludo i longau wedi eu hangori ymhellach allan. Roedd hwn yn ddull trafferthus ac aneffeithiol ac roedd Y Gorllwyn yn agored i stormydd o'r gorllewin. Felly, penderfynodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] ddechrau'r 1850au sefydlu harbwr a chei newydd mewn lle mwy cysgodol ar draeth Gwydir yr ochr arall i [[Clogwyn y Morfa\|Glogwyn y Morfa]] (neu Trwyn y Tâl) ac adeiladu tramffordd yno o Chwarel Craig y Farchas.

	Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r [[Yr Hen Offis\|"Offis"]] a [[Cerbydau Berwyn\|Cherbydau Berwyn]] heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg [[Afon Tâl]] ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar [[Doc Bach]]). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn cel eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.		Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r [[Yr Hen Offis\|"Offis"]] a [[Cerbydau Berwyn\|Cherbydau Berwyn]] heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg [[Afon Tâl]] ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar [[Doc Bach]]). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn cel eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.

Irion am 16:12, 7 Hydref 2021

2021-10-07T16:12:33Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:12, 7 Hydref 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Yn yr erthyglau ar ddechreuadau'r gwaith ithfaen yn Nhrefor (gweler Yr Hen Ffolt a Chwarel Craig y Farchas) soniwyd fel y llwythid y cerrig sets i ddechrau ar gychod ar draeth Y Gorllwyn i'w cludo i longau wedi eu hangori ymhellach allan. Roedd hwn yn ddull trafferthus ac aneffeithiol ac roedd Y Gorllwyn yn agored i stormydd o'r gorllewin. Felly, penderfynodd y Cwmni Ithfaen Cymreig ddechrau'r 1850au sefydlu harbwr a chei newydd mewn lle mwy cysgodol ar draeth Gwydir yr ochr arall i Glogwyn y Morfa (neu Trwyn y Tâl) ac adeiladu tramffordd yno o Chwarel Craig y Farchas.		Yn erthyglau Cof y Cwmwd ar ddechreuadau'r gwaith ithfaen yn [[Trefor\|Nhrefor]] (gweler [[Yr Hen Ffolt]] a [[Chwarel Craig y Farchas]]) soniwyd fel y llwythid y cerrig sets i ddechrau ar gychod ar draeth [[Y Gorllwyn]] i'w cludo i longau wedi eu hangori ymhellach allan. Roedd hwn yn ddull trafferthus ac aneffeithiol ac roedd Y Gorllwyn yn agored i stormydd o'r gorllewin. Felly, penderfynodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] ddechrau'r 1850au sefydlu harbwr a chei newydd mewn lle mwy cysgodol ar draeth Gwydir yr ochr arall i [[Clogwyn y Morfa\|Glogwyn y Morfa]] (neu Trwyn y Tâl) ac adeiladu tramffordd yno o Chwarel Craig y Farchas.

	Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r "Offis" a Cherbydau Berwyn heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg Afon Tâl ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar Doc Bach). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn cel eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.		Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r [[Yr Hen Offis\|"Offis"]] a [[Cerbydau Berwyn\|Cherbydau Berwyn]] heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg [[Afon Tâl]] ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar [[Doc Bach]]). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn cel eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.

	Golygodd adeiladu'r dramffordd waith a llafur mawr. Ym mhen Y Gorllwyn i'r dramffordd bu'n rhaid adeiladu cob sylweddol i'w chludo o waelod ponciau Craig y Farchas ymlaen heibio i lôn Nant Bach a draw i Nant Mawr. Yn y pen arall wedyn i gludo'r dramffordd at y Cei bu'n rhaid cario miloedd o dunelli o wâst i godi'r cob anferth o'r Hen Efail (sydd bron wedi diflannu'n llwyr bellach) wrth odre'r Clogwyn dros geg llydan yr Afon Tâl ac ar hyd tir corsiog morfa'r aber hyd at y Cei. Defnyddiwyd y dramffordd hyd nes datblygwyd "Y Gwaith Mawr" ar Graig Cae'r Foty yn uwch i fyny'r mynydd ac a ddisodlodd Chwarel Craig y Farchas. Ym 1867 adeiladwyd yr Inclên Fawr fel y'i gelwir at "Y Gwaith Mawr" ac a oedd yn defnyddio llwybr yr hen dramffordd o'r Cei hyd at y Weirglodd Fawr a'r Offis cyn mynd ymlaen yn syth i fyny wyneb y mynydd. Mae hon yn parhau'n nodwedd gwbl amlwg o bentref Trefor o hyd ac yn parhau i gael ei defnyddio gan lorïau.<~~sup~~>~~[1]~~</~~sup~~>		Golygodd adeiladu'r dramffordd waith a llafur mawr. Ym mhen Y Gorllwyn i'r dramffordd bu'n rhaid adeiladu cob sylweddol i'w chludo o waelod ponciau Craig y Farchas ymlaen heibio i lôn Nant Bach a draw i Nant Mawr. Yn y pen arall wedyn i gludo'r dramffordd at y Cei bu'n rhaid cario miloedd o dunelli o wâst i godi'r cob anferth o'r Hen Efail (sydd bron wedi diflannu'n llwyr bellach) wrth odre'r Clogwyn dros geg llydan yr Afon Tâl ac ar hyd tir corsiog morfa'r aber hyd at y Cei. Defnyddiwyd y dramffordd hyd nes datblygwyd "Y Gwaith Mawr" ar Craig Cae'r Foty\|Graig Cae'r Foty]] yn uwch i fyny'r mynydd ac a ddisodlodd Chwarel Craig y Farchas. Ym 1867 adeiladwyd yr Inclên Fawr fel y'i gelwir at "Y Gwaith Mawr" ac a oedd yn defnyddio llwybr yr hen dramffordd o'r Cei hyd at y Weirglodd Fawr a'r Offis cyn mynd ymlaen yn syth i fyny wyneb y mynydd. Mae hon yn parhau'n nodwedd gwbl amlwg o bentref Trefor o hyd ac yn parhau i gael ei defnyddio gan lorïau.<ref>I gael yr hanes yn llawn, gweler: Geraint Jones a Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai 2006), tt. 18-24.</ref>

	== Cyfeiriadau ==		== Cyfeiriadau ==

	~~1. I gael yr hanes yn llawn, gweler~~: ~~Geraint Jones a Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai 2006), tt. 18-24.~~		[[Categori:Tramffyrdd]]
			[[Categori:Chwareli ithfaen]]

Cyfaill Eben: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Yn yr erthyglau ar ddechreuadau'r gwaith ithfaen yn Nhrefor (gweler Yr Hen Ffolt a Chwarel Craig y Farchas) soniwyd fel y llwythid y cerrig sets i ddechra...'

2021-10-07T15:59:24Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Yn yr erthyglau ar ddechreuadau'r gwaith ithfaen yn Nhrefor (gweler Yr Hen Ffolt a Chwarel Craig y Farchas) soniwyd fel y llwythid y cerrig sets i ddechra...'

Tudalen newydd

Yn yr erthyglau ar ddechreuadau'r gwaith ithfaen yn Nhrefor (gweler Yr Hen Ffolt a Chwarel Craig y Farchas) soniwyd fel y llwythid y cerrig sets i ddechrau ar gychod ar draeth Y Gorllwyn i'w cludo i longau wedi eu hangori ymhellach allan. Roedd hwn yn ddull trafferthus ac aneffeithiol ac roedd Y Gorllwyn yn agored i stormydd o'r gorllewin. Felly, penderfynodd y Cwmni Ithfaen Cymreig ddechrau'r 1850au sefydlu harbwr a chei newydd mewn lle mwy cysgodol ar draeth Gwydir yr ochr arall i Glogwyn y Morfa (neu Trwyn y Tâl) ac adeiladu tramffordd yno o Chwarel Craig y Farchas.

Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r "Offis" a Cherbydau Berwyn heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg Afon Tâl ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar Doc Bach). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn cel eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.

Golygodd adeiladu'r dramffordd waith a llafur mawr. Ym mhen Y Gorllwyn i'r dramffordd bu'n rhaid adeiladu cob sylweddol i'w chludo o waelod ponciau Craig y Farchas ymlaen heibio i lôn Nant Bach a draw i Nant Mawr. Yn y pen arall wedyn i gludo'r dramffordd at y Cei bu'n rhaid cario miloedd o dunelli o wâst i godi'r cob anferth o'r Hen Efail (sydd bron wedi diflannu'n llwyr bellach) wrth odre'r Clogwyn dros geg llydan yr Afon Tâl ac ar hyd tir corsiog morfa'r aber hyd at y Cei. Defnyddiwyd y dramffordd hyd nes datblygwyd "Y Gwaith Mawr" ar Graig Cae'r Foty yn uwch i fyny'r mynydd ac a ddisodlodd Chwarel Craig y Farchas. Ym 1867 adeiladwyd yr Inclên Fawr fel y'i gelwir at "Y Gwaith Mawr" ac a oedd yn defnyddio llwybr yr hen dramffordd o'r Cei hyd at y Weirglodd Fawr a'r Offis cyn mynd ymlaen yn syth i fyny wyneb y mynydd. Mae hon yn parhau'n nodwedd gwbl amlwg o bentref Trefor o hyd ac yn parhau i gael ei defnyddio gan lorïau.<sup>[1]</sup>

== Cyfeiriadau ==

1. I gael yr hanes yn llawn, gweler: Geraint Jones a Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai 2006), tt. 18-24.

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:39, 8 Hydref 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Yn erthyglau Cof y Cwmwd ar ddechreuadau'r gwaith ithfaen yn [[Trefor\|Nhrefor]] (gweler yr [[ Hen Ffolt]] a [[Chwarel Craig y Farchas]]) soniwyd fel y llwythid y cerrig sets i ddechrau ar gychod ar draeth [[Y Gorllwyn]] i'w cludo i longau wedi eu hangori ymhellach allan. Roedd hwn yn ddull trafferthus ac aneffeithiol ac roedd Y Gorllwyn yn agored i stormydd o'r gorllewin. Felly, penderfynodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] ddechrau'r 1850au sefydlu harbwr a chei newydd mewn lle mwy cysgodol ar draeth Gwydir yr ochr arall i [[Clogwyn y Morfa\|Glogwyn y Morfa]] (neu Trwyn y Tâl) ac adeiladu tramffordd yno o Chwarel Craig y Farchas.		Yn erthyglau Cof y Cwmwd ar ddechreuadau'r gwaith ithfaen yn [[Trefor\|Nhrefor]] (gweler yr [[ Hen Ffolt]] a [[Chwarel Craig y Farchas]]) soniwyd fel y llwythid y cerrig sets i ddechrau ar gychod ar draeth [[Y Gorllwyn]] i'w cludo i longau wedi eu hangori ymhellach allan. Roedd hwn yn ddull trafferthus ac aneffeithiol ac roedd Y Gorllwyn yn agored i stormydd o'r gorllewin. Felly, penderfynodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] ddechrau'r 1850au sefydlu harbwr a chei newydd mewn lle mwy cysgodol ar draeth Gwydir yr ochr arall i [[Clogwyn y Morfa\|Glogwyn y Morfa]] (neu Trwyn y Tâl) ac adeiladu tramffordd yno o Chwarel Craig y Farchas.

	Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r [[Yr Hen Offis\|"Offis"]] a [[Cwmni Bysiau Berwyn\|Cherbydau Berwyn]] heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg [[Afon Tâl]] ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar [[Doc Bach]]). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn ~~cel~~ eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.		Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r [[Yr Hen Offis\|"Offis"]] a [[Cwmni Bysiau Berwyn\|Cherbydau Berwyn]] heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg [[Afon Tâl]] ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar [[Doc Bach]]). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn cael eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.

	Golygodd adeiladu'r dramffordd waith a llafur mawr. Ym mhen Y Gorllwyn i'r dramffordd bu'n rhaid adeiladu cob sylweddol i'w chludo o waelod ponciau [[Craig y Farchas]] ymlaen heibio i lôn Nant Bach a draw i [[Nant Mawr, Trefor\|Nant Mawr]]. Yn y pen arall wedyn i gludo'r dramffordd at y Cei bu'n rhaid cario miloedd o dunelli o wâst i godi'r cob anferth o'r Hen Efail (sydd bron wedi diflannu'n llwyr bellach) wrth odre'r Clogwyn dros geg llydan yr Afon Tâl ac ar hyd tir corsiog morfa'r aber hyd at y Cei. Defnyddiwyd y dramffordd hyd nes datblygwyd "Y Gwaith Mawr" ar [[Craig Cae'r Foty\|Graig Cae'r Foty]] yn uwch i fyny'r mynydd ac a ddisodlodd Chwarel Craig y Farchas. Ym 1867 adeiladwyd yr [[Inclên Chwarel yr Eifl\|Inclên Fawr]] fel y'i gelwir at "Y Gwaith Mawr" ac a oedd yn defnyddio llwybr yr hen dramffordd o'r Cei hyd at y Weirglodd Fawr a'r Offis cyn mynd ymlaen yn syth i fyny wyneb y mynydd. Mae hon yn parhau'n nodwedd gwbl amlwg o bentref Trefor o hyd ac yn parhau i gael ei defnyddio gan lorïau.<ref>I gael yr hanes yn llawn, gweler: Geraint Jones a Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai 2006), tt. 18-24.</ref>		Golygodd adeiladu'r dramffordd waith a llafur mawr. Ym mhen Y Gorllwyn i'r dramffordd bu'n rhaid adeiladu cob sylweddol i'w chludo o waelod ponciau [[Craig y Farchas]] ymlaen heibio i lôn Nant Bach a draw i [[Nant Mawr, Trefor\|Nant Mawr]]. Yn y pen arall wedyn i gludo'r dramffordd at y Cei bu'n rhaid cario miloedd o dunelli o wâst i godi'r cob anferth o'r Hen Efail (sydd bron wedi diflannu'n llwyr bellach) wrth odre'r Clogwyn dros geg llydan yr Afon Tâl ac ar hyd tir corsiog morfa'r aber hyd at y Cei. Defnyddiwyd y dramffordd hyd nes datblygwyd "Y Gwaith Mawr" ar [[Craig Cae'r Foty\|Graig Cae'r Foty]] yn uwch i fyny'r mynydd ac a ddisodlodd Chwarel Craig y Farchas. Ym 1867 adeiladwyd yr [[Inclên Chwarel yr Eifl\|Inclên Fawr]] fel y'i gelwir at "Y Gwaith Mawr" ac a oedd yn defnyddio llwybr yr hen dramffordd o'r Cei hyd at y Weirglodd Fawr a'r Offis cyn mynd ymlaen yn syth i fyny wyneb y mynydd. Mae hon yn parhau'n nodwedd gwbl amlwg o bentref Trefor o hyd ac yn parhau i gael ei defnyddio gan lorïau.<ref>I gael yr hanes yn llawn, gweler: Geraint Jones a Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai 2006), tt. 18-24.</ref>

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:14, 7 Hydref 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Yn erthyglau Cof y Cwmwd ar ddechreuadau'r gwaith ithfaen yn [[Trefor\|Nhrefor]] (gweler yr [[ Hen Ffolt]] a [[Chwarel Craig y Farchas]]) soniwyd fel y llwythid y cerrig sets i ddechrau ar gychod ar draeth [[Y Gorllwyn]] i'w cludo i longau wedi eu hangori ymhellach allan. Roedd hwn yn ddull trafferthus ac aneffeithiol ac roedd Y Gorllwyn yn agored i stormydd o'r gorllewin. Felly, penderfynodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] ddechrau'r 1850au sefydlu harbwr a chei newydd mewn lle mwy cysgodol ar draeth Gwydir yr ochr arall i [[Clogwyn y Morfa\|Glogwyn y Morfa]] (neu Trwyn y Tâl) ac adeiladu tramffordd yno o Chwarel Craig y Farchas.		Yn erthyglau Cof y Cwmwd ar ddechreuadau'r gwaith ithfaen yn [[Trefor\|Nhrefor]] (gweler yr [[ Hen Ffolt]] a [[Chwarel Craig y Farchas]]) soniwyd fel y llwythid y cerrig sets i ddechrau ar gychod ar draeth [[Y Gorllwyn]] i'w cludo i longau wedi eu hangori ymhellach allan. Roedd hwn yn ddull trafferthus ac aneffeithiol ac roedd Y Gorllwyn yn agored i stormydd o'r gorllewin. Felly, penderfynodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] ddechrau'r 1850au sefydlu harbwr a chei newydd mewn lle mwy cysgodol ar draeth Gwydir yr ochr arall i [[Clogwyn y Morfa\|Glogwyn y Morfa]] (neu Trwyn y Tâl) ac adeiladu tramffordd yno o Chwarel Craig y Farchas.

	Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r [[Yr Hen Offis\|"Offis"]] a [[~~Cerbydau~~ Berwyn\|Cherbydau Berwyn]] heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg [[Afon Tâl]] ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar [[Doc Bach]]). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn cel eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.		Aethpwyd ati ym 1853 i adeiladu'r dramffordd a gychwynnai yn Y Gorllwyn a mynd ymlaen heibio i hen Swyddfa'r Chwarel ac yna ar hyd Nant Mawr a Llawr Sychnant i'r Weirglodd Fawr (lle mae'r [[Yr Hen Offis\|"Offis"]] a [[Cwmni Bysiau Berwyn\|Cherbydau Berwyn]] heddiw). Oddi yno ai ymlaen yn syth heibio i fferm Y Morfa a thros bont a godwyd dros geg [[Afon Tâl]] ac ymlaen i'r harbwr a'r cei newydd (gweler yr erthygl ar [[Doc Bach]]). Erbyn Nadolig 1854 roedd cledrau wedi'u gosod ar y dramffordd ac roedd yn barod i'w defnyddio. Tynnid y wagenni ar ei hyd gan geffylau (dau fel rheol yn tynnu rhai llawn ac un yn mynd â'r rhai gwag yn ôl i'r Gorllwyn). Roedd stablau i'r ceffylau ger y Weirglodd Fawr ac yno hefyd y newidid ceffylau i dynnu'r wagenni weddill y daith i'r Cei. Yn y Weirglodd Fawr hefyd byddai llwythi mawr o gerrig sets yn cel eu stacio pan fyddai stoc ddigonol ohonynt ar y cei yn disgwyl llongau i'w llwytho.

	Golygodd adeiladu'r dramffordd waith a llafur mawr. Ym mhen Y Gorllwyn i'r dramffordd bu'n rhaid adeiladu cob sylweddol i'w chludo o waelod ponciau Craig y Farchas ymlaen heibio i lôn Nant Bach a draw i Nant Mawr. Yn y pen arall wedyn i gludo'r dramffordd at y Cei bu'n rhaid cario miloedd o dunelli o wâst i godi'r cob anferth o'r Hen Efail (sydd bron wedi diflannu'n llwyr bellach) wrth odre'r Clogwyn dros geg llydan yr Afon Tâl ac ar hyd tir corsiog morfa'r aber hyd at y Cei. Defnyddiwyd y dramffordd hyd nes datblygwyd "Y Gwaith Mawr" ar Craig Cae'r Foty\|Graig Cae'r Foty]] yn uwch i fyny'r mynydd ac a ddisodlodd Chwarel Craig y Farchas. Ym 1867 adeiladwyd yr Inclên Fawr fel y'i gelwir at "Y Gwaith Mawr" ac a oedd yn defnyddio llwybr yr hen dramffordd o'r Cei hyd at y Weirglodd Fawr a'r Offis cyn mynd ymlaen yn syth i fyny wyneb y mynydd. Mae hon yn parhau'n nodwedd gwbl amlwg o bentref Trefor o hyd ac yn parhau i gael ei defnyddio gan lorïau.<ref>I gael yr hanes yn llawn, gweler: Geraint Jones a Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai 2006), tt. 18-24.</ref>		Golygodd adeiladu'r dramffordd waith a llafur mawr. Ym mhen Y Gorllwyn i'r dramffordd bu'n rhaid adeiladu cob sylweddol i'w chludo o waelod ponciau Craig y Farchas ymlaen heibio i lôn Nant Bach a draw i Nant Mawr. Yn y pen arall wedyn i gludo'r dramffordd at y Cei bu'n rhaid cario miloedd o dunelli o wâst i godi'r cob anferth o'r Hen Efail (sydd bron wedi diflannu'n llwyr bellach) wrth odre'r Clogwyn dros geg llydan yr Afon Tâl ac ar hyd tir corsiog morfa'r aber hyd at y Cei. Defnyddiwyd y dramffordd hyd nes datblygwyd "Y Gwaith Mawr" ar Craig Cae'r Foty\|Graig Cae'r Foty]] yn uwch i fyny'r mynydd ac a ddisodlodd Chwarel Craig y Farchas. Ym 1867 adeiladwyd yr Inclên Fawr fel y'i gelwir at "Y Gwaith Mawr" ac a oedd yn defnyddio llwybr yr hen dramffordd o'r Cei hyd at y Weirglodd Fawr a'r Offis cyn mynd ymlaen yn syth i fyny wyneb y mynydd. Mae hon yn parhau'n nodwedd gwbl amlwg o bentref Trefor o hyd ac yn parhau i gael ei defnyddio gan lorïau.<ref>I gael yr hanes yn llawn, gweler: Geraint Jones a Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai 2006), tt. 18-24.</ref>