Tom Huws - Hanes golygu

Cyfaill Eben am 14:32, 13 Chwefror 2022

2022-02-13T14:32:56Z

Irion am 17:43, 3 Rhagfyr 2020

2020-12-03T17:43:24Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:43, 3 Rhagfyr 2020
Llinell 8:		Llinell 8:
	<ref>Cyfrifiad Plwyf Llandwrog 1911</ref> - er mai fel Elin y'i hadnabyddid hi gan bawb. Daeth drasiedi i ran y teulu pan farwodd Elin y fam o'r diciáu yn 35 oed pan nad oedd Tom ond 5 oed. Ailbriododd y tad o fewn ychydig â chyfnither Elin, sef Lizzie, a chafwyd sawl plentyn o'r uniad hwnnw.		<ref>Cyfrifiad Plwyf Llandwrog 1911</ref> - er mai fel Elin y'i hadnabyddid hi gan bawb. Daeth drasiedi i ran y teulu pan farwodd Elin y fam o'r diciáu yn 35 oed pan nad oedd Tom ond 5 oed. Ailbriododd y tad o fewn ychydig â chyfnither Elin, sef Lizzie, a chafwyd sawl plentyn o'r uniad hwnnw.

	Fe'i fedyddiwyd yn Thomas Griffith Hughes, er mai Tom Huws fuodd o i bawb erioed. Cartref y teulu yn y Groeslon oedd Dolnenan, ac roedd ganddo ddau frawd hŷn, David (neu Dafydd) ac Owen. Chwarelwr oedd y tad, ond "dyn ceffylau" oedd Tom ac fe adawodd ei gartref yn 14 oed i weithio mewn stablau ac fel joci. Yn y man, ac yntau'n 18 oed, fe ymunodd â Bataliwn y Marchfagnelau Brenhinol (''Royal Horse Artillery'') a gwasanaethodd gyda'r bataliwn yn yr Aifft am gyfnod. Bu gyda nhw tan ddiwedd yr Ail Ryfel Byd. Hoffai adrodd straeon am ei amser yn gofalu am geffylau'r fyddin.		Fe'i fedyddiwyd yn Thomas Griffith Hughes, er mai Tom Huws fuodd o i bawb erioed. Cartref y teulu yn y Groeslon oedd Dolnenan, ac roedd ganddo ddau frawd hŷn, David (neu Dafydd) ac Owen. Chwarelwr oedd y tad, ond "dyn ceffylau" oedd Tom ac fe adawodd ei gartref yn 14 oed i weithio mewn stablau ac fel joci. Yn y man, ac yntau'n 18 oed, fe ymunodd â Bataliwn y Marchfagnelau Brenhinol (''Royal Horse Artillery'') a gwasanaethodd gyda'r bataliwn yn yr Aifft am gyfnod. Bu gyda nhw tan ddiwedd yr Ail Ryfel Byd. Hoffai adrodd straeon am ei amser yn gofalu am geffylau'r fyddin.<ref>Atgofion personol cyd-athro</ref>

	Wedi ei ~~wasanaeth milwrol~~, aeth i'r chwarel i weithio i ddechrau, ac wedyn i fannau eraill cyn ymgeisio am le yng Ngholeg Harlech, "Coleg yr Ail Gyfle", er mwyn sichau addysg bellach, ac yr oedd yn un o'r ychydig ag ymgeisiodd i gael eu derbyn yno. Wedi treulio tymor yno, aeth i Goleg Cyncoed, Gaerdydd i hyfforddi fel athro dan gynllun i hyfforddi'r athrawon ychwanegol oedd eu hangen wedi'r rhyfel. Bu'n athro mewn sawl ysgol, yr un gyntaf oedd Ysgol Gynradd Parc y Rhath yng Nghaerdydd,<ref>Gwybodaeth oddi wrth Philip Lloyd</ref> cyn symud i Ysgol Glan Clwyd (Y Rhyl, a Llanelwy wedyn) ym 1960 fel athro Cymraeg, gan symud gyda'r teulu i fyw yn y Rhyl. Ymddeolodd yn 65 oed ym 1975.<ref>Wicipedia, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Tom_Huws]; gwybodaeth bersonol gan ei ferch, Non Huws</ref> Rai blynyddoedd wedi iddo ymddeol, cyfansoddodd yr englyn canlynol ar gyfer llyfr llofnodion a gynhyrchwyd gan Glan Clwyd:		Wedi ei flynyddoedd yn y fyddin, aeth i'r chwarel i weithio i ddechrau, ac wedyn i fannau eraill cyn ymgeisio am le yng Ngholeg Harlech, "Coleg yr Ail Gyfle", er mwyn sichau addysg bellach, ac yr oedd yn un o'r ychydig ag ymgeisiodd i gael eu derbyn yno. Wedi treulio tymor yno, aeth i Goleg Cyncoed, Gaerdydd i hyfforddi fel athro dan gynllun i hyfforddi'r athrawon ychwanegol oedd eu hangen wedi'r rhyfel. Bu'n athro mewn sawl ysgol, yr un gyntaf oedd Ysgol Gynradd Parc y Rhath yng Nghaerdydd,<ref>Gwybodaeth oddi wrth Philip Lloyd</ref> cyn symud i Ysgol Glan Clwyd (Y Rhyl, a Llanelwy wedyn) ym 1960 fel athro Cymraeg, gan symud gyda'r teulu i fyw yn y Rhyl. Ymddeolodd yn 65 oed ym 1975.<ref>Wicipedia, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Tom_Huws]; gwybodaeth bersonol gan ei ferch, Non Huws</ref> Rai blynyddoedd wedi iddo ymddeol, cyfansoddodd yr englyn canlynol ar gyfer llyfr llofnodion a gynhyrchwyd gan Glan Clwyd:

	''' ''Hiraeth hen athro am Ysgol Glan Clwyd'' '''		''' ''Hiraeth hen athro am Ysgol Glan Clwyd'' '''

Irion am 17:39, 3 Rhagfyr 2020

2020-12-03T17:39:55Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:39, 3 Rhagfyr 2020
Llinell 8:		Llinell 8:
	<ref>Cyfrifiad Plwyf Llandwrog 1911</ref> - er mai fel Elin y'i hadnabyddid hi gan bawb. Daeth drasiedi i ran y teulu pan farwodd Elin y fam o'r diciáu yn 35 oed pan nad oedd Tom ond 5 oed. Ailbriododd y tad o fewn ychydig â chyfnither Elin, sef Lizzie, a chafwyd sawl plentyn o'r uniad hwnnw.		<ref>Cyfrifiad Plwyf Llandwrog 1911</ref> - er mai fel Elin y'i hadnabyddid hi gan bawb. Daeth drasiedi i ran y teulu pan farwodd Elin y fam o'r diciáu yn 35 oed pan nad oedd Tom ond 5 oed. Ailbriododd y tad o fewn ychydig â chyfnither Elin, sef Lizzie, a chafwyd sawl plentyn o'r uniad hwnnw.

	Fe'i fedyddiwyd yn Thomas Griffith Hughes, er mai Tom Huws fuodd o i bawb erioed. Cartref y teulu yn y Groeslon oedd Dolnenan, ac roedd ganddo ddau frawd hŷn, David (neu Dafydd) ac Owen. Chwarelwr oedd y tad, ond "dyn ceffylau" oedd Tom ac fe adawodd ei gartref yn 14 oed i weithio mewn stablau ac fel joci. ~~Naturiol iddo felly oedd ymuno~~ â Bataliwn y Marchfagnelau Brenhinol (''Royal Horse Artillery'') ~~pan ddaeth~~ yr Ail Ryfel Byd~~, a hoffai adross~~ straeon am ei amser yn gofalu am geffylau'r fyddin~~. Gwasanaethodd gyda'r bataliwn yn yr Aifft am gyfnod~~.		Fe'i fedyddiwyd yn Thomas Griffith Hughes, er mai Tom Huws fuodd o i bawb erioed. Cartref y teulu yn y Groeslon oedd Dolnenan, ac roedd ganddo ddau frawd hŷn, David (neu Dafydd) ac Owen. Chwarelwr oedd y tad, ond "dyn ceffylau" oedd Tom ac fe adawodd ei gartref yn 14 oed i weithio mewn stablau ac fel joci. Yn y man, ac yntau'n 18 oed, fe ymunodd â Bataliwn y Marchfagnelau Brenhinol (''Royal Horse Artillery'') a gwasanaethodd gyda'r bataliwn yn yr Aifft am gyfnod. Bu gyda nhw tan ddiwedd yr Ail Ryfel Byd. Hoffai adrodd straeon am ei amser yn gofalu am geffylau'r fyddin.

	Wedi ei wasanaeth milwrol, aeth i'r chwarel i weithio i ddechrau, ac wedyn i fannau eraill cyn ymgeisio am le yng Ngholeg Harlech, "Coleg yr Ail Gyfle", er mwyn sichau addysg bellach, ac yr oedd yn un o'r ychydig ag ymgeisiodd i gael eu derbyn yno. Wedi treulio tymor yno, aeth i Goleg Cyncoed, Gaerdydd i hyfforddi fel athro dan gynllun i hyfforddi'r athrawon ychwanegol oedd eu hangen wedi'r rhyfel. Bu'n athro mewn sawl ysgol, yr un gyntaf oedd Ysgol Gynradd Parc y Rhath yng Nghaerdydd,<ref>Gwybodaeth oddi wrth Philip Lloyd</ref> cyn symud i Ysgol Glan Clwyd (Y Rhyl, a Llanelwy wedyn) ym 1960 fel athro Cymraeg, gan symud gyda'r teulu i fyw yn y Rhyl. Ymddeolodd yn 65 oed ym 1975.<ref>Wicipedia, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Tom_Huws]; gwybodaeth bersonol gan ei ferch, Non Huws</ref> Rai blynyddoedd wedi iddo ymddeol, cyfansoddodd yr englyn canlynol ar gyfer llyfr llofnodion a gynhyrchwyd gan Glan Clwyd:		Wedi ei wasanaeth milwrol, aeth i'r chwarel i weithio i ddechrau, ac wedyn i fannau eraill cyn ymgeisio am le yng Ngholeg Harlech, "Coleg yr Ail Gyfle", er mwyn sichau addysg bellach, ac yr oedd yn un o'r ychydig ag ymgeisiodd i gael eu derbyn yno. Wedi treulio tymor yno, aeth i Goleg Cyncoed, Gaerdydd i hyfforddi fel athro dan gynllun i hyfforddi'r athrawon ychwanegol oedd eu hangen wedi'r rhyfel. Bu'n athro mewn sawl ysgol, yr un gyntaf oedd Ysgol Gynradd Parc y Rhath yng Nghaerdydd,<ref>Gwybodaeth oddi wrth Philip Lloyd</ref> cyn symud i Ysgol Glan Clwyd (Y Rhyl, a Llanelwy wedyn) ym 1960 fel athro Cymraeg, gan symud gyda'r teulu i fyw yn y Rhyl. Ymddeolodd yn 65 oed ym 1975.<ref>Wicipedia, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Tom_Huws]; gwybodaeth bersonol gan ei ferch, Non Huws</ref> Rai blynyddoedd wedi iddo ymddeol, cyfansoddodd yr englyn canlynol ar gyfer llyfr llofnodion a gynhyrchwyd gan Glan Clwyd:

Irion am 17:27, 3 Rhagfyr 2020

2020-12-03T17:27:35Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:27, 3 Rhagfyr 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
	[[Delwedd:Tom Huws 1970.jpg\|bawd\|de\|300px\|Tom Huws ym 1970]]		[[Delwedd:Tom Huws 1970.jpg\|bawd\|de\|300px\|Tom Huws ym 1970]]
	[[Delwedd:Y Prifardd Tom Huws.JPG\|bawd\|400px\|de]]		[[Delwedd:Y Prifardd Tom Huws.JPG\|bawd\|400px\|chwith]]
	[[Delwedd:Coroni Tom Huws.jpg\|bawd\|de\|450px\|Tom Huws yn cael ei gadeirio. Cynan sydd ar y chwith eithaf]]		[[Delwedd:Coroni Tom Huws.jpg\|bawd\|de\|450px\|Tom Huws yn cael ei gadeirio. Cynan sydd ar y chwith eithaf]]
	[[Delwedd:Coron Tom Huws 2.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]		[[Delwedd:Coron Tom Huws 2.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]

Irion am 17:26, 3 Rhagfyr 2020

2020-12-03T17:26:51Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:26, 3 Rhagfyr 2020
Llinell 2:		Llinell 2:
	[[Delwedd:Y Prifardd Tom Huws.JPG\|bawd\|400px\|de]]		[[Delwedd:Y Prifardd Tom Huws.JPG\|bawd\|400px\|de]]
	[[Delwedd:Coroni Tom Huws.jpg\|bawd\|de\|450px\|Tom Huws yn cael ei gadeirio. Cynan sydd ar y chwith eithaf]]		[[Delwedd:Coroni Tom Huws.jpg\|bawd\|de\|450px\|Tom Huws yn cael ei gadeirio. Cynan sydd ar y chwith eithaf]]
			[[Delwedd:Coron Tom Huws 2.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]
			[[Delwedd:Coron Tom Huws.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]

	Roedd Y Prifardd '''Tom Huws''' (1910-1992) yn frodor o'r [[Y Groeslon\|Groeslon]]. Cafodd ei eni 30 Mai 1910, i deulu uniaith Gymraeg, yn fab i Thomas Hughes ac Ellen ei wraig		Roedd Y Prifardd '''Tom Huws''' (1910-1992) yn frodor o'r [[Y Groeslon\|Groeslon]]. Cafodd ei eni 30 Mai 1910, i deulu uniaith Gymraeg, yn fab i Thomas Hughes ac Ellen ei wraig
Llinell 26:		Llinell 28:
	A gwybod na ddychwel fyth hen lawenydd.<ref>''Cyfansoddiadau Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Caernarfon, 1959''</ref>		A gwybod na ddychwel fyth hen lawenydd.<ref>''Cyfansoddiadau Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Caernarfon, 1959''</ref>

	~~[[Delwedd:Coron Tom Huws 2.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]~~
	~~[[Delwedd:Coron Tom Huws.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]~~

Irion am 17:23, 3 Rhagfyr 2020

2020-12-03T17:23:21Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:23, 3 Rhagfyr 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
			[[Delwedd:Tom Huws 1970.jpg\|bawd\|de\|300px\|Tom Huws ym 1970]]
	[[Delwedd:Y Prifardd Tom Huws.JPG\|bawd\|400px\|de]]		[[Delwedd:Y Prifardd Tom Huws.JPG\|bawd\|400px\|de]]
	[[Delwedd:Tom Huws ~~1970~~.jpg\|bawd\|de\|~~300px~~\|Tom Huws ~~ym 1970~~]]		[[Delwedd:Coroni Tom Huws.jpg\|bawd\|de\|450px\|Tom Huws yn cael ei gadeirio. Cynan sydd ar y chwith eithaf]]

	Roedd Y Prifardd '''Tom Huws''' (1910-1992) yn frodor o'r [[Y Groeslon\|Groeslon]]. Cafodd ei eni 30 Mai 1910, i deulu uniaith Gymraeg, yn fab i Thomas Hughes ac Ellen ei wraig		Roedd Y Prifardd '''Tom Huws''' (1910-1992) yn frodor o'r [[Y Groeslon\|Groeslon]]. Cafodd ei eni 30 Mai 1910, i deulu uniaith Gymraeg, yn fab i Thomas Hughes ac Ellen ei wraig
Llinell 27:		Llinell 28:
	[[Delwedd:Coron Tom Huws 2.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]		[[Delwedd:Coron Tom Huws 2.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]
	[[Delwedd:Coron Tom Huws.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]		[[Delwedd:Coron Tom Huws.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]
	~~[[Delwedd:Coroni Tom Huws.jpg\|bawd\|de\|450px\|Tom Huws yn cael ei gadeirio. Cynan sydd ar y chwith eithaf]]~~

	Ymysg ei gerddi, mae soned a gyfansoddodd ar gyfer canmlwyddiant [[Capel Brynrhos (MC), Y Groeslon]], ''Capel Brynrhos (1880-1980)''.<ref>Archifdy Gwynedd, XM/6665/74</ref>		Ymysg ei gerddi, mae soned a gyfansoddodd ar gyfer canmlwyddiant [[Capel Brynrhos (MC), Y Groeslon]], ''Capel Brynrhos (1880-1980)''.<ref>Archifdy Gwynedd, XM/6665/74</ref>

Irion am 17:18, 3 Rhagfyr 2020

2020-12-03T17:18:22Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:18, 3 Rhagfyr 2020
Llinell 5:		Llinell 5:
	<ref>Cyfrifiad Plwyf Llandwrog 1911</ref> - er mai fel Elin y'i hadnabyddid hi gan bawb. Daeth drasiedi i ran y teulu pan farwodd Elin y fam o'r diciáu yn 35 oed pan nad oedd Tom ond 5 oed. Ailbriododd y tad o fewn ychydig â chyfnither Elin, sef Lizzie, a chafwyd sawl plentyn o'r uniad hwnnw.		<ref>Cyfrifiad Plwyf Llandwrog 1911</ref> - er mai fel Elin y'i hadnabyddid hi gan bawb. Daeth drasiedi i ran y teulu pan farwodd Elin y fam o'r diciáu yn 35 oed pan nad oedd Tom ond 5 oed. Ailbriododd y tad o fewn ychydig â chyfnither Elin, sef Lizzie, a chafwyd sawl plentyn o'r uniad hwnnw.

	Fe'i fedyddiwyd yn Thomas Griffith Hughes, er mai Tom Huws fuodd o ~~erioed~~ i bawb. Cartref y teulu yn y Groeslon oedd Dolnenan, ac roedd ganddo ddau frawd hŷn, David (neu Dafydd) ac Owen. Chwarelwr oedd y tad, ond "dyn ceffylau" oedd Tom ac fe adawodd ei gartref yn 14 oed i weithio mewn stablau ac fel joci. Naturiol iddo felly oedd ymuno â Bataliwn y Marchfagnelau Brenhinol (''Royal Horse Artillery'') pan ddaeth yr Ail Ryfel Byd, ~~ac arferai ddeud~~ am ~~y pleser a gafodd wrth drin ceffylau~~'r fyddin. Gwasanaethodd gyda'r bataliwn yn yr Aifft am gyfnod.		Fe'i fedyddiwyd yn Thomas Griffith Hughes, er mai Tom Huws fuodd o i bawb erioed. Cartref y teulu yn y Groeslon oedd Dolnenan, ac roedd ganddo ddau frawd hŷn, David (neu Dafydd) ac Owen. Chwarelwr oedd y tad, ond "dyn ceffylau" oedd Tom ac fe adawodd ei gartref yn 14 oed i weithio mewn stablau ac fel joci. Naturiol iddo felly oedd ymuno â Bataliwn y Marchfagnelau Brenhinol (''Royal Horse Artillery'') pan ddaeth yr Ail Ryfel Byd, a hoffai adross straeon am ei amser yn gofalu am geffylau'r fyddin. Gwasanaethodd gyda'r bataliwn yn yr Aifft am gyfnod.

	Wedi ei wasanaeth milwrol, aeth i'r chwarel i weithio ~~yn gyntaf~~, ac wedyn i fannau eraill cyn ymgeisio am le yng Ngholeg ~~Harlch~~, "Coleg yr Ail Gyfle" er mwyn sichau addysg bellach, ac yr oedd yn un o'r ychydig ~~a gafodd le~~ yno. Wedi treulio tymor yno, aeth i Goleg Cyncoed, Gaerdydd i hyfforddi fel athro dan gynllun i hyfforddi'r athrawon ychwanegol oedd eu hangen wedi'r rhyfel. Bu'n athro mewn sawl ysgol, yr un gyntaf oedd Ysgol Gynradd Parc y Rhath yng Nghaerdydd,<ref>Gwybodaeth oddi wrth Philip Lloyd</ref> cyn symud i Ysgol Glan Clwyd (Y Rhyl, a Llanelwy wedyn) ym 1960 fel athro Cymraeg, gan symud ~~i fyw~~ gyda'r teulu i'r Rhyl. Ymddeolodd yn 65 oed ym 1975.<ref>Wicipedia, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Tom_Huws]; gwybodaeth bersonol gan ei ferch, Non Huws</ref> ~~Sawl flwyddyn~~ wedi iddo ymddeol, cyfansoddodd yr englyn canlynol ar gyfer llyfr llofnodion a gynhyrchwyd gan Glan Clwyd:		Wedi ei wasanaeth milwrol, aeth i'r chwarel i weithio i ddechrau, ac wedyn i fannau eraill cyn ymgeisio am le yng Ngholeg Harlech, "Coleg yr Ail Gyfle", er mwyn sichau addysg bellach, ac yr oedd yn un o'r ychydig ag ymgeisiodd i gael eu derbyn yno. Wedi treulio tymor yno, aeth i Goleg Cyncoed, Gaerdydd i hyfforddi fel athro dan gynllun i hyfforddi'r athrawon ychwanegol oedd eu hangen wedi'r rhyfel. Bu'n athro mewn sawl ysgol, yr un gyntaf oedd Ysgol Gynradd Parc y Rhath yng Nghaerdydd,<ref>Gwybodaeth oddi wrth Philip Lloyd</ref> cyn symud i Ysgol Glan Clwyd (Y Rhyl, a Llanelwy wedyn) ym 1960 fel athro Cymraeg, gan symud gyda'r teulu i fyw yn y Rhyl. Ymddeolodd yn 65 oed ym 1975.<ref>Wicipedia, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Tom_Huws]; gwybodaeth bersonol gan ei ferch, Non Huws</ref> Rai blynyddoedd wedi iddo ymddeol, cyfansoddodd yr englyn canlynol ar gyfer llyfr llofnodion a gynhyrchwyd gan Glan Clwyd:

	''' ''Hiraeth hen athro am Ysgol Glan Clwyd'' '''		''' ''Hiraeth hen athro am Ysgol Glan Clwyd'' '''
Llinell 14:		Llinell 14:
	:::::::''Daw hiraeth, hiraeth am hon''		:::::::''Daw hiraeth, hiraeth am hon''
	:::::::''Alaeth, a chlwyf i'r galon.''."''<ref>Ymddangosir yma gyda chaniatâd y teulu</ref>		:::::::''Alaeth, a chlwyf i'r galon.''."''<ref>Ymddangosir yma gyda chaniatâd y teulu</ref>




	Enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caernarfon, 1959 am bryddest ar y testun ''Cadwynau'' lle ymdrinodd â dirywiad y gymdeithas a'r cyni wedi i'r chwarel leol yn Nyffryn Nantlle gau. Mewn telegram yn ei longyfarch, geiriau'r Dr Iorwerth Peate oedd "O rebel i rebel".<ref>Gwybodaeth gan ei ferch Non Huws</ref> Mae'r llinellau canlynol yn cyfleu naws y gwaith arobryn:		Enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caernarfon, 1959 am bryddest ar y testun ''Cadwynau'' lle ymdrinodd â dirywiad y gymdeithas a'r cyni wedi i'r chwarel leol yn Nyffryn Nantlle gau. Mewn telegram yn ei longyfarch, geiriau'r Dr Iorwerth Peate oedd "O rebel i rebel".<ref>Gwybodaeth gan ei ferch Non Huws</ref> Mae'r llinellau canlynol yn cyfleu naws y gwaith arobryn:
Llinell 38:		Llinell 35:
	Am fideo o Tom Huws yn cael ei goroni, cliciwch yma: [[ [https://www.britishpathe.com/video/national-eisteddfod-3/query/Toms]]].		Am fideo o Tom Huws yn cael ei goroni, cliciwch yma: [[ [https://www.britishpathe.com/video/national-eisteddfod-3/query/Toms]]].

	~~{{eginyn}}~~

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion am 12:29, 3 Rhagfyr 2020

2020-12-03T12:29:51Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:29, 3 Rhagfyr 2020
Llinell 3:		Llinell 3:

	Roedd Y Prifardd '''Tom Huws''' (1910-1992) yn frodor o'r [[Y Groeslon\|Groeslon]]. Cafodd ei eni 30 Mai 1910, i deulu uniaith Gymraeg, yn fab i Thomas Hughes ac Ellen ei wraig		Roedd Y Prifardd '''Tom Huws''' (1910-1992) yn frodor o'r [[Y Groeslon\|Groeslon]]. Cafodd ei eni 30 Mai 1910, i deulu uniaith Gymraeg, yn fab i Thomas Hughes ac Ellen ei wraig
	<ref>Cyfrifiad Plwyf Llandwrog 1911</ref> - er mai fel Elin y'i ~~hadnabuwyd~~ hi gan bawb. Daeth drasiedi i ran y teulu pan farwodd Elin y fam o'r diciáu yn 35 oed pan nad oedd Tom ond 5 oed. Ailbriododd y tad o fewn ychydig â chyfnither Elin, sef Lizzie, a chafwyd sawl plentyn o'r uniad hwnnw.		<ref>Cyfrifiad Plwyf Llandwrog 1911</ref> - er mai fel Elin y'i hadnabyddid hi gan bawb. Daeth drasiedi i ran y teulu pan farwodd Elin y fam o'r diciáu yn 35 oed pan nad oedd Tom ond 5 oed. Ailbriododd y tad o fewn ychydig â chyfnither Elin, sef Lizzie, a chafwyd sawl plentyn o'r uniad hwnnw.

	Fe'i fedyddiwyd yn Thomas Griffith Hughes, er Tom Huws fuodd o erioed i bawb. Cartref y teulu yn y Groeslon oedd Dolnenan, ac roedd ganddo ddau frawd hŷn, David (neu Dafydd) ac Owen. Chwarelwr oedd y tad, ond "dyn ceffylau" oedd Tom ac fe adawodd ei gartref yn 14 oed i weithio mewn stablau ac fel joci. Naturiol iddo felly oedd ymuno â ~~Chatrawd~~ y Marchfagnelau Brenhinol (''Royal Horse Artillery'') pan ddaeth yr Ail Ryfel Byd.		Fe'i fedyddiwyd yn Thomas Griffith Hughes, er mai Tom Huws fuodd o erioed i bawb. Cartref y teulu yn y Groeslon oedd Dolnenan, ac roedd ganddo ddau frawd hŷn, David (neu Dafydd) ac Owen. Chwarelwr oedd y tad, ond "dyn ceffylau" oedd Tom ac fe adawodd ei gartref yn 14 oed i weithio mewn stablau ac fel joci. Naturiol iddo felly oedd ymuno â Bataliwn y Marchfagnelau Brenhinol (''Royal Horse Artillery'') pan ddaeth yr Ail Ryfel Byd, ac arferai ddeud am y pleser a gafodd wrth drin ceffylau'r fyddin. Gwasanaethodd gyda'r bataliwn yn yr Aifft am gyfnod.

	Wedi ei wasanaeth milwrol, aeth i'r chwarel i weithio yn gyntaf, ac wedyn i fannau eraill cyn ymgeisio am le yng Ngholeg Harlch, "Coleg yr Ail Gyfle" er mwyn sichau addysg bellach, ac yr oedd yn un o'r ychydig a gafodd le yno. Wedi treulio tymor yno, aeth i Goleg Cyncoed, Gaerdydd i hyfforddi fel athro dan gynllun i hyfforddi'r athrawon ychwanegol oedd eu hangen wedi'r rhyfel. Bu'n athro mewn sawl ysgol, yr un gyntaf oedd Ysgol Gynradd Parc y Rhath yng Nghaerdydd,<ref>Gwybodaeth oddi wrth Philip Lloyd</ref> cyn symud i Ysgol Glan Clwyd (Y Rhyl, a Llanelwy wedyn) ym 1960 fel athro Cymraeg, gan symud i fyw gyda'r teulu i'r Rhyl. Ymddeolodd yn 65 oed ym 1975.<ref>Wicipedia, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Tom_Huws]; gwybodaeth bersonol gan ei ferch, Non Huws</ref> Sawl flwyddyn wedi iddo ymddeol, cyfansoddodd yr englyn canlynol ar gyfer llyfr llofnodion a gynhyrchwyd gan Glan Clwyd:		Wedi ei wasanaeth milwrol, aeth i'r chwarel i weithio yn gyntaf, ac wedyn i fannau eraill cyn ymgeisio am le yng Ngholeg Harlch, "Coleg yr Ail Gyfle" er mwyn sichau addysg bellach, ac yr oedd yn un o'r ychydig a gafodd le yno. Wedi treulio tymor yno, aeth i Goleg Cyncoed, Gaerdydd i hyfforddi fel athro dan gynllun i hyfforddi'r athrawon ychwanegol oedd eu hangen wedi'r rhyfel. Bu'n athro mewn sawl ysgol, yr un gyntaf oedd Ysgol Gynradd Parc y Rhath yng Nghaerdydd,<ref>Gwybodaeth oddi wrth Philip Lloyd</ref> cyn symud i Ysgol Glan Clwyd (Y Rhyl, a Llanelwy wedyn) ym 1960 fel athro Cymraeg, gan symud i fyw gyda'r teulu i'r Rhyl. Ymddeolodd yn 65 oed ym 1975.<ref>Wicipedia, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Tom_Huws]; gwybodaeth bersonol gan ei ferch, Non Huws</ref> Sawl flwyddyn wedi iddo ymddeol, cyfansoddodd yr englyn canlynol ar gyfer llyfr llofnodion a gynhyrchwyd gan Glan Clwyd:

Irion am 12:16, 3 Rhagfyr 2020

2020-12-03T12:16:49Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:16, 3 Rhagfyr 2020
Llinell 2:		Llinell 2:
	[[Delwedd:Tom Huws 1970.jpg\|bawd\|de\|300px\|Tom Huws ym 1970]]		[[Delwedd:Tom Huws 1970.jpg\|bawd\|de\|300px\|Tom Huws ym 1970]]

	Roedd Y Prifardd '''Tom Huws''' (1910-1992) yn frodor o'r [[Y Groeslon\|Groeslon]], ac yn fab i Thomas Hughes ac Ellen ei wraig - er mai Elin y'i hadnabuwyd hi gan bawb.		Roedd Y Prifardd '''Tom Huws''' (1910-1992) yn frodor o'r [[Y Groeslon\|Groeslon]]. Cafodd ei eni 30 Mai 1910, i deulu uniaith Gymraeg, yn fab i Thomas Hughes ac Ellen ei wraig
			<ref>Cyfrifiad Plwyf Llandwrog 1911</ref> - er mai fel Elin y'i hadnabuwyd hi gan bawb. Daeth drasiedi i ran y teulu pan farwodd Elin y fam o'r diciáu yn 35 oed pan nad oedd Tom ond 5 oed. Ailbriododd y tad o fewn ychydig â chyfnither Elin, sef Lizzie, a chafwyd sawl plentyn o'r uniad hwnnw.

	Fe'i fedyddiwyd yn Thomas Griffith Hughes, er Tom Huws fuodd o erioed i bawb. ~~Fe gafodd ei eni~~ yn y Groeslon~~, mewn tŷ o'r enw~~ Dolnenan, ac roedd ganddo ddau frawd hŷn, David (neu Dafydd) ac Owen. ~~Daeth drasiedi i ran~~ y ~~teulu pan farwodd Elin y fam o'r diciáu yn 35 oed pan nad~~ oedd Tom ~~ond 5~~ oed. ~~Ailbriododd~~ y ~~tad o fewn ychydig â chyfnither Elin, sef Lizzie, a chafwyd sawl plentyn o~~'~~r uniad hwnnw~~.		Fe'i fedyddiwyd yn Thomas Griffith Hughes, er Tom Huws fuodd o erioed i bawb. Cartref y teulu yn y Groeslon oedd Dolnenan, ac roedd ganddo ddau frawd hŷn, David (neu Dafydd) ac Owen. Chwarelwr oedd y tad, ond "dyn ceffylau" oedd Tom ac fe adawodd ei gartref yn 14 oed i weithio mewn stablau ac fel joci. Naturiol iddo felly oedd ymuno â Chatrawd y Marchfagnelau Brenhinol (''Royal Horse Artillery'') pan ddaeth yr Ail Ryfel Byd.

	Chwarelwr oedd y tad, ond "dyn ceffylau" oedd Tom ac fe adawodd ei gartref yn 14 oed i weithio mewn stablau ac fel joci. Naturiol iddo felly oedd ymuno â Chatrawd y Marchfagnelau Brenhinol (''Royal Horse Artillery'') pan ddaeth yr Ail Ryfel Byd.		Wedi ei wasanaeth milwrol, aeth i'r chwarel i weithio yn gyntaf, ac wedyn i fannau eraill cyn ymgeisio am le yng Ngholeg Harlch, "Coleg yr Ail Gyfle" er mwyn sichau addysg bellach, ac yr oedd yn un o'r ychydig a gafodd le yno. Wedi treulio tymor yno, aeth i Goleg Cyncoed, Gaerdydd i hyfforddi fel athro dan gynllun i hyfforddi'r athrawon ychwanegol oedd eu hangen wedi'r rhyfel. Bu'n athro mewn sawl ysgol, yr un gyntaf oedd Ysgol Gynradd Parc y Rhath yng Nghaerdydd,<ref>Gwybodaeth oddi wrth Philip Lloyd</ref> cyn symud i Ysgol Glan Clwyd (Y Rhyl, a Llanelwy wedyn) ym 1960 fel athro Cymraeg, gan symud i fyw gyda'r teulu i'r Rhyl. Ymddeolodd yn 65 oed ym 1975.<ref>Wicipedia, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Tom_Huws]; gwybodaeth bersonol gan ei ferch, Non Huws</ref> Sawl flwyddyn wedi iddo ymddeol, cyfansoddodd yr englyn canlynol ar gyfer llyfr llofnodion a gynhyrchwyd gan Glan Clwyd:

	~~Cafodd ei eni 30 Mai 1910.~~ Wedi ei wasanaeth milwrol, aeth i'r chwarel i weithio yn gyntaf, ac wedyn i fannau eraill cyn ymgeisio am le yng Ngholeg Harlch, "Coleg yr Ail Gyfle" er mwyn sichau addysg bellach, ac yr oedd yn un o'r ychydig a gafodd le yno. Wedi treulio tymor yno, aeth i Goleg Cyncoed, Gaerdydd i hyfforddi fel athro dan gynllun i hyfforddi'r athrawon ychwanegol oedd eu hangen wedi'r rhyfel. Bu'n athro mewn sawl ysgol, yr un gyntaf oedd Ysgol Gynradd Parc y Rhath yng Nghaerdydd,<ref>Gwybodaeth oddi wrth Philip Lloyd</ref> cyn symud i Ysgol Glan Clwyd (Y Rhyl, a Llanelwy wedyn) ym 1960 fel athro Cymraeg, gan symud i fyw gyda'r teulu i'r Rhyl. Ymddeolodd yn 65 oed ym 1975.<ref>Wicipedia, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Tom_Huws]; gwybodaeth bersonol gan ei ferch, Non Huws</ref> Sawl flwyddyn wedi iddo ymddeol, cyfansoddodd yr englyn canlynol ar gyfer llyfr llofnodion a gynhyrchwyd gan Glan Clwyd:

	''' ''Hiraeth hen athro am Ysgol Glan Clwyd'' '''		''' ''Hiraeth hen athro am Ysgol Glan Clwyd'' '''

Irion am 12:02, 3 Rhagfyr 2020

2020-12-03T12:02:15Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:02, 3 Rhagfyr 2020
Llinell 2:		Llinell 2:
	[[Delwedd:Tom Huws 1970.jpg\|bawd\|de\|300px\|Tom Huws ym 1970]]		[[Delwedd:Tom Huws 1970.jpg\|bawd\|de\|300px\|Tom Huws ym 1970]]

	Roedd Y Prifardd '''Tom Huws''' (1910-1992) yn frodor o'r [[Y Groeslon\|Groeslon]].		Roedd Y Prifardd '''Tom Huws''' (1910-1992) yn frodor o'r [[Y Groeslon\|Groeslon]], ac yn fab i Thomas Hughes ac Ellen ei wraig - er mai Elin y'i hadnabuwyd hi gan bawb.

	Cafodd ei eni 25 Mai 1910. Wedi ~~gwasanaeth~~ milwrol ~~yn ystod yr Ail Ryfel Byd~~, aeth i'r chwarel i weithio yn gyntaf, ac wedyn i fannau eraill cyn ymgeisio am le yng Ngholeg Harlch, "Coleg yr Ail Gyfle" er mwyn sichau addysg bellach, ac yr oedd yn un o'r ychydig a gafodd le yno. Wedi treulio tymor yno, aeth i Goleg Cyncoed, Gaerdydd i hyfforddi fel athro dan gynllun i hyfforddi'r athrawon ychwanegol oedd eu hangen wedi'r rhyfel. Bu'n athro mewn sawl ysgol, yr un gyntaf oedd Ysgol Gynradd Parc y Rhath yng Nghaerdydd,<ref>Gwybodaeth oddi wrth Philip Lloyd</ref> cyn symud i Ysgol Glan Clwyd (Y Rhyl, a Llanelwy wedyn) ym 1960 fel athro Cymraeg, gan symud i fyw gyda'r teulu i'r Rhyl. Ymddeolodd yn 65 oed ym ~~1971~~.<ref>Wicipedia, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Tom_Huws]; gwybodaeth bersonol gan ei ferch, Non Huws</ref> Sawl flwyddyn wedi iddo ymddeol, cyfansoddodd yr englyn canlynol ar gyfer llyfr llofnodion a gynhyrchwyd gan Glan Clwyd:		Fe'i fedyddiwyd yn Thomas Griffith Hughes, er Tom Huws fuodd o erioed i bawb. Fe gafodd ei eni yn y Groeslon, mewn tŷ o'r enw Dolnenan, ac roedd ganddo ddau frawd hŷn, David (neu Dafydd) ac Owen. Daeth drasiedi i ran y teulu pan farwodd Elin y fam o'r diciáu yn 35 oed pan nad oedd Tom ond 5 oed. Ailbriododd y tad o fewn ychydig â chyfnither Elin, sef Lizzie, a chafwyd sawl plentyn o'r uniad hwnnw.

			Chwarelwr oedd y tad, ond "dyn ceffylau" oedd Tom ac fe adawodd ei gartref yn 14 oed i weithio mewn stablau ac fel joci. Naturiol iddo felly oedd ymuno â Chatrawd y Marchfagnelau Brenhinol (''Royal Horse Artillery'') pan ddaeth yr Ail Ryfel Byd.

			Cafodd ei eni 30 Mai 1910. Wedi ei wasanaeth milwrol, aeth i'r chwarel i weithio yn gyntaf, ac wedyn i fannau eraill cyn ymgeisio am le yng Ngholeg Harlch, "Coleg yr Ail Gyfle" er mwyn sichau addysg bellach, ac yr oedd yn un o'r ychydig a gafodd le yno. Wedi treulio tymor yno, aeth i Goleg Cyncoed, Gaerdydd i hyfforddi fel athro dan gynllun i hyfforddi'r athrawon ychwanegol oedd eu hangen wedi'r rhyfel. Bu'n athro mewn sawl ysgol, yr un gyntaf oedd Ysgol Gynradd Parc y Rhath yng Nghaerdydd,<ref>Gwybodaeth oddi wrth Philip Lloyd</ref> cyn symud i Ysgol Glan Clwyd (Y Rhyl, a Llanelwy wedyn) ym 1960 fel athro Cymraeg, gan symud i fyw gyda'r teulu i'r Rhyl. Ymddeolodd yn 65 oed ym 1975.<ref>Wicipedia, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Tom_Huws]; gwybodaeth bersonol gan ei ferch, Non Huws</ref> Sawl flwyddyn wedi iddo ymddeol, cyfansoddodd yr englyn canlynol ar gyfer llyfr llofnodion a gynhyrchwyd gan Glan Clwyd:

	''' ''Hiraeth hen athro am Ysgol Glan Clwyd'' '''		''' ''Hiraeth hen athro am Ysgol Glan Clwyd'' '''

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:27, 3 Rhagfyr 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
	[[Delwedd:Tom Huws 1970.jpg\|bawd\|de\|300px\|Tom Huws ym 1970]]		[[Delwedd:Tom Huws 1970.jpg\|bawd\|de\|300px\|Tom Huws ym 1970]]
	[[Delwedd:Y Prifardd Tom Huws.JPG\|bawd\|400px\|de]]		[[Delwedd:Y Prifardd Tom Huws.JPG\|bawd\|400px\|chwith]]
	[[Delwedd:Coroni Tom Huws.jpg\|bawd\|de\|450px\|Tom Huws yn cael ei gadeirio. Cynan sydd ar y chwith eithaf]]		[[Delwedd:Coroni Tom Huws.jpg\|bawd\|de\|450px\|Tom Huws yn cael ei gadeirio. Cynan sydd ar y chwith eithaf]]
	[[Delwedd:Coron Tom Huws 2.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]		[[Delwedd:Coron Tom Huws 2.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:26, 3 Rhagfyr 2020
Llinell 2:		Llinell 2:
	[[Delwedd:Y Prifardd Tom Huws.JPG\|bawd\|400px\|de]]		[[Delwedd:Y Prifardd Tom Huws.JPG\|bawd\|400px\|de]]
	[[Delwedd:Coroni Tom Huws.jpg\|bawd\|de\|450px\|Tom Huws yn cael ei gadeirio. Cynan sydd ar y chwith eithaf]]		[[Delwedd:Coroni Tom Huws.jpg\|bawd\|de\|450px\|Tom Huws yn cael ei gadeirio. Cynan sydd ar y chwith eithaf]]
			[[Delwedd:Coron Tom Huws 2.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]
			[[Delwedd:Coron Tom Huws.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]

	Roedd Y Prifardd '''Tom Huws''' (1910-1992) yn frodor o'r [[Y Groeslon\|Groeslon]]. Cafodd ei eni 30 Mai 1910, i deulu uniaith Gymraeg, yn fab i Thomas Hughes ac Ellen ei wraig		Roedd Y Prifardd '''Tom Huws''' (1910-1992) yn frodor o'r [[Y Groeslon\|Groeslon]]. Cafodd ei eni 30 Mai 1910, i deulu uniaith Gymraeg, yn fab i Thomas Hughes ac Ellen ei wraig
Llinell 26:		Llinell 28:
	A gwybod na ddychwel fyth hen lawenydd.<ref>''Cyfansoddiadau Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Caernarfon, 1959''</ref>		A gwybod na ddychwel fyth hen lawenydd.<ref>''Cyfansoddiadau Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Caernarfon, 1959''</ref>

	~~[[Delwedd:Coron Tom Huws 2.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]~~
	~~[[Delwedd:Coron Tom Huws.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]~~

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:23, 3 Rhagfyr 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
			[[Delwedd:Tom Huws 1970.jpg\|bawd\|de\|300px\|Tom Huws ym 1970]]
	[[Delwedd:Y Prifardd Tom Huws.JPG\|bawd\|400px\|de]]		[[Delwedd:Y Prifardd Tom Huws.JPG\|bawd\|400px\|de]]
	[[Delwedd:Tom Huws ~~1970~~.jpg\|bawd\|de\|~~300px~~\|Tom Huws ~~ym 1970~~]]		[[Delwedd:Coroni Tom Huws.jpg\|bawd\|de\|450px\|Tom Huws yn cael ei gadeirio. Cynan sydd ar y chwith eithaf]]

	Roedd Y Prifardd '''Tom Huws''' (1910-1992) yn frodor o'r [[Y Groeslon\|Groeslon]]. Cafodd ei eni 30 Mai 1910, i deulu uniaith Gymraeg, yn fab i Thomas Hughes ac Ellen ei wraig		Roedd Y Prifardd '''Tom Huws''' (1910-1992) yn frodor o'r [[Y Groeslon\|Groeslon]]. Cafodd ei eni 30 Mai 1910, i deulu uniaith Gymraeg, yn fab i Thomas Hughes ac Ellen ei wraig
Llinell 27:		Llinell 28:
	[[Delwedd:Coron Tom Huws 2.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]		[[Delwedd:Coron Tom Huws 2.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]
	[[Delwedd:Coron Tom Huws.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]		[[Delwedd:Coron Tom Huws.jpg\|bawd\|chwith\|250px]]
	~~[[Delwedd:Coroni Tom Huws.jpg\|bawd\|de\|450px\|Tom Huws yn cael ei gadeirio. Cynan sydd ar y chwith eithaf]]~~

	Ymysg ei gerddi, mae soned a gyfansoddodd ar gyfer canmlwyddiant [[Capel Brynrhos (MC), Y Groeslon]], ''Capel Brynrhos (1880-1980)''.<ref>Archifdy Gwynedd, XM/6665/74</ref>		Ymysg ei gerddi, mae soned a gyfansoddodd ar gyfer canmlwyddiant [[Capel Brynrhos (MC), Y Groeslon]], ''Capel Brynrhos (1880-1980)''.<ref>Archifdy Gwynedd, XM/6665/74</ref>

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:32, 13 Chwefror 2022
Llinell 6:		Llinell 6:

	Roedd Y Prifardd '''Tom Huws''' (1910-1992) yn frodor o'r [[Y Groeslon\|Groeslon]]. Cafodd ei eni 30 Mai 1910, i deulu uniaith Gymraeg, yn fab i Thomas Hughes ac Ellen ei wraig		Roedd Y Prifardd '''Tom Huws''' (1910-1992) yn frodor o'r [[Y Groeslon\|Groeslon]]. Cafodd ei eni 30 Mai 1910, i deulu uniaith Gymraeg, yn fab i Thomas Hughes ac Ellen ei wraig
	<ref>Cyfrifiad Plwyf Llandwrog 1911</ref> - er mai fel Elin ~~y'i hadnabyddid~~ hi gan bawb. Daeth ~~drasiedi~~ i ran y teulu pan ~~farwodd~~ Elin y fam o'r diciáu yn 35 oed pan nad oedd Tom ond 5 oed. Ailbriododd y tad o fewn ychydig â chyfnither Elin, sef Lizzie, a chafwyd sawl plentyn o'r uniad hwnnw.		<ref>Cyfrifiad Plwyf Llandwrog 1911</ref> - er mai fel Elin yr adwaenid hi gan bawb. Daeth trychineb i ran y teulu pan fu farw Elin y fam o'r diciáu yn 35 oed pan nad oedd Tom ond 5 oed. Ailbriododd y tad o fewn ychydig â chyfnither Elin, sef Lizzie, a chafwyd sawl plentyn o'r uniad hwnnw.

	Fe'i ~~fedyddiwyd~~ yn Thomas Griffith Hughes, er mai Tom Huws fuodd o i bawb erioed. Cartref y teulu yn y Groeslon oedd Dolnenan, ac roedd ganddo ddau frawd hŷn, David (neu Dafydd) ac Owen. Chwarelwr oedd y tad, ond "dyn ceffylau" oedd Tom ac fe adawodd ei gartref yn 14 oed i weithio mewn stablau ac fel joci. Yn y man, ac yntau'n 18 oed, fe ymunodd â Bataliwn y Marchfagnelau Brenhinol (''Royal Horse Artillery'') a gwasanaethodd gyda'r bataliwn yn yr Aifft am gyfnod. Bu gyda nhw tan ddiwedd yr Ail Ryfel Byd. Hoffai adrodd straeon am ei amser yn gofalu am geffylau'r fyddin.<ref>Atgofion personol cyd-athro</ref>		Fe'i bedyddiwyd yn Thomas Griffith Hughes, er mai Tom Huws fuodd o i bawb erioed. Cartref y teulu yn Y Groeslon oedd Dolnenan, ac roedd ganddo ddau frawd hŷn, David (neu Dafydd) ac Owen. Chwarelwr oedd y tad, ond "dyn ceffylau" oedd Tom ac fe adawodd ei gartref yn 14 oed i weithio mewn stablau ac fel joci. Yn y man, ac yntau'n 18 oed, fe ymunodd â Bataliwn y Marchfagnelau Brenhinol (''Royal Horse Artillery'') a gwasanaethodd gyda'r bataliwn yn yr Aifft am gyfnod. Bu gyda nhw tan ddiwedd yr Ail Ryfel Byd. Hoffai adrodd straeon am ei amser yn gofalu am geffylau'r fyddin.<ref>Atgofion personol cyd-athro</ref>

	Wedi ei flynyddoedd yn y fyddin, aeth i'r chwarel i weithio i ddechrau, ac wedyn i fannau eraill cyn ymgeisio am le yng Ngholeg Harlech, "Coleg yr Ail Gyfle", er mwyn ~~sichau~~ addysg bellach, ac yr oedd yn un o'r ychydig ag ymgeisiodd i gael eu derbyn yno. Wedi treulio tymor yno, aeth i Goleg Cyncoed, Gaerdydd i hyfforddi fel athro dan gynllun i hyfforddi'r athrawon ychwanegol oedd eu hangen wedi'r rhyfel. Bu'n athro mewn sawl ysgol, yr un gyntaf oedd Ysgol Gynradd Parc y Rhath yng Nghaerdydd,<ref>Gwybodaeth oddi wrth Philip Lloyd</ref> cyn symud i Ysgol Glan Clwyd (Y Rhyl, a Llanelwy wedyn) ym 1960 fel athro Cymraeg, gan symud gyda'r teulu i fyw yn y Rhyl. Ymddeolodd yn 65 oed ym 1975.<ref>Wicipedia, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Tom_Huws]; gwybodaeth bersonol gan ei ferch, Non Huws</ref> Rai blynyddoedd wedi iddo ymddeol, cyfansoddodd yr englyn canlynol ar gyfer llyfr llofnodion a gynhyrchwyd gan Glan Clwyd:		Wedi ei flynyddoedd yn y fyddin, aeth i'r chwarel i weithio i ddechrau, ac wedyn i fannau eraill cyn ymgeisio am le yng Ngholeg Harlech, "Coleg yr Ail Gyfle", er mwyn sicrhau addysg bellach, ac yr oedd yn un o'r ychydig ag ymgeisiodd i gael eu derbyn yno. Wedi treulio tymor yno, aeth i Goleg Cyncoed, Gaerdydd i hyfforddi fel athro dan gynllun i hyfforddi'r athrawon ychwanegol a oedd eu hangen wedi'r rhyfel. Bu'n athro mewn sawl ysgol, yr un gyntaf oedd Ysgol Gynradd Parc y Rhath yng Nghaerdydd,<ref>Gwybodaeth oddi wrth Philip Lloyd</ref> cyn symud i Ysgol Glan Clwyd (Y Rhyl, a Llanelwy wedyn) ym 1960 fel athro Cymraeg, gan symud gyda'r teulu i fyw yn Y Rhyl. Ymddeolodd yn 65 oed ym 1975.<ref>Wicipedia, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Tom_Huws]; gwybodaeth bersonol gan ei ferch, Non Huws</ref> Rai blynyddoedd wedi iddo ymddeol, cyfansoddodd yr englyn canlynol ar gyfer llyfr llofnodion a gynhyrchwyd gan Glan Clwyd:

	''' ''Hiraeth hen athro am Ysgol Glan Clwyd'' '''		''' ''Hiraeth hen athro am Ysgol Glan Clwyd'' '''
Llinell 18:		Llinell 18:
	:::::::''Alaeth, a chlwyf i'r galon.''."''<ref>Ymddangosir yma gyda chaniatâd y teulu</ref>		:::::::''Alaeth, a chlwyf i'r galon.''."''<ref>Ymddangosir yma gyda chaniatâd y teulu</ref>

	Enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caernarfon, 1959 am bryddest ar y testun ''Cadwynau'' lle ~~ymdrinodd~~ â dirywiad y gymdeithas a'r cyni wedi i'r chwarel leol yn Nyffryn Nantlle gau. Mewn telegram yn ei longyfarch, geiriau'r Dr Iorwerth Peate oedd "O rebel i rebel".<ref>Gwybodaeth gan ei ferch Non Huws</ref> Mae'r llinellau canlynol yn cyfleu naws y gwaith arobryn:		Enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caernarfon, 1959 am bryddest ar y testun ''Cadwynau'' lle ymdriniodd â dirywiad y gymdeithas a'r cyni wedi i'r chwarel leol yn Nyffryn Nantlle gau. Mewn telegram yn ei longyfarch, geiriau'r Dr Iorwerth Peate oedd "O rebel i rebel".<ref>Gwybodaeth gan ei ferch Non Huws</ref> Mae'r llinellau canlynol yn cyfleu naws y gwaith arobryn:

	Rhynllyd gefnau ar y waliau boliog,		Rhynllyd gefnau ar y waliau boliog,
Llinell 32:		Llinell 32:
	Ymysg ei gerddi, mae soned a gyfansoddodd ar gyfer canmlwyddiant [[Capel Brynrhos (MC), Y Groeslon]], ''Capel Brynrhos (1880-1980)''.<ref>Archifdy Gwynedd, XM/6665/74</ref>		Ymysg ei gerddi, mae soned a gyfansoddodd ar gyfer canmlwyddiant [[Capel Brynrhos (MC), Y Groeslon]], ''Capel Brynrhos (1880-1980)''.<ref>Archifdy Gwynedd, XM/6665/74</ref>

	Yn genedlaetholwr pybyr, bu'n llafar yn erbyn ymweliad teulu brenhinol Lloegr i'r Eisteddfod y flwyddyn ar ôl iddo gael ei goroni.		Yn genedlaetholwr pybyr, bu'n llafar yn erbyn ymweliad teulu brenhinol Lloegr â'r Eisteddfod y flwyddyn ar ôl iddo gael ei goroni.

	Am fideo o Tom Huws yn cael ei goroni, cliciwch yma: [[ [https://www.britishpathe.com/video/national-eisteddfod-3/query/Toms]]].		Am fideo o Tom Huws yn cael ei goroni, cliciwch yma: [[ [https://www.britishpathe.com/video/national-eisteddfod-3/query/Toms]]].