Siarter Eglwys Clynnog Fawr - Hanes golygu

Cyfaill Eben am 16:02, 14 Tachwedd 2024

2024-11-14T16:02:47Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:02, 14 Tachwedd 2024
Llinell 17:		Llinell 17:
	==Ymwybyddiaeth haneswyr o gynnwys y ddogfen==		==Ymwybyddiaeth haneswyr o gynnwys y ddogfen==

	Defnyddiwyd ffeithiau sy’n deillio o’r ddogfen gan y rhan fwyaf o haneswyr modern yr Eglwys gynnar yn y Gogledd a’r rhai sydd wedi astudio tir~~-berchnogaeth~~ yn ystod y Canol Oesoedd yng Nghymru, a hynny ers i’r fersiwn yn y "Record of Caernarvon” gael ei chyhoeddi ym 1828, er mwyn canfod peth o hanes clas neu abaty Clynnog Fawr.		Defnyddiwyd ffeithiau sy’n deillio o’r ddogfen gan y rhan fwyaf o haneswyr modern yr Eglwys gynnar yn y Gogledd, a’r rhai sydd wedi astudio perchnogaeth tir yn ystod y Canol Oesoedd yng Nghymru, a hynny ers i’r fersiwn yn y "Record of Caernarvon” gael ei chyhoeddi ym 1828, er mwyn canfod peth o hanes clas neu abaty Clynnog Fawr.

	Efallai mai’r cyntaf i gyhoeddi disgrifiad o’r ddogfen oedd y Parch Henry Longueville Jones, sylfaenydd a golygydd ''Archaeologia Cambrensis''.<ref>H.L.J. (Henry Longueville Jones), "Arvona Mediaeva. Collegiate Church of Clynnog Fawr, Caernarvonshire”, ''Archaeologia Cambrensis'', Cyf.3, Rhif XI, (Gorffennaf 1848), tt.247-57 [https://cylchgronau.llyfrgell.cymru/view/2919943/2991333/73#?cv=73&m=14&h=Clynnog%20AND%20Charter&xywh=-2251%2C-198%2C6680%2C3950]</ref> Yn ei erthygl ~~mae o’n~~ dibynnu ar wybodaeth a gafwyd gan y Parch. John Jones, Rheithor [[Llanllyfni]] a oedd, o bosibl, wedi cael yr wybodaeth allan o hen gopi o’r siarter a wnaed gan Robert Vaughan, Hengwrt.		Efallai mai’r cyntaf i gyhoeddi disgrifiad o’r ddogfen oedd y Parch Henry Longueville Jones, sylfaenydd a golygydd ''Archaeologia Cambrensis''.<ref>H.L.J. (Henry Longueville Jones), "Arvona Mediaeva. Collegiate Church of Clynnog Fawr, Caernarvonshire”, ''Archaeologia Cambrensis'', Cyf.3, Rhif XI, (Gorffennaf 1848), tt.247-57 [https://cylchgronau.llyfrgell.cymru/view/2919943/2991333/73#?cv=73&m=14&h=Clynnog%20AND%20Charter&xywh=-2251%2C-198%2C6680%2C3950]</ref> Yn ei erthygl mae’n dibynnu ar wybodaeth a gafwyd gan y Parch. John Jones, Rheithor [[Llanllyfni]] a oedd, o bosibl, wedi cael yr wybodaeth allan o hen gopi o’r siarter a wnaed gan Robert Vaughan, Hengwrt.

	Ym 1906 cyhoeddodd y bargyfreithiwr Edward Owen bapur yn seiliedig ar achos yn Llys y Trysorlys ym 1537, lle cafwyd ymchwiliad i hawliau’r eglwys a rheithor Clynnog Fawr. Derbyniwyd a chofnodwyd tystiolaeth nifer o bobl y plwyf, ac mae’n amlwg o’u tystiolaeth fod nifer ~~wedi~~ cofio Sieffre Trefnant, ac yn gwybod am y materion ~~sydd yn cael eu hadrodd~~ yn y siarter. <ref>Edward Owen, “An Episode in the History of Clynnog Fawr”, ''Y Cymmrodor'', Cyf.19 (1906), tt.68-88 [1333/73#?cv=73&m=14&h=Clynnog%20AND%20Charter&xywh=-2251%2C-198%2C6680%2C3950]</ref> Byrdwn y dystiolaeth, cyn belled ag y mae cynnwys yn siarter yn y cwestiwn, yw bod Sieffre Trefnant wedi dangos i nifer beth oedd sail ei hawl i’r fywoliaeth, sydd yn awgrymu bod siarter Edward (neu gopi ohoni) ar gael ganddo. Beth bynnag oedd gwirionedd y ffeithiau yn y siarter lle 'roedd yn adrodd hen hanes, nid oedd cwestiwn bod brenin Lloegr wedi gosod sêl y gyfraith arnynt.		Ym 1906 cyhoeddodd y bargyfreithiwr Edward Owen bapur yn seiliedig ar achos yn Llys y Trysorlys ym 1537, lle cafwyd ymchwiliad i hawliau’r eglwys a rheithor Clynnog Fawr. Derbyniwyd a chofnodwyd tystiolaeth nifer o bobl y plwyf, ac mae’n amlwg o’u tystiolaeth fod nifer yn cofio Sieffre Trefnant, ac yn gwybod am y materion yr adroddir amdanynt yn y siarter. <ref>Edward Owen, “An Episode in the History of Clynnog Fawr”, ''Y Cymmrodor'', Cyf.19 (1906), tt.68-88 [1333/73#?cv=73&m=14&h=Clynnog%20AND%20Charter&xywh=-2251%2C-198%2C6680%2C3950]</ref> Byrdwn y dystiolaeth, cyn belled ag y mae cynnwys yn siarter yn y cwestiwn, yw bod Sieffre Trefnant wedi dangos i nifer beth oedd sail ei hawl i’r fywoliaeth, sydd yn awgrymu bod siarter Edward (neu gopi ohoni) ar gael ganddo. Beth bynnag oedd gwirionedd y ffeithiau yn y siarter lle roedd yn adrodd hen hanes, nid oedd cwestiwn bod brenin Lloegr wedi gosod sêl y gyfraith arnynt.

	Un hanesydd arall a ~~wnaed defnydd~~ o’r siarter, er mwyn esbonio statws penodol y sefydliad eglwysig yng Nghlynnog (coleg, abaty, canoniaeth, eglwys blwyfol neu beth bynnag) oedd y diweddar Ddr. Colin Gresham.<ref>Colin A. Gresham, “A Further Episode in the History of Clynnog Fawr”, ''Trafodion Anrh. Gym. y Cymmrodorion'', 1966, Rhan II, , tt.299-315 [https://cylchgronau.llyfrgell.cymru/view/1386666/1417277/60#?xywh=-1172%2C380%2C4572%2C2703]</ref>.		Un hanesydd arall a wnaeth ddefnydd o’r siarter, er mwyn esbonio statws penodol y sefydliad eglwysig yng Nghlynnog (coleg, abaty, canoniaeth, eglwys blwyfol neu beth bynnag) oedd y diweddar Ddr. Colin Gresham.<ref>Colin A. Gresham, “A Further Episode in the History of Clynnog Fawr”, ''Trafodion Anrh. Gym. y Cymmrodorion'', 1966, Rhan II, , tt.299-315 [https://cylchgronau.llyfrgell.cymru/view/1386666/1417277/60#?xywh=-1172%2C380%2C4572%2C2703]</ref>.

	==Diben y siarter==		==Diben y siarter==

	Mae’r siarter ei hun yn awgrymu bod Sieffre Trefnant wedi cael trafferth i fynnu ei hawliau fel deilydd y rheithoriaeth yn wyneb gwrthwynebiad rhai “sydd wedi melltithio Duw ac sydd heb ofni Sant Beuno”. Awgrym rhai haneswyr yw y gallai Sieffre hefyd fod wedi bod yn ceisio arian ar gyfer ailadeiladu’r Eglwys, gwaith y cychwynnwyd ~~arni~~ o c.1480 ymlaen, ac felly’n ceisio ailsefydlu hen hawliau a oedd wedi mynd yn anweithredol, trwy gael awdurdod y brenin y tu ôl iddynt. Yn sicr, y bwriad oedd codi eglwys drawiadol ~~addrudfawr~~, a byddai angen adnoddau sylweddol.		Mae’r siarter ei hun yn awgrymu bod Sieffre Trefnant wedi cael trafferth i fynnu ei hawliau fel deilydd y rheithoriaeth yn wyneb gwrthwynebiad rhai “sydd wedi melltithio Duw ac sydd heb ofni Sant Beuno”. Awgrym rhai haneswyr yw y gallai Sieffre hefyd fod wedi bod yn ceisio arian ar gyfer ailadeiladu’r Eglwys, gwaith y cychwynnwyd arno o c.1480 ymlaen, ac felly’n ceisio ailsefydlu hen hawliau a oedd wedi mynd yn anweithredol, trwy gael awdurdod y brenin y tu ôl iddynt. Yn sicr, y bwriad oedd codi eglwys drawiadol a drudfawr, a byddai angen adnoddau sylweddol.

	==Cyfieithiad o'r Testun==		==Cyfieithiad o'r Testun==

	''D.S. Isod ceir cyfieithiad rhydd o'r Lladin wreiddiol argraffedig sydd yn adysgrif o ran berthnasol llawysgrif Harley 4776 yn y Llyfrgell Brydeinig, a honno ei hun yn gopi o'r gwreiddiol. Nodwyd uchod hefyd fod y testun yn y fersiwn a ddaeth i lawr atom yn un ~~bur~~ garbwl ac yn anodd ei ~~deall~~ a rhaid oedd dewis cyfieithu rhai cymalau mewn modd a fyddai’n gwneud synnwyr yn hytrach na chadw’n gaeth at y geiriau unigol. Cofied hefyd mai cyfeithiad o gopi printiedig sydd yma, a ~~hynny~~'n argraffiad sydd yn defnyddio ffont cofnodion neu "''record type''" sydd yn ceisio adlewyrchu pob elfen o'r gwreiddiol, yn cynnwys terfyniadau a nodir gydag arwyddion, llythyrau coll ac ati. Gan fod Lladin yn defnyddio terfyniadau i gyfleu gwrthrych, goddrych neu arddodiadau perthnasol, os nad yw terfyn gair yn glir, mae'n fater o ddeall yr ystyr o'r cyd-destun. Felly, cyn defnyddio'r cyfieithiad isod ar gyfer gwaith academaidd manwl, awgrymir yn gryf troi at y fersiynau Lladin gwreiddiol (neu at arweiniad gan arbenigwr yn yr iaith Ladin) lle bo'n ymarferol.''		''D.S. Isod ceir cyfieithiad rhydd o'r Lladin wreiddiol argraffedig sydd yn adysgrif o ran berthnasol llawysgrif Harley 4776 yn y Llyfrgell Brydeinig, a honno ei hun yn gopi o'r gwreiddiol. Nodwyd uchod hefyd fod y testun yn y fersiwn a ddaeth i lawr atom yn un pur garbwl ac yn anodd ei ddeall a rhaid oedd dewis cyfieithu rhai cymalau mewn modd a fyddai’n gwneud synnwyr, yn hytrach na chadw’n gaeth at y geiriau unigol. Cofied hefyd mai cyfeithiad o gopi printiedig sydd yma, a hwnnw'n argraffiad sydd yn defnyddio ffont cofnodion neu "''record type''" sydd yn ceisio adlewyrchu pob elfen o'r gwreiddiol, yn cynnwys terfyniadau a nodir gydag arwyddion, llythyrau coll ac ati. Gan fod y Lladin yn defnyddio terfyniadau i gyfleu gwrthrych, goddrych neu arddodiadau perthnasol, os nad yw terfyn gair yn glir, mae'n fater o ddeall yr ystyr o'r cyd-destun. Felly, cyn defnyddio'r cyfieithiad isod ar gyfer gwaith academaidd manwl, awgrymir yn gryf troi at y fersiynau Lladin gwreiddiol (neu at arweiniad gan arbenigwr yn yr iaith Ladin) lle bo'n ymarferol.''

Irion am 20:17, 30 Hydref 2024

2024-10-30T20:17:11Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 21:17, 30 Hydref 2024
Llinell 1:		Llinell 1:
			[[Delwedd:Siarter Eglwys Clynnog Fawr.jpg\|bawd\|300px\|de\|Rhan gyntaf Siarter Eglwys Cklynnog Fawr ar ffurf argraffedig]]

	==Y Ddogfen==		==Y Ddogfen==

Cyfaill Eben am 17:19, 29 Hydref 2024

2024-10-29T17:19:06Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:19, 29 Hydref 2024
Llinell 1:		Llinell 1:
	==Y Ddogfen==		==Y Ddogfen==

	Mae’r '''Siarter''' a roddwyd i [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr\|Eglwys Golegol Clynnog Fawr]] wedi goroesi ar ffurf copi sydd i’w gael yn y Llyfrgell Brydeinig, fel rhan o ddogfen a ~~adnabyddir~~ fel Llawysgrif Harley 4776, ac a gyhoeddwyd mewn cyfrol o’r enw [[Record of Caernarvon]].<ref>''Registrum Vulgariter Nuncupatum "The Record of Caernarvon" ê Codice Ms. Harleiano 696''. (Llundain, 1838), tt.226-7</ref> Hyd y gwyddys nid yw’r ddogfen wreiddiol wedi’i goroesi, ac mae lle i gredu y gallai’r fersiwn sydd i’w chael yn Harley 4776 fod wedi ei chopïo o gyfrol goll [[Llyfr Beuno]] neu’r [[Tiboeth]].		Mae’r '''Siarter''' a roddwyd i [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr\|Eglwys Golegol Clynnog Fawr]] wedi goroesi ar ffurf copi sydd i’w gael yn y Llyfrgell Brydeinig, fel rhan o ddogfen a adwaenir fel Llawysgrif Harley 4776, ac a gyhoeddwyd mewn cyfrol o’r enw [[Record of Caernarvon]].<ref>''Registrum Vulgariter Nuncupatum "The Record of Caernarvon" ê Codice Ms. Harleiano 696''. (Llundain, 1838), tt.226-7</ref> Hyd y gwyddys nid yw’r ddogfen wreiddiol wedi’i goroesi, ac mae lle i gredu y gallai’r fersiwn sydd i’w chael yn Harley 4776 fod wedi ei chopïo o gyfrol goll [[Llyfr Beuno]] neu’r [[Tiboeth]].

	Amcan y ddogfen oedd gosod awdurdod coron Lloegr, ym mherson y brenin Iorwerth IV, ar hawl rheithor Clynnog Fawr, un [[Sieffre Trefnant]], a oedd yn teimlo bod ei hawliau fel profost, abad neu reithor (defnyddir sawl term i ddisgrifio ei swyddogaeth) dan fygythiad gan wrthwynebwyr iddo. Yn anffodus, nid oes unrhyw ddyddiad wedi yn nhestun y siarter fel y’i hargraffwyd, ac roedd Iorwerth IV yn teyrnasu (bob yn ail a Harri VI) am gyfnod hir, 1461-83. Gellid amcangyfrif y dyddiad fel o gwmpas 1475.		Amcan y ddogfen oedd gosod awdurdod coron Lloegr, ym mherson y brenin Iorwerth IV, ar hawl rheithor Clynnog Fawr, un [[Sieffre Trefnant]], a oedd yn teimlo bod ei hawliau fel profost, abad neu reithor (defnyddir sawl term i ddisgrifio ei swyddogaeth) dan fygythiad gan wrthwynebwyr iddo. Yn anffodus, nid oes unrhyw ddyddiad wedi goroesi yn nhestun y siarter fel y’i hargraffwyd, ac roedd Iorwerth IV yn teyrnasu (bob yn ail a Harri VI) am gyfnod hir, 1461-83. Gellid amcangyfrif y dyddiad fel o gwmpas 1475.

	Nid yw’r siarter hon yn unol â ffurf arferol “inspeximus” (lle mae’r sawl sy’n creu’r ddogfen yn cadarnhau hawliau naill ai rhywun neu sefydliad trwy nodi eu bod wedi gweld dogfen gynharach lle rhoddwyd y cyfryw hawliau). Yn hytrach, mae Siarter Clynnog (os gellir mentro galw’r ddogfen wrth yr enw hwnnw) yn gadarnhad o hawliau dros eiddo a oedd, fe honnwyd, wedi bodoli ers 800 mlynedd. Nid yw’n glir ai traddodiad llafar sydd y tu ôl i’r ffeithiau honedig yn y ddogfen, ynteu fanylion a oedd i’w cael (i raddau mwy neu lai) o fewn cloriau "Llyfr Beuno". Beth bynnag am hynny, mae hi’n ddogfen ryfeddol sydd yn tystio i ymwybyddiaeth o hanes a phersonoliaethau Gwynedd dros amser maith, ac (o bosibl) yn tystio i ddysg hen sefydliad colegol [[Clynnog Fawr]] a’i adnoddau ysgrifenedig.		Nid yw’r siarter hon yn unol â ffurf arferol “inspeximus” (lle mae’r sawl sy’n creu’r ddogfen yn cadarnhau hawliau naill ai rhywun neu sefydliad trwy nodi eu bod wedi gweld dogfen gynharach lle rhoddwyd y cyfryw hawliau). Yn hytrach, mae Siarter Clynnog (os gellir mentro galw’r ddogfen wrth yr enw hwnnw) yn gadarnhad o hawliau dros eiddo a oedd, fe honnwyd, wedi bodoli ers 800 mlynedd. Nid yw’n glir ai traddodiad llafar sydd y tu ôl i’r ffeithiau honedig yn y ddogfen, ynteu fanylion a oedd i’w cael (i raddau mwy neu lai) o fewn cloriau "Llyfr Beuno". Beth bynnag am hynny, mae hi’n ddogfen ryfeddol sydd yn tystio i ymwybyddiaeth o hanes a phersonoliaethau Gwynedd dros amser maith, ac (o bosibl) yn tystio i ddysg hen sefydliad colegol [[Clynnog Fawr]] a’i adnoddau ysgrifenedig.
Llinell 9:		Llinell 9:
	==Yr eiddo y sonnir amdano==		==Yr eiddo y sonnir amdano==

	Mae'r Siarter yn sôn am nifer o ddarnau o dir, rhai cymaint â threfgorddi ~~y maent yn cael eu crybwyll~~ yn [[Stent Uwchgwyrfai 1352]] ac eraill y mae pob sôn amdanynt wedi mynd. Y peth oedd yn gyffredin i'r holl eiddo hwn oedd mai dyma'r eiddo yr honnid gan reithoriaid Eglwys Golegol Clynnog Fawr fod ganddynt hawliau o ryw fath ~~drostynt~~. Rhoddir enw'r sawl a gyflwynodd pob darn o eiddo "i Dduw a Sant Beuno" ac mae'n bosibl adnabod rhai o'r rhain o hen achresi ac ~~ymlaen~~ ac felly rhoi rhywfaint o ~~ddyuddiad~~ i'r rhodd. Dyma faes i ryw hanesydd o'r Canol Oesoedd gydio ynddo. Diddorol, fodd bynnag, yw nodi bod y rhoddion yn ymestyn dros gyfnod o bedwar can mlynedd a mwy, o tua 600 OC hyd at tua 1050 OC, sef o adeg rhodd y brenin Cadwaladr hyd at ~~adeg~~ Gruffydd ap Llywelyn a fu farw ym 1063.<ref>Anhysbys, "Eglwys Clynnog Fawr yn Arfon", ''Yr Haul'', Cyf III, Rhif 27 (Mawrth 1887), tt.66-7</ref>		Mae'r Siarter yn sôn am nifer o ddarnau o dir, rhai cymaint â threfgorddi a grybwyllir yn [[Stent Uwchgwyrfai 1352]] ac eraill y mae pob sôn amdanynt wedi mynd. Y peth a oedd yn gyffredin i'r holl eiddo hwn oedd mai dyma'r eiddo yr honnid gan reithoriaid Eglwys Golegol Clynnog Fawr fod ganddynt hawliau o ryw fath drosto. Rhoddir enw'r sawl a gyflwynodd pob darn o eiddo "i Dduw a Sant Beuno" ac mae'n bosibl adnabod rhai o'r rhain o hen achresi ac ati, ac felly rhoi rhywfaint o ddyddiad i'r rhodd. Dyma faes i ryw hanesydd sy'n ymddiddori yn y Canol Oesoedd gydio ynddo. Diddorol, fodd bynnag, yw nodi bod y rhoddion yn ymestyn dros gyfnod o bedwar can mlynedd a mwy, o tua 600 OC hyd at tua 1050 OC, sef o adeg rhodd y brenin Cadwaladr hyd at gyfnod Gruffydd ap Llywelyn a fu farw ym 1063.<ref>Anhysbys, "Eglwys Clynnog Fawr yn Arfon", ''Yr Haul'', Cyf III, Rhif 27 (Mawrth 1887), tt.66-7</ref>

	Mae'r tiroedd a hawliau dan sylw, er gan nifer o roddwyr, yn sefyll mewn sawl ardal benodol: ardal Clynnog ei hun a [[Llanllyfni]], [[Llandwrog]], [[Llanwnda]] Llanfaglan a Charnguwch, sydd yn agos i ffiniau [[Uwchgwyrfai]]; ardal Llangaffo yn ne-orllewin Ynys Môn; arfordir deheuol Llŷn; Ardal Trefriw a rhan o'r Creuddyn ger Llandudno. O'r dosbarthiad hwn tyfodd y bum gyfran oedd yn perthyn i drefniadaeth yr eglwys ar ddiwedd y Canol Oesoedd, sef Clynnog Fawr, Clynnog Fechan neu Langeinwen; Llanwnda a Llanfaglan; a Llangelynnin yn Sir Feirionnydd (~~nasd~~ yw'n cael ei grybwyll yn Siarter).<ref>Albert Owen Evans, "Three Old Foundations", ''Y Cymmrodor'', Cyf.42 (1931), tt.98-9.[https://cylchgronau.llyfrgell.cymru/view/1386446/1404254/114#?xywh=-2387%2C-1511%2C7154%2C4229]</ref> Byddai'r fam egwys gyda'i gweithgareddau crefyddol ac addysgol yn cael ei gwasanaethu gan y profost neu reithor a'r ficer.		Mae'r tiroedd a'r hawliau dan sylw, er gan nifer o roddwyr, yn sefyll mewn sawl ardal benodol: ardal Clynnog ei hun a [[Llanllyfni]], [[Llandwrog]], [[Llanwnda]] Llanfaglan a Charnguwch, sydd yn agos i ffiniau [[Uwchgwyrfai]]; ardal Llangaffo yn ne-orllewin Ynys Môn; arfordir deheuol Llŷn; Ardal Trefriw a rhan o'r Creuddyn ger Llandudno. O'r dosbarthiad hwn tyfodd y bum gyfran a oedd yn perthyn i drefniadaeth yr eglwys ar ddiwedd y Canol Oesoedd, sef Clynnog Fawr, Clynnog Fechan neu Langeinwen; Llanwnda a Llanfaglan; a Llangelynnin yn Sir Feirionnydd (nad yw'n cael ei grybwyll yn y Siarter).<ref>Albert Owen Evans, "Three Old Foundations", ''Y Cymmrodor'', Cyf.42 (1931), tt.98-9.[https://cylchgronau.llyfrgell.cymru/view/1386446/1404254/114#?xywh=-2387%2C-1511%2C7154%2C4229]</ref> Byddai'r fam egwys, gyda'i gweithgareddau crefyddol ac addysgol, yn cael ei gwasanaethu gan y profost neu reithor a'r ficer.

	==Ymwybyddiaeth haneswyr o gynnwys y ddogfen==		==Ymwybyddiaeth haneswyr o gynnwys y ddogfen==

Irion am 18:01, 28 Hydref 2024

2024-10-28T18:01:59Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:01, 28 Hydref 2024
Llinell 11:		Llinell 11:
	Mae'r Siarter yn sôn am nifer o ddarnau o dir, rhai cymaint â threfgorddi y maent yn cael eu crybwyll yn [[Stent Uwchgwyrfai 1352]] ac eraill y mae pob sôn amdanynt wedi mynd. Y peth oedd yn gyffredin i'r holl eiddo hwn oedd mai dyma'r eiddo yr honnid gan reithoriaid Eglwys Golegol Clynnog Fawr fod ganddynt hawliau o ryw fath drostynt. Rhoddir enw'r sawl a gyflwynodd pob darn o eiddo "i Dduw a Sant Beuno" ac mae'n bosibl adnabod rhai o'r rhain o hen achresi ac ymlaen ac felly rhoi rhywfaint o ddyuddiad i'r rhodd. Dyma faes i ryw hanesydd o'r Canol Oesoedd gydio ynddo. Diddorol, fodd bynnag, yw nodi bod y rhoddion yn ymestyn dros gyfnod o bedwar can mlynedd a mwy, o tua 600 OC hyd at tua 1050 OC, sef o adeg rhodd y brenin Cadwaladr hyd at adeg Gruffydd ap Llywelyn a fu farw ym 1063.<ref>Anhysbys, "Eglwys Clynnog Fawr yn Arfon", ''Yr Haul'', Cyf III, Rhif 27 (Mawrth 1887), tt.66-7</ref>		Mae'r Siarter yn sôn am nifer o ddarnau o dir, rhai cymaint â threfgorddi y maent yn cael eu crybwyll yn [[Stent Uwchgwyrfai 1352]] ac eraill y mae pob sôn amdanynt wedi mynd. Y peth oedd yn gyffredin i'r holl eiddo hwn oedd mai dyma'r eiddo yr honnid gan reithoriaid Eglwys Golegol Clynnog Fawr fod ganddynt hawliau o ryw fath drostynt. Rhoddir enw'r sawl a gyflwynodd pob darn o eiddo "i Dduw a Sant Beuno" ac mae'n bosibl adnabod rhai o'r rhain o hen achresi ac ymlaen ac felly rhoi rhywfaint o ddyuddiad i'r rhodd. Dyma faes i ryw hanesydd o'r Canol Oesoedd gydio ynddo. Diddorol, fodd bynnag, yw nodi bod y rhoddion yn ymestyn dros gyfnod o bedwar can mlynedd a mwy, o tua 600 OC hyd at tua 1050 OC, sef o adeg rhodd y brenin Cadwaladr hyd at adeg Gruffydd ap Llywelyn a fu farw ym 1063.<ref>Anhysbys, "Eglwys Clynnog Fawr yn Arfon", ''Yr Haul'', Cyf III, Rhif 27 (Mawrth 1887), tt.66-7</ref>

	Mae'r tiroedd a hawliau dan sylw, er gan nifer o roddwyr, yn sefyll mewn sawl ardal benodol: ardal Clynnog ei hun a [[Llanllyfni]], [[Llandwrog]], [[Llanwnda]] Llanfaglan a Charnguwch, sydd yn agos i ffiniau [[Uwchgwyrfai]]; ardal Llangaffo yn ne-orllewin Ynys Môn; arfordir deheuol Llŷn; Ardal Trefriw a ~~rahn~~ o'r Creuddyn ger Llandudno. O'r dosbarthiad hwn tyfodd ~~pedair o'r~~ bum gyfran oedd yn perthyn i ~~drefn~~ yr eglwys ar ddiwedd y ~~Caanol~~ Oesoedd, sef Clynnog Fawr, Clynnog Fechan neu Langeinwen; Llanwnda a Llanfaglan; a Llangelynnin yn Sir Feirionnydd (nasd yw'n cael ei grybwyll yn Siarter).<ref>Albert Owen Evans, "Three Old Foundations", ''Y Cymmrodor'', Cyf.42 (1931), tt.98-9.[https://cylchgronau.llyfrgell.cymru/view/1386446/1404254/114#?xywh=-2387%2C-1511%2C7154%2C4229]</ref>		Mae'r tiroedd a hawliau dan sylw, er gan nifer o roddwyr, yn sefyll mewn sawl ardal benodol: ardal Clynnog ei hun a [[Llanllyfni]], [[Llandwrog]], [[Llanwnda]] Llanfaglan a Charnguwch, sydd yn agos i ffiniau [[Uwchgwyrfai]]; ardal Llangaffo yn ne-orllewin Ynys Môn; arfordir deheuol Llŷn; Ardal Trefriw a rhan o'r Creuddyn ger Llandudno. O'r dosbarthiad hwn tyfodd y bum gyfran oedd yn perthyn i drefniadaeth yr eglwys ar ddiwedd y Canol Oesoedd, sef Clynnog Fawr, Clynnog Fechan neu Langeinwen; Llanwnda a Llanfaglan; a Llangelynnin yn Sir Feirionnydd (nasd yw'n cael ei grybwyll yn Siarter).<ref>Albert Owen Evans, "Three Old Foundations", ''Y Cymmrodor'', Cyf.42 (1931), tt.98-9.[https://cylchgronau.llyfrgell.cymru/view/1386446/1404254/114#?xywh=-2387%2C-1511%2C7154%2C4229]</ref> Byddai'r fam egwys gyda'i gweithgareddau crefyddol ac addysgol yn cael ei gwasanaethu gan y profost neu reithor a'r ficer.

	==Ymwybyddiaeth haneswyr o gynnwys y ddogfen==		==Ymwybyddiaeth haneswyr o gynnwys y ddogfen==

Irion: /* Yr eiddo y sonnir amdano */

2024-10-28T17:59:02Z

Yr eiddo y sonnir amdano

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:59, 28 Hydref 2024
Llinell 10:		Llinell 10:

	Mae'r Siarter yn sôn am nifer o ddarnau o dir, rhai cymaint â threfgorddi y maent yn cael eu crybwyll yn [[Stent Uwchgwyrfai 1352]] ac eraill y mae pob sôn amdanynt wedi mynd. Y peth oedd yn gyffredin i'r holl eiddo hwn oedd mai dyma'r eiddo yr honnid gan reithoriaid Eglwys Golegol Clynnog Fawr fod ganddynt hawliau o ryw fath drostynt. Rhoddir enw'r sawl a gyflwynodd pob darn o eiddo "i Dduw a Sant Beuno" ac mae'n bosibl adnabod rhai o'r rhain o hen achresi ac ymlaen ac felly rhoi rhywfaint o ddyuddiad i'r rhodd. Dyma faes i ryw hanesydd o'r Canol Oesoedd gydio ynddo. Diddorol, fodd bynnag, yw nodi bod y rhoddion yn ymestyn dros gyfnod o bedwar can mlynedd a mwy, o tua 600 OC hyd at tua 1050 OC, sef o adeg rhodd y brenin Cadwaladr hyd at adeg Gruffydd ap Llywelyn a fu farw ym 1063.<ref>Anhysbys, "Eglwys Clynnog Fawr yn Arfon", ''Yr Haul'', Cyf III, Rhif 27 (Mawrth 1887), tt.66-7</ref>		Mae'r Siarter yn sôn am nifer o ddarnau o dir, rhai cymaint â threfgorddi y maent yn cael eu crybwyll yn [[Stent Uwchgwyrfai 1352]] ac eraill y mae pob sôn amdanynt wedi mynd. Y peth oedd yn gyffredin i'r holl eiddo hwn oedd mai dyma'r eiddo yr honnid gan reithoriaid Eglwys Golegol Clynnog Fawr fod ganddynt hawliau o ryw fath drostynt. Rhoddir enw'r sawl a gyflwynodd pob darn o eiddo "i Dduw a Sant Beuno" ac mae'n bosibl adnabod rhai o'r rhain o hen achresi ac ymlaen ac felly rhoi rhywfaint o ddyuddiad i'r rhodd. Dyma faes i ryw hanesydd o'r Canol Oesoedd gydio ynddo. Diddorol, fodd bynnag, yw nodi bod y rhoddion yn ymestyn dros gyfnod o bedwar can mlynedd a mwy, o tua 600 OC hyd at tua 1050 OC, sef o adeg rhodd y brenin Cadwaladr hyd at adeg Gruffydd ap Llywelyn a fu farw ym 1063.<ref>Anhysbys, "Eglwys Clynnog Fawr yn Arfon", ''Yr Haul'', Cyf III, Rhif 27 (Mawrth 1887), tt.66-7</ref>

			Mae'r tiroedd a hawliau dan sylw, er gan nifer o roddwyr, yn sefyll mewn sawl ardal benodol: ardal Clynnog ei hun a [[Llanllyfni]], [[Llandwrog]], [[Llanwnda]] Llanfaglan a Charnguwch, sydd yn agos i ffiniau [[Uwchgwyrfai]]; ardal Llangaffo yn ne-orllewin Ynys Môn; arfordir deheuol Llŷn; Ardal Trefriw a rahn o'r Creuddyn ger Llandudno. O'r dosbarthiad hwn tyfodd pedair o'r bum gyfran oedd yn perthyn i drefn yr eglwys ar ddiwedd y Caanol Oesoedd, sef Clynnog Fawr, Clynnog Fechan neu Langeinwen; Llanwnda a Llanfaglan; a Llangelynnin yn Sir Feirionnydd (nasd yw'n cael ei grybwyll yn Siarter).<ref>Albert Owen Evans, "Three Old Foundations", ''Y Cymmrodor'', Cyf.42 (1931), tt.98-9.[https://cylchgronau.llyfrgell.cymru/view/1386446/1404254/114#?xywh=-2387%2C-1511%2C7154%2C4229]</ref>

	==Ymwybyddiaeth haneswyr o gynnwys y ddogfen==		==Ymwybyddiaeth haneswyr o gynnwys y ddogfen==

Irion: /* Cyfieithiad o'r Testun */

2024-10-28T10:54:14Z

Cyfieithiad o'r Testun

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:54, 28 Hydref 2024
Llinell 55:		Llinell 55:
	• Anarawd mab Rhodri a roddodd Ysgallen yn Nghreuddyn		• Anarawd mab Rhodri a roddodd Ysgallen yn Nghreuddyn
	• Cadell a roddodd Bodwynnog a Llwyndynwal		• Cadell a roddodd Bodwynnog a Llwyndynwal
	• Rhodri ap ~~Merfyna~~ roddodd Prysgol a Nant Soch yn Llŷn		• Rhodri ap Merfyn a roddodd Prysgol a Nant Soch yn Llŷn
	• Cadell a roddodd [[Eithinog (trefgordd)\|Eithinog]]		• Cadell a roddodd [[Eithinog (trefgordd)\|Eithinog]]
	• Rhodri a roddodd Llannor yn Llŷn		• Rhodri a roddodd Llannor yn Llŷn

Irion am 15:52, 27 Hydref 2024

2024-10-27T15:52:03Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:52, 27 Hydref 2024
Llinell 9:		Llinell 9:
	==Yr eiddo y sonnir amdano==		==Yr eiddo y sonnir amdano==

	Mae'r Siarter yn sôn am nifer o ddarnau o dir, rhai cymaint â threfgorddi y maent yn cael eu crybwyll yn [[Stent Uwchgwyrfai 1352]] ac eraill y mae pob sôn amdanynt wedi mynd. Y peth oedd yn gyffredin i'r holl eiddo hwn oedd mai dyma'r eiddo yr honnid gan reithoriaid Eglwys Golegol Clynnog Fawr fod ganddynt hawliau o ryw fath drostynt. Rhoddir enw'r sawl a gyflwynodd pob darn o eiddo "i Dduw a Sant Beuno" ac mae'n bosibl adnabod rhai o'r rhain o hen achresi ac ymlaen ac felly rhoi rhywfaint o ddyuddiad i'r rhodd. Dyma faes i ryw hanesydd o'r Canol Oesoedd gydio ynddo. Diddorol, fodd bynnag, yw nodi bod y rhoddion yn ymestyn dros gyfnod o bedwar can mlynedd a mwy, o tua 600 OC hyd at tua 1050 OC, sef o adeg rhodd y brenin Cadwaladr hyd at adeg Gruffydd ap Llywelyn a fu farw ym 1063.<ref>Anhysbys, "Eglwys Clynnog Fawr yn Arfon", ''Yr Haul'', Cyf III, Rhif 27 (Mawrth 1887), tt.66-7 (</ref>		Mae'r Siarter yn sôn am nifer o ddarnau o dir, rhai cymaint â threfgorddi y maent yn cael eu crybwyll yn [[Stent Uwchgwyrfai 1352]] ac eraill y mae pob sôn amdanynt wedi mynd. Y peth oedd yn gyffredin i'r holl eiddo hwn oedd mai dyma'r eiddo yr honnid gan reithoriaid Eglwys Golegol Clynnog Fawr fod ganddynt hawliau o ryw fath drostynt. Rhoddir enw'r sawl a gyflwynodd pob darn o eiddo "i Dduw a Sant Beuno" ac mae'n bosibl adnabod rhai o'r rhain o hen achresi ac ymlaen ac felly rhoi rhywfaint o ddyuddiad i'r rhodd. Dyma faes i ryw hanesydd o'r Canol Oesoedd gydio ynddo. Diddorol, fodd bynnag, yw nodi bod y rhoddion yn ymestyn dros gyfnod o bedwar can mlynedd a mwy, o tua 600 OC hyd at tua 1050 OC, sef o adeg rhodd y brenin Cadwaladr hyd at adeg Gruffydd ap Llywelyn a fu farw ym 1063.<ref>Anhysbys, "Eglwys Clynnog Fawr yn Arfon", ''Yr Haul'', Cyf III, Rhif 27 (Mawrth 1887), tt.66-7</ref>

	==Ymwybyddiaeth haneswyr o gynnwys y ddogfen==		==Ymwybyddiaeth haneswyr o gynnwys y ddogfen==

Irion am 10:02, 27 Hydref 2024

2024-10-27T10:02:15Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:02, 27 Hydref 2024
Llinell 9:		Llinell 9:
	==Yr eiddo y sonnir amdano==		==Yr eiddo y sonnir amdano==

	Mae'r Siarter yn sôn am nifer o ddarnau o dir, rhai cymaint â threfgorddi y maent yn cael eu crybwyll yn [[Stent Uwchgwyrfai 1352]] ac eraill y mae pob sôn amdanynt wedi mynd. Y peth oedd yn ~~gyffreduin~~ i'r holl eiddo hwn oedd mai dyma'r eiddo yr honnid gan reithoriaid Eglwys Golegol Clynnog Fawr fod ganddynt ~~hawl~~ o ryw fath drostynt. Rhoddir enw'r sawl a gyflwynodd pob darn o eiddo "i Dduw a Sant Beuno" ac mae'n bosibl adnabod rhai o'r rhain o hen achresi ac ymlaen ac felly rhoi rhywfaint o ddyuddiad i'r rhodd. Dyma faes i ryw hanesydd o'r Canol Oesoedd gydio ynddo. Diddorol, fodd bynnag, yw nodi bod y rhoddion yn ymestyn dros gyfnod o bedwar can mlynedd a mwy, o tua 600 OC hyd at tua 1050 OC, sef o adeg rhodd y brenin Cadwaladr hyd at adeg Gruffydd ap Llywelyn a fu farw ym 1063.<ref>Anhysbys, "Eglwys Clynnog Fawr yn Arfon", ''Yr Haul'', Cyf III, Rhif 27 (Mawrth 1887), tt.66-7 (</ref>		Mae'r Siarter yn sôn am nifer o ddarnau o dir, rhai cymaint â threfgorddi y maent yn cael eu crybwyll yn [[Stent Uwchgwyrfai 1352]] ac eraill y mae pob sôn amdanynt wedi mynd. Y peth oedd yn gyffredin i'r holl eiddo hwn oedd mai dyma'r eiddo yr honnid gan reithoriaid Eglwys Golegol Clynnog Fawr fod ganddynt hawliau o ryw fath drostynt. Rhoddir enw'r sawl a gyflwynodd pob darn o eiddo "i Dduw a Sant Beuno" ac mae'n bosibl adnabod rhai o'r rhain o hen achresi ac ymlaen ac felly rhoi rhywfaint o ddyuddiad i'r rhodd. Dyma faes i ryw hanesydd o'r Canol Oesoedd gydio ynddo. Diddorol, fodd bynnag, yw nodi bod y rhoddion yn ymestyn dros gyfnod o bedwar can mlynedd a mwy, o tua 600 OC hyd at tua 1050 OC, sef o adeg rhodd y brenin Cadwaladr hyd at adeg Gruffydd ap Llywelyn a fu farw ym 1063.<ref>Anhysbys, "Eglwys Clynnog Fawr yn Arfon", ''Yr Haul'', Cyf III, Rhif 27 (Mawrth 1887), tt.66-7 (</ref>

	==Ymwybyddiaeth haneswyr o gynnwys y ddogfen==		==Ymwybyddiaeth haneswyr o gynnwys y ddogfen==

Irion am 10:01, 27 Hydref 2024

2024-10-27T10:01:27Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:01, 27 Hydref 2024
Llinell 5:		Llinell 5:
	Amcan y ddogfen oedd gosod awdurdod coron Lloegr, ym mherson y brenin Iorwerth IV, ar hawl rheithor Clynnog Fawr, un [[Sieffre Trefnant]], a oedd yn teimlo bod ei hawliau fel profost, abad neu reithor (defnyddir sawl term i ddisgrifio ei swyddogaeth) dan fygythiad gan wrthwynebwyr iddo. Yn anffodus, nid oes unrhyw ddyddiad wedi yn nhestun y siarter fel y’i hargraffwyd, ac roedd Iorwerth IV yn teyrnasu (bob yn ail a Harri VI) am gyfnod hir, 1461-83. Gellid amcangyfrif y dyddiad fel o gwmpas 1475.		Amcan y ddogfen oedd gosod awdurdod coron Lloegr, ym mherson y brenin Iorwerth IV, ar hawl rheithor Clynnog Fawr, un [[Sieffre Trefnant]], a oedd yn teimlo bod ei hawliau fel profost, abad neu reithor (defnyddir sawl term i ddisgrifio ei swyddogaeth) dan fygythiad gan wrthwynebwyr iddo. Yn anffodus, nid oes unrhyw ddyddiad wedi yn nhestun y siarter fel y’i hargraffwyd, ac roedd Iorwerth IV yn teyrnasu (bob yn ail a Harri VI) am gyfnod hir, 1461-83. Gellid amcangyfrif y dyddiad fel o gwmpas 1475.

	Nid yw’r siarter hon yn unol â ffurf arferol “inspeximus” (lle mae’r sawl sy’n creu’r ddogfen yn cadarnhau hawliau naill ai rhywun neu sefydliad trwy nodi eu bod wedi gweld dogfen gynharach lle rhoddwyd y cyfryw hawliau). Yn hytrach, mae Siarter Clynnog (os gellir mentro galw’r ddogfen wrth yr enw hwnnw) yn gadarnhad o hawliau dros eiddo a oedd, fe honnwyd, wedi bodoli ers 800 mlynedd. Nid yw’n glir ai traddodiad llafar sydd y tu ôl i’r ffeithiau honedig yn y ddogfen, ynteu fanylion a oedd i’w cael (i raddau mwy neu lai) o fewn cloriau "Llyfr Beuno". Beth bynnag am hynny, mae hi’n ddogfen ryfeddol sydd yn tystio i ymwybyddiaeth o hanes a phersonoliaethau Gwynedd dros amser maith, ac (o bosibl) yn tystio i ddysg hen sefydliad colegol [[Clynnog Fawr]] a’i adnoddau ysgrifenedig.		Nid yw’r siarter hon yn unol â ffurf arferol “inspeximus” (lle mae’r sawl sy’n creu’r ddogfen yn cadarnhau hawliau naill ai rhywun neu sefydliad trwy nodi eu bod wedi gweld dogfen gynharach lle rhoddwyd y cyfryw hawliau). Yn hytrach, mae Siarter Clynnog (os gellir mentro galw’r ddogfen wrth yr enw hwnnw) yn gadarnhad o hawliau dros eiddo a oedd, fe honnwyd, wedi bodoli ers 800 mlynedd. Nid yw’n glir ai traddodiad llafar sydd y tu ôl i’r ffeithiau honedig yn y ddogfen, ynteu fanylion a oedd i’w cael (i raddau mwy neu lai) o fewn cloriau "Llyfr Beuno". Beth bynnag am hynny, mae hi’n ddogfen ryfeddol sydd yn tystio i ymwybyddiaeth o hanes a phersonoliaethau Gwynedd dros amser maith, ac (o bosibl) yn tystio i ddysg hen sefydliad colegol [[Clynnog Fawr]] a’i adnoddau ysgrifenedig.

			==Yr eiddo y sonnir amdano==

			Mae'r Siarter yn sôn am nifer o ddarnau o dir, rhai cymaint â threfgorddi y maent yn cael eu crybwyll yn [[Stent Uwchgwyrfai 1352]] ac eraill y mae pob sôn amdanynt wedi mynd. Y peth oedd yn gyffreduin i'r holl eiddo hwn oedd mai dyma'r eiddo yr honnid gan reithoriaid Eglwys Golegol Clynnog Fawr fod ganddynt hawl o ryw fath drostynt. Rhoddir enw'r sawl a gyflwynodd pob darn o eiddo "i Dduw a Sant Beuno" ac mae'n bosibl adnabod rhai o'r rhain o hen achresi ac ymlaen ac felly rhoi rhywfaint o ddyuddiad i'r rhodd. Dyma faes i ryw hanesydd o'r Canol Oesoedd gydio ynddo. Diddorol, fodd bynnag, yw nodi bod y rhoddion yn ymestyn dros gyfnod o bedwar can mlynedd a mwy, o tua 600 OC hyd at tua 1050 OC, sef o adeg rhodd y brenin Cadwaladr hyd at adeg Gruffydd ap Llywelyn a fu farw ym 1063.<ref>Anhysbys, "Eglwys Clynnog Fawr yn Arfon", ''Yr Haul'', Cyf III, Rhif 27 (Mawrth 1887), tt.66-7 (</ref>

	==Ymwybyddiaeth haneswyr o gynnwys y ddogfen==		==Ymwybyddiaeth haneswyr o gynnwys y ddogfen==

Irion am 16:47, 25 Hydref 2024

2024-10-25T16:47:39Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:47, 25 Hydref 2024
Llinell 32:		Llinell 32:


	Iorwerth, trwy ras Duw yn frenin Lloegr a Ffrainc ac Arglwydd yr Alban, at y sawl y mae’r llythyrau hyn yn dod i’w dwylo, henffych. Bydded hysbys i chwi, ar ran ein hannwyl [[Sieffre Trefnant]], profost neu rheithor [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr\|Eglwys Colegol Clynnog Fawr]] yn Sir Gaernarfon, Gogledd Cymru, yr ymddangosir fod un [[Gwyddaint]], cyn cof dynion yn anffodus, wedi rhoi treflan o’i eiddo, sef [[Clynnog Fawr]], i Dduw a [[Beuno Sant\|Beuno]] a oedd yr adeg honno’n abad [[Clas ac Abaty ~~Clynnog Fawr~~\|Abaty Clynnog Fawr]], er mwyn ei enaid ac [enaid] ei gefnder Cadwallon, yn rhydd o ddyletswyddau a threthi’r Brenin, a heb unrhyw adfeddiad<ref> Defnyddir adfeddiad, sef “appropriation” yn Saesneg, yma i gyfieithu “proprietate” yn y gwreiddiol.</ref> am gyhyd ag y bydd cerrig ar y ddaear. A bu i’r personau a enwir isod roi’r eiddo neu’r tiroedd i Dduw a Sant Beuno fel y rhoddodd Gwyddeint Glynnog Fawr, sef:		Iorwerth, trwy ras Duw yn frenin Lloegr a Ffrainc ac Arglwydd yr Alban, at y sawl y mae’r llythyrau hyn yn dod i’w dwylo, henffych. Bydded hysbys i chwi, ar ran ein hannwyl [[Sieffre Trefnant]], profost neu rheithor [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr\|Eglwys Colegol Clynnog Fawr]] yn Sir Gaernarfon, Gogledd Cymru, yr ymddangosir fod un [[Gwyddaint]], cyn cof dynion yn anffodus, wedi rhoi treflan o’i eiddo, sef [[Clynnog Fawr]], i Dduw a [[Beuno Sant\|Beuno]] a oedd yr adeg honno’n abad [[Clas ac Abaty Sant Beuno\|Abaty Clynnog Fawr]], er mwyn ei enaid ac [enaid] ei gefnder Cadwallon, yn rhydd o ddyletswyddau a threthi’r Brenin, a heb unrhyw adfeddiad<ref> Defnyddir adfeddiad, sef “appropriation” yn Saesneg, yma i gyfieithu “proprietate” yn y gwreiddiol.</ref> am gyhyd ag y bydd cerrig ar y ddaear. A bu i’r personau a enwir isod roi’r eiddo neu’r tiroedd i Dduw a Sant Beuno fel y rhoddodd Gwyddeint Glynnog Fawr, sef:
	• Y Brenin Cadwaladr a roddodd [[Graeanog]]		• Y Brenin Cadwaladr a roddodd [[Graeanog]]
	• Y Brenin Tegwared a roddodd Porthamel		• Y Brenin Tegwared a roddodd Porthamel