Richard Williams (Croesfryn) - Hanes golygu

Irion am 16:02, 17 Tachwedd 2022

2022-11-17T16:02:14Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:02, 17 Tachwedd 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Un o feirdd mwyaf cynhyrchiol [[Dyffryn Nantlle\|Nyffryn Nantlle]] ar droad yr 20g oedd '''Richard Williams (1851-<1919)~~'''~~ a arddelai'r enw barddol "Croesfryn". Mae'n debyg iddo gael ei eni ym Mhwllheli ym 1851, er iddo nodi ar un achlysur yn y Cyfrifiad mai un o Fryncroes yn Llŷn ydoedd, a thro arall ei fod wedi ei eni yng Nghaernarfon! Roedd ganddo chwaer, Mary Thomas, a oedd wedi ei geni ym Mhwllheli ond a oedd wedi ymgartrefu ar ôl iddi briodi yn Rhes Bryncir, Llanllyfni. Gwaith Richard Williams gydol ei oes oedd gweithio fel rybelwr neu labrwr mewn chwarel lechi.		Un o feirdd mwyaf cynhyrchiol [[Dyffryn Nantlle\|Nyffryn Nantlle]] ar droad yr 20g oedd '''Richard Williams'''(1851-<1919) a arddelai'r enw barddol "Croesfryn". Mae'n debyg iddo gael ei eni ym Mhwllheli ym 1851, er iddo nodi ar un achlysur yn y Cyfrifiad mai un o Fryncroes yn Llŷn ydoedd, a thro arall ei fod wedi ei eni yng Nghaernarfon! Roedd ganddo chwaer, Mary Thomas, a oedd wedi ei geni ym Mhwllheli ond a oedd wedi ymgartrefu ar ôl iddi briodi yn Rhes Bryncir, Llanllyfni. Gwaith Richard Williams gydol ei oes oedd gweithio fel rybelwr neu labrwr mewn chwarel lechi.

	Dechreuodd Richard farddoni'n weddol ifanc. Ym 1875 anfonodd ei waith at golofn farddol ''Yr Athraw'', lle cafodd gyngor buddiol: yr oedd yna wallau mydryddol yn ei waith ond, meddai'r sylwebydd, "cynefined ein cyfaill ieuanc ychydig yn fwy â'r mesurau, a chredwn y gwneir bardd o hono".<ref>''Yr Athraw'', Mawrth 1875, t.2</ref> Dichon iddo wrando ar y cyngor, oherwydd iddo gael ei ddyrchafu'n fardd yng ngorsedd eisteddfod leol [[Pen-y-groes]] ym 1879, ac yr oedd ei enw eisoes wedi'i gyplysu â'i enw barddol, Croesfryn.<ref>''Caernarvon and Denbigh Herald'', 19.4.1879, t.6</ref>		Dechreuodd Richard farddoni'n weddol ifanc. Ym 1875 anfonodd ei waith at golofn farddol ''Yr Athraw'', lle cafodd gyngor buddiol: yr oedd yna wallau mydryddol yn ei waith ond, meddai'r sylwebydd, "cynefined ein cyfaill ieuanc ychydig yn fwy â'r mesurau, a chredwn y gwneir bardd o hono".<ref>''Yr Athraw'', Mawrth 1875, t.2</ref> Dichon iddo wrando ar y cyngor, oherwydd iddo gael ei ddyrchafu'n fardd yng ngorsedd eisteddfod leol [[Pen-y-groes]] ym 1879, ac yr oedd ei enw eisoes wedi'i gyplysu â'i enw barddol, Croesfryn.<ref>''Caernarvon and Denbigh Herald'', 19.4.1879, t.6</ref>

Irion am 21:36, 10 Tachwedd 2022

2022-11-10T21:36:55Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 22:36, 10 Tachwedd 2022
Llinell 5:		Llinell 5:
	Dichon i Groesfryn briodi'n fuan wedyn, er nad oes sicrwydd beth oedd enw ei wraig - efallai mai Mary ydoedd, os oedd y teulu'n byw yn 7 Greenfield, [[Tal-y-sarn]] ar adeg y Cyfrifiad ym 1881 - er mae'r cofnod mor flêr fel nad oes modd gosod gormod o goel arno! Cawsant o leiaf dri o blant, Ellen Jane (g.1881); David John (g.1882); a brawd arall a fu'n byw yn nes ymlaen yn Stryd Batus, [[Pen-y-groes]]. Erbyn 1891, roedd Richard Williams yn ŵr gweddw 40 oed, ac yn byw gyda'i chwaer Mary, hithau'n weddw, yn Rhes Bryncir, [[Llanllyfni]], gydag Ellen Jane a David John. Erbyn 1901, fodd bynnag, roedd wedi sefydlu ei gartref ei hun yn 26 Ffordd y Sir, Pen-y-groes, gyda'i ferch Ellen Jane yn cadw tŷ iddo, fel y byddai hi'n gwneud tan o leiaf 1911, a hynny yn yr un tŷ, a enwyd yn Bodawel.<ref>Cyfrifiadau plwyf Deneio, 1851; a phlwyf Llanllyfni, 1881-1911</ref> Roedd David John wedi bod yn gwasanaethu yn y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig<ref>Tystysgrif ymadael â'r Fyddyn Brydeiniog, 1901: ffacsimili ar wefan Find My Past</ref>, ond ar ôl dod adref bu'n wael a bu farw ym 1905.<ref>''Gwalia", 5.12.1905, t.3</ref>		Dichon i Groesfryn briodi'n fuan wedyn, er nad oes sicrwydd beth oedd enw ei wraig - efallai mai Mary ydoedd, os oedd y teulu'n byw yn 7 Greenfield, [[Tal-y-sarn]] ar adeg y Cyfrifiad ym 1881 - er mae'r cofnod mor flêr fel nad oes modd gosod gormod o goel arno! Cawsant o leiaf dri o blant, Ellen Jane (g.1881); David John (g.1882); a brawd arall a fu'n byw yn nes ymlaen yn Stryd Batus, [[Pen-y-groes]]. Erbyn 1891, roedd Richard Williams yn ŵr gweddw 40 oed, ac yn byw gyda'i chwaer Mary, hithau'n weddw, yn Rhes Bryncir, [[Llanllyfni]], gydag Ellen Jane a David John. Erbyn 1901, fodd bynnag, roedd wedi sefydlu ei gartref ei hun yn 26 Ffordd y Sir, Pen-y-groes, gyda'i ferch Ellen Jane yn cadw tŷ iddo, fel y byddai hi'n gwneud tan o leiaf 1911, a hynny yn yr un tŷ, a enwyd yn Bodawel.<ref>Cyfrifiadau plwyf Deneio, 1851; a phlwyf Llanllyfni, 1881-1911</ref> Roedd David John wedi bod yn gwasanaethu yn y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig<ref>Tystysgrif ymadael â'r Fyddyn Brydeiniog, 1901: ffacsimili ar wefan Find My Past</ref>, ond ar ôl dod adref bu'n wael a bu farw ym 1905.<ref>''Gwalia", 5.12.1905, t.3</ref>

	Gydol yr amser hyn, roedd Richard Williams yn barddoni, ac yn gyrru ei waith at gylchgronau a phapurau newydd. Roedd ei gynnyrch yn amrywio o gerddi mewn sawl ffurf i englynion - ac yr oedd yn barod iawn ei gymwynas pan ddeuai'r galw am englyn ar garreg fedd neu daflen goffa. Llwyddai'n gyson yn eisteddfodau a chychwyliau'r dyffryn, ond enillodd mewn eisteddfodau ymhell i ffwrdd hefyd: e.e. cafodd 5 gini a thlws aur am ennill yn Eisteddfod Utica yn U.D.A. ym 1904<ref>''Y Celt'', 5.2.1904, t.4</ref> Yn ystod yr 1890au, ac am flynyddoedd yn nechrau'r ganrif newydd, roedd ei waith i'w weld yn gyson yn ''Y Geninen''. Mewn erthygl yn ''Papur Pawb'' ym 1905 fe'i rhestrir ymysg beirdd gorau'r dyffryn: ceir yno y beirdd canlynol: [[Anant]], [[Ioan Eifion]], [[John Hughes (Alaw Llyfnwy)]], [[Hywel Cefni]] a [[Cyrus]], ac yn eu mysg, Croesfryn.<ref>''Papur Pawb'', 28.4.1905, t.14</ref> Rhaid ei fod wedi gwella dros y blynyddoedd ar ôl sylwadau yn ''Yr Athraw'', ac ar ôl y rhestr o feirdd yn nhrefn eu gallu a gyhoeddwyd ym 1888<ref>''Y Genedl Gymreig'', 8.2.1888, t.7</ref> pan osodwyd Croesfryn yn ddeuddegfed allan o 18 o feirdd y dyffryn.		Gydol yr amser hyn, roedd Richard Williams yn barddoni, ac yn gyrru ei waith at gylchgronau a phapurau newydd. Roedd ei gynnyrch yn amrywio o gerddi mewn sawl ffurf i englynion - ac yr oedd yn barod iawn ei gymwynas pan ddeuai'r galw am englyn ar garreg fedd neu daflen goffa. Llwyddai'n gyson yn eisteddfodau a chychwyliau'r dyffryn, ond enillodd mewn eisteddfodau ymhell i ffwrdd hefyd: e.e. cafodd 5 gini a thlws aur am ennill yn Eisteddfod Utica yn U.D.A. ym 1904<ref>''Y Celt'', 5.2.1904, t.4</ref> Yn ystod yr 1890au, ac am flynyddoedd yn nechrau'r ganrif newydd, roedd ei waith i'w weld yn gyson yn ''Y Geninen''. Mewn erthygl yn ''Papur Pawb'' ym 1905 fe'i rhestrir ymysg beirdd gorau'r dyffryn: ceir yno y beirdd canlynol: [[Anant]], [[Ioan Eifion]], [[John Hughes (Alaw Llyfnwy)\|Alaw Llyfnwy]], [[Hywel Cefni]] a [[Cyrus]], ac yn eu mysg, Croesfryn.<ref>''Papur Pawb'', 28.4.1905, t.14</ref> Rhaid ei fod wedi gwella dros y blynyddoedd ar ôl sylwadau yn ''Yr Athraw'', ac ar ôl y rhestr o feirdd yn nhrefn eu gallu a gyhoeddwyd ym 1888<ref>''Y Genedl Gymreig'', 8.2.1888, t.7</ref> pan osodwyd Croesfryn yn ddeuddegfed allan o 18 o feirdd y dyffryn.

	Roedd yn Annibynnwr ac aelod selog o [[Capel Soar (A), Pen-y-groes\|Capel Soar]] ar hyd ei oes, gan gymryd diddordeb mawr yn llwyddiant Cymdeithas Gŵyr Ifainc Soar a chyfarfodydd dadlau a llenydda'r capel. Roedd yn aelod pybyr o'r Clwb Rhyddfrydol hefyd.<ref>''Y Werin'', 9.11.1889, t.4</ref>		Roedd yn Annibynnwr ac aelod selog o [[Capel Soar (A), Pen-y-groes\|Capel Soar]] ar hyd ei oes, gan gymryd diddordeb mawr yn llwyddiant Cymdeithas Gŵyr Ifainc Soar a chyfarfodydd dadlau a llenydda'r capel. Roedd yn aelod pybyr o'r Clwb Rhyddfrydol hefyd.<ref>''Y Werin'', 9.11.1889, t.4</ref>

Irion am 21:36, 10 Tachwedd 2022

2022-11-10T21:36:23Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 22:36, 10 Tachwedd 2022
Llinell 5:		Llinell 5:
	Dichon i Groesfryn briodi'n fuan wedyn, er nad oes sicrwydd beth oedd enw ei wraig - efallai mai Mary ydoedd, os oedd y teulu'n byw yn 7 Greenfield, [[Tal-y-sarn]] ar adeg y Cyfrifiad ym 1881 - er mae'r cofnod mor flêr fel nad oes modd gosod gormod o goel arno! Cawsant o leiaf dri o blant, Ellen Jane (g.1881); David John (g.1882); a brawd arall a fu'n byw yn nes ymlaen yn Stryd Batus, [[Pen-y-groes]]. Erbyn 1891, roedd Richard Williams yn ŵr gweddw 40 oed, ac yn byw gyda'i chwaer Mary, hithau'n weddw, yn Rhes Bryncir, [[Llanllyfni]], gydag Ellen Jane a David John. Erbyn 1901, fodd bynnag, roedd wedi sefydlu ei gartref ei hun yn 26 Ffordd y Sir, Pen-y-groes, gyda'i ferch Ellen Jane yn cadw tŷ iddo, fel y byddai hi'n gwneud tan o leiaf 1911, a hynny yn yr un tŷ, a enwyd yn Bodawel.<ref>Cyfrifiadau plwyf Deneio, 1851; a phlwyf Llanllyfni, 1881-1911</ref> Roedd David John wedi bod yn gwasanaethu yn y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig<ref>Tystysgrif ymadael â'r Fyddyn Brydeiniog, 1901: ffacsimili ar wefan Find My Past</ref>, ond ar ôl dod adref bu'n wael a bu farw ym 1905.<ref>''Gwalia", 5.12.1905, t.3</ref>		Dichon i Groesfryn briodi'n fuan wedyn, er nad oes sicrwydd beth oedd enw ei wraig - efallai mai Mary ydoedd, os oedd y teulu'n byw yn 7 Greenfield, [[Tal-y-sarn]] ar adeg y Cyfrifiad ym 1881 - er mae'r cofnod mor flêr fel nad oes modd gosod gormod o goel arno! Cawsant o leiaf dri o blant, Ellen Jane (g.1881); David John (g.1882); a brawd arall a fu'n byw yn nes ymlaen yn Stryd Batus, [[Pen-y-groes]]. Erbyn 1891, roedd Richard Williams yn ŵr gweddw 40 oed, ac yn byw gyda'i chwaer Mary, hithau'n weddw, yn Rhes Bryncir, [[Llanllyfni]], gydag Ellen Jane a David John. Erbyn 1901, fodd bynnag, roedd wedi sefydlu ei gartref ei hun yn 26 Ffordd y Sir, Pen-y-groes, gyda'i ferch Ellen Jane yn cadw tŷ iddo, fel y byddai hi'n gwneud tan o leiaf 1911, a hynny yn yr un tŷ, a enwyd yn Bodawel.<ref>Cyfrifiadau plwyf Deneio, 1851; a phlwyf Llanllyfni, 1881-1911</ref> Roedd David John wedi bod yn gwasanaethu yn y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig<ref>Tystysgrif ymadael â'r Fyddyn Brydeiniog, 1901: ffacsimili ar wefan Find My Past</ref>, ond ar ôl dod adref bu'n wael a bu farw ym 1905.<ref>''Gwalia", 5.12.1905, t.3</ref>

	Gydol yr amser hyn, roedd Richard Williams yn barddoni, ac yn gyrru ei waith at gylchgronau a phapurau newydd. Roedd ei gynnyrch yn amrywio o gerddi mewn sawl ffurf i englynion - ac yr oedd yn barod iawn ei gymwynas pan ddeuai'r galw am englyn ar garreg fedd neu daflen goffa. Llwyddai'n gyson yn eisteddfodau a chychwyliau'r dyffryn, ond enillodd mewn eisteddfodau ymhell i ffwrdd hefyd: e.e. cafodd 5 gini a thlws aur am ennill yn Eisteddfod Utica yn U.D.A. ym 1904<ref>''Y Celt'', 5.2.1904, t.4</ref> Yn ystod yr 1890au, ac am flynyddoedd yn nechrau'r ganrif newydd, roedd ei waith i'w weld yn gyson yn ''Y Geninen''. Mewn erthygl yn ''Papur Pawb'' ym 1905 fe'i rhestrir ymysg beirdd gorau'r dyffryn: ceir yno y beirdd canlynol: [[Anant]], [[Ioan Eifion]], [[Alaw Llyfnwy]], [[Hywel Cefni]] a [[Cyrus]], ac yn eu mysg, Croesfryn.<ref>''Papur Pawb'', 28.4.1905, t.14</ref> Rhaid ei fod wedi gwella dros y blynyddoedd ar ôl sylwadau yn ''Yr Athraw'', ac ar ôl y rhestr o feirdd yn nhrefn eu gallu a gyhoeddwyd ym 1888<ref>''Y Genedl Gymreig'', 8.2.1888, t.7</ref> pan osodwyd Croesfryn yn ddeuddegfed allan o 18 o feirdd y dyffryn.		Gydol yr amser hyn, roedd Richard Williams yn barddoni, ac yn gyrru ei waith at gylchgronau a phapurau newydd. Roedd ei gynnyrch yn amrywio o gerddi mewn sawl ffurf i englynion - ac yr oedd yn barod iawn ei gymwynas pan ddeuai'r galw am englyn ar garreg fedd neu daflen goffa. Llwyddai'n gyson yn eisteddfodau a chychwyliau'r dyffryn, ond enillodd mewn eisteddfodau ymhell i ffwrdd hefyd: e.e. cafodd 5 gini a thlws aur am ennill yn Eisteddfod Utica yn U.D.A. ym 1904<ref>''Y Celt'', 5.2.1904, t.4</ref> Yn ystod yr 1890au, ac am flynyddoedd yn nechrau'r ganrif newydd, roedd ei waith i'w weld yn gyson yn ''Y Geninen''. Mewn erthygl yn ''Papur Pawb'' ym 1905 fe'i rhestrir ymysg beirdd gorau'r dyffryn: ceir yno y beirdd canlynol: [[Anant]], [[Ioan Eifion]], [[John Hughes (Alaw Llyfnwy)]], [[Hywel Cefni]] a [[Cyrus]], ac yn eu mysg, Croesfryn.<ref>''Papur Pawb'', 28.4.1905, t.14</ref> Rhaid ei fod wedi gwella dros y blynyddoedd ar ôl sylwadau yn ''Yr Athraw'', ac ar ôl y rhestr o feirdd yn nhrefn eu gallu a gyhoeddwyd ym 1888<ref>''Y Genedl Gymreig'', 8.2.1888, t.7</ref> pan osodwyd Croesfryn yn ddeuddegfed allan o 18 o feirdd y dyffryn.

	Roedd yn Annibynnwr ac aelod selog o [[Capel Soar (A), Pen-y-groes\|Capel Soar]] ar hyd ei oes, gan gymryd diddordeb mawr yn llwyddiant Cymdeithas Gŵyr Ifainc Soar a chyfarfodydd dadlau a llenydda'r capel. Roedd yn aelod pybyr o'r Clwb Rhyddfrydol hefyd.<ref>''Y Werin'', 9.11.1889, t.4</ref>		Roedd yn Annibynnwr ac aelod selog o [[Capel Soar (A), Pen-y-groes\|Capel Soar]] ar hyd ei oes, gan gymryd diddordeb mawr yn llwyddiant Cymdeithas Gŵyr Ifainc Soar a chyfarfodydd dadlau a llenydda'r capel. Roedd yn aelod pybyr o'r Clwb Rhyddfrydol hefyd.<ref>''Y Werin'', 9.11.1889, t.4</ref>

Cyfaill Eben am 14:05, 6 Tachwedd 2022

2022-11-06T14:05:42Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:05, 6 Tachwedd 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Un o feirdd mwyaf cynhyrchiol ~~ar droad yr 20g. yn~~ [[Dyffryn Nantlle\|Nyffryn Nantlle]] oedd '''Richard Williams (1851-<1919)''' a arddelai'r enw barddol "Croesfryn". Mae'n debyg iddo gael ei eni ym Mhwllheli ym 1851, er iddo nodi ar un achlysur yn y Cyfrifiad mai un o Fryncroes yn Llŷn ydoedd, a thro arall ei fod wedi ei eni yng Nghaernarfon! Roedd ganddo chwaer, Mary Thomas, a oedd wedi ei geni ym Mhwllheli ond a oedd wedi ~~ymgartrefi~~ ar ôl iddi briodi yn Rhes Bryncir, Llanllyfni. Gwaith Richard Williams gydol ei oes oedd gweithio fel rybelwr neu labrwr mewn chwarel lechi.		Un o feirdd mwyaf cynhyrchiol [[Dyffryn Nantlle\|Nyffryn Nantlle]] ar droad yr 20g oedd '''Richard Williams (1851-<1919)''' a arddelai'r enw barddol "Croesfryn". Mae'n debyg iddo gael ei eni ym Mhwllheli ym 1851, er iddo nodi ar un achlysur yn y Cyfrifiad mai un o Fryncroes yn Llŷn ydoedd, a thro arall ei fod wedi ei eni yng Nghaernarfon! Roedd ganddo chwaer, Mary Thomas, a oedd wedi ei geni ym Mhwllheli ond a oedd wedi ymgartrefu ar ôl iddi briodi yn Rhes Bryncir, Llanllyfni. Gwaith Richard Williams gydol ei oes oedd gweithio fel rybelwr neu labrwr mewn chwarel lechi.

	Dechreuodd Richard farddoni'n weddol ifanc. Ym 1875 anfonodd ei waith at golofn farddol ''Yr Athraw'', lle cafodd gyngor buddiol: yr oedd yna wallau mydryddol yn ei waith ond, meddai'r sylwebydd, "cynefined ein cyfaill ieuanc ychydig yn fwy â'r mesurau, a chredwn y gwneir bardd o hono".<ref>''Yr Athraw'', Mawrth 1875, t.2</ref> Dichon iddo wrando ar y cyngor, oherwydd iddo gael ei ddyrchafu'n fardd ~~yn orsedd~~ eisteddfod leol [[Pen-y-groes]] ym 1879, ac yr oedd ei enw ~~esioes~~ wedi ~~cyplysu~~ â'i enw ~~farddol~~,Croesfryn.<ref>''Caernarvon and Denbigh Herald'', 19.4.1879, t.6</ref>		Dechreuodd Richard farddoni'n weddol ifanc. Ym 1875 anfonodd ei waith at golofn farddol ''Yr Athraw'', lle cafodd gyngor buddiol: yr oedd yna wallau mydryddol yn ei waith ond, meddai'r sylwebydd, "cynefined ein cyfaill ieuanc ychydig yn fwy â'r mesurau, a chredwn y gwneir bardd o hono".<ref>''Yr Athraw'', Mawrth 1875, t.2</ref> Dichon iddo wrando ar y cyngor, oherwydd iddo gael ei ddyrchafu'n fardd yng ngorsedd eisteddfod leol [[Pen-y-groes]] ym 1879, ac yr oedd ei enw eisoes wedi'i gyplysu â'i enw barddol, Croesfryn.<ref>''Caernarvon and Denbigh Herald'', 19.4.1879, t.6</ref>

	Dichon i Groesfryn briodi yn fuan wedyn, er nad oes sicrwydd beth oedd enw ei wraig - efallai Mary ~~oedd hi~~, os oedd y teulu'n byw yn 7 Greenfield, [[Tal-y-sarn]] ar adeg y Cyfrifiad ym 1881 - er mae'r cofnod mor flêr fel nad oes modd gosod gormod o goel arno! Cawsant o leiaf dri o blant, Ellen Jane (g.1881); David John (g.1882); a brawd arall a fu'n byw yn nes ymlaen yn Stryd Batus, [[Pen-y-groes]]. Erbyn 1891, roedd Richard Williams yn ŵr gweddw 40 oed, ac yn byw gyda'i chwaer Mary, hithau'n weddw, yn Rhes Bryncir, [[Llanllyfni]], gydag Ellen Jane a David John. Erbyn 1901, fodd bynnag, roedd wedi sefydlu ei gartref ei hun yn 26 Ffordd y Sir, Pen-y-groes, gyda'i ferch Ellen Jane yn cadw tŷ iddo fel y byddai hi'n gwneud tan o leiaf 1911, a hynny yn yr un tŷ, a enwyd yn Bodawel.<ref>Cyfrifiadau plwyf Deneio, 1851; a phlwyf Llanllyfni, 1881-1911</ref> Roedd David John wedi bod yn gwasanaethu yn y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig<ref>Tystysgrif ymadael â'r Fyddyn Brydeiniog, 1901: ffacsimili ar wefan Find My Past</ref>, ond ar ôl dod adref bu'n wael a bu farw ym 1905.<ref>''Gwalia", 5.12.1905, t.3</ref>		Dichon i Groesfryn briodi'n fuan wedyn, er nad oes sicrwydd beth oedd enw ei wraig - efallai mai Mary ydoedd, os oedd y teulu'n byw yn 7 Greenfield, [[Tal-y-sarn]] ar adeg y Cyfrifiad ym 1881 - er mae'r cofnod mor flêr fel nad oes modd gosod gormod o goel arno! Cawsant o leiaf dri o blant, Ellen Jane (g.1881); David John (g.1882); a brawd arall a fu'n byw yn nes ymlaen yn Stryd Batus, [[Pen-y-groes]]. Erbyn 1891, roedd Richard Williams yn ŵr gweddw 40 oed, ac yn byw gyda'i chwaer Mary, hithau'n weddw, yn Rhes Bryncir, [[Llanllyfni]], gydag Ellen Jane a David John. Erbyn 1901, fodd bynnag, roedd wedi sefydlu ei gartref ei hun yn 26 Ffordd y Sir, Pen-y-groes, gyda'i ferch Ellen Jane yn cadw tŷ iddo, fel y byddai hi'n gwneud tan o leiaf 1911, a hynny yn yr un tŷ, a enwyd yn Bodawel.<ref>Cyfrifiadau plwyf Deneio, 1851; a phlwyf Llanllyfni, 1881-1911</ref> Roedd David John wedi bod yn gwasanaethu yn y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig<ref>Tystysgrif ymadael â'r Fyddyn Brydeiniog, 1901: ffacsimili ar wefan Find My Past</ref>, ond ar ôl dod adref bu'n wael a bu farw ym 1905.<ref>''Gwalia", 5.12.1905, t.3</ref>

	Gydol yr amser hyn, roedd Richard Williams yn barddoni, ac yn gyrru ei waith ~~ymlaen~~ at gylchgronau a phapurau newydd. Roedd ei gynnyrch yn amrywio o gerddi mewn sawl ffurf i englynion - ac yr oedd yn barod iawn ei gymwynas pan ddeuai'r galw am englyn ar garreg fedd neu daflen goffa. Llwyddai'n gyson yn eisteddfodau a chychwyliau'r dyffryn, ond enillodd mewn eisteddfodau ~~o bell~~ hefyd: e.e. cafodd 5 ~~gina~~ a thlws aur am ~~ennil~~ yn Eisteddfod Utica yn yr U.D.A. ym 1904<ref>''Y Celt'', 5.2.1904, t.4</ref> Yn ystod yr 1890au ac am flynyddoedd yn ~~ystod y~~ ganrif newydd ~~yr oedd~~ ei waith i'w weld yn gyson yn ''Y Geninen''. Mewn erthygl yn ''Papur Pawb'' ym 1905 fe'i ~~restrir~~ ymysg beirdd gorau'r dyffryn: ceir yno y beirdd canlynol: [[Anant]], [[Ioan Eifion]], [[Alaw Llyfnwy]], [[Hywel Cefni]] a [[Cyrus]], ac yn eu mysg, Croesfryn.<ref>''Papur Pawb'', 28.4.1905, t.14</ref> Rhaid ei fod wedi gwella dros y blynyddoedd ar ôl sylwadau yn ''Yr Athraw'', ac ar ôl y rhestr o feirdd yn nhrefn eu gallu a gyhoeddwyd ym 1888<ref>''Y Genedl Gymreig'', 8.2.1888, t.7</ref> pan ~~y gosodwyd~~ Croesfryn yn ddeuddegfed allan o 18 o feirdd y dyffryn.		Gydol yr amser hyn, roedd Richard Williams yn barddoni, ac yn gyrru ei waith at gylchgronau a phapurau newydd. Roedd ei gynnyrch yn amrywio o gerddi mewn sawl ffurf i englynion - ac yr oedd yn barod iawn ei gymwynas pan ddeuai'r galw am englyn ar garreg fedd neu daflen goffa. Llwyddai'n gyson yn eisteddfodau a chychwyliau'r dyffryn, ond enillodd mewn eisteddfodau ymhell i ffwrdd hefyd: e.e. cafodd 5 gini a thlws aur am ennill yn Eisteddfod Utica yn U.D.A. ym 1904<ref>''Y Celt'', 5.2.1904, t.4</ref> Yn ystod yr 1890au, ac am flynyddoedd yn nechrau'r ganrif newydd, roedd ei waith i'w weld yn gyson yn ''Y Geninen''. Mewn erthygl yn ''Papur Pawb'' ym 1905 fe'i rhestrir ymysg beirdd gorau'r dyffryn: ceir yno y beirdd canlynol: [[Anant]], [[Ioan Eifion]], [[Alaw Llyfnwy]], [[Hywel Cefni]] a [[Cyrus]], ac yn eu mysg, Croesfryn.<ref>''Papur Pawb'', 28.4.1905, t.14</ref> Rhaid ei fod wedi gwella dros y blynyddoedd ar ôl sylwadau yn ''Yr Athraw'', ac ar ôl y rhestr o feirdd yn nhrefn eu gallu a gyhoeddwyd ym 1888<ref>''Y Genedl Gymreig'', 8.2.1888, t.7</ref> pan osodwyd Croesfryn yn ddeuddegfed allan o 18 o feirdd y dyffryn.

	Annibynnwr ac aelod selog o [[Capel Soar (A), Pen-y-groes\|Capel Soar]] ~~oedd o~~ ar hyd ei oes, gan gymryd diddordeb mawr yn llwyddiant Cymdeithas Gŵyr Ifainc Soar a chyfarfodydd dadlau a llenydda'r capel. ~~Yr oedd~~ yn aelod pybyr o'r Clwb Rhyddfrydol hefyd.<ref>''Y Werin'', 9.11.1889, t.4</ref>		Roedd yn Annibynnwr ac aelod selog o [[Capel Soar (A), Pen-y-groes\|Capel Soar]] ar hyd ei oes, gan gymryd diddordeb mawr yn llwyddiant Cymdeithas Gŵyr Ifainc Soar a chyfarfodydd dadlau a llenydda'r capel. Roedd yn aelod pybyr o'r Clwb Rhyddfrydol hefyd.<ref>''Y Werin'', 9.11.1889, t.4</ref>

	Bu farw, mae'n debyg, rywbryd yn ystod y 1920au.		Bu farw, mae'n debyg, rywbryd yn ystod y 1920au.

Irion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Un o feirdd mwyaf cynhyrchiol ar droad yr 20g. yn Nyffryn Nantlle oedd '''Richard Williams (1851-<1919)''' a arddelai'r enw barddol "C...'

2022-11-05T11:46:00Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Un o feirdd mwyaf cynhyrchiol ar droad yr 20g. yn Nyffryn Nantlle oedd '''Richard Williams (1851-<1919)''' a arddelai'r enw barddol "C...'

Tudalen newydd

Un o feirdd mwyaf cynhyrchiol ar droad yr 20g. yn [[Dyffryn Nantlle|Nyffryn Nantlle]] oedd '''Richard Williams (1851-<1919)''' a arddelai'r enw barddol "Croesfryn". Mae'n debyg iddo gael ei eni ym Mhwllheli ym 1851, er iddo nodi ar un achlysur yn y Cyfrifiad mai un o Fryncroes yn Llŷn ydoedd, a thro arall ei fod wedi ei eni yng Nghaernarfon! Roedd ganddo chwaer, Mary Thomas, a oedd wedi ei geni ym Mhwllheli ond a oedd wedi ymgartrefi ar ôl iddi briodi yn Rhes Bryncir, Llanllyfni. Gwaith Richard Williams gydol ei oes oedd gweithio fel rybelwr neu labrwr mewn chwarel lechi.

Dechreuodd Richard farddoni'n weddol ifanc. Ym 1875 anfonodd ei waith at golofn farddol ''Yr Athraw'', lle cafodd gyngor buddiol: yr oedd yna wallau mydryddol yn ei waith ond, meddai'r sylwebydd, "cynefined ein cyfaill ieuanc ychydig yn fwy â'r mesurau, a chredwn y gwneir bardd o hono".<ref>''Yr Athraw'', Mawrth 1875, t.2</ref> Dichon iddo wrando ar y cyngor, oherwydd iddo gael ei ddyrchafu'n fardd yn orsedd eisteddfod leol [[Pen-y-groes]] ym 1879, ac yr oedd ei enw esioes wedi cyplysu â'i enw farddol,Croesfryn.<ref>''Caernarvon and Denbigh Herald'', 19.4.1879, t.6</ref>

Dichon i Groesfryn briodi yn fuan wedyn, er nad oes sicrwydd beth oedd enw ei wraig - efallai Mary oedd hi, os oedd y teulu'n byw yn 7 Greenfield, [[Tal-y-sarn]] ar adeg y Cyfrifiad ym 1881 - er mae'r cofnod mor flêr fel nad oes modd gosod gormod o goel arno! Cawsant o leiaf dri o blant, Ellen Jane (g.1881); David John (g.1882); a brawd arall a fu'n byw yn nes ymlaen yn Stryd Batus, [[Pen-y-groes]]. Erbyn 1891, roedd Richard Williams yn ŵr gweddw 40 oed, ac yn byw gyda'i chwaer Mary, hithau'n weddw, yn Rhes Bryncir, [[Llanllyfni]], gydag Ellen Jane a David John. Erbyn 1901, fodd bynnag, roedd wedi sefydlu ei gartref ei hun yn 26 Ffordd y Sir, Pen-y-groes, gyda'i ferch Ellen Jane yn cadw tŷ iddo fel y byddai hi'n gwneud tan o leiaf 1911, a hynny yn yr un tŷ, a enwyd yn Bodawel.<ref>Cyfrifiadau plwyf Deneio, 1851; a phlwyf Llanllyfni, 1881-1911</ref> Roedd David John wedi bod yn gwasanaethu yn y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig<ref>Tystysgrif ymadael â'r Fyddyn Brydeiniog, 1901: ffacsimili ar wefan Find My Past</ref>, ond ar ôl dod adref bu'n wael a bu farw ym 1905.<ref>''Gwalia", 5.12.1905, t.3</ref>

Gydol yr amser hyn, roedd Richard Williams yn barddoni, ac yn gyrru ei waith ymlaen at gylchgronau a phapurau newydd. Roedd ei gynnyrch yn amrywio o gerddi mewn sawl ffurf i englynion - ac yr oedd yn barod iawn ei gymwynas pan ddeuai'r galw am englyn ar garreg fedd neu daflen goffa. Llwyddai'n gyson yn eisteddfodau a chychwyliau'r dyffryn, ond enillodd mewn eisteddfodau o bell hefyd: e.e. cafodd 5 gina a thlws aur am ennil yn Eisteddfod Utica yn yr U.D.A. ym 1904<ref>''Y Celt'', 5.2.1904, t.4</ref> Yn ystod yr 1890au ac am flynyddoedd yn ystod y ganrif newydd yr oedd ei waith i'w weld yn gyson yn ''Y Geninen''. Mewn erthygl yn ''Papur Pawb'' ym 1905 fe'i restrir ymysg beirdd gorau'r dyffryn: ceir yno y beirdd canlynol: [[Anant]], [[Ioan Eifion]], [[Alaw Llyfnwy]], [[Hywel Cefni]] a [[Cyrus]], ac yn eu mysg, Croesfryn.<ref>''Papur Pawb'', 28.4.1905, t.14</ref> Rhaid ei fod wedi gwella dros y blynyddoedd ar ôl sylwadau yn ''Yr Athraw'', ac ar ôl y rhestr o feirdd yn nhrefn eu gallu a gyhoeddwyd ym 1888<ref>''Y Genedl Gymreig'', 8.2.1888, t.7</ref> pan y gosodwyd Croesfryn yn ddeuddegfed allan o 18 o feirdd y dyffryn.

Annibynnwr ac aelod selog o [[Capel Soar (A), Pen-y-groes|Capel Soar]] oedd o ar hyd ei oes, gan gymryd diddordeb mawr yn llwyddiant Cymdeithas Gŵyr Ifainc Soar a chyfarfodydd dadlau a llenydda'r capel. Yr oedd yn aelod pybyr o'r Clwb Rhyddfrydol hefyd.<ref>''Y Werin'', 9.11.1889, t.4</ref>

Bu farw, mae'n debyg, rywbryd yn ystod y 1920au.

==Cyfeiriadau==

[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Beirdd]]
[[Categori:Chwarelwyr]]