Rheilffyrdd Dyffryn Nantlle - Hanes golygu

Irion am 14:44, 1 Hydref 2021

2021-10-01T14:44:17Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:44, 1 Hydref 2021
Llinell 44:		Llinell 44:
	Agorodd y lein ar y deuddegfed o Orffennaf 1828, pan redodd trên o chwe wagen yn cario deg tunnell o lechi o chwarel Richard Garnons yr holl ffordd i’r cei yng Nghaernarfon. Roedd perchnogion nifer o chwareli wedi dod at ei gilydd i gasglu’r cyfalaf, o’r ardal yn bennaf, er mwyn cyd-greu cyfrwng cludiant a oedd yn arloesol yn ei ddydd, y rheilffordd gyhoeddus gyntaf yng ngogledd Cymru a dim ond y nawfed trwy Gymru gyfan. Amlygwyd sgiliau sylweddol y gweithlu lleol wrth godi pontydd ac argloddiau (waeth beth oedd barn Stephenson) a’r rhain yn dal i sefyll hyd heddiw. A chrëwyd adnodd i hybu economi’r fro gyfan, gan gludo glo i’r chwareli a chalch o’r cei i’r ffermydd lleol yn ogystal â’r prif gargo, sef llechi. Gostyngodd cost cludo’r llechi’n syth gan wneud y cynnyrch yn fwy atyniadol o ran pris, ac arweiniodd hyn at dwf sylweddol yn ffyniant yr ardal a phoblogaeth y fro.		Agorodd y lein ar y deuddegfed o Orffennaf 1828, pan redodd trên o chwe wagen yn cario deg tunnell o lechi o chwarel Richard Garnons yr holl ffordd i’r cei yng Nghaernarfon. Roedd perchnogion nifer o chwareli wedi dod at ei gilydd i gasglu’r cyfalaf, o’r ardal yn bennaf, er mwyn cyd-greu cyfrwng cludiant a oedd yn arloesol yn ei ddydd, y rheilffordd gyhoeddus gyntaf yng ngogledd Cymru a dim ond y nawfed trwy Gymru gyfan. Amlygwyd sgiliau sylweddol y gweithlu lleol wrth godi pontydd ac argloddiau (waeth beth oedd barn Stephenson) a’r rhain yn dal i sefyll hyd heddiw. A chrëwyd adnodd i hybu economi’r fro gyfan, gan gludo glo i’r chwareli a chalch o’r cei i’r ffermydd lleol yn ogystal â’r prif gargo, sef llechi. Gostyngodd cost cludo’r llechi’n syth gan wneud y cynnyrch yn fwy atyniadol o ran pris, ac arweiniodd hyn at dwf sylweddol yn ffyniant yr ardal a phoblogaeth y fro.

	Byddai’n werth troi ein sylw am funud at lwybr y cledrau i’r cei o’r chwareli. O Dal-y-sarn adeiladwyd y lein ar hyd ochr y ffordd i Ben-y-groes, heibio [[Tafarn y Stag~~'s Head~~, Pen-y-groes\|Tafarn y Stag]] ([[Siop Griffiths]] wedyn, ac yn awr, caffi cymunedol [[Yr Orsaf]]), ac ar draws y caeau (lle mae Ffordd Haearn Bach yn dynodi’r lein heddiw) nes cyrraedd yn agos at Dyddyn Bengam. O’r fan honno, mae’r [[Lôn Eifion]] bresennol yn dilyn yn fras lwybr y lein yr holl ffordd i gyrion Pont Saint; o’r fan honno aeth y lein trwy dwnnel, ar hyd silff a wnaed yn ochr y llethr uwchben yr afon, yna tros yr afon ar bont haearn ac ymlaen i’r Cei Llechi.		Byddai’n werth troi ein sylw am funud at lwybr y cledrau i’r cei o’r chwareli. O Dal-y-sarn adeiladwyd y lein ar hyd ochr y ffordd i Ben-y-groes, heibio [[Tafarn y Stag, Pen-y-groes\|Tafarn y Stag]] ([[Siop Griffiths]] wedyn, ac yn awr, caffi cymunedol [[Yr Orsaf]]), ac ar draws y caeau (lle mae Ffordd Haearn Bach yn dynodi’r lein heddiw) nes cyrraedd yn agos at Dyddyn Bengam. O’r fan honno, mae’r [[Lôn Eifion]] bresennol yn dilyn yn fras lwybr y lein yr holl ffordd i gyrion Pont Saint; o’r fan honno aeth y lein trwy dwnnel, ar hyd silff a wnaed yn ochr y llethr uwchben yr afon, yna tros yr afon ar bont haearn ac ymlaen i’r Cei Llechi.

	[[Delwedd:Rh nantlle amryw (23).jpg\|bawd\|400px\|de\|Cei Caernarfon gyda wagenni Nantlle, tua 1840]]		[[Delwedd:Rh nantlle amryw (23).jpg\|bawd\|400px\|de\|Cei Caernarfon gyda wagenni Nantlle, tua 1840]]

Irion am 09:28, 16 Mawrth 2020

2020-03-16T09:28:17Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:28, 16 Mawrth 2020
Llinell 15:		Llinell 15:
	Cafwyd yr un tŵf yn nyffrynnoedd Ogwen a Pheris ond roedd y sefyllfa’n bur wahanol yno: roedd y tir mynydd yno dan reolaeth ystadau’r Penrhyn a’r Faenol, a’r chwareli yno’n rhan o’r stadau, tra, yn Nyffryn Nantlle, roedd yna nifer o dirfeddianwyr, ac felly nid oedd gan neb ond y Goron hawl absoliwt dros y tir mynydd. Roedd yno nifer o chwareli - a neb yn cydgordio a threfnu’r farchnad ar gyfer y cynnyrch. Ym 1791, fodd bynnag, sylweddolodd asiant newydd y Goron y gellid cystadlu trwy rwystro’r tyddynwyr rhag cloddio am lechi, a rhoi monopoli i bedwar dyn busnes lleol dros gloddio ar Fynydd Cilgwyn. O hynny ymlaen, dechreuodd y diwydiant ddechrau ffurfioli.		Cafwyd yr un tŵf yn nyffrynnoedd Ogwen a Pheris ond roedd y sefyllfa’n bur wahanol yno: roedd y tir mynydd yno dan reolaeth ystadau’r Penrhyn a’r Faenol, a’r chwareli yno’n rhan o’r stadau, tra, yn Nyffryn Nantlle, roedd yna nifer o dirfeddianwyr, ac felly nid oedd gan neb ond y Goron hawl absoliwt dros y tir mynydd. Roedd yno nifer o chwareli - a neb yn cydgordio a threfnu’r farchnad ar gyfer y cynnyrch. Ym 1791, fodd bynnag, sylweddolodd asiant newydd y Goron y gellid cystadlu trwy rwystro’r tyddynwyr rhag cloddio am lechi, a rhoi monopoli i bedwar dyn busnes lleol dros gloddio ar Fynydd Cilgwyn. O hynny ymlaen, dechreuodd y diwydiant ddechrau ffurfioli.

	Roedd gan chwareli Penrhyn a Dinorwig fantais arall: roeddynt yn perthyn i ystadau oedd yn piau eu porthladdoedd eu hunain, a’r holl diroedd rhwng y chwarel a’r môr a gallent greu ffyrdd ac wedyn reilffyrdd i gludo’r llechi heb ofyn i neb. Gydag unrhyw fusnes cynhyrchu, rhaid wrth fodd hwylus o ddanfon y cynnyrch i’r cwsmer, a dyna lle roedd Dyffryn Nantlle’n wynebu problem: roedd y ffyrdd cyhoeddus yn ddifrifol a rhaid oedd cyrraedd harbwr Caernarfon neu’r Foryd ar hyd-ddynt. Bu rhai cynhyrchwyr yn anfon eu llechi ar gefn ceffyl, tra ceisiai eraill eu cludo i Gaernarfon dros grib y mynydd mewn troliau – ond anodd oedd ateb y galw cynyddol am y cynnyrch. Roedd angen dyn a thri cheffyl am ddiwrnod cyfan i gludo tunnell o lechi'r wyth milltir o’r chwarel i’r cei a hynny’n codi’r pris. Rhyfeddodd un sylwedydd, [[Edmund Hyde-Hall]], fod yna unrhyw elw o gwbl i’w gael rhwng rhenti, costau cynhyrchu a chostau cludo.		Roedd gan chwareli Penrhyn a Dinorwig fantais arall: roeddynt yn perthyn i ystadau oedd yn piau eu porthladdoedd eu hunain, a’r holl diroedd rhwng y chwarel a’r môr a gallent greu ffyrdd ac wedyn reilffyrdd i gludo’r llechi heb ofyn i neb. Gydag unrhyw fusnes cynhyrchu, rhaid wrth fodd hwylus o ddanfon y cynnyrch i’r cwsmer, a dyna lle roedd Dyffryn Nantlle’n wynebu problem: roedd y ffyrdd cyhoeddus yn ddifrifol a rhaid oedd cyrraedd harbwr Caernarfon neu’r Foryd ar hyd-ddynt. Bu rhai cynhyrchwyr yn anfon eu llechi ar gefn ceffyl, tra ceisiai eraill eu cludo i Gaernarfon dros grib y mynydd mewn troliau – ond anodd oedd ateb y galw cynyddol am y cynnyrch. Roedd angen dyn a thri cheffyl am ddiwrnod cyfan i gludo tunnell o lechi'r wyth milltir o’r chwarel i’r cei a hynny’n codi’r pris. Rhyfeddodd un sylwedydd, [[Edmund Hyde Hall]], fod yna unrhyw elw o gwbl i’w gael rhwng rhenti, costau cynhyrchu a chostau cludo.

	Erbyn i asiant y Goron hwyluso un cwmni dros Fynydd Cilgwyn i gyd, roedd ffordd newydd, yr “Hen Lôn” i lawr y dyffryn, ac erbyn 1810 adeiladwyd [[Ffyrdd Tyrpeg\|ffordd dyrpeg]] newydd yr holl ffordd i Gaernarfon. Nododd un sylwedydd mai tollborth Pont Seiont yr ochr [[Pen-y-groes]] i dref Caernarfon oedd “the most productive turnpike in the County. The Superior income arises from carts bringing slates from the [[Llanllyfni]] quarries”. Roedd ffyrdd gwell yn helpu’r diwydiant llechi, fel oedd y gwelliannau a wnaed i harbwr Caernarfon tua’r un pryd. Er bod rhaid cario’r llechi mewn certwyni o hyd, nid oes amheuaeth am gyfraniad y porthladd i dwf chwareli Dyffryn Nantlle yn y cyfnod cynnar hwn. Y syndod yw faint o lechi a gynhyrchwyd dan yr drefn hon: ym 1793, hwyliodd 249 o longau o Gaernarfon gyda llwythi o lechi, 109 ohonynt am borthladdoedd tramor, yn cynnwys rhai yn America.		Erbyn i asiant y Goron hwyluso un cwmni dros Fynydd Cilgwyn i gyd, roedd ffordd newydd, yr “Hen Lôn” i lawr y dyffryn, ac erbyn 1810 adeiladwyd [[Ffyrdd Tyrpeg\|ffordd dyrpeg]] newydd yr holl ffordd i Gaernarfon. Nododd un sylwedydd mai tollborth Pont Seiont yr ochr [[Pen-y-groes]] i dref Caernarfon oedd “the most productive turnpike in the County. The Superior income arises from carts bringing slates from the [[Llanllyfni]] quarries”. Roedd ffyrdd gwell yn helpu’r diwydiant llechi, fel oedd y gwelliannau a wnaed i harbwr Caernarfon tua’r un pryd. Er bod rhaid cario’r llechi mewn certwyni o hyd, nid oes amheuaeth am gyfraniad y porthladd i dwf chwareli Dyffryn Nantlle yn y cyfnod cynnar hwn. Y syndod yw faint o lechi a gynhyrchwyd dan yr drefn hon: ym 1793, hwyliodd 249 o longau o Gaernarfon gyda llwythi o lechi, 109 ohonynt am borthladdoedd tramor, yn cynnwys rhai yn America.

Irion: /* Rhedeg y lein */

2020-03-01T14:57:53Z

Rhedeg y lein

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:57, 1 Mawrth 2020
Llinell 44:		Llinell 44:
	Agorodd y lein ar y deuddegfed o Orffennaf 1828, pan redodd trên o chwe wagen yn cario deg tunnell o lechi o chwarel Richard Garnons yr holl ffordd i’r cei yng Nghaernarfon. Roedd perchnogion nifer o chwareli wedi dod at ei gilydd i gasglu’r cyfalaf, o’r ardal yn bennaf, er mwyn cyd-greu cyfrwng cludiant a oedd yn arloesol yn ei ddydd, y rheilffordd gyhoeddus gyntaf yng ngogledd Cymru a dim ond y nawfed trwy Gymru gyfan. Amlygwyd sgiliau sylweddol y gweithlu lleol wrth godi pontydd ac argloddiau (waeth beth oedd barn Stephenson) a’r rhain yn dal i sefyll hyd heddiw. A chrëwyd adnodd i hybu economi’r fro gyfan, gan gludo glo i’r chwareli a chalch o’r cei i’r ffermydd lleol yn ogystal â’r prif gargo, sef llechi. Gostyngodd cost cludo’r llechi’n syth gan wneud y cynnyrch yn fwy atyniadol o ran pris, ac arweiniodd hyn at dwf sylweddol yn ffyniant yr ardal a phoblogaeth y fro.		Agorodd y lein ar y deuddegfed o Orffennaf 1828, pan redodd trên o chwe wagen yn cario deg tunnell o lechi o chwarel Richard Garnons yr holl ffordd i’r cei yng Nghaernarfon. Roedd perchnogion nifer o chwareli wedi dod at ei gilydd i gasglu’r cyfalaf, o’r ardal yn bennaf, er mwyn cyd-greu cyfrwng cludiant a oedd yn arloesol yn ei ddydd, y rheilffordd gyhoeddus gyntaf yng ngogledd Cymru a dim ond y nawfed trwy Gymru gyfan. Amlygwyd sgiliau sylweddol y gweithlu lleol wrth godi pontydd ac argloddiau (waeth beth oedd barn Stephenson) a’r rhain yn dal i sefyll hyd heddiw. A chrëwyd adnodd i hybu economi’r fro gyfan, gan gludo glo i’r chwareli a chalch o’r cei i’r ffermydd lleol yn ogystal â’r prif gargo, sef llechi. Gostyngodd cost cludo’r llechi’n syth gan wneud y cynnyrch yn fwy atyniadol o ran pris, ac arweiniodd hyn at dwf sylweddol yn ffyniant yr ardal a phoblogaeth y fro.

	Byddai’n werth troi ein sylw am funud at lwybr y cledrau i’r cei o’r chwareli. O Dal-y-sarn adeiladwyd y lein ar hyd ochr y ffordd i Ben-y-groes, heibio [[Tafarn y Stag's Head (Pen-y-groes)\|Tafarn y Stag]] ([[Siop Griffiths]] wedyn, ac yn awr, caffi cymunedol [[Yr Orsaf]]), ac ar draws y caeau (lle mae Ffordd Haearn Bach yn dynodi’r lein heddiw) nes cyrraedd yn agos at Dyddyn Bengam. O’r fan honno, mae’r [[Lôn Eifion]] bresennol yn dilyn yn fras lwybr y lein yr holl ffordd i gyrion Pont Saint; o’r fan honno aeth y lein trwy dwnnel, ar hyd silff a wnaed yn ochr y llethr uwchben yr afon, yna tros yr afon ar bont haearn ac ymlaen i’r Cei Llechi.		Byddai’n werth troi ein sylw am funud at lwybr y cledrau i’r cei o’r chwareli. O Dal-y-sarn adeiladwyd y lein ar hyd ochr y ffordd i Ben-y-groes, heibio [[Tafarn y Stag's Head, Pen-y-groes\|Tafarn y Stag]] ([[Siop Griffiths]] wedyn, ac yn awr, caffi cymunedol [[Yr Orsaf]]), ac ar draws y caeau (lle mae Ffordd Haearn Bach yn dynodi’r lein heddiw) nes cyrraedd yn agos at Dyddyn Bengam. O’r fan honno, mae’r [[Lôn Eifion]] bresennol yn dilyn yn fras lwybr y lein yr holl ffordd i gyrion Pont Saint; o’r fan honno aeth y lein trwy dwnnel, ar hyd silff a wnaed yn ochr y llethr uwchben yr afon, yna tros yr afon ar bont haearn ac ymlaen i’r Cei Llechi.

	[[Delwedd:Rh nantlle amryw (23).jpg\|bawd\|400px\|de\|Cei Caernarfon gyda wagenni Nantlle, tua 1840]]		[[Delwedd:Rh nantlle amryw (23).jpg\|bawd\|400px\|de\|Cei Caernarfon gyda wagenni Nantlle, tua 1840]]

Irion: /* Rhedeg y lein */

2020-03-01T14:56:56Z

Rhedeg y lein

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:56, 1 Mawrth 2020
Llinell 44:		Llinell 44:
	Agorodd y lein ar y deuddegfed o Orffennaf 1828, pan redodd trên o chwe wagen yn cario deg tunnell o lechi o chwarel Richard Garnons yr holl ffordd i’r cei yng Nghaernarfon. Roedd perchnogion nifer o chwareli wedi dod at ei gilydd i gasglu’r cyfalaf, o’r ardal yn bennaf, er mwyn cyd-greu cyfrwng cludiant a oedd yn arloesol yn ei ddydd, y rheilffordd gyhoeddus gyntaf yng ngogledd Cymru a dim ond y nawfed trwy Gymru gyfan. Amlygwyd sgiliau sylweddol y gweithlu lleol wrth godi pontydd ac argloddiau (waeth beth oedd barn Stephenson) a’r rhain yn dal i sefyll hyd heddiw. A chrëwyd adnodd i hybu economi’r fro gyfan, gan gludo glo i’r chwareli a chalch o’r cei i’r ffermydd lleol yn ogystal â’r prif gargo, sef llechi. Gostyngodd cost cludo’r llechi’n syth gan wneud y cynnyrch yn fwy atyniadol o ran pris, ac arweiniodd hyn at dwf sylweddol yn ffyniant yr ardal a phoblogaeth y fro.		Agorodd y lein ar y deuddegfed o Orffennaf 1828, pan redodd trên o chwe wagen yn cario deg tunnell o lechi o chwarel Richard Garnons yr holl ffordd i’r cei yng Nghaernarfon. Roedd perchnogion nifer o chwareli wedi dod at ei gilydd i gasglu’r cyfalaf, o’r ardal yn bennaf, er mwyn cyd-greu cyfrwng cludiant a oedd yn arloesol yn ei ddydd, y rheilffordd gyhoeddus gyntaf yng ngogledd Cymru a dim ond y nawfed trwy Gymru gyfan. Amlygwyd sgiliau sylweddol y gweithlu lleol wrth godi pontydd ac argloddiau (waeth beth oedd barn Stephenson) a’r rhain yn dal i sefyll hyd heddiw. A chrëwyd adnodd i hybu economi’r fro gyfan, gan gludo glo i’r chwareli a chalch o’r cei i’r ffermydd lleol yn ogystal â’r prif gargo, sef llechi. Gostyngodd cost cludo’r llechi’n syth gan wneud y cynnyrch yn fwy atyniadol o ran pris, ac arweiniodd hyn at dwf sylweddol yn ffyniant yr ardal a phoblogaeth y fro.

	Byddai’n werth troi ein sylw am funud at lwybr y cledrau i’r cei o’r chwareli. O Dal-y-sarn adeiladwyd y lein ar hyd ochr y ffordd i Ben-y-groes, heibio [[Tafarn y Stag's Head (Pen-y-groes) \|Tafarn y Stag]] ([[Siop Griffiths]] wedyn, ac yn awr, caffi cymunedol [[Yr Orsaf]]), ac ar draws y caeau (lle mae Ffordd Haearn Bach yn dynodi’r lein heddiw) nes cyrraedd yn agos at Dyddyn Bengam. O’r fan honno, mae’r [[Lôn Eifion]] bresennol yn dilyn yn fras lwybr y lein yr holl ffordd i gyrion Pont Saint; o’r fan honno aeth y lein trwy dwnnel, ar hyd silff a wnaed yn ochr y llethr uwchben yr afon, yna tros yr afon ar bont haearn ac ymlaen i’r Cei Llechi.		Byddai’n werth troi ein sylw am funud at lwybr y cledrau i’r cei o’r chwareli. O Dal-y-sarn adeiladwyd y lein ar hyd ochr y ffordd i Ben-y-groes, heibio [[Tafarn y Stag's Head (Pen-y-groes)\|Tafarn y Stag]] ([[Siop Griffiths]] wedyn, ac yn awr, caffi cymunedol [[Yr Orsaf]]), ac ar draws y caeau (lle mae Ffordd Haearn Bach yn dynodi’r lein heddiw) nes cyrraedd yn agos at Dyddyn Bengam. O’r fan honno, mae’r [[Lôn Eifion]] bresennol yn dilyn yn fras lwybr y lein yr holl ffordd i gyrion Pont Saint; o’r fan honno aeth y lein trwy dwnnel, ar hyd silff a wnaed yn ochr y llethr uwchben yr afon, yna tros yr afon ar bont haearn ac ymlaen i’r Cei Llechi.

	[[Delwedd:Rh nantlle amryw (23).jpg\|bawd\|400px\|de\|Cei Caernarfon gyda wagenni Nantlle, tua 1840]]		[[Delwedd:Rh nantlle amryw (23).jpg\|bawd\|400px\|de\|Cei Caernarfon gyda wagenni Nantlle, tua 1840]]

Irion am 14:56, 1 Mawrth 2020

2020-03-01T14:56:23Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:56, 1 Mawrth 2020
Llinell 44:		Llinell 44:
	Agorodd y lein ar y deuddegfed o Orffennaf 1828, pan redodd trên o chwe wagen yn cario deg tunnell o lechi o chwarel Richard Garnons yr holl ffordd i’r cei yng Nghaernarfon. Roedd perchnogion nifer o chwareli wedi dod at ei gilydd i gasglu’r cyfalaf, o’r ardal yn bennaf, er mwyn cyd-greu cyfrwng cludiant a oedd yn arloesol yn ei ddydd, y rheilffordd gyhoeddus gyntaf yng ngogledd Cymru a dim ond y nawfed trwy Gymru gyfan. Amlygwyd sgiliau sylweddol y gweithlu lleol wrth godi pontydd ac argloddiau (waeth beth oedd barn Stephenson) a’r rhain yn dal i sefyll hyd heddiw. A chrëwyd adnodd i hybu economi’r fro gyfan, gan gludo glo i’r chwareli a chalch o’r cei i’r ffermydd lleol yn ogystal â’r prif gargo, sef llechi. Gostyngodd cost cludo’r llechi’n syth gan wneud y cynnyrch yn fwy atyniadol o ran pris, ac arweiniodd hyn at dwf sylweddol yn ffyniant yr ardal a phoblogaeth y fro.		Agorodd y lein ar y deuddegfed o Orffennaf 1828, pan redodd trên o chwe wagen yn cario deg tunnell o lechi o chwarel Richard Garnons yr holl ffordd i’r cei yng Nghaernarfon. Roedd perchnogion nifer o chwareli wedi dod at ei gilydd i gasglu’r cyfalaf, o’r ardal yn bennaf, er mwyn cyd-greu cyfrwng cludiant a oedd yn arloesol yn ei ddydd, y rheilffordd gyhoeddus gyntaf yng ngogledd Cymru a dim ond y nawfed trwy Gymru gyfan. Amlygwyd sgiliau sylweddol y gweithlu lleol wrth godi pontydd ac argloddiau (waeth beth oedd barn Stephenson) a’r rhain yn dal i sefyll hyd heddiw. A chrëwyd adnodd i hybu economi’r fro gyfan, gan gludo glo i’r chwareli a chalch o’r cei i’r ffermydd lleol yn ogystal â’r prif gargo, sef llechi. Gostyngodd cost cludo’r llechi’n syth gan wneud y cynnyrch yn fwy atyniadol o ran pris, ac arweiniodd hyn at dwf sylweddol yn ffyniant yr ardal a phoblogaeth y fro.

	Byddai’n werth troi ein sylw am funud at lwybr y cledrau i’r cei o’r chwareli. O Dal-y-sarn adeiladwyd y lein ar hyd ochr y ffordd i Ben-y-groes, heibio [[Tafarn y Stag (Pen-y-groes)\|Tafarn y Stag]] ([[Siop Griffiths]] wedyn, ac yn awr, caffi cymunedol [[Yr Orsaf]]), ac ar draws y caeau (lle mae Ffordd Haearn Bach yn dynodi’r lein heddiw) nes cyrraedd yn agos at Dyddyn Bengam. O’r fan honno, mae’r [[Lôn Eifion]] bresennol yn dilyn yn fras lwybr y lein yr holl ffordd i gyrion Pont Saint; o’r fan honno aeth y lein trwy dwnnel, ar hyd silff a wnaed yn ochr y llethr uwchben yr afon, yna tros yr afon ar bont haearn ac ymlaen i’r Cei Llechi.		Byddai’n werth troi ein sylw am funud at lwybr y cledrau i’r cei o’r chwareli. O Dal-y-sarn adeiladwyd y lein ar hyd ochr y ffordd i Ben-y-groes, heibio [[Tafarn y Stag's Head (Pen-y-groes) \|Tafarn y Stag]] ([[Siop Griffiths]] wedyn, ac yn awr, caffi cymunedol [[Yr Orsaf]]), ac ar draws y caeau (lle mae Ffordd Haearn Bach yn dynodi’r lein heddiw) nes cyrraedd yn agos at Dyddyn Bengam. O’r fan honno, mae’r [[Lôn Eifion]] bresennol yn dilyn yn fras lwybr y lein yr holl ffordd i gyrion Pont Saint; o’r fan honno aeth y lein trwy dwnnel, ar hyd silff a wnaed yn ochr y llethr uwchben yr afon, yna tros yr afon ar bont haearn ac ymlaen i’r Cei Llechi.

	[[Delwedd:Rh nantlle amryw (23).jpg\|bawd\|400px\|de\|Cei Caernarfon gyda wagenni Nantlle, tua 1840]]		[[Delwedd:Rh nantlle amryw (23).jpg\|bawd\|400px\|de\|Cei Caernarfon gyda wagenni Nantlle, tua 1840]]

Irion am 20:55, 27 Chwefror 2020

2020-02-27T20:55:54Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 21:55, 27 Chwefror 2020
Llinell 44:		Llinell 44:
	Agorodd y lein ar y deuddegfed o Orffennaf 1828, pan redodd trên o chwe wagen yn cario deg tunnell o lechi o chwarel Richard Garnons yr holl ffordd i’r cei yng Nghaernarfon. Roedd perchnogion nifer o chwareli wedi dod at ei gilydd i gasglu’r cyfalaf, o’r ardal yn bennaf, er mwyn cyd-greu cyfrwng cludiant a oedd yn arloesol yn ei ddydd, y rheilffordd gyhoeddus gyntaf yng ngogledd Cymru a dim ond y nawfed trwy Gymru gyfan. Amlygwyd sgiliau sylweddol y gweithlu lleol wrth godi pontydd ac argloddiau (waeth beth oedd barn Stephenson) a’r rhain yn dal i sefyll hyd heddiw. A chrëwyd adnodd i hybu economi’r fro gyfan, gan gludo glo i’r chwareli a chalch o’r cei i’r ffermydd lleol yn ogystal â’r prif gargo, sef llechi. Gostyngodd cost cludo’r llechi’n syth gan wneud y cynnyrch yn fwy atyniadol o ran pris, ac arweiniodd hyn at dwf sylweddol yn ffyniant yr ardal a phoblogaeth y fro.		Agorodd y lein ar y deuddegfed o Orffennaf 1828, pan redodd trên o chwe wagen yn cario deg tunnell o lechi o chwarel Richard Garnons yr holl ffordd i’r cei yng Nghaernarfon. Roedd perchnogion nifer o chwareli wedi dod at ei gilydd i gasglu’r cyfalaf, o’r ardal yn bennaf, er mwyn cyd-greu cyfrwng cludiant a oedd yn arloesol yn ei ddydd, y rheilffordd gyhoeddus gyntaf yng ngogledd Cymru a dim ond y nawfed trwy Gymru gyfan. Amlygwyd sgiliau sylweddol y gweithlu lleol wrth godi pontydd ac argloddiau (waeth beth oedd barn Stephenson) a’r rhain yn dal i sefyll hyd heddiw. A chrëwyd adnodd i hybu economi’r fro gyfan, gan gludo glo i’r chwareli a chalch o’r cei i’r ffermydd lleol yn ogystal â’r prif gargo, sef llechi. Gostyngodd cost cludo’r llechi’n syth gan wneud y cynnyrch yn fwy atyniadol o ran pris, ac arweiniodd hyn at dwf sylweddol yn ffyniant yr ardal a phoblogaeth y fro.

	Byddai’n werth troi ein sylw am funud at lwybr y cledrau i’r cei o’r chwareli. O Dal-y-sarn adeiladwyd y lein ar hyd ochr y ffordd i Ben-y-groes, heibio [[Tafarn y Stag]] ([[Siop Griffiths]] ~~erbyn hyn~~), ac ar draws y caeau (lle mae Ffordd Haearn Bach yn dynodi’r lein heddiw) nes cyrraedd yn agos at Dyddyn Bengam. O’r fan honno, mae’r [[Lôn Eifion]] bresennol yn dilyn yn fras lwybr y lein yr holl ffordd i gyrion Pont Saint; o’r fan honno aeth y lein trwy dwnnel, ar hyd silff a wnaed yn ochr y llethr uwchben yr afon, yna tros yr afon ar bont haearn ac ymlaen i’r Cei Llechi.		Byddai’n werth troi ein sylw am funud at lwybr y cledrau i’r cei o’r chwareli. O Dal-y-sarn adeiladwyd y lein ar hyd ochr y ffordd i Ben-y-groes, heibio [[Tafarn y Stag (Pen-y-groes)\|Tafarn y Stag]] ([[Siop Griffiths]] wedyn, ac yn awr, caffi cymunedol [[Yr Orsaf]]), ac ar draws y caeau (lle mae Ffordd Haearn Bach yn dynodi’r lein heddiw) nes cyrraedd yn agos at Dyddyn Bengam. O’r fan honno, mae’r [[Lôn Eifion]] bresennol yn dilyn yn fras lwybr y lein yr holl ffordd i gyrion Pont Saint; o’r fan honno aeth y lein trwy dwnnel, ar hyd silff a wnaed yn ochr y llethr uwchben yr afon, yna tros yr afon ar bont haearn ac ymlaen i’r Cei Llechi.

	[[Delwedd:Rh nantlle amryw (23).jpg\|bawd\|400px\|de\|Cei Caernarfon gyda wagenni Nantlle, tua 1840]]		[[Delwedd:Rh nantlle amryw (23).jpg\|bawd\|400px\|de\|Cei Caernarfon gyda wagenni Nantlle, tua 1840]]

Irion: /* Thomas Savin */

2020-02-11T09:32:34Z

Thomas Savin

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:32, 11 Chwefror 2020
Llinell 112:		Llinell 112:
	Yng nghanol y prysurdeb hwn, methodd banc y cwmni ac aeth Savin yn fethdalwr, gan fod ei gyfoeth i raddau helaeth mewn cyfranddaliadau nifer o reilffyrdd oedd eto heb eu hagor ac felly heb fagu gwerth. Serch hynny, yng ngeiriau’r Faner: “Yr ydym yn credu na atelir yr un o gytundebau Mr. Savin, ac y gwthir rhai sydd bron wedi eu gorphen ymlaen gyda phob bywiogrwydd” – a felly y bu.		Yng nghanol y prysurdeb hwn, methodd banc y cwmni ac aeth Savin yn fethdalwr, gan fod ei gyfoeth i raddau helaeth mewn cyfranddaliadau nifer o reilffyrdd oedd eto heb eu hagor ac felly heb fagu gwerth. Serch hynny, yng ngeiriau’r Faner: “Yr ydym yn credu na atelir yr un o gytundebau Mr. Savin, ac y gwthir rhai sydd bron wedi eu gorphen ymlaen gyda phob bywiogrwydd” – a felly y bu.

	Nid oedd Savin yn anwybyddu hen gwsmeriaid lein Nantlle, sef y chwareli. Am y tro, yr oedd y cledrau cul gyda’r ryns o wagenni o’r chwareli i’w gweld , ac i’w clywed, yn rymblan trwy strydoedd Pen-y-groes a Thal-y-sarn ac fel rhan o’r gwaith ar y lein fawr crëwyd cei arbennig ger [[~~Seidin~~ Tyddyn Bengam\|~~Tyddytn~~ Bengam]] lle gwyrai’r lein lydan newydd i ffwrdd oddi ar lwybr lein Nantlle am y tro olaf ar ei ffordd i Afon Wen. Byddai wagenni’r hen lein yn dod o’r chwareli trwy ganol Pen-y-groes fel o’r blaen, ac yn Nhyddyn Bengam byddai wagenni bach yn cael eu rhoi ar hen wagenni balast y lein fawr, tair fach ar bob wagen fawr. O’r fan honno fe’u cludid at ddiwedd y lein fawr newydd yng Ngorsaf Pant (nid nepell o fferm Hendy a Fron-goch) lle byddai’r wagenni bach yn mynd yn ôl ar gledrau cul Rheilffordd Nantlle am y gweddill o’r siwrnai i’r cei - gwnaed hyn heb gost ychwanegol i'r chwareli a yrrai eu wagenni eu hunain i lawr y lein. Nid oedd y drefn newydd yn ddelfrydol: roedd hi’n arafu pethau, yr oedd mwy o lechi’n malu a rhai’n cael eu dwyn, a dychwelodd ambell i chwarel at ddanfon eu cynnyrch ar hyd y lôn.		Nid oedd Savin yn anwybyddu hen gwsmeriaid lein Nantlle, sef y chwareli. Am y tro, yr oedd y cledrau cul gyda’r ryns o wagenni o’r chwareli i’w gweld , ac i’w clywed, yn rymblan trwy strydoedd Pen-y-groes a Thal-y-sarn ac fel rhan o’r gwaith ar y lein fawr crëwyd cei arbennig ger [[Seidins Tyddyn Bengam\|Tyddyn Bengam]] lle gwyrai’r lein lydan newydd i ffwrdd oddi ar lwybr lein Nantlle am y tro olaf ar ei ffordd i Afon Wen. Byddai wagenni’r hen lein yn dod o’r chwareli trwy ganol Pen-y-groes fel o’r blaen, ac yn Nhyddyn Bengam byddai wagenni bach yn cael eu rhoi ar hen wagenni balast y lein fawr, tair fach ar bob wagen fawr. O’r fan honno fe’u cludid at ddiwedd y lein fawr newydd yng Ngorsaf Pant (nid nepell o fferm Hendy a Fron-goch) lle byddai’r wagenni bach yn mynd yn ôl ar gledrau cul Rheilffordd Nantlle am y gweddill o’r siwrnai i’r cei - gwnaed hyn heb gost ychwanegol i'r chwareli a yrrai eu wagenni eu hunain i lawr y lein. Nid oedd y drefn newydd yn ddelfrydol: roedd hi’n arafu pethau, yr oedd mwy o lechi’n malu a rhai’n cael eu dwyn, a dychwelodd ambell i chwarel at ddanfon eu cynnyrch ar hyd y lôn.

	==Damwain Bryncir==		==Damwain Bryncir==

Irion am 12:12, 25 Mawrth 2019

2019-03-25T12:12:50Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:12, 25 Mawrth 2019
Llinell 2:		Llinell 2:
	{\| style="float:right;border:8px solid gray;background: yellow;padding:5px;width:1050px"		{\| style="float:right;border:8px solid gray;background: yellow;padding:5px;width:1050px"
	\|'''Mae'r dudalen hon wedi ei diogelu''' gan ei bod yn destun darlith a draddodwyd fel rhif 52 yn y gyfres o '''Ddarlithiau Llyfrgell Pen-y-groes''' Os byddwch am ychwanegu ffeithiau, neu gywiro unrhyw camsyniad, anfonwch e-bost at wiciuwchgwyrfai@talktalk.net neu nodwch eich sylwadau ar y dudalen sgwrs, ar gyfer sylw gan y Gweinyddwyr. Gellwch hefyd nodi gwybodaeth ychanegol ar dudalen briodol cyffredinol, megis [[Rheilffordd Nantlle]], [[Rheilffordd Sir Gaernarfon]] ac ati.		\|'''Mae'r dudalen hon wedi ei diogelu''' gan ei bod yn destun darlith a draddodwyd fel rhif 52 yn y gyfres o '''Ddarlithiau Llyfrgell Pen-y-groes''' Os byddwch am ychwanegu ffeithiau, neu gywiro unrhyw camsyniad, anfonwch e-bost at wiciuwchgwyrfai@talktalk.net neu nodwch eich sylwadau ar y dudalen sgwrs, ar gyfer sylw gan y Gweinyddwyr. Gellwch hefyd nodi gwybodaeth ychanegol ar dudalen briodol cyffredinol, megis [[Rheilffordd Nantlle]], [[Rheilffordd Sir Gaernarfon]] ac ati.
	Mae dolennau at ~~dudalenni~~ eraill yn gweithio yn yr un modd ag ar dudalennau eraill.		Mae dolennau at dudalennau eraill yn gweithio yn yr un modd ag ar dudalennau eraill.

	\|-		\|-

Irion: Dadwneud y golygiad 5214 gan Heulfryn (Sgwrs | cyfraniadau)

2019-02-11T19:04:47Z

Dadwneud y golygiad 5214 gan Heulfryn (Sgwrs | cyfraniadau)

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 20:04, 11 Chwefror 2019
Llinell 1:		Llinell 1:

			{\| style="float:right;border:8px solid gray;background: yellow;padding:5px;width:1050px"
			\|'''Mae'r dudalen hon wedi ei diogelu''' gan ei bod yn destun darlith a draddodwyd fel rhif 52 yn y gyfres o '''Ddarlithiau Llyfrgell Pen-y-groes''' Os byddwch am ychwanegu ffeithiau, neu gywiro unrhyw camsyniad, anfonwch e-bost at wiciuwchgwyrfai@talktalk.net neu nodwch eich sylwadau ar y dudalen sgwrs, ar gyfer sylw gan y Gweinyddwyr. Gellwch hefyd nodi gwybodaeth ychanegol ar dudalen briodol cyffredinol, megis [[Rheilffordd Nantlle]], [[Rheilffordd Sir Gaernarfon]] ac ati.
			Mae dolennau at dudalenni eraill yn gweithio yn yr un modd ag ar dudalennau eraill.

			\|-
			\|}


	==Dyffryn Nantlle a'r chwareli cynnar==		==Dyffryn Nantlle a'r chwareli cynnar==

Irion am 19:02, 11 Chwefror 2019

2019-02-11T19:02:55Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 20:02, 11 Chwefror 2019
Llinell 1:		Llinell 1:

	~~{\| style="float:right;border:8px solid gray;background: yellow;padding:5px;width:1050px"~~
	\|'''Mae'r dudalen hon wedi ei diogelu''' gan ei bod yn destun darlith a draddodwyd fel rhif 52 yn y gyfres o '''Ddarlithiau Llyfrgell Pen-y-groes''' Os byddwch am ychwanegu ffeithiau, neu gywiro unrhyw camsyniad, anfonwch e-bost at wiciuwchgwyrfai@talktalk.net neu nodwch eich sylwadau ar y dudalen sgwrs, ar gyfer sylw gan y Gweinyddwyr. Gellwch hefyd nodi gwybodaeth ychanegol ar dudalen briodol cyffredinol, megis [[Rheilffordd Nantlle]], [[Rheilffordd Sir Gaernarfon]] ac ati.
	~~Mae dolennau at dudalenni eraill yn gweithio yn yr un modd ag ar dudalennau eraill.~~

	\|-
	\|}


	==Dyffryn Nantlle a'r chwareli cynnar==		==Dyffryn Nantlle a'r chwareli cynnar==