Rhedynog Felen - Hanes golygu

Irion am 12:23, 20 Hydref 2023

2023-10-20T12:23:37Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:23, 20 Hydref 2023
Llinell 7:		Llinell 7:
	==Tir eglwysig==		==Tir eglwysig==

	Mae siartrau Abaty Aberconwy yn dangos hanes Rhedynog, sef boid hen fynachdy Cymreig wedi bodoli ar y safle am ychydig flynyddoedd cyn symud i Aberconwy ar ddiwedd y 12g.. Mae cyfeiriad i’r lle yma hefyd yn dyddio i 1180, ym ''Mrut y Tywysogion'', fel lle diogel dan nawdd Tywysogion Gwynedd, sydd yn awgrymu bod rhai o leiaf o fynaich Ystrad Fflur wedi symud yna. Mae'r siartr hefyd yn awgyrumu i’r lleoliad gael ei roi yn rodd i fynachod Aberconwy ym 1198 gan Llywelyn ab Iorwerth, gan ei fod yn cael ei chysylltu â’r Abaty yn aml. Os yw hyn yn gywir, mae’n cryfhau’r ddadl fod y lle yma wedi bod yn fynachdy ei hun ar un cyfnod. Fel y ~~traddodiad, fyddai’r~~ sefydliad ~~yma mewn~~ angen ~~i gael~~ ei fferm ei hun, neu ‘cwirt’/’cwrt’ fel y gelwir. Mae’r ffaith fod [[Cefn Hengwrt]] a Beudy Gwyn (yn cyfeirio, mae'n debyg, at y Brodyr Gwynion fel y gelwid y mynaich) yn agos i Redynog Felen felly yn dangos fod yr angen yma wedi bodoli ar un cyfnod, a bod y lle'n fferm a fyddai'n cyflenwi bwyd a/neu incwm i fynaich Aberconwy, a hynny hyd at ddiddymiad y mynachlogydd ym 1536.		Mae siartrau [[Abaty Aberconwy]] yn dangos hanes Rhedynog, sef boid hen fynachdy Cymreig wedi bodoli ar y safle am ychydig flynyddoedd cyn symud i Aberconwy ar ddiwedd y 12g.. Mae cyfeiriad i’r lle yma hefyd yn dyddio i 1180, ym ''Mrut y Tywysogion'', fel lle diogel dan nawdd Tywysogion Gwynedd, sydd yn awgrymu bod rhai o leiaf o fynaich Ystrad Fflur wedi symud yna. Mae'r siartr hefyd yn awgyrumu i’r lleoliad gael ei roi yn rodd i fynachod Aberconwy ym 1198 gan Llywelyn ab Iorwerth, gan ei fod yn cael ei chysylltu â’r Abaty yn aml. Os yw hyn yn gywir, mae’n cryfhau’r ddadl fod y lle yma wedi bod yn fynachdy ei hun ar un cyfnod. Fel oedd yn arferol, byddai ar y sefydliad hwn angen ei fferm ei hun, neu ‘cwirt’/’cwrt’ fel y gelwir. Mae’r ffaith fod [[Cefn Hengwrt]] a Beudy Gwyn (yn cyfeirio, mae'n debyg, at y Brodyr Gwynion fel y gelwid y mynaich) yn agos i Redynog Felen felly yn dangos fod yr angen yma wedi bodoli ar un cyfnod, a bod y lle'n fferm a fyddai'n cyflenwi bwyd a/neu incwm i fynaich Aberconwy, a hynny hyd at ddiddymiad y mynachlogydd ym 1536.

	==Y Drefgordd==		==Y Drefgordd==

Irion am 14:28, 28 Ionawr 2023

2023-01-28T14:28:19Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:28, 28 Ionawr 2023
Llinell 42:		Llinell 42:
	[[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith]]		[[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith]]
	[[Categori:Israniadau gwladol]]		[[Categori:Israniadau gwladol]]
			[[Categori:Tai nodedig]]

Irion am 12:50, 12 Ionawr 2023

2023-01-12T12:50:42Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:50, 12 Ionawr 2023
Llinell 18:		Llinell 18:
	Pan gymerodd y brenin Harri VIII berchnogaeth ar y lle ym 1536, fe roddodd Redynog Felen ar brydles i Huw Puleston o Gaernarfon, er i ddyn o'r enw William ap Dafydd ap Siencyn honni fod ganddo brydles gan y mynaich eisoes am gyfnod o 34 mlnedd, er na lwyddodd i brofi ei honaid. Gwerthodd y Goron y lle i Gruffydd Davies AS ym 1557. Roedd o wedi bod yn aelod seneddol dros fwrdeisdrefi'r sir ym 1553, yn un o brif ynadon y sir ac yn uchel siryf dair gwaith. Mab Caerhun yn Nyffryn Conwy ydoedd, nid nepell o safle [[Abaty Aberconwy]] ac efallai dyna'r rheswm pam y dangosodd ddiddordeb yn Rhedynog Felen, oedd yn bell o'i gartref wedi iddo farw ym 1583 neu'n fuan wedyn. Beth bynnag, bu Rhedynog yn eiddo i'w ei deulu am gyfnod. Nid oedd trigolion trefgordd Rhedynog yn hapus gyda hyn a fe gawsant eu cyhuddo (a hynny heb sail mae'n debyg) o ysbeilio'r tiroedd o'r coed ac ati a fyddai wedi rhoi elw i'r perchennog newydd. Gan fod y tir mor bell o'i gartref, fe'i gosodwyd ar brydles i Morgan ap Harri o Lanwnda am dymor sydd heb ei gofnodi, a hynny rywbryd cyn 1576.		Pan gymerodd y brenin Harri VIII berchnogaeth ar y lle ym 1536, fe roddodd Redynog Felen ar brydles i Huw Puleston o Gaernarfon, er i ddyn o'r enw William ap Dafydd ap Siencyn honni fod ganddo brydles gan y mynaich eisoes am gyfnod o 34 mlnedd, er na lwyddodd i brofi ei honaid. Gwerthodd y Goron y lle i Gruffydd Davies AS ym 1557. Roedd o wedi bod yn aelod seneddol dros fwrdeisdrefi'r sir ym 1553, yn un o brif ynadon y sir ac yn uchel siryf dair gwaith. Mab Caerhun yn Nyffryn Conwy ydoedd, nid nepell o safle [[Abaty Aberconwy]] ac efallai dyna'r rheswm pam y dangosodd ddiddordeb yn Rhedynog Felen, oedd yn bell o'i gartref wedi iddo farw ym 1583 neu'n fuan wedyn. Beth bynnag, bu Rhedynog yn eiddo i'w ei deulu am gyfnod. Nid oedd trigolion trefgordd Rhedynog yn hapus gyda hyn a fe gawsant eu cyhuddo (a hynny heb sail mae'n debyg) o ysbeilio'r tiroedd o'r coed ac ati a fyddai wedi rhoi elw i'r perchennog newydd. Gan fod y tir mor bell o'i gartref, fe'i gosodwyd ar brydles i Morgan ap Harri o Lanwnda am dymor sydd heb ei gofnodi, a hynny rywbryd cyn 1576.

	Mae Rhedynog Felen erbyn hyn yn enw ar hen annedd a fferm yn rhan isaf plwyf [[Llanwnda]], a cheir cyfeiriad cynnar i’r lleoliad yma o ~~gwmpas 1673~~. Heddiw mae ffermdy yn ogystal a thŷ swmpus ar y safle. Ceir yr ysgrif ‘1673 I L A’ ar lechen yn y tŷ, a chredir i hyn fod yn gyfeiriad at ei pherchnogion - roedd Lewis Jones yn berchennog ar y lle ym 1673, a byddai "A" yn cyfeirio at enw ei wraig (sydd yn anhysbys er y credai [[W. Gilbert Williams]] mai merch Tŷ Hen, Llanwnda oedd hi. ~~Roedd y sefydliad hwn hefyd yn drefgordd ac yn le~~ o ~~statws a pwysigrwydd sylweddol yn yr ardal~~.		Mae Rhedynog Felen erbyn hyn yn enw ar hen annedd a fferm yn rhan isaf plwyf [[Llanwnda]], a cheir cyfeiriad cynnar i’r lleoliad yma ym 1640, pan oedd o'n eiddo i Thomas ap Ievan. Ceir sôn yn ei ewyllys am drwsio'r "hen dŷ", sydd yn awgrymu bod tŷ eithaf newydd ar y safle y pryd hynny hefyd. Heddiw mae ffermdy yn ogystal a thŷ swmpus ar y safle. Ceir yr ysgrif ‘1673 I L A’ ar lechen yn y tŷ, a chredir i hyn fod yn gyfeiriad at ei pherchnogion - roedd Lewis Jones yn berchennog ar y lle ym 1673, a byddai "A" yn cyfeirio at enw ei wraig (sydd yn anhysbys er y credai [[W. Gilbert Williams]] mai merch Tŷ Hen, Llanwnda oedd hi. Dichon mai ŵyr i Thomas ap Ievan oedd Lewis Jones, gan fod merch Thomas, Catherine, wedi priodi â dyn o'r enw Griffith Jones.

	Mae tir Rhedynogfelen wedi bod yn nwylo rhai o deuluoedd nodedig y Sir ar adegau, cyn cael ei werthu ymlaen a’i hollti mewn maint pob tro. Tybir mai hyn yw achos y ffaith fod ei statws a’r cof ohoni fel lleoliad pwysig wedi diflannu.		Mae tir Rhedynogfelen wedi bod yn nwylo rhai o deuluoedd nodedig y Sir ar adegau, cyn cael ei werthu ymlaen a’i hollti mewn maint pob tro. Tybir mai hyn yw achos y ffaith fod ei statws a’r cof ohoni fel lleoliad pwysig wedi diflannu.
Llinell 29:		Llinell 29:

	Ll.G.C., Ewyllys Morgan ap Harrye, B1576/1		Ll.G.C., Ewyllys Morgan ap Harrye, B1576/1

			Ll.G.C., Ewyllys Thomas ap Ievan, B/1641/44

	Williams, W. Gilbert ''Moel Tryfan i’r Traeth: Erthyglau ar hanes plwyfi Llanwnda a Llandwrog'' (Cyhoeddiadau Mei, Penygroes 1983)		Williams, W. Gilbert ''Moel Tryfan i’r Traeth: Erthyglau ar hanes plwyfi Llanwnda a Llandwrog'' (Cyhoeddiadau Mei, Penygroes 1983)

Irion am 12:08, 12 Ionawr 2023

2023-01-12T12:08:19Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:08, 12 Ionawr 2023
Llinell 16:		Llinell 16:
	==Perchenogaeth==		==Perchenogaeth==

	Pan gymerodd y brenin Harri VIII berchnogaeth ar y lle ym 1536, fe roddodd Redynog Felen ar brydles i Huw Puleston o Gaernarfon, er i ddyn o'r enw William ap Dafydd ap Siencyn honni fod ganddo brydles gan y mynaich eisoes am gyfnod o 34 mlnedd, er na lwyddodd i brofi ei honaid. Gwerthodd y Goron y lle i Gruffydd Davies AS ym 1557. Roedd o wedi bod yn aelod seneddol dros fwrdeisdrefi'r sir ym 1553, yn un o brif ynadon y sir ac yn uchel siryf dair gwaith. Mab Caerhun yn Nyffryn Conwy ydoedd, nid nepell o safle [[Abaty Aberconwy]] ac efallai dyna'r rheswm pam y dangosodd ddiddordeb yn Rhedynog Felen, oedd yn bell o'i gartref wedi iddo farw ym 1583 neu'n fuan wedyn. Beth bynnag, bu Rhedynog yn eiddo i'w ei deulu am gyfnod. Nid oedd trigolion trefgordd Rhedynog yn hapus gyda hyn a fe gawsant eu cyhuddo (a hynny heb sail mae'n debyg) o ysbeilio'r tiroedd o'r coed ac ati a fyddai wedi rhoi elw i'r perchennog newydd.		Pan gymerodd y brenin Harri VIII berchnogaeth ar y lle ym 1536, fe roddodd Redynog Felen ar brydles i Huw Puleston o Gaernarfon, er i ddyn o'r enw William ap Dafydd ap Siencyn honni fod ganddo brydles gan y mynaich eisoes am gyfnod o 34 mlnedd, er na lwyddodd i brofi ei honaid. Gwerthodd y Goron y lle i Gruffydd Davies AS ym 1557. Roedd o wedi bod yn aelod seneddol dros fwrdeisdrefi'r sir ym 1553, yn un o brif ynadon y sir ac yn uchel siryf dair gwaith. Mab Caerhun yn Nyffryn Conwy ydoedd, nid nepell o safle [[Abaty Aberconwy]] ac efallai dyna'r rheswm pam y dangosodd ddiddordeb yn Rhedynog Felen, oedd yn bell o'i gartref wedi iddo farw ym 1583 neu'n fuan wedyn. Beth bynnag, bu Rhedynog yn eiddo i'w ei deulu am gyfnod. Nid oedd trigolion trefgordd Rhedynog yn hapus gyda hyn a fe gawsant eu cyhuddo (a hynny heb sail mae'n debyg) o ysbeilio'r tiroedd o'r coed ac ati a fyddai wedi rhoi elw i'r perchennog newydd. Gan fod y tir mor bell o'i gartref, fe'i gosodwyd ar brydles i Morgan ap Harri o Lanwnda am dymor sydd heb ei gofnodi, a hynny rywbryd cyn 1576.

	Mae Rhedynog Felen erbyn hyn yn enw ar hen annedd a fferm yn rhan isaf plwyf [[Llanwnda]], a cheir cyfeiriad cynnar i’r lleoliad yma o gwmpas 1673. Heddiw mae ffermdy yn ogystal a thŷ swmpus ar y safle. Ceir yr ysgrif ‘1673 I L A’ ar lechen yn y tŷ, a chredir i hyn fod yn gyfeiriad at ei pherchnogion - roedd Lewis Jones yn berchennog ar y lle ym 1673, a byddai "A" yn cyfeirio at enw ei wraig (sydd yn anhysbys er y credai [[W. Gilbert Williams]] mai merch Tŷ Hen, Llanwnda oedd hi. Roedd y sefydliad hwn hefyd yn drefgordd ac yn le o statws a pwysigrwydd sylweddol yn yr ardal.		Mae Rhedynog Felen erbyn hyn yn enw ar hen annedd a fferm yn rhan isaf plwyf [[Llanwnda]], a cheir cyfeiriad cynnar i’r lleoliad yma o gwmpas 1673. Heddiw mae ffermdy yn ogystal a thŷ swmpus ar y safle. Ceir yr ysgrif ‘1673 I L A’ ar lechen yn y tŷ, a chredir i hyn fod yn gyfeiriad at ei pherchnogion - roedd Lewis Jones yn berchennog ar y lle ym 1673, a byddai "A" yn cyfeirio at enw ei wraig (sydd yn anhysbys er y credai [[W. Gilbert Williams]] mai merch Tŷ Hen, Llanwnda oedd hi. Roedd y sefydliad hwn hefyd yn drefgordd ac yn le o statws a pwysigrwydd sylweddol yn yr ardal.
Llinell 27:		Llinell 27:

	Colin Gresham, ''The Aberconwy Charter'', (Archaeologia Cambrensis, Rhagfyr 1939), t.138		Colin Gresham, ''The Aberconwy Charter'', (Archaeologia Cambrensis, Rhagfyr 1939), t.138

			Ll.G.C., Ewyllys Morgan ap Harrye, B1576/1

	Williams, W. Gilbert ''Moel Tryfan i’r Traeth: Erthyglau ar hanes plwyfi Llanwnda a Llandwrog'' (Cyhoeddiadau Mei, Penygroes 1983)		Williams, W. Gilbert ''Moel Tryfan i’r Traeth: Erthyglau ar hanes plwyfi Llanwnda a Llandwrog'' (Cyhoeddiadau Mei, Penygroes 1983)

Irion: /* Perchenogaeth */

2020-10-25T18:26:04Z

Perchenogaeth

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:26, 25 Hydref 2020
Llinell 16:		Llinell 16:
	==Perchenogaeth==		==Perchenogaeth==

	Pan gymerodd y brenin Harri VIII berchnogaeth ar y lle ym 1536, fe roddodd Redynog Felen ar brydles i Huw Puleston o Gaernarfon, er i ddyn o'r enw William ap Dafydd ap Siencyn honni fod ganddo brydles gan y mynaich eisoes am gyfnod o 34 mlnedd, er na lwyddodd i brofi ei honaid. Gwerthodd y Goron y lle i Gruffydd Davies AS ym 1557. Roedd o wedi bod yn aelod seneddol dros fwrdeisdrefi'r sir ym 1553, yn un o brif ynadon y sir ac yn uchel siryf dair gwaith. Mab Caerhun yn Nyffryn Conwy ydoedd, nid nepell o safle [[Abaty Aberconwy]] ac efallai dyna'r rheswm pam y dangosodd ddiddordeb yn Rhedynog Felen, oedd yn bell o'i gartref. Beth bynnag, bu Rhedynog yn eiddo i'w ei deulu am gyfnod. Nid oedd trigolion trefgordd Rhedynog yn hapus gyda hyn a fe gawsant eu cyhuddo (a hynny heb sail mae'n debyg) o ysbeilio'r tiroedd o'r coed ac ati a fyddai wedi rhoi elw i'r perchennog newydd.		Pan gymerodd y brenin Harri VIII berchnogaeth ar y lle ym 1536, fe roddodd Redynog Felen ar brydles i Huw Puleston o Gaernarfon, er i ddyn o'r enw William ap Dafydd ap Siencyn honni fod ganddo brydles gan y mynaich eisoes am gyfnod o 34 mlnedd, er na lwyddodd i brofi ei honaid. Gwerthodd y Goron y lle i Gruffydd Davies AS ym 1557. Roedd o wedi bod yn aelod seneddol dros fwrdeisdrefi'r sir ym 1553, yn un o brif ynadon y sir ac yn uchel siryf dair gwaith. Mab Caerhun yn Nyffryn Conwy ydoedd, nid nepell o safle [[Abaty Aberconwy]] ac efallai dyna'r rheswm pam y dangosodd ddiddordeb yn Rhedynog Felen, oedd yn bell o'i gartref wedi iddo farw ym 1583 neu'n fuan wedyn. Beth bynnag, bu Rhedynog yn eiddo i'w ei deulu am gyfnod. Nid oedd trigolion trefgordd Rhedynog yn hapus gyda hyn a fe gawsant eu cyhuddo (a hynny heb sail mae'n debyg) o ysbeilio'r tiroedd o'r coed ac ati a fyddai wedi rhoi elw i'r perchennog newydd.

	Mae Rhedynog Felen erbyn hyn yn enw ar hen annedd a fferm yn rhan isaf plwyf [[Llanwnda]], a cheir cyfeiriad cynnar i’r lleoliad yma o gwmpas 1673. Heddiw mae ffermdy yn ogystal a thŷ swmpus ar y safle. Ceir yr ysgrif ‘1673 I L A’ ar lechen yn y tŷ, a chredir i hyn fod yn gyfeiriad at ei pherchnogion - roedd Lewis Jones yn berchennog ar y lle ym 1673, a byddai "A" yn cyfeirio at enw ei wraig (sydd yn anhysbys er y credai [[W. Gilbert Williams]] mai merch Tŷ Hen, Llanwnda oedd hi. Roedd y sefydliad hwn hefyd yn drefgordd ac yn le o statws a pwysigrwydd sylweddol yn yr ardal.		Mae Rhedynog Felen erbyn hyn yn enw ar hen annedd a fferm yn rhan isaf plwyf [[Llanwnda]], a cheir cyfeiriad cynnar i’r lleoliad yma o gwmpas 1673. Heddiw mae ffermdy yn ogystal a thŷ swmpus ar y safle. Ceir yr ysgrif ‘1673 I L A’ ar lechen yn y tŷ, a chredir i hyn fod yn gyfeiriad at ei pherchnogion - roedd Lewis Jones yn berchennog ar y lle ym 1673, a byddai "A" yn cyfeirio at enw ei wraig (sydd yn anhysbys er y credai [[W. Gilbert Williams]] mai merch Tŷ Hen, Llanwnda oedd hi. Roedd y sefydliad hwn hefyd yn drefgordd ac yn le o statws a pwysigrwydd sylweddol yn yr ardal.

Irion: /* Ffynonellau */

2020-10-25T18:25:17Z

Ffynonellau

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:25, 25 Hydref 2020
Llinell 30:		Llinell 30:
	Williams, W. Gilbert ''Moel Tryfan i’r Traeth: Erthyglau ar hanes plwyfi Llanwnda a Llandwrog'' (Cyhoeddiadau Mei, Penygroes 1983)		Williams, W. Gilbert ''Moel Tryfan i’r Traeth: Erthyglau ar hanes plwyfi Llanwnda a Llandwrog'' (Cyhoeddiadau Mei, Penygroes 1983)

	Williams, W Gilbert, ''Hen Deuluoedd Llanwnda. VI - Teulu Rhedynog Felen'', Cylchgrawn Hanes Sir Gaernarfon, Cyf 8, (1947), tt20-2.		Williams, W Gilbert, ''Hen Deuluoedd Llanwnda. VI - Teulu Rhedynog Felen'', Cylchgrawn Hanes Sir Gaernarfon, Cyf 8, (1947), tt20-2.

			''History of Parliament'', 1509-1558 [https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1509-1558/member/davies-gruffydd-1517-83-or-later]

	[[Categori:Safleoedd nodedig]]		[[Categori:Safleoedd nodedig]]

Irion: /* Perchenogaeth */

2020-10-25T18:23:59Z

Perchenogaeth

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:23, 25 Hydref 2020
Llinell 16:		Llinell 16:
	==Perchenogaeth==		==Perchenogaeth==

	Pan gymerodd y brenin Harri VIII berchnogaeth ar y lle ym 1536, fe roddodd Redynog Felen ar brydles i Huw Puleston o Gaernarfon, er i ddyn o'r enw William ap Dafydd ap Siencyn honni fod ganddo brydles gan y mynaich eisoes am gyfnod o 34 mlnedd, er na lwyddodd i brofi ei honaid. Gwerthodd y Goron y lle i ~~Gryffydd~~ Davies AS ym 1557. Roedd o wedi bod yn aelod seneddol dros fwrdeisdrefi'r sir ym 1553, yn un o brif ynadon y sir ac yn uchel siryf dair gwaith. Mab Caerhun yn Nyffryn Conwy ydoedd, nid nepell o safle [[Abaty Aberconwy]] ac efallai dyna'r rheswm pam y dangosodd ddiddordeb yn Rhedynog Felen, oedd yn bell o'i gartref. Beth bynnag, bu Rhedynog yn eiddo i'w ei deulu am gyfnod. Nid oedd trigolion trefgordd Rhedynog yn hapus gyda hyn a fe gawsant eu cyhuddo (a hynny heb sail mae'n debyg) o ysbeilio'r tiroedd o'r coed ac ati a fyddai wedi rhoi elw i'r perchennog newydd.		Pan gymerodd y brenin Harri VIII berchnogaeth ar y lle ym 1536, fe roddodd Redynog Felen ar brydles i Huw Puleston o Gaernarfon, er i ddyn o'r enw William ap Dafydd ap Siencyn honni fod ganddo brydles gan y mynaich eisoes am gyfnod o 34 mlnedd, er na lwyddodd i brofi ei honaid. Gwerthodd y Goron y lle i Gruffydd Davies AS ym 1557. Roedd o wedi bod yn aelod seneddol dros fwrdeisdrefi'r sir ym 1553, yn un o brif ynadon y sir ac yn uchel siryf dair gwaith. Mab Caerhun yn Nyffryn Conwy ydoedd, nid nepell o safle [[Abaty Aberconwy]] ac efallai dyna'r rheswm pam y dangosodd ddiddordeb yn Rhedynog Felen, oedd yn bell o'i gartref. Beth bynnag, bu Rhedynog yn eiddo i'w ei deulu am gyfnod. Nid oedd trigolion trefgordd Rhedynog yn hapus gyda hyn a fe gawsant eu cyhuddo (a hynny heb sail mae'n debyg) o ysbeilio'r tiroedd o'r coed ac ati a fyddai wedi rhoi elw i'r perchennog newydd.

	Mae Rhedynog Felen erbyn hyn yn enw ar hen annedd a fferm yn rhan isaf plwyf [[Llanwnda]], a cheir cyfeiriad cynnar i’r lleoliad yma o gwmpas 1673. Heddiw mae ffermdy yn ogystal a thŷ swmpus ar y safle. Ceir yr ysgrif ‘1673 I L A’ ar lechen yn y tŷ, a chredir i hyn fod yn gyfeiriad at ei pherchnogion - roedd Lewis Jones yn berchennog ar y lle ym 1673, a byddai "A" yn cyfeirio at enw ei wraig (sydd yn anhysbys er y credai [[W. Gilbert Williams]] mai merch Tŷ Hen, Llanwnda oedd hi. Roedd y sefydliad hwn hefyd yn drefgordd ac yn le o statws a pwysigrwydd sylweddol yn yr ardal.		Mae Rhedynog Felen erbyn hyn yn enw ar hen annedd a fferm yn rhan isaf plwyf [[Llanwnda]], a cheir cyfeiriad cynnar i’r lleoliad yma o gwmpas 1673. Heddiw mae ffermdy yn ogystal a thŷ swmpus ar y safle. Ceir yr ysgrif ‘1673 I L A’ ar lechen yn y tŷ, a chredir i hyn fod yn gyfeiriad at ei pherchnogion - roedd Lewis Jones yn berchennog ar y lle ym 1673, a byddai "A" yn cyfeirio at enw ei wraig (sydd yn anhysbys er y credai [[W. Gilbert Williams]] mai merch Tŷ Hen, Llanwnda oedd hi. Roedd y sefydliad hwn hefyd yn drefgordd ac yn le o statws a pwysigrwydd sylweddol yn yr ardal.

Irion am 12:25, 25 Hydref 2020

2020-10-25T12:25:01Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:25, 25 Hydref 2020
Llinell 16:		Llinell 16:
	==Perchenogaeth==		==Perchenogaeth==

	Pan gymerodd y brenin Harri VIII berchnogaeth ar y lle ym 1536, fe roddodd Redynog Felen ar brydles i Huw Puleston o Gaernarfon, er i ddyn o'r enw William ap Dafydd ap Siencyn honni fod ganddo brydles gan y mynaich eisoes am gyfnod o 34 mlnedd, er na lwyddodd i brofi ei honaid. Gwerthodd y Goron y lle i ~~[[Griffith~~ Davies AS~~]], (gŵr a fu'n~~ aelod seneddol dros fwrdeisdrefi'r sir ym 1553), ~~a hynny ym 1557~~, a bu yn ei deulu am ~~flynyddoedd lawer~~. Nid oedd trigolion trefgordd Rhedynog yn hapus gyda hyn a fe gawsant eu cyhuddo (a hynny heb sail mae'n debyg) o ysbeilio'r tiroedd o ~~goed~~ ac ati a fyddai wedi ~~bod o fudd~~ i'r perchennog newydd.		Pan gymerodd y brenin Harri VIII berchnogaeth ar y lle ym 1536, fe roddodd Redynog Felen ar brydles i Huw Puleston o Gaernarfon, er i ddyn o'r enw William ap Dafydd ap Siencyn honni fod ganddo brydles gan y mynaich eisoes am gyfnod o 34 mlnedd, er na lwyddodd i brofi ei honaid. Gwerthodd y Goron y lle i Gryffydd Davies AS ym 1557. Roedd o wedi bod yn aelod seneddol dros fwrdeisdrefi'r sir ym 1553, yn un o brif ynadon y sir ac yn uchel siryf dair gwaith. Mab Caerhun yn Nyffryn Conwy ydoedd, nid nepell o safle [[Abaty Aberconwy]] ac efallai dyna'r rheswm pam y dangosodd ddiddordeb yn Rhedynog Felen, oedd yn bell o'i gartref. Beth bynnag, bu Rhedynog yn eiddo i'w ei deulu am gyfnod. Nid oedd trigolion trefgordd Rhedynog yn hapus gyda hyn a fe gawsant eu cyhuddo (a hynny heb sail mae'n debyg) o ysbeilio'r tiroedd o'r coed ac ati a fyddai wedi rhoi elw i'r perchennog newydd.

	Mae Rhedynog Felen erbyn hyn yn enw ar hen annedd a fferm yn rhan isaf plwyf [[Llanwnda]], a cheir cyfeiriad cynnar i’r lleoliad yma o gwmpas 1673. Heddiw mae ffermdy yn ogystal a thŷ swmpus ar y safle. Ceir yr ysgrif ‘1673 I L A’ ar lechen yn y tŷ, a chredir i hyn fod yn gyfeiriad at ei pherchnogion - roedd Lewis Jones yn berchennog ar y lle ym 1673, a byddai "A" yn cyfeirio at enw ei wraig (sydd yn anhysbys er y credai [[W. Gilbert Williams]] mai merch Tŷ Hen, Llanwnda oedd hi. Roedd y sefydliad hwn hefyd yn drefgordd ac yn le o statws a pwysigrwydd sylweddol yn yr ardal.		Mae Rhedynog Felen erbyn hyn yn enw ar hen annedd a fferm yn rhan isaf plwyf [[Llanwnda]], a cheir cyfeiriad cynnar i’r lleoliad yma o gwmpas 1673. Heddiw mae ffermdy yn ogystal a thŷ swmpus ar y safle. Ceir yr ysgrif ‘1673 I L A’ ar lechen yn y tŷ, a chredir i hyn fod yn gyfeiriad at ei pherchnogion - roedd Lewis Jones yn berchennog ar y lle ym 1673, a byddai "A" yn cyfeirio at enw ei wraig (sydd yn anhysbys er y credai [[W. Gilbert Williams]] mai merch Tŷ Hen, Llanwnda oedd hi. Roedd y sefydliad hwn hefyd yn drefgordd ac yn le o statws a pwysigrwydd sylweddol yn yr ardal.

Irion am 18:04, 30 Rhagfyr 2019

2019-12-30T18:04:24Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:04, 30 Rhagfyr 2019
Llinell 25:		Llinell 25:

	Cofnod am Rhedynogfelen ar wefan y Comisiwn Brenhinol.		Cofnod am Rhedynogfelen ar wefan y Comisiwn Brenhinol.

			Colin Gresham, ''The Aberconwy Charter'', (Archaeologia Cambrensis, Rhagfyr 1939), t.138

	Williams, W. Gilbert ''Moel Tryfan i’r Traeth: Erthyglau ar hanes plwyfi Llanwnda a Llandwrog'' (Cyhoeddiadau Mei, Penygroes 1983)		Williams, W. Gilbert ''Moel Tryfan i’r Traeth: Erthyglau ar hanes plwyfi Llanwnda a Llandwrog'' (Cyhoeddiadau Mei, Penygroes 1983)

Irion am 18:02, 30 Rhagfyr 2019

2019-12-30T18:02:48Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:02, 30 Rhagfyr 2019
Llinell 1:		Llinell 1:
	==~~Y Drefgordd~~==		Roedd '''Redynog Felen''' yn ardal [[Llanwnda]] yn ddarn penodol o dir a roddwyd i fynaich gan y Tywysogion. Wedi i'r fynaich symud i Aberconwy, fe gadwyd fel lluest (''grange'' yn Saesneg) a fyddai'n cynhyrchu bwyd neu incwm i'r abaty. Ar ôl hynny, fe'i chyfrifid yn drefgordd, sef rhaniad daearyddol a gweinyddol.

			==Ffiniau==

			Nodir ffiniau Rhedynog Felen mewn siartrau Abaty Aberconwy sy'n dyddio o tua 1200. Fodd bynnag, nid yw'n glir erbyn hyn yn union beth oedd y ffiniau gan fod rhai enwau wedi diflannu a chymysgedd wedi bod parthed [[Afon Carrog]] ac [[Afon Gwyled]]. Hyd y gellir canfod o'r siartrau erbyn hyn, roedd y ffin yn rhedeg o ffynnon nid nepell o [[Eglwys Sant Gwyndaf, Llanwnda\|Eglwys Llanwnda]] i cyfeiriad y de gelllaw llinell bresennol yr A487 a'r hen briffordd hyd at [[Pont Dolydd\|Bont Dolydd]] ac o'r fan honno ar hyd yr afon a elwir heddiw yn Garrog ond a oedd arfer cael ei alw'n Wyled nes cyrreadd Abercarrog, nid nepell o fferm Glan'rafon. O'r fan honno rhedai'r ffin i fyny'r afon Carrog (a elwir heddiw yn [[Afon Glan-rhyd]] heibio i [[Felinwnda]] ac wedyn at y ffynnon a enwyd eisoes.

	Roedd '''Rhedynog Felen''' yn un o dair trefgordd (neu raniad) yng nghylch eglwys [[Llanwnda]]. Roedd [[Bodellog]] a [[Llanwnda]] ei hun yn drefi cyfrif (lle roedd y trigolion â gorfodaeth i wneud gwaith i ddeiliad y drefgordd). Roedd Rhedynog Felen yn dref rhydd, lle nad oedd gan y trigolion yr un dyletswyddau.		==Tir eglwysig==

			Mae siartrau Abaty Aberconwy yn dangos hanes Rhedynog, sef boid hen fynachdy Cymreig wedi bodoli ar y safle am ychydig flynyddoedd cyn symud i Aberconwy ar ddiwedd y 12g.. Mae cyfeiriad i’r lle yma hefyd yn dyddio i 1180, ym ''Mrut y Tywysogion'', fel lle diogel dan nawdd Tywysogion Gwynedd, sydd yn awgrymu bod rhai o leiaf o fynaich Ystrad Fflur wedi symud yna. Mae'r siartr hefyd yn awgyrumu i’r lleoliad gael ei roi yn rodd i fynachod Aberconwy ym 1198 gan Llywelyn ab Iorwerth, gan ei fod yn cael ei chysylltu â’r Abaty yn aml. Os yw hyn yn gywir, mae’n cryfhau’r ddadl fod y lle yma wedi bod yn fynachdy ei hun ar un cyfnod. Fel y traddodiad, fyddai’r sefydliad yma mewn angen i gael ei fferm ei hun, neu ‘cwirt’/’cwrt’ fel y gelwir. Mae’r ffaith fod [[Cefn Hengwrt]] a Beudy Gwyn (yn cyfeirio, mae'n debyg, at y Brodyr Gwynion fel y gelwid y mynaich) yn agos i Redynog Felen felly yn dangos fod yr angen yma wedi bodoli ar un cyfnod, a bod y lle'n fferm a fyddai'n cyflenwi bwyd a/neu incwm i fynaich Aberconwy, a hynny hyd at ddiddymiad y mynachlogydd ym 1536.

	==~~Perchenogaeth~~==		==Y Drefgordd==

	~~Mae~~ Rhedynog Felen ~~hefyd~~ yn ~~enw ar hen annedd~~ a ~~fferm yn rhan isaf plwyf~~ [[Llanwnda]], ~~a cheir cyfeiriad cynnar i’r lleoliad yma o gwmpas 1673. Heddiw mae ffermdy~~ yn ~~ogystal a thŷ swmpus ar~~ y ~~safle~~. ~~Ceir yr ysgrif ‘1673 I L A’ ar lechen~~ yn ~~y tŷ~~, ~~a chredir i hyn fod yn gyfeiriad at ei pherchnogion - roedd Lewis Jones yn berchennog ar y~~ lle ~~ym 1673, a byddai "A" yn cyfeirio at enw ei wraig (sydd yn anhysbys er y credai [[W. Gilbert Williams]] mai merch Tŷ Hen, Llanwnda~~ oedd ~~hi. Roedd~~ y ~~sefydliad hwn hefyd yn drefgordd ac yn le o statws a pwysigrwydd sylweddol yn~~ yr ~~ardal~~.		Roedd Rhedynog Felen yn un o dair trefgordd (neu raniad) yng nghylch eglwys Llanwnda. Roedd y ddwy arall, [[Bodellog]] a [[Llanwnda]] ei hun, yn drefi cyfrif (lle roedd y trigolion â gorfodaeth i wneud gwaith i ddeiliad y drefgordd). Roedd Rhedynog Felen yn dref rhydd, lle nad oedd gan y trigolion yr un dyletswyddau.

	~~==Tir eglwysig==~~

	Mae siartrau Abaty Aberconwy yn dangos hanes Rhedynog, sef boid hen fynachdy Cymreig wedi bodoli ar y safle am ychydig flynyddoedd cyn symud i Aberconwy ar ddiwedd y 12g.. Mae cyfeiriad i’r lle yma hefyd yn dyddio i 1180, ym ''Mrut y Tywysogion'', fel lle diogel dan nawdd Tywysogion Gwynedd, sydd yn awgrymu bod rhai o leiaf o fynaich Ystrad Fflur wedi symud yna. Mae'r siartr hefyd yn awgyrumu i’r lleoliad gael ei roi yn rodd i fynachod Aberconwy ym 1198 gan Llywelyn ab Iorwerth, gan ei fod yn cael ei chysylltu â’r Abaty yn aml. Os yw hyn yn gywir, mae’n cryfhau’r ddadl fod y lle yma wedi bod yn fynachdy ei hun ar un cyfnod. Fel y traddodiad, fyddai’r sefydliad yma mewn angen i gael ei fferm ei hun, neu ‘cwirt’/’cwrt’ fel y gelwir. Mae’r ffaith fod [[Cefn Hengwrt]] a Beudy Gwyn (yn cyfeirio, mae'n debyg, at y Brodyr Gwynion fel y gelwid y mynaich) yn agos i Redynog Felen felly yn dangos fod yr angen yma wedi bodoli ar un cyfnod, a bod y lle'n fferm a fyddai'n cyflenwi bwyd a/neu incwm i fynaich Aberconwy, a hynny hyd at ddiddymiad y mynachlogydd ym 1536.		==Perchenogaeth==

	Pan gymerodd y brenin Harri VIII berchnogaeth ar y lle ym 1536, fe roddodd Redynog Felen ar brydles i Huw Puleston o Gaernarfon, er i ddyn o'r enw William ap Dafydd ap Siencyn honni fod ganddo brydles gan y mynaich eisoes am gyfnod o 34 mlnedd, er na lwyddodd i brofi ei honaid. Gwerthodd y Goron y lle i [[Griffith Davies AS]], (gŵr a fu'n aelod seneddol dros fwrdeisdrefi'r sir ym 1553), a hynny ym 1557, a bu yn ei deulu am flynyddoedd lawer. Nid oedd trigolion trefgordd Rhedynog yn hapus gyda hyn a fe gawsant eu cyhuddo (a hynny heb sail mae'n debyg) o ysbeilio'r tiroedd o goed ac ati a fyddai wedi bod o fudd i'r perchennog newydd.		Pan gymerodd y brenin Harri VIII berchnogaeth ar y lle ym 1536, fe roddodd Redynog Felen ar brydles i Huw Puleston o Gaernarfon, er i ddyn o'r enw William ap Dafydd ap Siencyn honni fod ganddo brydles gan y mynaich eisoes am gyfnod o 34 mlnedd, er na lwyddodd i brofi ei honaid. Gwerthodd y Goron y lle i [[Griffith Davies AS]], (gŵr a fu'n aelod seneddol dros fwrdeisdrefi'r sir ym 1553), a hynny ym 1557, a bu yn ei deulu am flynyddoedd lawer. Nid oedd trigolion trefgordd Rhedynog yn hapus gyda hyn a fe gawsant eu cyhuddo (a hynny heb sail mae'n debyg) o ysbeilio'r tiroedd o goed ac ati a fyddai wedi bod o fudd i'r perchennog newydd.

			Mae Rhedynog Felen erbyn hyn yn enw ar hen annedd a fferm yn rhan isaf plwyf [[Llanwnda]], a cheir cyfeiriad cynnar i’r lleoliad yma o gwmpas 1673. Heddiw mae ffermdy yn ogystal a thŷ swmpus ar y safle. Ceir yr ysgrif ‘1673 I L A’ ar lechen yn y tŷ, a chredir i hyn fod yn gyfeiriad at ei pherchnogion - roedd Lewis Jones yn berchennog ar y lle ym 1673, a byddai "A" yn cyfeirio at enw ei wraig (sydd yn anhysbys er y credai [[W. Gilbert Williams]] mai merch Tŷ Hen, Llanwnda oedd hi. Roedd y sefydliad hwn hefyd yn drefgordd ac yn le o statws a pwysigrwydd sylweddol yn yr ardal.

	Mae tir Rhedynogfelen wedi bod yn nwylo rhai o deuluoedd nodedig y Sir ar adegau, cyn cael ei werthu ymlaen a’i hollti mewn maint pob tro. Tybir mai hyn yw achos y ffaith fod ei statws a’r cof ohoni fel lleoliad pwysig wedi diflannu.		Mae tir Rhedynogfelen wedi bod yn nwylo rhai o deuluoedd nodedig y Sir ar adegau, cyn cael ei werthu ymlaen a’i hollti mewn maint pob tro. Tybir mai hyn yw achos y ffaith fod ei statws a’r cof ohoni fel lleoliad pwysig wedi diflannu.