https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?action=history&feed=atom&title=Pwll_CywarchPwll Cywarch - Hanes golygu2026-04-06T12:18:10ZHanes diwygio'r dudalen hon ar y wiciMediaWiki 1.43.1https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Pwll_Cywarch&diff=14193&oldid=prevIrion am 16:12, 22 Tachwedd 20222022-11-22T16:12:16Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="cy">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Fersiwn hŷn</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Fersiwn yn ôl 17:12, 22 Tachwedd 2022</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">Llinell 1:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">Llinell 1:</td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Roedd '''pwll cywarch''' yn nodwedd a oedd i'w gweld ger rhai ffermydd yn y gorffennol .</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Am rai canrifoedd, hyd at oddeutu canol y 19g., arferid tyfu cywarch a llin (''hemp'' a ''flax'') mewn rhai ardaloedd o Gymru, yn bennaf i'w defnyddio ar gyfer cynhyrchu defnyddiau. Hefyd ceid olew gwerthfawr o'r llin. Mae'r enw "cywarch" i'w gael fel rhan o enwau ffermydd a chaeau mewn sawl ardal yng Nghymru, megis plas Glyn Cywarch ger Harlech, cartref yr Arglwydd Harlech. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Am rai canrifoedd, hyd at oddeutu canol y 19g., arferid tyfu cywarch a llin (''hemp'' a ''flax'') mewn rhai ardaloedd o Gymru, yn bennaf i'w defnyddio ar gyfer cynhyrchu defnyddiau. Hefyd ceid olew gwerthfawr o'r llin. Mae'r enw "cywarch" i'w gael fel rhan o enwau ffermydd a chaeau mewn sawl ardal yng Nghymru, megis plas Glyn Cywarch ger Harlech, cartref yr Arglwydd Harlech. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Arferid torri cywarch a llin ddiwedd yr haf a'i osod yn ysgubau bychain. Y croen neu'r llin oedd y rhan o'r ysgubau a oedd yn werthfawr yn fasnachol a rhaid oedd gwahanu'r llin oddi wrth y coesyn. Arferid torri pwll bychan ar lan ffrwd neu ffos a chronni dŵr ynddo. Wedi i'r pwll lenwi, gosodid yr ysgubau ynddo i fwydo nes byddai'r cywarch neu lin yn ymwahanu oddi wrth y coesynnau. Yna cesglid y cywarch neu'r llin yn ofalus a'i sychu. Byddai'r ffeibrau wedyn yn barod i'w nyddu neu eu gwehyddu, naill ai ar droell fach mewn cartrefi neu'n ddiweddarach mewn ffatrioedd bychain. Roedd y defnydd a gynhyrchid yn denau ac ysgafn ac fe'i defnyddid i wneud pethau fel llieiniau a dillad ysgafn ar gyfer yr haf. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Arferid torri cywarch a llin ddiwedd yr haf a'i osod yn ysgubau bychain. Y croen neu'r llin oedd y rhan o'r ysgubau a oedd yn werthfawr yn fasnachol a rhaid oedd gwahanu'r llin oddi wrth y coesyn. Arferid torri pwll bychan ar lan ffrwd neu ffos a chronni dŵr ynddo. Wedi i'r pwll lenwi, gosodid yr ysgubau ynddo i fwydo nes byddai'r cywarch neu lin yn ymwahanu oddi wrth y coesynnau. Yna cesglid y cywarch neu'r llin yn ofalus a'i sychu. Byddai'r ffeibrau wedyn yn barod i'w nyddu neu eu gwehyddu, naill ai ar droell fach mewn cartrefi neu'n ddiweddarach mewn ffatrioedd bychain. Roedd y defnydd a gynhyrchid yn denau ac ysgafn ac fe'i defnyddid i wneud pethau fel llieiniau a dillad ysgafn ar gyfer yr haf. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yn ôl yr hanesydd W. Gilbert Williams roedd pwll cywarch ar dir fferm Wernlas Ddu, ar gyrion Rhostryfan, ac roedd hwnnw'n bodoli o hyd pan oedd Gilbert Williams yn ysgrifennu ei nodiadau arno (sydd mewn teipysgrif heb ddyddiad, ond a luniwyd mae'n debyg oddeutu'r 1920au-1940au)<<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[1]</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> Dywed hefyd fod pwll cywarch arall i'w weld islaw i dŷ'r Gaerwen, ond nad oedd hwnnw mor amlwg ag un y Wernlas Ddu. Dywed ymhellach yr arferai pobl a ddioddefai oddi wrth grydcymalau a phoenau yn eu haelodau fynd i geisio dŵr y pwll cywarch oherwydd ei oerni haf a gaeaf. Arferid dal pen-glin anystwyth o dan y dŵr a lifai o'r pwll nes teimlo rhyddhad o'r boen. Mae'n debyg mai oerni'r dŵr oedd yn peri hynny yn hytrach nag unrhyw ragoriaethau meddyginiaethol. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yn ôl yr hanesydd <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>W. Gilbert Williams<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>roedd pwll cywarch ar dir fferm Wernlas Ddu, ar gyrion <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Rhostryfan<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, ac roedd hwnnw'n bodoli o hyd pan oedd Gilbert Williams yn ysgrifennu ei nodiadau arno (sydd mewn teipysgrif heb ddyddiad, ond a luniwyd mae'n debyg oddeutu'r 1920au-1940au)<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">W. Gilbert Williams, ''Moel Tryfan i'r Traeth'', (Cyhoeddiadau Mei, 1983), tt.84-5</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>> Dywed hefyd fod pwll cywarch arall i'w weld islaw i dŷ'r Gaerwen, ond nad oedd hwnnw mor amlwg ag un y Wernlas Ddu. Dywed ymhellach yr arferai pobl a ddioddefai oddi wrth grydcymalau a phoenau yn eu haelodau fynd i geisio dŵr y pwll cywarch oherwydd ei oerni haf a gaeaf. Arferid dal pen-glin anystwyth o dan y dŵr a lifai o'r pwll nes teimlo rhyddhad o'r boen. Mae'n debyg mai oerni'r dŵr oedd yn peri hynny yn hytrach nag unrhyw ragoriaethau meddyginiaethol. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Diddorol nodi y sefydlwyd project rai blynyddoedd yn ôl gan Adran Amaethyddiaeth Prifysgol Bangor i annog rhai ffermwyr i ailddechrau tyfu cywarch a llin gyda'r bwriad o'i gynhyrchu ar raddfa weddol fawr. Cymerodd nifer o ffermydd ran yn y cynllun, gan gynnwys rhai yn Uwchgwyrfai, ond nid yw'n ymddangos iddo fod yn llwyddiant eithriadol, er i rai ffermydd barhau i gynhyrchu'r cnwd am rai blynyddoedd. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Diddorol nodi y sefydlwyd project rai blynyddoedd yn ôl gan Adran Amaethyddiaeth Prifysgol Bangor i annog rhai ffermwyr i ailddechrau tyfu cywarch a llin gyda'r bwriad o'i gynhyrchu ar raddfa weddol fawr. Cymerodd nifer o ffermydd ran yn y cynllun, gan gynnwys rhai yn <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Uwchgwyrfai<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, ond nid yw'n ymddangos iddo fod yn llwyddiant eithriadol, er i rai ffermydd barhau i gynhyrchu'r cnwd am rai blynyddoedd. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== Cyfeiriadau ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== Cyfeiriadau ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1. W. Gilbert Williams, ''Moel Tryfan i'r Traeth'', (Cyhoeddiadau Mei, 1983), tt.84-5.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Categori:Amaethyddiaeth]]</ins></div></td></tr>
</table>Irionhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Pwll_Cywarch&diff=14192&oldid=prevCyfaill Eben: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Am rai canrifoedd, hyd at oddeutu canol y 19g., arferid tyfu cywarch a llin (''hemp'' a ''flax'') mewn rhai ardaloedd o Gymru, yn bennaf i'w defnyddio ar...'2022-11-22T13:07:06Z<p>Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Am rai canrifoedd, hyd at oddeutu canol y 19g., arferid tyfu cywarch a llin (''hemp'' a ''flax'') mewn rhai ardaloedd o Gymru, yn bennaf i'w defnyddio ar...'</p>
<p><b>Tudalen newydd</b></p><div>Am rai canrifoedd, hyd at oddeutu canol y 19g., arferid tyfu cywarch a llin (''hemp'' a ''flax'') mewn rhai ardaloedd o Gymru, yn bennaf i'w defnyddio ar gyfer cynhyrchu defnyddiau. Hefyd ceid olew gwerthfawr o'r llin. Mae'r enw "cywarch" i'w gael fel rhan o enwau ffermydd a chaeau mewn sawl ardal yng Nghymru, megis plas Glyn Cywarch ger Harlech, cartref yr Arglwydd Harlech. <br />
<br />
Arferid torri cywarch a llin ddiwedd yr haf a'i osod yn ysgubau bychain. Y croen neu'r llin oedd y rhan o'r ysgubau a oedd yn werthfawr yn fasnachol a rhaid oedd gwahanu'r llin oddi wrth y coesyn. Arferid torri pwll bychan ar lan ffrwd neu ffos a chronni dŵr ynddo. Wedi i'r pwll lenwi, gosodid yr ysgubau ynddo i fwydo nes byddai'r cywarch neu lin yn ymwahanu oddi wrth y coesynnau. Yna cesglid y cywarch neu'r llin yn ofalus a'i sychu. Byddai'r ffeibrau wedyn yn barod i'w nyddu neu eu gwehyddu, naill ai ar droell fach mewn cartrefi neu'n ddiweddarach mewn ffatrioedd bychain. Roedd y defnydd a gynhyrchid yn denau ac ysgafn ac fe'i defnyddid i wneud pethau fel llieiniau a dillad ysgafn ar gyfer yr haf. <br />
<br />
Yn ôl yr hanesydd W. Gilbert Williams roedd pwll cywarch ar dir fferm Wernlas Ddu, ar gyrion Rhostryfan, ac roedd hwnnw'n bodoli o hyd pan oedd Gilbert Williams yn ysgrifennu ei nodiadau arno (sydd mewn teipysgrif heb ddyddiad, ond a luniwyd mae'n debyg oddeutu'r 1920au-1940au)<sup>[1]</sup> Dywed hefyd fod pwll cywarch arall i'w weld islaw i dŷ'r Gaerwen, ond nad oedd hwnnw mor amlwg ag un y Wernlas Ddu. Dywed ymhellach yr arferai pobl a ddioddefai oddi wrth grydcymalau a phoenau yn eu haelodau fynd i geisio dŵr y pwll cywarch oherwydd ei oerni haf a gaeaf. Arferid dal pen-glin anystwyth o dan y dŵr a lifai o'r pwll nes teimlo rhyddhad o'r boen. Mae'n debyg mai oerni'r dŵr oedd yn peri hynny yn hytrach nag unrhyw ragoriaethau meddyginiaethol. <br />
<br />
Diddorol nodi y sefydlwyd project rai blynyddoedd yn ôl gan Adran Amaethyddiaeth Prifysgol Bangor i annog rhai ffermwyr i ailddechrau tyfu cywarch a llin gyda'r bwriad o'i gynhyrchu ar raddfa weddol fawr. Cymerodd nifer o ffermydd ran yn y cynllun, gan gynnwys rhai yn Uwchgwyrfai, ond nid yw'n ymddangos iddo fod yn llwyddiant eithriadol, er i rai ffermydd barhau i gynhyrchu'r cnwd am rai blynyddoedd. <br />
<br />
== Cyfeiriadau ==<br />
<br />
1. W. Gilbert Williams, ''Moel Tryfan i'r Traeth'', (Cyhoeddiadau Mei, 1983), tt.84-5.</div>Cyfaill Eben