Pontydd Uwchgwyrfai - Hanes golygu

Cyfaill Eben am 17:02, 10 Ionawr 2022

2022-01-10T17:02:02Z

Irion am 18:59, 4 Tachwedd 2021

2021-11-04T18:59:32Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:59, 4 Tachwedd 2021
Llinell 18:		Llinell 18:
	I ddechrau, ar y prif lwybrau teithio y codwyd pontydd, rhai ohonynt i osgoi perygl penodol (e.e. [[Pont y Cim]]) a rhai eraill i hwyluso trafnidiaeth fel daeth cerbydau olwynog yn fwy cyffredin (ar ôl tua 1700). Cynyddodd yr angen fel datblygodd yr angen o symud nwyddau trwm megis llechi, gyda'r gwaith o adeiladu [[Ffyrdd Tyrpeg\|ffyrdd tyrpeg]] o 1780 ymlaen. Erbyn canol y 19g., prin oedd y rhydau oedd yn dal i gael eu defnyddio, ar wahân i rai ar ffermydd ac ambell i afonig fechan yn y mynyddoedd. Ym mis Mehefin 1855, fe ysgrifennodd Owen Jones, un o swyddogion y sir, at yr [[Arglwydd Newborough]], Cadeirydd y Llys Chwarter, gan ddweud fod yna fawr o ffyrdd a gynhelid gan y plwyfi nad oedd â phont neu gwlfert dros pob un nant, ond bod angen rhyw 5 pont sylweddol rhwng [[Pen-y-groes]] a [[Rhyd-ddu]].<ref>Archifdy Gwynedd, XD2/24838.</ref>		I ddechrau, ar y prif lwybrau teithio y codwyd pontydd, rhai ohonynt i osgoi perygl penodol (e.e. [[Pont y Cim]]) a rhai eraill i hwyluso trafnidiaeth fel daeth cerbydau olwynog yn fwy cyffredin (ar ôl tua 1700). Cynyddodd yr angen fel datblygodd yr angen o symud nwyddau trwm megis llechi, gyda'r gwaith o adeiladu [[Ffyrdd Tyrpeg\|ffyrdd tyrpeg]] o 1780 ymlaen. Erbyn canol y 19g., prin oedd y rhydau oedd yn dal i gael eu defnyddio, ar wahân i rai ar ffermydd ac ambell i afonig fechan yn y mynyddoedd. Ym mis Mehefin 1855, fe ysgrifennodd Owen Jones, un o swyddogion y sir, at yr [[Arglwydd Newborough]], Cadeirydd y Llys Chwarter, gan ddweud fod yna fawr o ffyrdd a gynhelid gan y plwyfi nad oedd â phont neu gwlfert dros pob un nant, ond bod angen rhyw 5 pont sylweddol rhwng [[Pen-y-groes]] a [[Rhyd-ddu]].<ref>Archifdy Gwynedd, XD2/24838.</ref>

	Nodwedd sawl pont yw'r sarnau sydd yn arwain ati, oherwydd natur corsiog iawn y tir o amgylch yr afon ei hun. [[Sarnau]] yw'r llwybrau a adeiladid trwy gorsdir i ffurfio llwybr sych. Mae'r rhai pwysicach wedi hen ddiflannu dan ffyrdd modern, ond gwelir enghreifftiau da ar hyd llwybrau cyhoeddus y dyffryn, lle maent yn dal i gael eu defnyddio.		Nodwedd sawl pont yw'r sarnau sydd yn arwain ati, oherwydd natur corsiog iawn y tir o amgylch yr afon ei hun. Sarnau yw'r llwybrau a adeiladid trwy gorsdir i ffurfio llwybr sych. Mae'r rhai pwysicach wedi hen ddiflannu dan ffyrdd modern, ond gwelir enghreifftiau da ar hyd llwybrau cyhoeddus y dyffryn, lle maent yn dal i gael eu defnyddio.

	==Rhestr o bontydd y cwmwd==		==Rhestr o bontydd y cwmwd==

Creyr bach am 12:45, 20 Hydref 2021

2021-10-20T12:45:32Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:45, 20 Hydref 2021
Llinell 51:		Llinell 51:
	* [[Pont Pant-y-rhedyn]]		* [[Pont Pant-y-rhedyn]]
	* [[Pont Cae Doctor Bach]]		* [[Pont Cae Doctor Bach]]
	* [[Pont ~~hen wersyll~~ Chatham]]		* [[Pont Chatham]]
	* [[Pont droed ger Chatham]]		* [[Pont droed ger Chatham]]

Irion am 10:34, 18 Chwefror 2021

2021-02-18T10:34:26Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:34, 18 Chwefror 2021
Llinell 64:		Llinell 64:
	* [[Pont Rhyd-y-meirch]]		* [[Pont Rhyd-y-meirch]]

	===Afon ~~Llyfnwy~~ (yn cynnwys Afon Drws-y-coed)===		===Afon Llyfni (yn cynnwys Afon Drws-y-coed)===
	* Pont ar y B4418 ger [[Drws-y-coed]]		* Pont ar y B4418 ger [[Drws-y-coed]]
	* [[Pont y Gelli]] ger fferm Gelli-ffrydiau, dros nant yn llifio i mewn i [[Afon Drws-y-coed]]		* [[Pont y Gelli]] ger fferm Gelli-ffrydiau, dros nant yn llifio i mewn i [[Afon Drws-y-coed]]

Irion am 10:34, 18 Chwefror 2021

2021-02-18T10:34:01Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:34, 18 Chwefror 2021
Llinell 106:		Llinell 106:
	* [[Pont Maesyneuadd (pompren)]]		* [[Pont Maesyneuadd (pompren)]]
	* [[Pont Tŷ'n-y-gors]]		* [[Pont Tŷ'n-y-gors]]
	* [[Pen-y-bont]]
	* [[Pont Afon (islaw'r Swyddfa Bost)]]		* [[Pont Afon (islaw'r Swyddfa Bost)]]
	* [[Pont Morfa]]		* [[Pont Morfa]]

Irion am 10:33, 18 Chwefror 2021

2021-02-18T10:33:25Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:33, 18 Chwefror 2021
Llinell 105:		Llinell 105:
	* [[Pont Elernion]]		* [[Pont Elernion]]
	* [[Pont Maesyneuadd (pompren)]]		* [[Pont Maesyneuadd (pompren)]]
	* [[Pont ~~Tyn~~-y-gors]]		* [[Pont Tŷ'n-y-gors]]
	* [[Pen-y-bont]]		* [[Pen-y-bont]]
	* [[Pont Afon (islaw'r Swyddfa Bost)]]		* [[Pont Afon (islaw'r Swyddfa Bost)]]

Irion: /* Afon Carrog */

2020-02-11T16:51:38Z

Afon Carrog

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:51, 11 Chwefror 2020
Llinell 45:		Llinell 45:

	===Afon Carrog===		===Afon Carrog===
	* [[Pont Cefn ~~Pedeirau~~]]		* [[Pont Cefn Pederau]]
	* [[Pont Dolydd]]		* [[Pont Dolydd]]
	* [[Pont Wyled]]		* [[Pont Wyled]]

Geraint: /* Afon Tâl */

2020-02-03T17:41:21Z

Afon Tâl

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:41, 3 Chwefror 2020
Llinell 105:		Llinell 105:
	* [[Pont Elernion]]		* [[Pont Elernion]]
	* [[Pont Maesyneuadd (pompren)]]		* [[Pont Maesyneuadd (pompren)]]
	* [[Pont ~~Tynygors~~]]		* [[Pont Tyn-y-gors]]
	* [[~~Penybont~~]]		* [[Pen-y-bont]]
	* [[Pont Afon (islaw'r Swyddfa Bost)]]		* [[Pont Afon (islaw'r Swyddfa Bost)]]
	* [[Pont Morfa]]		* [[Pont Morfa]]

Geraint: /* Afon Tâl */

2020-02-03T16:04:17Z

Afon Tâl

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:04, 3 Chwefror 2020
Llinell 103:		Llinell 103:
	===Afon Tâl===		===Afon Tâl===
	* [[Pont Tyddyn Drain]]		* [[Pont Tyddyn Drain]]
	* [[Pont ~~Tŷ'n Gors~~]]		* [[Pont Elernion]]
	* Pont islaw'r Swyddfa Bost		* [[Pont Maesyneuadd (pompren)]]
	* Pont ~~ger hen ysgol~~ [[~~Trefor~~]]		* [[Pont Tynygors]]
			* [[Penybont]]
			* [[Pont Afon (islaw'r Swyddfa Bost)]]
			* [[Pont Morfa]]
			* [[Pont Lan Môr]]

	===Afon Erch===		===Afon Erch===

Irion am 18:14, 7 Ionawr 2020

2020-01-07T18:14:15Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:14, 7 Ionawr 2020
Llinell 90:		Llinell 90:
	* Pont ger Ynys-yr-arch		* Pont ger Ynys-yr-arch
	* Pont ger [[Ysgol Ynys-yr-arch]]		* Pont ger [[Ysgol Ynys-yr-arch]]
	* [[Pont ~~Ynyshwntan~~]]		* [[Pont Ynyspwntan]]

	===Afon Desach===		===Afon Desach===

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:02, 10 Ionawr 2022
Llinell 5:		Llinell 5:
	Dyma erthygl gyffredinol am '''Bontydd Uwchgwyrfai''' ar ffyrdd a llwybrau lle maent yn croesi afon. Gweler erthygl ar wahân am [[Pontydd Rheilffordd\|bontydd rheilffordd]].		Dyma erthygl gyffredinol am '''Bontydd Uwchgwyrfai''' ar ffyrdd a llwybrau lle maent yn croesi afon. Gweler erthygl ar wahân am [[Pontydd Rheilffordd\|bontydd rheilffordd]].

	Isod fe restrir yr holl bontydd dros ddŵr y gwyddys amdanynt o fewn ffiniau'r cwmwd, ac (os oes erthygl wedi ei ~~chychwyn~~ ar bont) trwy glicio ar yr enw mi ewch at y dudalen honno'n syth. ~~Prif~~ ffynonellau ~~bodolaeth~~ pontydd y cwmwd yw:		Isod fe restrir yr holl bontydd dros ddŵr y gwyddys amdanynt o fewn ffiniau'r cwmwd, ac (os oes erthygl wedi ei dechrau ar bont) trwy glicio ar yr enw mi ewch at y dudalen honno'n syth. Y prif ffynonellau am fodolaeth pontydd y cwmwd yw:
	* mapiau Ordnans o 1888 ymlaen<ref>Gwefan Llyfrgell Genedlaethol yr Alban: [https://maps.nls.uk/os/].</ref>		* mapiau Ordnans o 1888 ymlaen<ref>Gwefan Llyfrgell Genedlaethol yr Alban: [https://maps.nls.uk/os/].</ref>
	* ~~planiau~~ a manylebau Syrfewr y Sir yn Archifdy Gwynedd,<ref>Archifdy Gwynedd, cyf. XPlansB/.</ref>		* cynlluniau a manylebau Syrfewr y Sir yn Archifdy Gwynedd,<ref>Archifdy Gwynedd, cyf. XPlansB/.</ref>
	* dogfennau amrywiol o fewn ffeiliau'r Llys Chwarter, <ref>Archifdy Gwynedd, cyf. XQS/''passim''.</ref>		* dogfennau amrywiol o fewn ffeiliau'r Llys Chwarter, <ref>Archifdy Gwynedd, cyf. XQS/''passim''.</ref>

Llinell 14:		Llinell 14:
	Mae pontydd wedi bod yn nodwedd o brif ffyrdd y sir ers y Canol Oesoedd, ac yn aml mae eu henwau wedi parhau hyd heddiw er i'r bont wreiddiol gael ei hailadeiladu sawl tro erbyn hyn. Ers cyfnod y Tuduriaid, mae awdurdodau'r sir (ar ffurf yr ynadon a eisteddai mewn sesiynau gweinyddol o'r Llys Chwarter) wedi bod yn gyfrifol am godi ac atgyweirio pontydd cyhoeddus.		Mae pontydd wedi bod yn nodwedd o brif ffyrdd y sir ers y Canol Oesoedd, ac yn aml mae eu henwau wedi parhau hyd heddiw er i'r bont wreiddiol gael ei hailadeiladu sawl tro erbyn hyn. Ers cyfnod y Tuduriaid, mae awdurdodau'r sir (ar ffurf yr ynadon a eisteddai mewn sesiynau gweinyddol o'r Llys Chwarter) wedi bod yn gyfrifol am godi ac atgyweirio pontydd cyhoeddus.

	Cyn bod pont, yr oedd yna fel ~~arfer rhyd~~ o ryw fath, neu efallai gerrig camu, ac yr oedd yn haws i geffyl (neu hyd yn oed ~~person~~ ar droed) ~~rhydio~~ afon na mynd yr ffordd hir ~~oddi~~ amgylch y rhwystr, er mor beryglus y gallai hynny fod ar adegau o lif mawr. Yn y dyddiau cynnar iawn, pan orchuddid llawer o'r tir â ~~choedwig~~ a chorsydd, byddai'n haws defnyddio'r traeth i deithio ymhell, ac yn y fan honno, haws efallai oedd rhydio afon fel yr ymledai ar draws y tywod a'r cerrig ar adegau o drai. Yn y mewndir, ar wahân i [[Afon Gwyrfai]] ac [[Afon Llyfnwy]] fodd bynnag, haws yn nyddiau cynnar teithio oedd osgoi mannau peryglus gyda ~~cheinentydd~~ ac ati a chwilio am fan lle rhedai'r afon yn fas os yn llydan.		Cyn bod pont, yr oedd yna fel rheol ryd o ryw fath, neu efallai gerrig camu, ac yr oedd yn haws i geffyl (neu hyd yn oed gerddwr ar droed) rydio afon na mynd y ffordd hir o amgylch y rhwystr, er mor beryglus y gallai hynny fod ar adegau o lif mawr. Yn y dyddiau cynnar iawn, pan orchuddid llawer o'r tir â choedwigoedd a chorsydd, byddai'n haws defnyddio'r traeth i deithio ymhell ac, yn y fan honno, haws efallai oedd rhydio afon fel yr ymledai ar draws y tywod a'r cerrig ar adegau o drai. Yn y mewndir, ar wahân i [[Afon Gwyrfai]] ac [[Afon Llyfnwy]] fodd bynnag, haws yn nyddiau cynnar teithio oedd osgoi mannau peryglus gyda cheunentydd ac ati a chwilio am fan lle rhedai'r afon yn fas, os yn llydan.

	I ddechrau, ar y prif lwybrau teithio y codwyd pontydd, rhai ohonynt i osgoi perygl penodol (e.e. [[Pont y Cim]]) a rhai eraill i hwyluso trafnidiaeth fel daeth cerbydau olwynog yn fwy cyffredin (ar ôl tua 1700). Cynyddodd yr angen fel datblygodd yr angen o symud nwyddau trwm megis llechi, gyda'r gwaith o adeiladu [[Ffyrdd Tyrpeg\|ffyrdd tyrpeg]] o 1780 ymlaen. Erbyn canol y 19g., prin oedd y rhydau oedd yn dal i gael eu defnyddio, ar wahân i rai ar ffermydd ac ambell i afonig fechan yn y mynyddoedd. Ym mis Mehefin 1855, fe ysgrifennodd Owen Jones, un o swyddogion y sir, at yr [[Arglwydd Newborough]], Cadeirydd y Llys Chwarter, gan ddweud ~~fod~~ yna fawr o ffyrdd a gynhelid gan y plwyfi nad oedd ~~â phont~~ neu gwlfert dros ~~pob~~ un nant, ond bod angen rhyw 5 pont sylweddol rhwng [[Pen-y-groes]] a [[Rhyd-ddu]].<ref>Archifdy Gwynedd, XD2/24838.</ref>		I ddechrau, ar y prif lwybrau teithio y codwyd pontydd, rhai ohonynt i osgoi perygl penodol (e.e. [[Pont y Cim]]) a rhai eraill i hwyluso trafnidiaeth fel y daeth cerbydau olwynog yn fwy cyffredin (ar ôl tua 1700). Cynyddodd yr angen fel y datblygodd yr angen am symud nwyddau trwm, megis llechi, gyda'r gwaith o adeiladu [[Ffyrdd Tyrpeg\|ffyrdd tyrpeg]] o 1780 ymlaen. Erbyn canol y 19g., prin oedd y rhydau oedd yn dal i gael eu defnyddio, ar wahân i rai ar ffermydd ac ambell i afonig fechan yn y mynyddoedd. Ym mis Mehefin 1855, fe ysgrifennodd Owen Jones, un o swyddogion y sir, at yr [[Arglwydd Newborough]], Cadeirydd y Llys Chwarter, gan ddweud nad oedd yna fawr o ffyrdd a gynhelid gan y plwyfi nad oedd iddynt bont neu gwlfert dros bob un nant, ond bod angen rhyw 5 pont sylweddol rhwng [[Pen-y-groes]] a [[Rhyd-ddu]].<ref>Archifdy Gwynedd, XD2/24838.</ref>

	Nodwedd sawl pont yw'r sarnau sydd yn arwain ati, oherwydd natur ~~corsiog~~ iawn y tir o amgylch yr afon ei hun. Sarnau yw'r llwybrau a ~~adeiladid~~ trwy gorsdir i ffurfio llwybr sych. Mae'r rhai pwysicach wedi hen ddiflannu dan ffyrdd modern, ond gwelir enghreifftiau da ar hyd llwybrau cyhoeddus y dyffryn, lle maent yn dal i gael eu defnyddio.		Nodwedd sawl pont yw'r sarnau sydd yn arwain ati, oherwydd natur gorsiog iawn y tir o amgylch yr afon ei hun. Sarnau yw'r llwybrau a adeiledid trwy gorsdir i ffurfio llwybr sych. Mae'r rhai pwysicach wedi hen ddiflannu dan ffyrdd modern, ond gwelir enghreifftiau da ar hyd llwybrau cyhoeddus y dyffryn, lle maent yn dal i gael eu defnyddio.

	==Rhestr o bontydd y cwmwd==		==Rhestr o bontydd y cwmwd==

	~~Rhestru~~ enwau'r pontydd dan enw'r afon sy'n llifo ~~oddi danynt~~, ac yn nhrefn y pontydd o darddiad yr afon at ei haber. Nodir pontydd nad yw eu henwau'n hysbys trwy ddisgrifio eu lleoliad. Fe'u rhestrir fesul afon, o'i tharddiad hyd at yr aber, yn cychwyn o'r gogledd, sef [[Afon Gwyrfai]] sydd yn ffurfio ffin ogleddol y cwmwd. Heblaw am un neu ddau o achosion neilltuol, ni nodir pontydd troed, pomprennau, cerrig camu ac ati, gan eu bod yn dueddol o fod yn ~~byrhoedlog~~ ac nid oes enwau ar fawr ohonynt. Mae categori ar wahân ~~am erthygl~~ sy'n sôn am rydau sylweddol.		Rhestrir enwau'r pontydd dan enw'r afon sy'n llifo odanynt, ac yn nhrefn y pontydd o darddiad yr afon at ei haber. Nodir pontydd nad yw eu henwau'n hysbys trwy ddisgrifio eu lleoliad. Fe'u rhestrir fesul afon, o'i tharddiad hyd at yr aber, yn cychwyn o'r gogledd, sef [[Afon Gwyrfai]] sydd yn ffurfio ffin ogleddol y cwmwd. Heblaw am un neu ddau o achosion neilltuol, ni nodir pontydd troed, pomprennau, cerrig camu ac ati, gan eu bod yn dueddol o fod yn fyrhoedlog ac nid oes enwau ar fawr ohonynt. Mae categori ar wahân yn cynnwys erthyglau sy'n sôn am rydau sylweddol.

	===Afon Gwyrfai===		===Afon Gwyrfai===
Llinell 66:		Llinell 66:
	===Afon Llyfni (yn cynnwys Afon Drws-y-coed)===		===Afon Llyfni (yn cynnwys Afon Drws-y-coed)===
	* Pont ar y B4418 ger [[Drws-y-coed]]		* Pont ar y B4418 ger [[Drws-y-coed]]
	* [[Pont y Gelli]] ger fferm Gelli-ffrydiau, dros nant yn ~~llifio~~ i mewn i [[Afon Drws-y-coed]]		* [[Pont y Gelli]] ger fferm Gelli-ffrydiau, dros nant yn llifo i mewn i [[Afon Drws-y-coed]]
	* [[Pont Gelenau]] dros nant sy'n ~~llifio~~ i mewn i [[Llyn Nantlle Uchaf\|Lyn Nantlle Uchaf]]		* [[Pont Gelenau]] dros nant sy'n llifo i mewn i [[Llyn Nantlle Uchaf\|Lyn Nantlle Uchaf]]
	* [[Pont Baladeulyn]] dros [[Afon Garth]] sy'n ~~llifio~~ i mewn i [[Llyn Nantlle Uchaf\|Lyn Nantlle Uchaf]]		* [[Pont Baladeulyn]] dros [[Afon Garth]] sy'n llifo i mewn i [[Llyn Nantlle Uchaf\|Lyn Nantlle Uchaf]]
	* Pont newydd rhwng pentref [[Nantlle]] a'r Ffridd		* Pont newydd rhwng pentref [[Nantlle]] a'r Ffridd
	* [[Pont Sarn Wyth-dŵr]]		* [[Pont Sarn Wyth-dŵr]]