Pengwern - Hanes golygu

Irion am 15:04, 12 Ionawr 2026

2026-01-12T15:04:25Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:04, 12 Ionawr 2026
Llinell 9:		Llinell 9:
	Bu farw Siôn (neu John) Meredydd ym 1700, ac fe'i gladdwyd yn [[Eglwys Sant Gwyndaf, Llanwnda]]. Olynwyd John Meredydd gan ei fab Hwmffre, a'i fab yntau, Hwmffre arall, a oedd yn un o ddynion pwysicaf yn y sir. Bu'n Uchel Siryf ym 1734, ac roedd yn ynad heddwch. Meurig Meredydd oedd yr olaf o sgweieriaid y Pengwern, a oedd yn ran o ystâd nid ansylweddol erbyn hynny ym mhlwyfi [[Llanwnda]] a Chlynnog Fawr yn bennaf. Priododd aeres Meurig, Anna Maria, â John Mostyn o Segrwyd, Dinbych. Bu farw honno ym 1823, a gwerthwyd yr ystad yn y man yn ffermydd unigol.<ref>Seiliwyd yr erthygl yn y ffurf gychwynnol hon ar W. Gilbert Williams, ''Hen Deuluoedd Lanwnda. I - Y Pengwern (1500-1800)'', Trafodion Cym. Hanes Sir Gaernarfon (Cyf.4, 1942-3), tt.19-34.</ref>		Bu farw Siôn (neu John) Meredydd ym 1700, ac fe'i gladdwyd yn [[Eglwys Sant Gwyndaf, Llanwnda]]. Olynwyd John Meredydd gan ei fab Hwmffre, a'i fab yntau, Hwmffre arall, a oedd yn un o ddynion pwysicaf yn y sir. Bu'n Uchel Siryf ym 1734, ac roedd yn ynad heddwch. Meurig Meredydd oedd yr olaf o sgweieriaid y Pengwern, a oedd yn ran o ystâd nid ansylweddol erbyn hynny ym mhlwyfi [[Llanwnda]] a Chlynnog Fawr yn bennaf. Priododd aeres Meurig, Anna Maria, â John Mostyn o Segrwyd, Dinbych. Bu farw honno ym 1823, a gwerthwyd yr ystad yn y man yn ffermydd unigol.<ref>Seiliwyd yr erthygl yn y ffurf gychwynnol hon ar W. Gilbert Williams, ''Hen Deuluoedd Lanwnda. I - Y Pengwern (1500-1800)'', Trafodion Cym. Hanes Sir Gaernarfon (Cyf.4, 1942-3), tt.19-34.</ref>

	Ym 1828, cynhaliwyd ocsiwn o ran helaeth o'r ystâd oedd yn perthyn i deulu Pengwern, a cheir manylion am y ffermydd a'u maint yn hysbyseb yr ~~ocsiwnydd~~. Dyn o'r enw Mr Edwardes, twrnai o Ddinbych, oedd yn gweithredu ar gyfer gwerthu'r ystâd (a rhyw Mr Payne o Ddolgellau oedd yr ~~ocsiwnydd~~). Mae hyn yn gyson â'r ffaith fod perchnogaeth wedi symud i ddwylo etifeddion Mostyniaid Segrwyd, Dinbych.<ref>''North Wales Chronicle'', 28.8.1828, t.1</ref> Rhoddir y mesuriadau arwyneb yn ôl nifer yr erwau, rhydau (4 rhwd ym mhob erw) a stangau (''poles'') (40 stang ym mhob rhwd):		Ym 1828, cynhaliwyd ocsiwn o ran helaeth o'r ystâd oedd yn perthyn i deulu Pengwern, a cheir manylion am y ffermydd a'u maint yn hysbyseb yr arwerthwr. Dyn o'r enw Mr Edwardes, twrnai o Ddinbych, oedd yn gweithredu ar gyfer gwerthu'r ystâd (a rhyw Mr Payne o Ddolgellau oedd yr arwerthwr). Mae hyn yn gyson â'r ffaith fod perchnogaeth wedi symud i ddwylo etifeddion Mostyniaid Segrwyd, Dinbych.<ref>''North Wales Chronicle'', 28.8.1828, t.1</ref> Rhoddir y mesuriadau arwyneb yn ôl nifer yr erwau, rhydau (4 rhwd ym mhob erw) a stangau (''poles'') (40 stang ym mhob rhwd):
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\|+ ~~Testun y pennawd~~		\|+ Arwerthiant 1828
	\|-		\|-
	! Eiddo !! Tenant !! Erwau !! Rhydau !! Stangau		! Eiddo !! Tenant !! Erwau !! Rhydau !! Stangau

Irion am 15:03, 12 Ionawr 2026

2026-01-12T15:03:11Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:03, 12 Ionawr 2026
Llinell 7:		Llinell 7:
	Codwyd [[Melin Wnda]] ar dir oedd yn eiddo i'r Pengwern ym 1663; ar dafod leferydd fe'i gelwid yn "Felin Pengwern".		Codwyd [[Melin Wnda]] ar dir oedd yn eiddo i'r Pengwern ym 1663; ar dafod leferydd fe'i gelwid yn "Felin Pengwern".

	Bu farw Siôn (neu John) Meredydd ym 1700, ac fe'i gladdwyd yn [[Eglwys Sant Gwyndaf, Llanwnda]]. Olynwyd John Meredydd gan ei fab Hwmffre, a'i fab yntau, Hwmffre arall, a oedd yn un o ddynion pwysicaf yn y sir. Bu'n Uchel Siryf ym 1734, ac roedd yn ynad heddwch. Meurig Meredydd oedd yr olaf o sgweieriaid y Pengwern, a oedd yn ran o ystâd nid ansylweddol erbyn hynny ym mhlwyfi [[Llanwnda]] a Chlynnog Fawr yn bennaf. Priododd aeres Meurig, Anna Maria, â John Mostyn o Segrwyd, Dinbych. Bu farw honno ym 1823, a gwerthwyd yr ystad yn ffermydd unigol.<ref>Seiliwyd yr erthygl yn y ffurf gychwynnol hon ar W. Gilbert Williams, ''Hen Deuluoedd Lanwnda. I - Y Pengwern (1500-1800)'', Trafodion Cym. Hanes Sir Gaernarfon (Cyf.4, 1942-3), tt.19-34.</ref>		Bu farw Siôn (neu John) Meredydd ym 1700, ac fe'i gladdwyd yn [[Eglwys Sant Gwyndaf, Llanwnda]]. Olynwyd John Meredydd gan ei fab Hwmffre, a'i fab yntau, Hwmffre arall, a oedd yn un o ddynion pwysicaf yn y sir. Bu'n Uchel Siryf ym 1734, ac roedd yn ynad heddwch. Meurig Meredydd oedd yr olaf o sgweieriaid y Pengwern, a oedd yn ran o ystâd nid ansylweddol erbyn hynny ym mhlwyfi [[Llanwnda]] a Chlynnog Fawr yn bennaf. Priododd aeres Meurig, Anna Maria, â John Mostyn o Segrwyd, Dinbych. Bu farw honno ym 1823, a gwerthwyd yr ystad yn y man yn ffermydd unigol.<ref>Seiliwyd yr erthygl yn y ffurf gychwynnol hon ar W. Gilbert Williams, ''Hen Deuluoedd Lanwnda. I - Y Pengwern (1500-1800)'', Trafodion Cym. Hanes Sir Gaernarfon (Cyf.4, 1942-3), tt.19-34.</ref>

	Ym 1828, cynhaliwyd ocsiwn o ran helaeth o'r ~~ystad~~, a cheir manylion am y ffermydd a'u maint yn hysbyseb yr ocsiwnydd<ref>''North Wales Chronicle'', 28.8.1828, t.1</ref> Rhoddir y mesuriadau arwyneb yn ôl nifer yr erwau, rhydau (4 rhwd ym mhob erw) a stangau (''poles'') (40 stang ym mhob rhwd):		Ym 1828, cynhaliwyd ocsiwn o ran helaeth o'r ystâd oedd yn perthyn i deulu Pengwern, a cheir manylion am y ffermydd a'u maint yn hysbyseb yr ocsiwnydd. Dyn o'r enw Mr Edwardes, twrnai o Ddinbych, oedd yn gweithredu ar gyfer gwerthu'r ystâd (a rhyw Mr Payne o Ddolgellau oedd yr ocsiwnydd). Mae hyn yn gyson â'r ffaith fod perchnogaeth wedi symud i ddwylo etifeddion Mostyniaid Segrwyd, Dinbych.<ref>''North Wales Chronicle'', 28.8.1828, t.1</ref> Rhoddir y mesuriadau arwyneb yn ôl nifer yr erwau, rhydau (4 rhwd ym mhob erw) a stangau (''poles'') (40 stang ym mhob rhwd):
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\|+ Testun y pennawd		\|+ Testun y pennawd

Irion am 14:50, 12 Ionawr 2026

2026-01-12T14:50:53Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:50, 12 Ionawr 2026
Llinell 51:		Llinell 51:
	\| Dyraniad tir ar dir Pant \|\| heb denant \|\| 0 \|\| 3 \|\| 36		\| Dyraniad tir ar dir Pant \|\| heb denant \|\| 0 \|\| 3 \|\| 36
	\|-		\|-
	\| PLWYF LLANDWROG		\| '''PLWYF LLANDWROG'''
	\|-		\|-
	\| Parsel o dir ar Forfa Dinas Dinlle \|\| H Williams\|\| 16 \|\| 1 \|\| 2		\| Parsel o dir ar Forfa Dinas Dinlle \|\| H Williams\|\| 16 \|\| 1 \|\| 2

Irion am 14:49, 12 Ionawr 2026

2026-01-12T14:49:48Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:49, 12 Ionawr 2026
Llinell 66:		Llinell 66:
	\|-		\|-
	\| '''PLWYF LLANFIHANGEL-Y-PENNANT'''		\| '''PLWYF LLANFIHANGEL-Y-PENNANT'''
			\|-
	\|Tyddyn y Famaeth, gyda Weirglodd Fawr a thir a elwir yn Ffridd Ucha \|\| R Owen a G Griffith \|\| 31 \|\| 0 \|\| 22		\|Tyddyn y Famaeth, gyda Weirglodd Fawr a thir a elwir yn Ffridd Ucha \|\| R Owen a G Griffith \|\| 31 \|\| 0 \|\| 22
	\|-		\|-

Irion am 14:48, 12 Ionawr 2026

2026-01-12T14:48:42Z

@@ Llinell 9: / Llinell 9: @@
 Bu farw Siôn (neu John) Meredydd ym 1700, ac fe'i gladdwyd yn [[Eglwys Sant Gwyndaf, Llanwnda]]. Olynwyd John Meredydd gan ei fab Hwmffre, a'i fab yntau, Hwmffre arall, a oedd yn un o ddynion pwysicaf yn y sir. Bu'n Uchel Siryf ym 1734, ac roedd yn ynad heddwch. Meurig Meredydd oedd yr olaf o sgweieriaid y Pengwern, a oedd yn ran o ystâd nid ansylweddol erbyn hynny ym mhlwyfi [[Llanwnda]] a Chlynnog Fawr yn bennaf. Priododd aeres Meurig, Anna Maria, â John Mostyn o Segrwyd, Dinbych. Bu farw honno ym 1823, a gwerthwyd yr ystad yn ffermydd unigol.<ref>Seiliwyd yr erthygl yn y ffurf gychwynnol hon ar W. Gilbert Williams, ''Hen Deuluoedd Lanwnda. I - Y Pengwern (1500-1800)'', Trafodion Cym. Hanes Sir Gaernarfon (Cyf.4, 1942-3), tt.19-34.</ref>
-{{eginyn}}
+Ym 1828, cynhaliwyd ocsiwn o ran helaeth o'r ystad, a cheir manylion am y ffermydd a'u maint yn hysbyseb yr ocsiwnydd<ref>''North Wales Chronicle'', 28.8.1828, t.1</ref>  Rhoddir y mesuriadau arwyneb yn ôl nifer yr erwau, rhydau (4 rhwd ym mhob erw) a stangau (''poles'') (40 stang ym mhob rhwd):
 ==Cyfeiriadau==

Irion am 08:50, 26 Medi 2023

2023-09-26T08:50:10Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:50, 26 Medi 2023
Llinell 3:		Llinell 3:
	Mae'n bosibl mai'r dyn cynharaf y mae sôn amdano'n byw yn y Pengwern oedd un Dafydd ap Siencyn a gafodd ei erlyn ym 1330 am fasnachu y tu allan i dref Caernarfon (lle oedd gan y Saeson a setlwyd yno fonopoli ar y fasnach leol). Nid yw'n hollol glir a oedd teulu'r Wynniaid, a ddaeth i fyw yn y Pengwern, yn ddisgynyddion i'r gŵr hwnnw, ond mae sicrwydd ynglŷn â'r olyniaeth. Madog ab Ieuan ap Gruffydd ab Ieuan, yn wreiddiol o Blas-du, Llanarmon, Eifionydd, oedd yn byw yno tan ei farwolaeth rywbryd cyn 1547. Yn y man, etifeddodd ei fab, William ap Madog, Bengwern, gan fynd ati i helaethu ffiniau'r ystâd, a hynny yn erbyn hawliau perchnogion ystadau Coed Alun, [[Glynllifon]] a [[Plas Newydd\|Phlas Newydd]]. Cafodd lawer o ymosodiadau ac achosion llys yn ei erbyn ond daliai ei afael ar y tiroedd ehangach. Roedd ganddo fab a merch, Huw Gwyn (m.1623) a Sioned (a briododd John ap Wiliam Gruffydd o'r Nant, Betws Garmon, sylfaenydd teulu Rowlands, Plas Tirion). Priododd William Pugh Gwyn, ei fab, ferch o Ynys Môn, Margred Holland, ac ar ôl marwolaeth Huw Pugh Gwyn, ail-briododd ag Owen Meredydd o'r [[Mynachdy Gwyn]], [[Clynnog Fawr]]. Dyma adeg adeiladu melin newydd, [[Melin y Bont-faen]] ar yr ystâd.		Mae'n bosibl mai'r dyn cynharaf y mae sôn amdano'n byw yn y Pengwern oedd un Dafydd ap Siencyn a gafodd ei erlyn ym 1330 am fasnachu y tu allan i dref Caernarfon (lle oedd gan y Saeson a setlwyd yno fonopoli ar y fasnach leol). Nid yw'n hollol glir a oedd teulu'r Wynniaid, a ddaeth i fyw yn y Pengwern, yn ddisgynyddion i'r gŵr hwnnw, ond mae sicrwydd ynglŷn â'r olyniaeth. Madog ab Ieuan ap Gruffydd ab Ieuan, yn wreiddiol o Blas-du, Llanarmon, Eifionydd, oedd yn byw yno tan ei farwolaeth rywbryd cyn 1547. Yn y man, etifeddodd ei fab, William ap Madog, Bengwern, gan fynd ati i helaethu ffiniau'r ystâd, a hynny yn erbyn hawliau perchnogion ystadau Coed Alun, [[Glynllifon]] a [[Plas Newydd\|Phlas Newydd]]. Cafodd lawer o ymosodiadau ac achosion llys yn ei erbyn ond daliai ei afael ar y tiroedd ehangach. Roedd ganddo fab a merch, Huw Gwyn (m.1623) a Sioned (a briododd John ap Wiliam Gruffydd o'r Nant, Betws Garmon, sylfaenydd teulu Rowlands, Plas Tirion). Priododd William Pugh Gwyn, ei fab, ferch o Ynys Môn, Margred Holland, ac ar ôl marwolaeth Huw Pugh Gwyn, ail-briododd ag Owen Meredydd o'r [[Mynachdy Gwyn]], [[Clynnog Fawr]]. Dyma adeg adeiladu melin newydd, [[Melin y Bont-faen]] ar yr ystâd.

	Oherwydd i Huw Gwyn farw a'i weddw'n ail-briodi, cafwyd ffrae am flynyddoedd ynglŷn â pherchnogaeth yr ystâd. Yn y diwedd cafodd teulu Mynachdy Gwyn y Pengwern a rhan o'r tiroedd, ac wyrion Huw Pugh Gwyn ran arall o'r eiddo, sef [[Plas Llanwnda]]. Nid oedd perthynas waed i Madog ab Ieuan bellach yn byw yn y Pengwern. Yr eiddo a oedd yn gysylltiedig â'r ystad bellach, ac yn eiddo i deulu Meredydd, oedd y Pengwern, y Geufron, Tŷ'n Rhos, Tŷ Cerrig a Thŷ'n Lôn. John Meredydd oedd y sgweiar erbyn hynny (neu'n fuan wedyn), a chododd dŷ newydd yn y Pengwern. Chwalwyd y tŷ hwnnw mor ddiweddar â 1906 oherwydd ei waliau trwchus, ffenestri bychain a lloriau isel ac anwastad (yn ôl W. Gilbert Williams, oedd yn gyfarwydd a'r tŷ fel prifathro'r ysgol leol ar y pryd).		Oherwydd i Huw Gwyn farw a'i weddw'n ail-briodi, cafwyd ffrae am flynyddoedd ynglŷn â pherchnogaeth yr ystâd. Yn y diwedd cafodd teulu Mynachdy Gwyn y Pengwern a rhan o'r tiroedd, ac wyrion Huw Pugh Gwyn ran arall o'r eiddo, sef [[Plas Llanwnda]]. Nid oedd perthynas waed i Madog ab Ieuan bellach yn byw yn y Pengwern. Yr eiddo a oedd yn gysylltiedig â'r ystad bellach, ac yn eiddo i deulu Meredydd, oedd y Pengwern, y Geufron, Tŷ'n Rhos, Tŷ Cerrig a Thŷ'n Lôn. John Meredydd oedd y sgweiar erbyn hynny (neu'n fuan wedyn), a chododd dŷ newydd yn y Pengwern. Chwalwyd y tŷ hwnnw mor ddiweddar â 1906 oherwydd ei waliau trwchus, ffenestri bychain a lloriau isel ac anwastad (yn ôl [[W. Gilbert Williams]], oedd yn gyfarwydd a'r tŷ fel prifathro'r ysgol leol ar y pryd). Ceir rhai trawstiau o'r hen dŷ yn y tŷ newydd.

	Codwyd [[Melin Wnda]] ar dir oedd yn eiddo i'r Pengwern ym 1663; ar dafod leferydd fe'i gelwid yn "Felin Pengwern".		Codwyd [[Melin Wnda]] ar dir oedd yn eiddo i'r Pengwern ym 1663; ar dafod leferydd fe'i gelwid yn "Felin Pengwern".

	Bu farw Siôn (neu John) Meredydd ym 1700, ~~gan gael ei gladdu~~ yn [[Eglwys Sant Gwyndaf, Llanwnda]]~~. Ceir rhai trawstiau o'r hen dŷ yn y tŷ newydd~~. Olynwyd John Meredydd gan ei fab Hwmffre, a'i fab yntau, Hwmffre arall, a oedd yn un o ddynion pwysicaf yn y sir. Bu'n Uchel Siryf ym 1734, ac roedd yn ynad heddwch. Meurig Meredydd oedd yr olaf o sgweieriaid y Pengwern, ystâd ~~sylweddol~~ erbyn hynny ym ~~mhlwyf~~ Llanwnda a~~'r gymdogaeth~~. Priododd aeres Meurig, Anna Maria, â John Mostyn o Segrwyd, Dinbych. Bu farw honno ym 1823, a gwerthwyd yr ystad yn ffermydd unigol.<ref>Seiliwyd yr erthygl yn y ffurf gychwynnol hon ar w. Gilbert Williams, ''Hen Deuluoedd Lanwnda. I - Y Pengwern (1500-1800)'', Trafodion Cym. Hanes Sir Gaernarfon (Cyf.4, 1942-3), tt.19-34.</ref>		Bu farw Siôn (neu John) Meredydd ym 1700, ac fe'i gladdwyd yn [[Eglwys Sant Gwyndaf, Llanwnda]]. Olynwyd John Meredydd gan ei fab Hwmffre, a'i fab yntau, Hwmffre arall, a oedd yn un o ddynion pwysicaf yn y sir. Bu'n Uchel Siryf ym 1734, ac roedd yn ynad heddwch. Meurig Meredydd oedd yr olaf o sgweieriaid y Pengwern, a oedd yn ran o ystâd nid ansylweddol erbyn hynny ym mhlwyfi [[Llanwnda]] a Chlynnog Fawr yn bennaf. Priododd aeres Meurig, Anna Maria, â John Mostyn o Segrwyd, Dinbych. Bu farw honno ym 1823, a gwerthwyd yr ystad yn ffermydd unigol.<ref>Seiliwyd yr erthygl yn y ffurf gychwynnol hon ar W. Gilbert Williams, ''Hen Deuluoedd Lanwnda. I - Y Pengwern (1500-1800)'', Trafodion Cym. Hanes Sir Gaernarfon (Cyf.4, 1942-3), tt.19-34.</ref>

	{{eginyn}}		{{eginyn}}

Cyfaill Eben am 17:01, 27 Ionawr 2022

2022-01-27T17:01:39Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:01, 27 Ionawr 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Mae '''Pengwern''' yn fferm fawr a saif ar iseldir plwyf [[Llanwnda]] i'r gogledd o'r ffordd rhwng Caernarfon a [[Llandwrog]]. Arferai fod yn blasty lle trigai teuluoedd dylanwadol yn y sir.		Mae '''Pengwern''' yn fferm fawr a saif ar iseldir plwyf [[Llanwnda]] i'r gogledd o'r ffordd rhwng Caernarfon a [[Llandwrog]]. Arferai fod yn blasty lle trigai teuluoedd dylanwadol yn y sir.

	Mae'n bosibl mai'r dyn cynharaf y mae sôn amdano'n byw yn y Pengwern oedd un Dafydd ap Siencyn a gafodd ei erlyn ym 1330 am fasnachu y tu allan i dref Caernarfon (lle oedd gan y Saeson a setlwyd yno fonopoli ~~o'r~~ fasnach leol). Nid yw'n hollol glir a oedd teulu'r Wynniaid, a ddaeth i fyw yn y Pengwern, yn ddisgynyddion i'r gŵr hwnnw, ond mae sicrwydd ynglŷn â'r olyniaeth. Madog ab Ieuan ap Gruffydd ab Ieuan yn wreiddiol o Blas-du, Llanarmon, Eifionydd oedd yn byw yno tan ei farwolaeth rywbryd cyn 1547. Yn y man, etifeddodd ei fab, William ap Madog, Bengwern, gan fynd ati i helaethu ffiniau'r ystâd, a hynny yn erbyn hawliau ~~perchnogionystadau~~ Coed Alun, [[Glynllifon]] a [[Plas Newydd\|Phlas Newydd]]. Cafodd lawer o ymosodiadau ac achosion llys yn ei erbyn ond daliai ei afael ar y tiroedd ehangach. Roedd ganddo fab a merch, Huw Gwyn (m.1623) a Sioned (a briododd John ap Wiliam Gruffydd o'r Nant, Betws Garmon, sylfaenydd teulu Rowlands, Plas Tirion). Priododd William Pugh Gwyn, ei fab, ferch o Ynys Môn, Margred Holland, ac ar ol marwolaeth Huw Pugh Gwyn, ail-briododd ag Owen Meredydd o'r [[Mynachdy Gwyn]], [[Clynnog Fawr]]. Dyma adeg adeiladu melin newydd, [[Melin y Bont-faen]] ar yr ystâd.		Mae'n bosibl mai'r dyn cynharaf y mae sôn amdano'n byw yn y Pengwern oedd un Dafydd ap Siencyn a gafodd ei erlyn ym 1330 am fasnachu y tu allan i dref Caernarfon (lle oedd gan y Saeson a setlwyd yno fonopoli ar y fasnach leol). Nid yw'n hollol glir a oedd teulu'r Wynniaid, a ddaeth i fyw yn y Pengwern, yn ddisgynyddion i'r gŵr hwnnw, ond mae sicrwydd ynglŷn â'r olyniaeth. Madog ab Ieuan ap Gruffydd ab Ieuan, yn wreiddiol o Blas-du, Llanarmon, Eifionydd, oedd yn byw yno tan ei farwolaeth rywbryd cyn 1547. Yn y man, etifeddodd ei fab, William ap Madog, Bengwern, gan fynd ati i helaethu ffiniau'r ystâd, a hynny yn erbyn hawliau perchnogion ystadau Coed Alun, [[Glynllifon]] a [[Plas Newydd\|Phlas Newydd]]. Cafodd lawer o ymosodiadau ac achosion llys yn ei erbyn ond daliai ei afael ar y tiroedd ehangach. Roedd ganddo fab a merch, Huw Gwyn (m.1623) a Sioned (a briododd John ap Wiliam Gruffydd o'r Nant, Betws Garmon, sylfaenydd teulu Rowlands, Plas Tirion). Priododd William Pugh Gwyn, ei fab, ferch o Ynys Môn, Margred Holland, ac ar ôl marwolaeth Huw Pugh Gwyn, ail-briododd ag Owen Meredydd o'r [[Mynachdy Gwyn]], [[Clynnog Fawr]]. Dyma adeg adeiladu melin newydd, [[Melin y Bont-faen]] ar yr ystâd.

	Oherwydd i Huw Gwyn farw a'i weddw'n ail-briodi, cafwyd ffrae am flynyddoedd ynglŷn â pherchnogaeth yr ystâd. Yn y diwedd cafodd teulu Mynachdy Gwyn y Pengwern a rhan o'r tiroedd, a wyrion Huw Pugh Gwyn ran arall o'r eiddo sef [[Plas Llanwnda]]. Nid oedd perthynas waed i Madog ab Ieuan bellach yn byw yn y Pengwern. Yr eiddo a oedd yn gysylltiedig â'r ystad bellach, ac yn eiddo i deulu Meredydd, oedd y Pengwern, y Geufron, Tŷ'n Rhos, Tŷ Cerrig a Thŷ'n Lôn. John Meredydd oedd y sgweiar erbyn hynny (neu'n fuan wedyn), a chododd dŷ newydd yn y Pengwern. Chwalwyd y tŷ hwnnw mor ddiweddar â 1906 oherwydd ei waliau trwchus, ffenestri bychain a lloriau isel ac anwastad (yn ôl W. Gilbert Williams, oedd yn gyfarwydd a'r tŷ fel prifathro'r ysgol leol ar y pryd.		Oherwydd i Huw Gwyn farw a'i weddw'n ail-briodi, cafwyd ffrae am flynyddoedd ynglŷn â pherchnogaeth yr ystâd. Yn y diwedd cafodd teulu Mynachdy Gwyn y Pengwern a rhan o'r tiroedd, ac wyrion Huw Pugh Gwyn ran arall o'r eiddo, sef [[Plas Llanwnda]]. Nid oedd perthynas waed i Madog ab Ieuan bellach yn byw yn y Pengwern. Yr eiddo a oedd yn gysylltiedig â'r ystad bellach, ac yn eiddo i deulu Meredydd, oedd y Pengwern, y Geufron, Tŷ'n Rhos, Tŷ Cerrig a Thŷ'n Lôn. John Meredydd oedd y sgweiar erbyn hynny (neu'n fuan wedyn), a chododd dŷ newydd yn y Pengwern. Chwalwyd y tŷ hwnnw mor ddiweddar â 1906 oherwydd ei waliau trwchus, ffenestri bychain a lloriau isel ac anwastad (yn ôl W. Gilbert Williams, oedd yn gyfarwydd a'r tŷ fel prifathro'r ysgol leol ar y pryd).

	Codwyd [[Melin Wnda]] ar dir oedd yn eiddo i'r Pengwern ym 1663; ar dafod leferydd fe'i ~~elwid~~ yn "Felin Pengwern".		Codwyd [[Melin Wnda]] ar dir oedd yn eiddo i'r Pengwern ym 1663; ar dafod leferydd fe'i gelwid yn "Felin Pengwern".

	Bu farw ~~Sion~~ (neu John) Meredydd ym 1700, gan gael ei gladdu yn [[Eglwys Sant Gwyndaf, Llanwnda]]. Ceir rhai trawstiau o'r hen dŷ yn y tŷ newydd. Olynwyd John Meredydd gan ei fab Hwmffre, a'i fab yntau, Hwmffre arall, oedd un o ddynion pwysicaf yn y sir~~, yn~~ Uchel Siryf yn 1734, ac yn ynad heddwch. Meurig Meredydd oedd yr olaf o ~~sgweiriaid~~ y Pengwern, ystâd sylweddol erbyn hynny ym mhlwyf Llanwnda a'r gymdogaeth. Priododd aeres Meurig, Anna Maria, â John Mostyn o Segrwyd, Dinbych. Bu farw honno ym 1823, a gwerthwyd yr ystad yn ffermydd unigol.<ref>Seiliwyd yr erthygl yn y ffurf gychwynnol hon ar w. Gilbert Williams, ''Hen Deuluoedd Lanwnda. I - Y Pengwern (1500-1800)'', Trafodion Cym. Hanes Sir Gaernarfon (Cyf.4, 1942-3), tt.19-34.</ref>		Bu farw Siôn (neu John) Meredydd ym 1700, gan gael ei gladdu yn [[Eglwys Sant Gwyndaf, Llanwnda]]. Ceir rhai trawstiau o'r hen dŷ yn y tŷ newydd. Olynwyd John Meredydd gan ei fab Hwmffre, a'i fab yntau, Hwmffre arall, a oedd yn un o ddynion pwysicaf yn y sir. Bu'n Uchel Siryf ym 1734, ac roedd yn ynad heddwch. Meurig Meredydd oedd yr olaf o sgweieriaid y Pengwern, ystâd sylweddol erbyn hynny ym mhlwyf Llanwnda a'r gymdogaeth. Priododd aeres Meurig, Anna Maria, â John Mostyn o Segrwyd, Dinbych. Bu farw honno ym 1823, a gwerthwyd yr ystad yn ffermydd unigol.<ref>Seiliwyd yr erthygl yn y ffurf gychwynnol hon ar w. Gilbert Williams, ''Hen Deuluoedd Lanwnda. I - Y Pengwern (1500-1800)'', Trafodion Cym. Hanes Sir Gaernarfon (Cyf.4, 1942-3), tt.19-34.</ref>

	{{eginyn}}		{{eginyn}}

Irion am 08:20, 1 Medi 2018

2018-09-01T08:20:13Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:20, 1 Medi 2018
Llinell 16:		Llinell 16:

	[[Categori:Plastai]]		[[Categori:Plastai]]
			[[Categori:Ystadau]]

Irion am 08:18, 1 Medi 2018

2018-09-01T08:18:55Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:18, 1 Medi 2018
Llinell 7:		Llinell 7:
	Codwyd [[Melin Wnda]] ar dir oedd yn eiddo i'r Pengwern ym 1663; ar dafod leferydd fe'i elwid yn "Felin Pengwern".		Codwyd [[Melin Wnda]] ar dir oedd yn eiddo i'r Pengwern ym 1663; ar dafod leferydd fe'i elwid yn "Felin Pengwern".

	Bu farw Sion (neu John) Meredydd ym 1700, gan gael ei gladdu yn [[Eglwys Sant Gwyndaf, Llanwnda]]. Ceir rhai trawstiau o'r hen dŷ yn y tŷ newydd. Olynwyd John Meredydd gan ei fab Hwmffre, a'i fab yntau, Hwmffre arall, oedd un o ddynion pwysicaf yn y sir, yn Uchel Siryf yn 1734, ac yn ynad heddwch. Meurig Meredydd oedd yr olaf o sgweiriaid y Pengwern, ystâd sylweddol erbyn hynny ym mhlwyf Llanwnda a'r gymdogaeth. Priododd aeres Meurig, Anna Maria, â John Mostyn o Segrwyd, Dinbych. Bu farw honno ym 1823, a gwerthwyd yr ~~ystâd~~ yn ffermydd unigol.<ref>Seiliwyd yr erthygl yn y ffurf gychwynnol hon ar w. Gilbert Williams, ''Hen Deuluoedd Lanwnda. I - Y Pengwern (1500-1800)'', Trafodion Cym. Hanes Sir Gaernarfon (Cyf.4, 1942-3), tt.19-34.</ref>		Bu farw Sion (neu John) Meredydd ym 1700, gan gael ei gladdu yn [[Eglwys Sant Gwyndaf, Llanwnda]]. Ceir rhai trawstiau o'r hen dŷ yn y tŷ newydd. Olynwyd John Meredydd gan ei fab Hwmffre, a'i fab yntau, Hwmffre arall, oedd un o ddynion pwysicaf yn y sir, yn Uchel Siryf yn 1734, ac yn ynad heddwch. Meurig Meredydd oedd yr olaf o sgweiriaid y Pengwern, ystâd sylweddol erbyn hynny ym mhlwyf Llanwnda a'r gymdogaeth. Priododd aeres Meurig, Anna Maria, â John Mostyn o Segrwyd, Dinbych. Bu farw honno ym 1823, a gwerthwyd yr ystad yn ffermydd unigol.<ref>Seiliwyd yr erthygl yn y ffurf gychwynnol hon ar w. Gilbert Williams, ''Hen Deuluoedd Lanwnda. I - Y Pengwern (1500-1800)'', Trafodion Cym. Hanes Sir Gaernarfon (Cyf.4, 1942-3), tt.19-34.</ref>

	{{eginyn}}		{{eginyn}}

Irion am 11:06, 31 Awst 2018

2018-08-31T11:06:00Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:06, 31 Awst 2018
Llinell 5:		Llinell 5:
	Oherwydd i Huw Gwyn farw a'i weddw'n ail-briodi, cafwyd ffrae am flynyddoedd ynglŷn â pherchnogaeth yr ystâd. Yn y diwedd cafodd teulu Mynachdy Gwyn y Pengwern a rhan o'r tiroedd, a wyrion Huw Pugh Gwyn ran arall o'r eiddo sef [[Plas Llanwnda]]. Nid oedd perthynas waed i Madog ab Ieuan bellach yn byw yn y Pengwern. Yr eiddo a oedd yn gysylltiedig â'r ystad bellach, ac yn eiddo i deulu Meredydd, oedd y Pengwern, y Geufron, Tŷ'n Rhos, Tŷ Cerrig a Thŷ'n Lôn. John Meredydd oedd y sgweiar erbyn hynny (neu'n fuan wedyn), a chododd dŷ newydd yn y Pengwern. Chwalwyd y tŷ hwnnw mor ddiweddar â 1906 oherwydd ei waliau trwchus, ffenestri bychain a lloriau isel ac anwastad (yn ôl W. Gilbert Williams, oedd yn gyfarwydd a'r tŷ fel prifathro'r ysgol leol ar y pryd.		Oherwydd i Huw Gwyn farw a'i weddw'n ail-briodi, cafwyd ffrae am flynyddoedd ynglŷn â pherchnogaeth yr ystâd. Yn y diwedd cafodd teulu Mynachdy Gwyn y Pengwern a rhan o'r tiroedd, a wyrion Huw Pugh Gwyn ran arall o'r eiddo sef [[Plas Llanwnda]]. Nid oedd perthynas waed i Madog ab Ieuan bellach yn byw yn y Pengwern. Yr eiddo a oedd yn gysylltiedig â'r ystad bellach, ac yn eiddo i deulu Meredydd, oedd y Pengwern, y Geufron, Tŷ'n Rhos, Tŷ Cerrig a Thŷ'n Lôn. John Meredydd oedd y sgweiar erbyn hynny (neu'n fuan wedyn), a chododd dŷ newydd yn y Pengwern. Chwalwyd y tŷ hwnnw mor ddiweddar â 1906 oherwydd ei waliau trwchus, ffenestri bychain a lloriau isel ac anwastad (yn ôl W. Gilbert Williams, oedd yn gyfarwydd a'r tŷ fel prifathro'r ysgol leol ar y pryd.

	Codwyd Melin Wnda ar dir oedd yn eiddo i'r Pengwern ym 1663; ar dafod leferydd fe'i elwid yn "Felin Pengwern".		Codwyd [[Melin Wnda]] ar dir oedd yn eiddo i'r Pengwern ym 1663; ar dafod leferydd fe'i elwid yn "Felin Pengwern".

	Bu farw Sion (neu John) Meredydd ym 1700, gan gael ei gladdu yn [[Eglwys Sant Gwyndaf, Llanwnda]]. Ceir rhai trawstiau o'r hen dŷ yn y tŷ newydd. Olynwyd John Meredydd gan ei fab Hwmffre, a'i fab yntau, Hwmffre arall, oedd un o ddynion pwysicaf yn y sir, yn Uchel Siryf yn 1734, ac yn ynad heddwch. Meurig Meredydd oedd yr olaf o sgweiriaid y Pengwern, ystâd sylweddol erbyn hynny ym mhlwyf Llanwnda a'r gymdogaeth. Priododd aeres Meurig, Anna Maria, â John Mostyn o Segrwyd, Dinbych. Bu farw honno ym 1823, a gwerthwyd yr ystâd yn ffermydd unigol.<ref>Seiliwyd yr erthygl yn y ffurf gychwynnol hon ar w. Gilbert Williams, ''Hen Deuluoedd Lanwnda. I - Y Pengwern (1500-1800)'', Trafodion Cym. Hanes Sir Gaernarfon (Cyf.4, 1942-3), tt.19-34.</ref>		Bu farw Sion (neu John) Meredydd ym 1700, gan gael ei gladdu yn [[Eglwys Sant Gwyndaf, Llanwnda]]. Ceir rhai trawstiau o'r hen dŷ yn y tŷ newydd. Olynwyd John Meredydd gan ei fab Hwmffre, a'i fab yntau, Hwmffre arall, oedd un o ddynion pwysicaf yn y sir, yn Uchel Siryf yn 1734, ac yn ynad heddwch. Meurig Meredydd oedd yr olaf o sgweiriaid y Pengwern, ystâd sylweddol erbyn hynny ym mhlwyf Llanwnda a'r gymdogaeth. Priododd aeres Meurig, Anna Maria, â John Mostyn o Segrwyd, Dinbych. Bu farw honno ym 1823, a gwerthwyd yr ystâd yn ffermydd unigol.<ref>Seiliwyd yr erthygl yn y ffurf gychwynnol hon ar w. Gilbert Williams, ''Hen Deuluoedd Lanwnda. I - Y Pengwern (1500-1800)'', Trafodion Cym. Hanes Sir Gaernarfon (Cyf.4, 1942-3), tt.19-34.</ref>