Nantlle (pentref) - Hanes golygu

Irion: Symudodd Heulfryn y dudalen Nantlle i Nantlle (pentref) heb adael dolen ailgyfeirio

2021-01-07T20:22:36Z

Symudodd Heulfryn y dudalen Nantlle i Nantlle (pentref) heb adael dolen ailgyfeirio

← Fersiwn hŷn	Fersiwn yn ôl 21:22, 7 Ionawr 2021
(Dim gwahaniaeth)

Irion am 10:47, 23 Rhagfyr 2020

2020-12-23T10:47:45Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:47, 23 Rhagfyr 2020
Llinell 2:		Llinell 2:

	==Dechreuadau==		==Dechreuadau==
	Yn wreiddiol, fe arferid galw'r ardal lle saif y pentref heddiw yn "Baladeulyn", gan fod y cysylltiad (neu'r "bala") rhwng [[Llyn Nantlle Uchaf]] a [[Llyn Nantlle Isaf]] gerllaw, a ffermydd a safle llys y Tywysogion, sef [[Llys Baladeulyn]] oedd yn yr ardal. Dywedir mai tŷ a elwid yn "Nantlle" neu "Plas-yn-Nantlle" tua 1362 a roddodd yr enw i'r pentref yn y pen-draw, er nad oedd hynny'n digwydd am fwy na phedwar can mlynedd. Mae'r adeilad presennol a elwir yn [[Plas Nantlle]] neu Tŷ Mawr wedi codi yn weddol gynnar yn y 16g. Fferm oedd Plas Nantlle yn y diwedd, ond yr oedd gan yr eiddo felin, sef [[Melin Nantlle]] oedd yn malu grawn yn yr 18g os nad yn hwyrach, er iddi ddiflannu erbyn hyn ac nid oes sicrwydd ynglŷn â'i safle.		Yn wreiddiol, fe arferid galw'r ardal lle saif y pentref heddiw yn "Baladeulyn", gan fod y cysylltiad (neu'r "bala") rhwng [[Llyn Nantlle Uchaf]] a [[Llyn Nantlle Isaf]] gerllaw, a ffermydd a safle llys y Tywysogion, sef [[Llys Baladeulyn]] oedd yn yr ardal. Dywedir mai tŷ a elwid yn "Nantlle" neu "Plas-yn-Nantlle" tua 1362 a roddodd yr enw i'r pentref yn y pen-draw, er nad oedd hynny'n digwydd am fwy na phedwar can mlynedd. Mae'r adeilad presennol a elwir yn [[Plas Nantlle]] neu Tŷ Mawr wedi codi yn weddol gynnar yn y 16g.<ref>John Dilwyn Williams, ''Tŷ Mawr'', yn "Adroddiad Prosiect Dendrocronoleg Gogledd Cymru", 2012</ref> Fferm oedd Plas Nantlle yn y diwedd, ond yr oedd gan yr eiddo felin, sef [[Melin Nantlle]] oedd yn malu grawn yn yr 18g os nad yn hwyrach, er iddi ddiflannu erbyn hyn ac nid oes sicrwydd ynglŷn â'i safle. Roedd tir Plas Nantlle neu Nantlle'n fferm fawr yn eiddo'r Arglwydd Dinorben o Ginmel erbyn llunio'r Map Degwm tua 1840, yn ffinio'r ddau lyn ac yn ymestyn dros y tir lle mae'r chwareli'n awr, hyd at safle bresennol pentref y [[Fron]]. Mae'r map hefyd yn dangos nad oedd ond un neu ddau o adeiladau'r holl ffordd rhwng fferm [[Gelli-ffrydiau]] a Thŷ Mawr<ref>LLGC Map Degwm plwyf Llandwrog [https://lleoedd.llyfrgell.cymru/search/53.06/-4.225/15?alt=&page=1&refine=&query=Nantlle&order=desc&sort=score&rows=100&leaflet-base-layers_94=on]</ref>

	==Y pentref modern==		==Y pentref modern==
	Datblygwyd y pentref modern yn ystod y 19g. fel yr oedd y chwareli'n ymestyn i fyny'r dyffryn. Chwarel fawr y pentref yw [[Chwarel Pen-yr-orsedd]], a gysylltwyd â'r cei yng Nghaernarfon mor gynnar â 1828 gan drac cul [[Rheilffordd Nantlle]], tramffordd gyda'r gwagenni'n cael eu tynnu gan geffylau. Parhaed i ddefnyddio'r hen dramffordd i Nantlle hyd 1963, pan y'i caewyd gan Reilffyrdd Prydeinig. Ni lledwyd y trac erioed gyda'r canlyniad fod y trenau stêm modern byth wedi cyrraedd, gan fod y lein fawr yn dod i ben yn Nhal-y-sarn - er mai [[Gorsaf reilffordd Nantlle]] y gelwid yr orsaf yn y pentref hwnnw. Dyna arwydd fod peth ansicrwydd ynglŷn â'r enwau priodol ar gyfer pentrefi'r dyffryn wedi dal i fodoli. Yn wir, mor ddiweddar â 1916, roedd papur newydd y ''Dinesydd Cymreig'' yn rhoi hanesion am bentref Nantlle dan y bennawd "Baladeulyn".		Datblygwyd y pentref modern yn ystod y 19g. fel yr oedd y chwareli'n ymestyn i fyny'r dyffryn. Chwarel fawr y pentref yw [[Chwarel Pen-yr-orsedd]], a gysylltwyd â'r cei yng Nghaernarfon mor gynnar â 1828 gan drac cul [[Rheilffordd Nantlle]], tramffordd gyda'r gwagenni'n cael eu tynnu gan geffylau. Parhaed i ddefnyddio'r hen dramffordd i Nantlle hyd 1963, pan y'i caewyd gan Reilffyrdd Prydeinig. Ni lledwyd y trac erioed gyda'r canlyniad fod y trenau stêm modern byth wedi cyrraedd, gan fod y lein fawr yn dod i ben yn Nhal-y-sarn - er mai [[Gorsaf reilffordd Nantlle]] y gelwid yr orsaf yn y pentref hwnnw. Dyna arwydd fod peth ansicrwydd ynglŷn â'r enwau priodol ar gyfer pentrefi'r dyffryn wedi dal i fodoli. Yn wir, mor ddiweddar â 1916, roedd papur newydd y ''Dinesydd Cymreig'' yn rhoi hanesion am bentref Nantlle dan y bennawd "Baladeulyn".

			Rhwng 1840, pan nad oedd y map degwm wedi dangos nemor ddim adeiladau lle saif y pentref heddiw ac 1888, pan gyhoeddwyd y map Ordnans graddfa fawr cyntaf o'r ardal, codwyd y rhan fwyaf o'r pentref rhwng y chwarel a [[Pont Baladeulyn\|Phont Baladeulyn]], er nad oedd y tai'n nes at yr ysgol wedi eu codi.

	== Y brodyr Francis ==		== Y brodyr Francis ==

	Gweler prif erthygl [[Y Brodyr Francis]]		Gweler prif erthygl [[Y Brodyr Francis]]

			==Cyfeiriadau==
			{{cyfeiriadau}}

	[[Categori:Pentrefi a threflannau]]		[[Categori:Pentrefi a threflannau]]

Irion am 10:20, 23 Rhagfyr 2020

2020-12-23T10:20:03Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:20, 23 Rhagfyr 2020
Llinell 2:		Llinell 2:

	==Dechreuadau==		==Dechreuadau==
	Yn wreiddiol, fe arferid galw'r ardal lle saif y pentref heddiw yn "Baladeulyn", gan fod y cysylltiad (neu'r "bala") rhwng [[Llyn Nantlle Uchaf]] a [[Llyn Nantlle Isaf]] gerllaw, a ffermydd a safle llys y Tywysogion, sef [[Llys Baladeulyn]] oedd yn yr ardal. Dywedir mai tŷ a elwid yn "Nantlle" neu "Plas-yn-Nantlle" tua 1362 a roddodd yr enw i'r pentref yn y pen-draw, er nad oedd hynny'n digwydd am fwy na phedwar can mlynedd.		Yn wreiddiol, fe arferid galw'r ardal lle saif y pentref heddiw yn "Baladeulyn", gan fod y cysylltiad (neu'r "bala") rhwng [[Llyn Nantlle Uchaf]] a [[Llyn Nantlle Isaf]] gerllaw, a ffermydd a safle llys y Tywysogion, sef [[Llys Baladeulyn]] oedd yn yr ardal. Dywedir mai tŷ a elwid yn "Nantlle" neu "Plas-yn-Nantlle" tua 1362 a roddodd yr enw i'r pentref yn y pen-draw, er nad oedd hynny'n digwydd am fwy na phedwar can mlynedd. Mae'r adeilad presennol a elwir yn [[Plas Nantlle]] neu Tŷ Mawr wedi codi yn weddol gynnar yn y 16g. Fferm oedd Plas Nantlle yn y diwedd, ond yr oedd gan yr eiddo felin, sef [[Melin Nantlle]] oedd yn malu grawn yn yr 18g os nad yn hwyrach, er iddi ddiflannu erbyn hyn ac nid oes sicrwydd ynglŷn â'i safle.

			==Y pentref modern==
			Datblygwyd y pentref modern yn ystod y 19g. fel yr oedd y chwareli'n ymestyn i fyny'r dyffryn. Chwarel fawr y pentref yw [[Chwarel Pen-yr-orsedd]], a gysylltwyd â'r cei yng Nghaernarfon mor gynnar â 1828 gan drac cul [[Rheilffordd Nantlle]], tramffordd gyda'r gwagenni'n cael eu tynnu gan geffylau. Parhaed i ddefnyddio'r hen dramffordd i Nantlle hyd 1963, pan y'i caewyd gan Reilffyrdd Prydeinig. Ni lledwyd y trac erioed gyda'r canlyniad fod y trenau stêm modern byth wedi cyrraedd, gan fod y lein fawr yn dod i ben yn Nhal-y-sarn - er mai [[Gorsaf reilffordd Nantlle]] y gelwid yr orsaf yn y pentref hwnnw. Dyna arwydd fod peth ansicrwydd ynglŷn â'r enwau priodol ar gyfer pentrefi'r dyffryn wedi dal i fodoli. Yn wir, mor ddiweddar â 1916, roedd papur newydd y ''Dinesydd Cymreig'' yn rhoi hanesion am bentref Nantlle dan y bennawd "Baladeulyn".

	== Y brodyr Francis ==		== Y brodyr Francis ==

Irion am 09:27, 23 Rhagfyr 2020

2020-12-23T09:27:11Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:27, 23 Rhagfyr 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
			Mae '''Nantlle''' yn bentref chwarelyddol yn [[Dyffryn Nantlle\|Nyffryn Nantlle]], rhwng [[Tal-y-sarn]] a [[Drws-y-coed]].

			==Dechreuadau==
			Yn wreiddiol, fe arferid galw'r ardal lle saif y pentref heddiw yn "Baladeulyn", gan fod y cysylltiad (neu'r "bala") rhwng [[Llyn Nantlle Uchaf]] a [[Llyn Nantlle Isaf]] gerllaw, a ffermydd a safle llys y Tywysogion, sef [[Llys Baladeulyn]] oedd yn yr ardal. Dywedir mai tŷ a elwid yn "Nantlle" neu "Plas-yn-Nantlle" tua 1362 a roddodd yr enw i'r pentref yn y pen-draw, er nad oedd hynny'n digwydd am fwy na phedwar can mlynedd.

	== Y brodyr Francis ==		== Y brodyr Francis ==

Irion am 08:54, 26 Mehefin 2018

2018-06-26T08:54:09Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:54, 26 Mehefin 2018
Llinell 2:		Llinell 2:

	Gweler prif erthygl [[Y Brodyr Francis]]		Gweler prif erthygl [[Y Brodyr Francis]]

			[[Categori:Pentrefi a threflannau]]

Carlmorris am 00:06, 18 Mawrth 2018

2018-03-18T00:06:50Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 01:06, 18 Mawrth 2018
Llinell 1:		Llinell 1:
	~~Am "~~Y Brodyr Francis~~" gweler Categori "Pobl"~~		== Y brodyr Francis ==

			Gweler prif erthygl [[Y Brodyr Francis]]

Gwenhwyfar% am 15:47, 16 Mawrth 2018

2018-03-16T15:47:07Z

← Fersiwn hŷn	Fersiwn yn ôl 16:47, 16 Mawrth 2018
Llinell 1:	Llinell 1:
		Am "Y Brodyr Francis" gweler Categori "Pobl"

Gwenhwyfar%: /* Y Brodyr Francis 1876 – 1936 */

2018-03-16T15:46:07Z

Y Brodyr Francis 1876 – 1936

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:46, 16 Mawrth 2018
Llinell 1:		Llinell 1:

	~~== Y Brodyr Francis 1876 – 1936 ==~~

	Dau frawd a gysylltir â Nantlle oedd Griffith William Francis (1876-1936) ac Owen William Francis (1879-1936). Fe’u ganed [[ym/yn]] [[Mron-y-Wern,/Bron-y-Wern]], Cwm Pennant. Mudodd y teulu oddi yno i’r Clogwyn Brwnt, Drws-y-coed, yna i’r Gelliffrydiau ac wedyn i bentref Nantlle.

	Roeddent yn gantorion o fri a buont yn canu ar hyd a lled y wlad a thu hwnt yn y 1920au a’r 1930au. Byddai’r capeli a’r neuaddau dan eu sang. Canu penillion oedd eu harbenigrwydd a chymerasant ran yn y cyngerdd Cymraeg cyntaf i’w ddarlledu ar y radio – a hynny o Ddulyn ym Mawrth 1927. Griffith Francis oedd wedi cyfansoddi nifer o’r cerddi a genid ganddynt ond roeddent hefyd yn canu gwaith T. Gwynn Jones, Eifion Wyn, Crwys, R. Williams Parry ac eraill. Yn ôl Dr Aled Lloyd Davies mae lle i gredu mai hwy oedd yr enghraifft gynharaf o ganu penillion deulais yng Nghymru. Owen Francis oedd cyfansoddwr rhai o’r alawon a’r emyn donau a ganent (galwodd rai ohonynt yn Nantlle, Glyn a Meira (dau o’i blant). Eu cyfeilydd ffyddlon oedd Robert Owen, Drws-y-coed.

	~~Cyhoeddwyd ''Telyn Eryri'', cyfrol o gerddi Griffith Francis, gan Hughes a’i Fab yn 1932 gyda Rhagair gan E. Morgan Humphreys.~~

	~~Dyma un o’r cerddi poblogaidd a genid ganddynt, o waith Griffith W. Francis. Gelliffrydiau, Nantlle, yw’r Gelli y cyfeirir ati a Wil y Ffridd, yr heliwr yw William Hughes, Y Ffridd, Nantlle:~~


	~~CYN GOLLWNG CŴN Y GELLI~~


	~~Pan gloid y Mynydd Mawr gan iâ,~~
	~~A'r eira’n toi Eryri:~~
	~~Pan geisiai’r lloer oleuo’r nos~~
	~~I aros i’r haul godi;~~
	~~Âi’r llwynog castiog dan ei bwn~~
	~~Cyn gollwng cŵn y Gelli.~~


	~~Fe ddygodd lawer oenyn gwan,~~
	~~O’r Geulan wedi nosi,~~
	~~Ac ieir Caeronwy lusgodd draw~~
	~~I’w genaw dros glogwyni,~~
	~~I fewn i’w ffau, heb ofni ffyn,~~
	~~Cyn gollwng cŵn y Gelli.~~


	~~Lladratodd wyddau Blaen-y-Garth~~
	~~O’r buarth cyn eleni,~~
	~~Ac o’r Ysgubor lawer haid~~
	~~O hwyaid wedi ’u pesgi;~~
	~~Fe lanwai groen ei fol yn grwn~~
	~~Cyn gollwng cŵn y Gelli.~~


	~~Ond ar ryw fore oerllyd iawn,~~
	~~Tros dalar mawn y meini,~~
	~~Fe lamai’r cadno coch i lawr~~
	~~O’r Mynydd Mawr yn heini:~~
	~~A chroesi’r Bala rhwng Dau Lyn~~
	~~Cyn gollwng cŵn y Gelli.~~


	~~Ar ddôl y ffrynt ‘roedd Wil y Ffridd,~~
	~~A’r gwas, ym mhridd oer gwysi,~~
	~~A gweiddi, — “Llwynog ! Byth o’r fan !~~
	~~Hwi ! dal o, Ffan, myn diawch-i,”—~~
	~~Ac archai’r gwas i gyrchu gwn,~~
	~~Cyn gollwng cŵn y Gelli.~~


	~~Cadd cadno frecwast i bils plwm,~~
	~~A chroesaw Cwm ddaeargi,~~
	~~Ac yn lle blingo oen bach tlws—~~
	~~Ei groen ar ddrws y beudy ;~~
	~~A chwarddai Wil wrth gadw’r gẁn,~~
	~~Cyn gollwng cŵn y Gelli.~~
	~~GWF~~

Gwenhwyfar% am 15:39, 16 Mawrth 2018

2018-03-16T15:39:50Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:39, 16 Mawrth 2018
Llinell 1:		Llinell 1:

	Y Brodyr Francis 1876 – 1936		== Y Brodyr Francis 1876 – 1936 ==

	Dau frawd a gysylltir â Nantlle oedd Griffith William Francis (1876-1936) ac Owen William Francis (1879-1936). Fe’u ganed [[ym/yn]] [[Mron-y-Wern,/Bron-y-Wern]], Cwm Pennant. Mudodd y teulu oddi yno i’r Clogwyn Brwnt, Drws-y-coed, yna i’r Gelliffrydiau ac wedyn i bentref Nantlle.		Dau frawd a gysylltir â Nantlle oedd Griffith William Francis (1876-1936) ac Owen William Francis (1879-1936). Fe’u ganed [[ym/yn]] [[Mron-y-Wern,/Bron-y-Wern]], Cwm Pennant. Mudodd y teulu oddi yno i’r Clogwyn Brwnt, Drws-y-coed, yna i’r Gelliffrydiau ac wedyn i bentref Nantlle.
Llinell 14:		Llinell 14:


	Pan gloid y Mynydd Mawr gan iâ,~~<br/>~~		Pan gloid y Mynydd Mawr gan iâ,
	~~<br>~~ A'r eira’n toi Eryri:~~<br />~~		A'r eira’n toi Eryri:
	Pan geisiai’r lloer oleuo’r nos~~<br />~~		Pan geisiai’r lloer oleuo’r nos
	~~<br>~~ I aros i’r haul godi;~~<br />~~		I aros i’r haul godi;
	Âi’r llwynog castiog dan ei bwn~~<br />~~		Âi’r llwynog castiog dan ei bwn
	~~<br>~~ Cyn gollwng cŵn y Gelli.		Cyn gollwng cŵn y Gelli.


	Fe ddygodd lawer oenyn gwan,		Fe ddygodd lawer oenyn gwan,

Gwenhwyfar% am 15:32, 16 Mawrth 2018

2018-03-16T15:32:40Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:32, 16 Mawrth 2018
Llinell 14:		Llinell 14:


	Pan gloid y Mynydd Mawr gan iâ,<br />		Pan gloid y Mynydd Mawr gan iâ,<br/>
	A'r eira’n toi Eryri:<br />		<br> A'r eira’n toi Eryri:<br />
	Pan geisiai’r lloer oleuo’r nos<br />		Pan geisiai’r lloer oleuo’r nos<br />
	I aros i’r haul godi;<br />		<br> I aros i’r haul godi;<br />
	Âi’r llwynog castiog dan ei bwn<br />		Âi’r llwynog castiog dan ei bwn<br />
	Cyn gollwng cŵn y Gelli.		<br> Cyn gollwng cŵn y Gelli.

	Fe ddygodd lawer oenyn gwan,		Fe ddygodd lawer oenyn gwan,