Mynydd y Cilgwyn - Hanes golygu

Irion am 12:40, 19 Ebrill 2022

2022-04-19T12:40:43Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:40, 19 Ebrill 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Mynydd cymharol ddi-nod ynddo'i hun yw ''Mynydd y Cilgwyn'' a welir yn glir o bron bob man yn [[Uwchgwyrfai]] uwchben pentref [[Carmel]]. Mae'r copa yn 347 metr neu 1138 troedfedd o uchder.<ref>Gwefan ''The Mountain Guide'', [https://www.themountainguide.co.uk/wales/mynydd-y-cilgwyn.htm], cyrchwyd 17.11.2018</ref>		Mynydd cymharol ddi-nod ynddo'i hun yw ''Mynydd y Cilgwyn'' a welir yn glir o bron bob man yn [[Uwchgwyrfai]] uwchben pentref [[Carmel]]. Mae'r copa yn 347 metr neu 1138 troedfedd o uchder.<ref>Gwefan ''The Mountain Guide'', [https://www.themountainguide.co.uk/wales/mynydd-y-cilgwyn.htm], cyrchwyd 17.11.2018</ref>

	Mynydd heb unrhyw arwyneb creigiog sylweddol ydyw, wedi ei orchuddio'n bennaf â grug ac eithin. Enwogrwydd y fan yw'r ffaith mai yma y cychwynnodd diwydiant llechi [[Dyffryn Nantlle]]. Mae tystiolaeth bendant bod cloddio yma ym 1745,<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.218.</ref> pan osodwyd prydles gan asiant y Goron dros [[Dir y Goron]] sef [[Tir Comin Moel Tryfan]] er y dywedir bod llechi wedi dod oddi yno hefyd yn ystod cyfnod y Rhufeiniaid ac wedyn tua 1300.		Mynydd heb unrhyw arwyneb creigiog sylweddol ydyw, wedi ei orchuddio'n bennaf â grug ac eithin. Enwogrwydd y fan yw'r ffaith mai yma y cychwynnodd diwydiant llechi [[Dyffryn Nantlle]]. Mae tystiolaeth bendant bod cloddio yma ym 1745,<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.218.</ref> pan osodwyd prydles gan asiant y Goron dros [[Tir y Goron\|Dir y Goron]] sef [[Tir Comin Moel Tryfan]] er y dywedir bod llechi wedi dod oddi yno hefyd yn ystod cyfnod y Rhufeiniaid ac wedyn tua 1300.

	Prif leoliad chwarelydda ar y mynydd yw'r llethrau deheuol sy'n edrych dros Ddyffryn Nantlle, lle datblygodd [[Chwarel Cilgwyn]] yn nifer o dyllau dwfn iawn. Erbyn hyn mae rhai wedi eu llenwi gydag ysbwriel yr ardal i gyd, ac wedi eu gorchuddio.		Prif leoliad chwarelydda ar y mynydd yw'r llethrau deheuol sy'n edrych dros Ddyffryn Nantlle, lle datblygodd [[Chwarel Cilgwyn]] yn nifer o dyllau dwfn iawn. Erbyn hyn mae rhai wedi eu llenwi gydag ysbwriel yr ardal i gyd, ac wedi eu gorchuddio.

Cyfaill Eben am 14:04, 7 Ebrill 2022

2022-04-07T14:04:54Z

Irion am 10:33, 6 Medi 2020

2020-09-06T10:33:18Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:33, 6 Medi 2020
Llinell 7:		Llinell 7:
	Mae'r mynydd wedi rhoi ei enw i gasgliad o dyddynnod a thai, a chapel, sef [[Cilgwyn]].		Mae'r mynydd wedi rhoi ei enw i gasgliad o dyddynnod a thai, a chapel, sef [[Cilgwyn]].

	==Terfysg yr ŷd yn 1752==		'''Terfysg yr ŷd yn 1752'''

	Yn rhan olaf y ddeunawfed ganrif yr oedd llywodraeth Prydain wedi codi pris ŷd mor uchel fel na allai pobl gyffredin ei fforddio.		Yn rhan olaf y ddeunawfed ganrif yr oedd llywodraeth Prydain wedi codi pris ŷd mor uchel fel na allai pobl gyffredin ei fforddio.

Irion am 10:32, 6 Medi 2020

2020-09-06T10:32:46Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:32, 6 Medi 2020
Llinell 7:		Llinell 7:
	Mae'r mynydd wedi rhoi ei enw i gasgliad o dyddynnod a thai, a chapel, sef [[Cilgwyn]].		Mae'r mynydd wedi rhoi ei enw i gasgliad o dyddynnod a thai, a chapel, sef [[Cilgwyn]].

	''Terfysg yr ŷd yn 1752''		==Terfysg yr ŷd yn 1752==

	Yn rhan olaf y ddeunawfed ganrif yr oedd llywodraeth Prydain wedi codi pris ŷd mor uchel fel na allai pobl gyffredin ei fforddio.		Yn rhan olaf y ddeunawfed ganrif yr oedd llywodraeth Prydain wedi codi pris ŷd mor uchel fel na allai pobl gyffredin ei fforddio.

Irion am 10:32, 6 Medi 2020

2020-09-06T10:32:23Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:32, 6 Medi 2020
Llinell 7:		Llinell 7:
	Mae'r mynydd wedi rhoi ei enw i gasgliad o dyddynnod a thai, a chapel, sef [[Cilgwyn]].		Mae'r mynydd wedi rhoi ei enw i gasgliad o dyddynnod a thai, a chapel, sef [[Cilgwyn]].

	'''Terfysg yr ŷd yn 1752'''		''Terfysg yr ŷd yn 1752''

	Yn rhan olaf y ddeunawfed ganrif yr oedd llywodraeth Prydain wedi codi pris ŷd mor uchel fel na allai pobl gyffredin ei fforddio.		Yn rhan olaf y ddeunawfed ganrif yr oedd llywodraeth Prydain wedi codi pris ŷd mor uchel fel na allai pobl gyffredin ei fforddio.

Irion am 10:31, 6 Medi 2020

2020-09-06T10:31:58Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:31, 6 Medi 2020
Llinell 10:		Llinell 10:

	Yn rhan olaf y ddeunawfed ganrif yr oedd llywodraeth Prydain wedi codi pris ŷd mor uchel fel na allai pobl gyffredin ei fforddio.		Yn rhan olaf y ddeunawfed ganrif yr oedd llywodraeth Prydain wedi codi pris ŷd mor uchel fel na allai pobl gyffredin ei fforddio.
	Roedd y sefyllfa mor druenus nes ~~'''~~penderfynodd chwarelwyr Mynydd y Cilgwyn ac o gylch [[Rhostryfan]] ymosod ar yr ysguboriau ŷd yn Stryd y Jêl, Caernarfon~~'''~~. <ref>Allan o ~~''Old Karnarvon”, (~~W.H. Jones), Argraffiad Newydd ~~Rhagfyr~~ 1984~~, Siop y Pentan, Caernarfon~~. Ceir cyfieithiad o’r hanes yn ~~''Hanesion Tre’r Cofis” (~~T. Meirion Hughes), ~~Y Lolfa~~.</ref>		Roedd y sefyllfa mor druenus nes "penderfynodd chwarelwyr Mynydd y Cilgwyn ac o gylch [[Rhostryfan]] ymosod ar yr ysguboriau ŷd yn Stryd y Jêl, Caernarfon". <ref>Allan o W.H. Jones,''Old Karnarvon'', Argraffiad Newydd (Caernarfon,1984). Ceir cyfieithiad o’r hanes yn T. Meirion Hughes, ''Hanesion Tre’r Cofis''.</ref>

	Yr oeddent yn adnabod hen ysbaddwr teithiol ym Mhenrallt Isaf, Caernarfon, a arferai chwythu ei gorn ar groesffordd neu sgwär pentref i dynnu sylw ffermwyr yr ardaloedd ei fod ar gael a deuai’r ffermwyr ato i’r fan honno i gael ei wasanaeth ar eu ffermydd. Y tro hwn gofynnodd y chwarelwyr iddo chwythu ei gorn pe bai’n gweld perygl tra byddent hwythau yn ymosod ar yr ysguboriau.		Yr oeddent yn adnabod hen ysbaddwr teithiol ym Mhenrallt Isaf, Caernarfon, a arferai chwythu ei gorn ar groesffordd neu sgwär pentref i dynnu sylw ffermwyr yr ardaloedd ei fod ar gael a deuai’r ffermwyr ato i’r fan honno i gael ei wasanaeth ar eu ffermydd. Y tro hwn gofynnodd y chwarelwyr iddo chwythu ei gorn pe bai’n gweld perygl tra byddent hwythau yn ymosod ar yr ysguboriau.

	Yn Ebrill 1752, cyrhaeddodd y chwarelwyr y dref am 10 o’r gloch y bore, a chafodd yr ysbaddwr wybod fod criw y Cynghorydd William Williams, Twrnai Cyffredinol Gogledd Cymru, yn disgwyl amdanynt yn nhafarn y Sportsman yn Stryd y Castell a chanodd ei gorn ar drothwy drws ei dŷ .		Yn Ebrill 1752, cyrhaeddodd y chwarelwyr y dref am 10 o’r gloch y bore, a chafodd yr ysbaddwr wybod fod criw y Cynghorydd William Williams, Twrnai Cyffredinol Gogledd Cymru, yn disgwyl amdanynt yn nhafarn y Sportsman yn Stryd y Castell a chanodd ei gorn ar drothwy drws ei dŷ .

Malan% am 20:24, 5 Medi 2020

2020-09-05T20:24:13Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 21:24, 5 Medi 2020
Llinell 10:		Llinell 10:

	Yn rhan olaf y ddeunawfed ganrif yr oedd llywodraeth Prydain wedi codi pris ŷd mor uchel fel na allai pobl gyffredin ei fforddio.		Yn rhan olaf y ddeunawfed ganrif yr oedd llywodraeth Prydain wedi codi pris ŷd mor uchel fel na allai pobl gyffredin ei fforddio.
	Roedd y sefyllfa mor druenus nes '''penderfynodd chwarelwyr Mynydd y Cilgwyn ac o gylch Rhostryfan ymosod ar yr ysguboriau ŷd yn Stryd y Jêl, Caernarfon'''. <ref>Allan o ''Old Karnarvon”, (W.H. Jones), Argraffiad Newydd Rhagfyr 1984, Siop y Pentan, Caernarfon. Ceir cyfieithiad o’r hanes yn ''Hanesion Tre’r Cofis” (T. Meirion Hughes), Y Lolfa.</ref>		Roedd y sefyllfa mor druenus nes '''penderfynodd chwarelwyr Mynydd y Cilgwyn ac o gylch [[Rhostryfan]] ymosod ar yr ysguboriau ŷd yn Stryd y Jêl, Caernarfon'''. <ref>Allan o ''Old Karnarvon”, (W.H. Jones), Argraffiad Newydd Rhagfyr 1984, Siop y Pentan, Caernarfon. Ceir cyfieithiad o’r hanes yn ''Hanesion Tre’r Cofis” (T. Meirion Hughes), Y Lolfa.</ref>

	Yr oeddent yn adnabod hen ysbaddwr teithiol ym Mhenrallt Isaf, Caernarfon, a arferai chwythu ei gorn ar groesffordd neu sgwär pentref i dynnu sylw ffermwyr yr ardaloedd ei fod ar gael a deuai’r ffermwyr ato i’r fan honno i gael ei wasanaeth ar eu ffermydd. Y tro hwn gofynnodd y chwarelwyr iddo chwythu ei gorn pe bai’n gweld perygl tra byddent hwythau yn ymosod ar yr ysguboriau.		Yr oeddent yn adnabod hen ysbaddwr teithiol ym Mhenrallt Isaf, Caernarfon, a arferai chwythu ei gorn ar groesffordd neu sgwär pentref i dynnu sylw ffermwyr yr ardaloedd ei fod ar gael a deuai’r ffermwyr ato i’r fan honno i gael ei wasanaeth ar eu ffermydd. Y tro hwn gofynnodd y chwarelwyr iddo chwythu ei gorn pe bai’n gweld perygl tra byddent hwythau yn ymosod ar yr ysguboriau.

Malan% am 20:16, 5 Medi 2020

2020-09-05T20:16:02Z

@@ Llinell 5: / Llinell 5: @@
 Prif leoliad chwarelydda ar y mynydd yw'r llethrau deheuol yn edrych dros Ddyffryn Nantlle, lle datblygodd [[Chwarel Cilgwyn]] yn nifer o dyllau dwfn iawn. Erbyn hyn mae rhai wedi eu llenwi gydag ysbwriel yr ardal i gyd, ac wedi eu gorchuddio.
-Mae'r mynydd wedi rhoi ei enw i gasgliad o dynnynod a thai, a chapel, sef [[Cilgwyn]].
+Mae'r mynydd wedi rhoi ei enw i gasgliad o dyddynnod a thai, a chapel, sef [[Cilgwyn]].
 {{eginyn}}

Robingoch am 17:39, 17 Tachwedd 2018

2018-11-17T17:39:18Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:39, 17 Tachwedd 2018
Llinell 3:		Llinell 3:
	Mynydd heb unrhyw arwyneb creigiog sylweddol ydyw, wedi ei orchuddio'n bennaf gyda grug ac eithin. Enwogrwydd y man yw'r ffaith mai dyma y cychwynnodd diwydiant llechi [[Dyffryn Nantlle]]. Mae tystiolaeth bendant bod cloddio yma ym 1745,<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.218.</ref> pan osodwyd prydles gan asiant y Goron dros [[Tir y Goron]] sef [[Tir Comin Moel Tryfan]] er dywedir bod llechi wedi dod oddi yno hefyd yn ystod cyfnod y Rhufeiniaid ac wedyn tua 1300.		Mynydd heb unrhyw arwyneb creigiog sylweddol ydyw, wedi ei orchuddio'n bennaf gyda grug ac eithin. Enwogrwydd y man yw'r ffaith mai dyma y cychwynnodd diwydiant llechi [[Dyffryn Nantlle]]. Mae tystiolaeth bendant bod cloddio yma ym 1745,<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.218.</ref> pan osodwyd prydles gan asiant y Goron dros [[Tir y Goron]] sef [[Tir Comin Moel Tryfan]] er dywedir bod llechi wedi dod oddi yno hefyd yn ystod cyfnod y Rhufeiniaid ac wedyn tua 1300.

	Prif leoliad chwarelydda ar y mynydd yw'r llethrau deheuol yn edrych dros Ddyffryn Nantlle, lle datblygodd [[Chwarel Cilgwyn]] yn nifer o dyllau dwfn iawn. Erbyn hyn mae rhai wedi eu llenwi gydag ysbwriel.		Prif leoliad chwarelydda ar y mynydd yw'r llethrau deheuol yn edrych dros Ddyffryn Nantlle, lle datblygodd [[Chwarel Cilgwyn]] yn nifer o dyllau dwfn iawn. Erbyn hyn mae rhai wedi eu llenwi gydag ysbwriel yr ardal i gyd, ac wedi eu gorchuddio.

			Mae'r mynydd wedi rhoi ei enw i gasgliad o dynnynod a thai, a chapel, sef [[Cilgwyn]].

	{{eginyn}}		{{eginyn}}

Robingoch am 17:37, 17 Tachwedd 2018

2018-11-17T17:37:47Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:37, 17 Tachwedd 2018
Llinell 1:		Llinell 1:
	Mynydd cymharol ddi-nod ynddo'i hun yw ''Mynydd Cilgwyn'' a welir yn glir o bron bob man yn [[Uwchgwyrfai]] uwchben pentref [[Carmel]]. Mae'r copa yn 347 metr neu 1138 troedfedd o uchder.<ref>Gwefan ''The Mountain Guide'', [https://www.themountainguide.co.uk/wales/mynydd-y-cilgwyn.htm], cyrchwyd 17.11.2018</ref>		Mynydd cymharol ddi-nod ynddo'i hun yw ''Mynydd Cilgwyn'' a welir yn glir o bron bob man yn [[Uwchgwyrfai]] uwchben pentref [[Carmel]]. Mae'r copa yn 347 metr neu 1138 troedfedd o uchder.<ref>Gwefan ''The Mountain Guide'', [https://www.themountainguide.co.uk/wales/mynydd-y-cilgwyn.htm], cyrchwyd 17.11.2018</ref>

	Mynydd heb unrhyw arwyneb creigiog sylweddol ydyw, wedi ei orchuddio'n bennaf gyda grug ac eithin. Enwogrwydd y man yw'r ffaith mai dyma y cychwynnodd diwydiant llechi [[Dyffryn Nantlle]]. Mae tystiolaeth bendant bod cloddio yma ym 1745,<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.218.</ref> pan osodwyd prydles gan asiant y Goron dros [[Tir y Goron]] sef [[Comin Moel Tryfan]] er dywedir bod llechi wedi dod oddi yno hefyd yn ystod cyfnod y Rhufeiniaid ac wedyn tua 1300.		Mynydd heb unrhyw arwyneb creigiog sylweddol ydyw, wedi ei orchuddio'n bennaf gyda grug ac eithin. Enwogrwydd y man yw'r ffaith mai dyma y cychwynnodd diwydiant llechi [[Dyffryn Nantlle]]. Mae tystiolaeth bendant bod cloddio yma ym 1745,<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.218.</ref> pan osodwyd prydles gan asiant y Goron dros [[Tir y Goron]] sef [[Tir Comin Moel Tryfan]] er dywedir bod llechi wedi dod oddi yno hefyd yn ystod cyfnod y Rhufeiniaid ac wedyn tua 1300.

	Prif leoliad chwarelydda ar y mynydd yw'r llethrau deheuol yn edrych dros Ddyffryn Nantlle, lle datblygodd [[Chwarel Cilgwyn]] yn nifer o dyllau dwfn iawn. Erbyn hyn mae rhai wedi eu llenwi gydag ysbwriel.		Prif leoliad chwarelydda ar y mynydd yw'r llethrau deheuol yn edrych dros Ddyffryn Nantlle, lle datblygodd [[Chwarel Cilgwyn]] yn nifer o dyllau dwfn iawn. Erbyn hyn mae rhai wedi eu llenwi gydag ysbwriel.

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:04, 7 Ebrill 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Mynydd cymharol ddi-nod ynddo'i hun yw ''Mynydd Cilgwyn'' a welir yn glir o bron bob man yn [[Uwchgwyrfai]] uwchben pentref [[Carmel]]. Mae'r copa yn 347 metr neu 1138 troedfedd o uchder.<ref>Gwefan ''The Mountain Guide'', [https://www.themountainguide.co.uk/wales/mynydd-y-cilgwyn.htm], cyrchwyd 17.11.2018</ref>		Mynydd cymharol ddi-nod ynddo'i hun yw ''Mynydd y Cilgwyn'' a welir yn glir o bron bob man yn [[Uwchgwyrfai]] uwchben pentref [[Carmel]]. Mae'r copa yn 347 metr neu 1138 troedfedd o uchder.<ref>Gwefan ''The Mountain Guide'', [https://www.themountainguide.co.uk/wales/mynydd-y-cilgwyn.htm], cyrchwyd 17.11.2018</ref>

	Mynydd heb unrhyw arwyneb creigiog sylweddol ydyw, wedi ei orchuddio'n bennaf ~~gyda~~ grug ac eithin. Enwogrwydd y ~~man~~ yw'r ffaith mai ~~dyma~~ y cychwynnodd diwydiant llechi [[Dyffryn Nantlle]]. Mae tystiolaeth bendant bod cloddio yma ym 1745,<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.218.</ref> pan osodwyd prydles gan asiant y Goron dros [[~~Tir~~ y Goron]] sef [[Tir Comin Moel Tryfan]] er dywedir bod llechi wedi dod oddi yno hefyd yn ystod cyfnod y Rhufeiniaid ac wedyn tua 1300.		Mynydd heb unrhyw arwyneb creigiog sylweddol ydyw, wedi ei orchuddio'n bennaf â grug ac eithin. Enwogrwydd y fan yw'r ffaith mai yma y cychwynnodd diwydiant llechi [[Dyffryn Nantlle]]. Mae tystiolaeth bendant bod cloddio yma ym 1745,<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.218.</ref> pan osodwyd prydles gan asiant y Goron dros [[Dir y Goron]] sef [[Tir Comin Moel Tryfan]] er y dywedir bod llechi wedi dod oddi yno hefyd yn ystod cyfnod y Rhufeiniaid ac wedyn tua 1300.

	Prif leoliad chwarelydda ar y mynydd yw'r llethrau deheuol yn edrych dros Ddyffryn Nantlle, lle datblygodd [[Chwarel Cilgwyn]] yn nifer o dyllau dwfn iawn. Erbyn hyn mae rhai wedi eu llenwi gydag ysbwriel yr ardal i gyd, ac wedi eu gorchuddio.		Prif leoliad chwarelydda ar y mynydd yw'r llethrau deheuol sy'n edrych dros Ddyffryn Nantlle, lle datblygodd [[Chwarel Cilgwyn]] yn nifer o dyllau dwfn iawn. Erbyn hyn mae rhai wedi eu llenwi gydag ysbwriel yr ardal i gyd, ac wedi eu gorchuddio.

	Mae'r mynydd wedi rhoi ei enw i gasgliad o dyddynnod a thai, a chapel, sef [[Cilgwyn]].		Mae'r mynydd wedi rhoi ei enw i gasgliad o dyddynnod a thai, a chapel, sef [[Cilgwyn]].

	'''Terfysg yr ~~ŷd yn~~ 1752'''		'''Terfysg yr ŷd ym 1752'''

	Yn rhan olaf y ddeunawfed ganrif ~~yr oedd~~ llywodraeth Prydain wedi codi pris ~~ŷd~~ mor uchel fel na allai pobl gyffredin ei fforddio.		Yn rhan olaf y ddeunawfed ganrif roedd llywodraeth Prydain wedi codi pris ŷd mor uchel fel na allai pobl gyffredin ei fforddio.
	Roedd y sefyllfa mor druenus nes "penderfynodd chwarelwyr Mynydd y Cilgwyn ac o gylch [[Rhostryfan]] ymosod ar yr ysguboriau ŷd yn Stryd y Jêl, Caernarfon". <ref>Allan o W.H. Jones,''Old Karnarvon'', Argraffiad Newydd (Caernarfon,1984). Ceir cyfieithiad o’r hanes yn T. Meirion Hughes, ''Hanesion Tre’r Cofis''.</ref>		Roedd y sefyllfa mor druenus nes "penderfynodd chwarelwyr Mynydd y Cilgwyn ac o gylch [[Rhostryfan]] ymosod ar yr ysguboriau ŷd yn Stryd y Jêl, Caernarfon". <ref>Allan o W.H. Jones,''Old Karnarvon'', Argraffiad Newydd (Caernarfon,1984). Ceir cyfieithiad o’r hanes yn T. Meirion Hughes, ''Hanesion Tre’r Cofis''.</ref>

	Yr oeddent yn adnabod hen ysbaddwr teithiol ym Mhenrallt Isaf, Caernarfon, a arferai chwythu ei gorn ar groesffordd neu sgwär pentref i dynnu sylw ffermwyr yr ardaloedd ei fod ar gael a deuai’r ffermwyr ato i’r fan honno i gael ei wasanaeth ar eu ffermydd. Y tro hwn gofynnodd y chwarelwyr iddo chwythu ei gorn pe bai’n gweld perygl tra byddent hwythau yn ymosod ar yr ysguboriau.		Yr oeddent yn adnabod hen ysbaddwr teithiol ym Mhenrallt Isaf, Caernarfon, a arferai chwythu ei gorn ar groesffordd neu sgwär pentref i dynnu sylw ffermwyr yr ardaloedd ei fod ar gael a deuai’r ffermwyr ato i’r fan honno i gael ei wasanaeth ar eu ffermydd. Y tro hwn gofynnodd y chwarelwyr iddo chwythu ei gorn pe bai’n gweld perygl tra byddent hwythau'n ymosod ar yr ysguboriau.

	Yn Ebrill 1752, cyrhaeddodd y chwarelwyr y dref am 10 o’r gloch y bore, a chafodd yr ysbaddwr wybod fod criw y Cynghorydd William Williams, Twrnai Cyffredinol Gogledd Cymru, yn disgwyl amdanynt yn nhafarn y Sportsman yn Stryd y Castell a chanodd ei gorn ar drothwy drws ei ~~dŷ~~ .		Yn Ebrill 1752, cyrhaeddodd y chwarelwyr y dref am 10 o’r gloch y bore, a chafodd yr ysbaddwr wybod fod criw y Cynghorydd William Williams, Twrnai Cyffredinol Gogledd Cymru, yn disgwyl amdanynt yn nhafarn y Sportsman yn Stryd y Castell a chanodd ei gorn ar drothwy drws ei dŷ.

	Rhedodd y chwarelwyr i gyfeiriad Ty’n-y-Cei a rhydio’r afon i gyfeiriad Coed Helen, a chriw y Cynghorydd William Williams wrth eu cwt. Pan oedd un o’r chwarelwyr hanner y ffordd ar draws yr afon, dyma fo’n gweiddi ar ei erlidwyr: “Does ganddo chi ddim bwledi, dim ond powdwr sy’n eich gynnau.” Ond gwaeddodd un ohonynt – tafarnwr y Crown Inn: “Mi ddangosaf iti beth sydd yn y gwn,” a thaniodd ergyd gan ei ladd.		Rhedodd y chwarelwyr i gyfeiriad Ty’n-y-Cei a rhydio’r afon i gyfeiriad Coed Helen, a chriw y Cynghorydd William Williams wrth eu cwt. Pan oedd un o’r chwarelwyr hanner ffordd ar draws yr afon, dyma fo’n gweiddi ar ei erlidwyr: “Does ganddo chi ddim bwledi, dim ond powdwr sy’n eich gynnau.” Ond gwaeddodd un ohonynt – tafarnwr y Crown Inn: “Mi ddangosaf iti beth sydd yn y gwn,” a thaniodd ergyd gan ei ladd.

	Rhuthrodd rhai o’r chwarelwyr yn ôl at y sawl a laddwyd, cydio yn ei gorff ac anelu ar wib am ddiogelwch y coed.		Rhuthrodd rhai o’r chwarelwyr yn ôl at y sawl a laddwyd, cydio yn ei gorff ac anelu ar wib am ddiogelwch y coed.

	Yna, aeth y Cynghorydd a’i griw i chwilio am yr hen ysbaddwr a chynnal achos yn ei erbyn yn y fan a’r lle. Fe’i cafwyd yn euog a phenderfynwyd ei grogi’n ddi-oed ger tafarn yr Anglesey. Yna, fe’i tynnwyd i lawr a’i roi mewn arch a’i gludo i fynwent Llanbeblig.		Yna, aeth y Cynghorydd a’i griw i chwilio am yr hen ysbaddwr a chynnal achos yn ei erbyn yn y fan a’r lle. Fe’i cafwyd yn euog a phenderfynwyd ei grogi’n ddi-oed ger tafarn yr Anglesey. Yna, fe’i tynnwyd i lawr a’i roi mewn arch a’i gludo i fynwent Llanbeblig.

	Ar yr un pryd ~~yr oedd~~ y chwarelwyr hwythau wedi gwneud arch ar gyfer yr un a saethwyd a’i phaentio, hanner yn hanner, yn goch a du, ac yn y pnawn ei chario mewn gorymdaith ddwys trwy strydoedd y dref ac i’r gladdfa yn Llandwrog.		Ar yr un pryd roedd y chwarelwyr hwythau wedi gwneud arch ar gyfer yr un a saethwyd a’i phaentio, hanner yn hanner, yn goch a du, ac yn y pnawn ei chario mewn gorymdaith ddwys trwy strydoedd y dref ac i’r gladdfa yn Llandwrog.

	Trefnodd y Cynghorydd William Williams i rai o’r chwarelwyr gael eu dwyn gerbron y Llys Ynadon a’u cosbi. Dihangodd rhai ohonynt o’r wlad. Fel cadarnhad o’r hyn a ddigwyddodd, credir bod ysbryd y sawl oedd yn yr arch goch a du wedi bod yn aflonyddu ar y Crown Inn am ganrif, h.y. hyd at 1852, pryd y dymchwelwyd yr adeilad i wneud lle i’r rheilffordd.		Trefnodd y Cynghorydd William Williams i rai o’r chwarelwyr gael eu dwyn gerbron y Llys Ynadon a’u cosbi. Dihangodd rhai ohonynt o’r wlad. Fel cadarnhad o’r hyn a ddigwyddodd, credir bod ysbryd y sawl oedd yn yr arch goch a du wedi bod yn aflonyddu ar y Crown Inn am ganrif, h.y. hyd at 1852, pryd y dymchwelwyd yr adeilad i wneud lle i’r rheilffordd.