Mapiau Uwchgwyrfai - Hanes golygu

Cyfaill Eben am 13:41, 30 Mawrth 2022

2022-03-30T13:41:12Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 14:41, 30 Mawrth 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Ffynhonnell ddefnyddiol ar gyfer astudio hanes a datblygiad modern Cwmwd [[Uwchgwyrfai]] yw ei '''~~mapiau~~'''. Ymddengys yr ardal ar y mapiau argraffedig cynharaf o'r 16g, ond ychydig o wir wybodaeth y maent yn ei chynnwys am y cwmwd, er i rai ohonynt ddangos ffordd o'r gorllewin i Sir Fôn yn croesi'r môr ger [[Abermenai]].		Ffynhonnell ddefnyddiol ar gyfer astudio hanes a datblygiad modern Cwmwd [[Uwchgwyrfai]] yw ei '''fapiau'''. Ymddengys yr ardal ar y mapiau argraffedig cynharaf o'r 16g, ond ychydig o wir wybodaeth y maent yn ei chynnwys am y cwmwd, er i rai ohonynt ddangos ffordd o'r gorllewin i Sir Fôn yn croesi'r môr ger [[Abermenai]].

	==Mapiau'r 18g.==		==Mapiau'r 18g.==
	Mae mapiau neu blaniau o ffermydd unigol wedi goroesi o nifer o'r ystadau, rhai o ganol yr 18g, yn eu mysg planiau tir oedd yn eiddo i ystadau [[Glynllifon]] a'r Faenol. Mae'r rhain i'w gweld yn bennaf yn Archifdy Caernarfon, ac (o'u hastudio gyda'i gilydd) ceir darlun sylweddol os rhannol o'r cwmwd. Rhinwedd arall y dosbarth hwn o fapiau yw'r ffaith fod tuedd gan yr ystadau i wneud setiau newydd o blaniau bob 30-50 mlynedd, ac felly ceir rhywfaint o olyniaeth, a'r gallu i weld datblygiadau newydd.		Mae mapiau neu blaniau o ffermydd unigol wedi goroesi o nifer o'r ystadau, rhai o ganol yr 18g, yn eu mysg planiau tir a oedd yn eiddo i ystadau [[Glynllifon]] a'r Faenol. Mae'r rhain i'w gweld yn bennaf yn Archifdy Caernarfon, ac (o'u hastudio gyda'i gilydd) ceir darlun sylweddol, os rhannol, o'r cwmwd. Rhinwedd arall y dosbarth hwn o fapiau yw'r ffaith fod tuedd gan yr ystadau i wneud setiau newydd o blaniau bob 30-50 mlynedd, ac felly ceir rhywfaint o olyniaeth, a'r gallu i weld datblygiadau newydd.

	Map manwl cyntaf yr ardal gyfan yw hwnnw o eiddo John Evans, 1798. Mae copi yn Archifdy Caernarfon.		Map manwl cyntaf yr ardal gyfan yw hwnnw o eiddo John Evans, 1798. Mae copi yn Archifdy Caernarfon.

	==Mapiau mwy modern==		==Mapiau mwy modern==
	Mae mwy o lawer o fapiau a phlaniau o eiddo unigol, rhannau penodol o'r ardal a'r ardal gyfan yn y 19g, ac mae'r rhain i'w gweld yn Archifdy Caernarfon, Archifdy Prifysgol Bangor neu'r Llyfrgell Genedlaethol. Mae rhai o'r mapiau pwysicaf ar gael ar y we hefyd. At ei gilydd, maent hefyd yn ffrwyth technegau mwy soffistigedig o ran tirfesur ac felly ~~cywirdeb~~.		Mae mwy o lawer o fapiau a phlaniau o eiddo unigol, rhannau penodol o'r ardal a'r ardal gyfan yn y 19g, ac mae'r rhain i'w gweld yn Archifdy Caernarfon, Archifdy Prifysgol Bangor neu'r Llyfrgell Genedlaethol. Mae rhai o'r mapiau pwysicaf ar gael ar y we hefyd. At ei gilydd, maent hefyd yn ffrwyth technegau mwy soffistigedig o ran tirfesur ac felly'n fwy cywir.

	Map sy'n dangos llawer o fanylion yw map a wnaed gan [[W.A. Provis]] cyn adeiladu [[Rheilffordd Nantlle]] ym 1826. Mae hwn yn dangos manylion y tir a'r ~~tirberchnogion~~ o bobtu'r lein. Mae'r un peth yn wir am y mapiau a baratowyd cyn adeiladu [[Rheilffordd Sir Gaernarfon\|~~reilffordd~~ Caernarfon - Afon Wen]], 1864 a [[Rheilffyrdd Cul Gogledd Cymru]], 1877. Dylid nodi hefyd fod mapiau ffyrdd ymysg planiau swyddogol y sir yn Archifdy Caernarfon, nifer ohonynt yn dyddio'n ôl i ddechrau'r ganrif.		Map sy'n dangos llawer o fanylion yw map a wnaed gan [[W.A. Provis]] cyn adeiladu [[Rheilffordd Nantlle]] ym 1826. Mae hwn yn dangos manylion y tir a'r perchnogion tir o bobtu'r lein. Mae'r un peth yn wir am y mapiau a baratowyd cyn adeiladu [[Rheilffordd Sir Gaernarfon\|rheilffordd Caernarfon - Afon Wen]], 1864 a [[Rheilffyrdd Cul Gogledd Cymru]], 1877. Dylid nodi hefyd fod mapiau ffyrdd ymysg planiau swyddogol y sir yn Archifdy Caernarfon, nifer ohonynt yn dyddio'n ôl i ddechrau'r ganrif.

	Mae mapiau degwm y pum plwyf yn ~~ffynhonell~~ amhrisiadwy am y cyfnod oddeutu 1840, yn arbennig gan nad oedd yr Arolwg Ordnans wedi cyrraedd yr ardal y pryd hynny. Rhaid oedd i bob plwyf gael map yn dangos yr holl ddaliadau tir (ac fel ~~arfer~~ mae pob cae unigol yn cael ei ddangos), ynghyd ag enwau'r perchnogion a'r tenantiaid, er mwyn pennu treth y degwm. Nodir fel ~~arfer~~ enw pob cae a phob fferm, yn ogystal â dangos ffyrdd ac adeiladau. Mae copïau o'r mapiau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ac yn ddiweddar dan gynllun Cynefin, digideiddiwyd yr holl fapiau trwy Gymru, ac maent i'w gweld am ddim ar wefan Cynefin, [http://cynefin.archiveswales.org.uk/cy/]		Mae mapiau degwm y pum plwyf yn ffynhonnell amhrisiadwy am y cyfnod oddeutu 1840, yn arbennig gan nad oedd yr Arolwg Ordnans wedi cyrraedd yr ardal y pryd hynny. Rhaid oedd i bob plwyf gael map yn dangos yr holl ddaliadau tir (ac fel rheol mae pob cae unigol yn cael ei ddangos), ynghyd ag enwau'r perchnogion a'r tenantiaid, er mwyn pennu treth y degwm. Nodir fel rheol enw pob cae a phob fferm, yn ogystal â dangos ffyrdd ac adeiladau. Mae copïau o'r mapiau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ac yn ddiweddar dan gynllun Cynefin, digideiddiwyd yr holl fapiau trwy Gymru, ac maent i'w gweld am ddim ar wefan Cynefin, [http://cynefin.archiveswales.org.uk/cy/]

	~~Ffynhonell~~ dda arall yw'r planiau o eiddo a ddarparwyd cyn arwerthiannau. Mae un arbennig o ddefnyddiol ar gyfer tir [[Ystad Bryncir]] yng nghanol [[Pen-y-groes]]. Mae casgliadau da o'r planiau a'r catalogau arwerthiant cysylltiedig ar gael yn yr archifdai. ~~Dyddia lawer~~ o'r rhain o ail hanner y 19g hyd at 1920.		Ffynhonnell dda arall yw'r planiau o eiddo a ddarparwyd cyn arwerthiannau. Mae un arbennig o ddefnyddiol ar gyfer tir [[Ystad Bryncir]] yng nghanol [[Pen-y-groes]]. Mae casgliadau da o'r planiau a'r catalogau arwerthiant cysylltiedig ar gael yn yr archifdai. Mae llawer o'r rhain yn perthyn i'r cyfnod o ail hanner y 19g hyd at 1920.

	==Mapiau Ordnans==		==Mapiau Ordnans==
	Cyhoeddwyd y mapiau cynharaf o'r cwmwd gan yr Arolwg Ordnans yn yr 1840au, ond oherwydd y prosesau argraffu trwy ~~engrafu~~ ac ati nid ydynt yn glir iawn, ac maent ar raddfa fach, sef 1" i'r filltir. Dim ond yn 1888 y cyhoeddodd yr Arolwg ei fapiau cyntaf ar raddfa fawr (6" a 25" i'r filltir) ond mae'r rhain yn fanwl iawn ac yn hollol, gywir i bob pwrpas. Cafwyd adolygiadau pellach tua 1910 a 1947. Mae copïau ar gael ar y we, ac yn hawdd cyrchu atynt ar wefan Llyfrgell Genedlaethol yr Alban, [http://maps.nls.uk/] sydd wedi ymgymryd â digideiddio mapiau Ordnans Prydain i gyd.		Cyhoeddwyd y mapiau cynharaf o'r cwmwd gan yr Arolwg Ordnans yn y 1840au, ond oherwydd y prosesau argraffu trwy ysgythru ac ati nid ydynt yn glir iawn, ac maent ar raddfa fach, sef 1" i'r filltir. Dim ond ym 1888 y cyhoeddodd yr Arolwg ei fapiau cyntaf ar raddfa fawr (6" a 25" i'r filltir) ond mae'r rhain yn fanwl iawn ac yn hollol gywir i bob pwrpas. Cafwyd adolygiadau pellach tua 1910 a 1947. Mae copïau ar gael ar y we, ac yn hawdd cyrchu atynt ar wefan Llyfrgell Genedlaethol yr Alban, [http://maps.nls.uk/] sydd wedi ymgymryd â digideiddio mapiau Ordnans Prydain i gyd.

	Yn fwy diweddar, mae'r Arolwg Ordnans wedi cyhoeddi mapiau ar raddfa 2 1/2" i'r filltir, ac erbyn hyn gellir prynu'r rhain fel mapiau twristaidd mewn cloriau oren mewn siopau gweithgareddau awyr agored. Mae rhai o'r hen fapiau 1" i'r filltir wedi eu hailargraffu hefyd. Gall y rhain fod yn ddefnyddiol i'r ymchwilydd.		Yn fwy diweddar, mae'r Arolwg Ordnans wedi cyhoeddi mapiau ar raddfa 2 1/2" i'r filltir, ac erbyn hyn gellir prynu'r rhain fel mapiau twristaidd mewn cloriau oren mewn siopau gweithgareddau awyr agored. Mae rhai o'r hen fapiau 1" i'r filltir wedi eu hailargraffu hefyd. Gall y rhain fod yn ddefnyddiol i'r ymchwilydd.

Robingoch am 10:28, 26 Tachwedd 2018

2018-11-26T10:28:47Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:28, 26 Tachwedd 2018
Llinell 13:		Llinell 13:
	Mae mapiau degwm y pum plwyf yn ffynhonell amhrisiadwy am y cyfnod oddeutu 1840, yn arbennig gan nad oedd yr Arolwg Ordnans wedi cyrraedd yr ardal y pryd hynny. Rhaid oedd i bob plwyf gael map yn dangos yr holl ddaliadau tir (ac fel arfer mae pob cae unigol yn cael ei ddangos), ynghyd ag enwau'r perchnogion a'r tenantiaid, er mwyn pennu treth y degwm. Nodir fel arfer enw pob cae a phob fferm, yn ogystal â dangos ffyrdd ac adeiladau. Mae copïau o'r mapiau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ac yn ddiweddar dan gynllun Cynefin, digideiddiwyd yr holl fapiau trwy Gymru, ac maent i'w gweld am ddim ar wefan Cynefin, [http://cynefin.archiveswales.org.uk/cy/]		Mae mapiau degwm y pum plwyf yn ffynhonell amhrisiadwy am y cyfnod oddeutu 1840, yn arbennig gan nad oedd yr Arolwg Ordnans wedi cyrraedd yr ardal y pryd hynny. Rhaid oedd i bob plwyf gael map yn dangos yr holl ddaliadau tir (ac fel arfer mae pob cae unigol yn cael ei ddangos), ynghyd ag enwau'r perchnogion a'r tenantiaid, er mwyn pennu treth y degwm. Nodir fel arfer enw pob cae a phob fferm, yn ogystal â dangos ffyrdd ac adeiladau. Mae copïau o'r mapiau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ac yn ddiweddar dan gynllun Cynefin, digideiddiwyd yr holl fapiau trwy Gymru, ac maent i'w gweld am ddim ar wefan Cynefin, [http://cynefin.archiveswales.org.uk/cy/]

	Ffynhonell dda arall yw'r planiau o eiddo a ddarparwyd cyn arwerthiannau. Mae un arbennig o ddefnyddiol ar gyfer tir [[~~Ystâd~~ Bryncir]] yng nghanol [[Pen-y-groes]]. Mae casgliadau da o'r planiau a'r catalogau arwerthiant cysylltiedig ar gael yn yr archifdai. Dyddia lawer o'r rhain o ail hanner y 19g hyd at 1920.		Ffynhonell dda arall yw'r planiau o eiddo a ddarparwyd cyn arwerthiannau. Mae un arbennig o ddefnyddiol ar gyfer tir [[Ystad Bryncir]] yng nghanol [[Pen-y-groes]]. Mae casgliadau da o'r planiau a'r catalogau arwerthiant cysylltiedig ar gael yn yr archifdai. Dyddia lawer o'r rhain o ail hanner y 19g hyd at 1920.

	==Mapiau Ordnans==		==Mapiau Ordnans==

Irion am 17:01, 18 Tachwedd 2017

2017-11-18T17:01:31Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:01, 18 Tachwedd 2017
Llinell 13:		Llinell 13:
	Mae mapiau degwm y pum plwyf yn ffynhonell amhrisiadwy am y cyfnod oddeutu 1840, yn arbennig gan nad oedd yr Arolwg Ordnans wedi cyrraedd yr ardal y pryd hynny. Rhaid oedd i bob plwyf gael map yn dangos yr holl ddaliadau tir (ac fel arfer mae pob cae unigol yn cael ei ddangos), ynghyd ag enwau'r perchnogion a'r tenantiaid, er mwyn pennu treth y degwm. Nodir fel arfer enw pob cae a phob fferm, yn ogystal â dangos ffyrdd ac adeiladau. Mae copïau o'r mapiau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ac yn ddiweddar dan gynllun Cynefin, digideiddiwyd yr holl fapiau trwy Gymru, ac maent i'w gweld am ddim ar wefan Cynefin, [http://cynefin.archiveswales.org.uk/cy/]		Mae mapiau degwm y pum plwyf yn ffynhonell amhrisiadwy am y cyfnod oddeutu 1840, yn arbennig gan nad oedd yr Arolwg Ordnans wedi cyrraedd yr ardal y pryd hynny. Rhaid oedd i bob plwyf gael map yn dangos yr holl ddaliadau tir (ac fel arfer mae pob cae unigol yn cael ei ddangos), ynghyd ag enwau'r perchnogion a'r tenantiaid, er mwyn pennu treth y degwm. Nodir fel arfer enw pob cae a phob fferm, yn ogystal â dangos ffyrdd ac adeiladau. Mae copïau o'r mapiau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ac yn ddiweddar dan gynllun Cynefin, digideiddiwyd yr holl fapiau trwy Gymru, ac maent i'w gweld am ddim ar wefan Cynefin, [http://cynefin.archiveswales.org.uk/cy/]

	Ffynhonell dda arall yw'r planiau o eiddo a ddarparwyd cyn arwerthiannau. Mae un arbennig o ddefnyddiol ar gyfer tir ~~ystad~~ Bryncir yng nghanol [[Pen-y-groes]]. Mae casgliadau da o'r planiau a'r catalogau arwerthiant cysylltiedig ar gael yn yr archifdai. Dyddia lawer o'r rhain o ail hanner y 19g hyd at 1920.		Ffynhonell dda arall yw'r planiau o eiddo a ddarparwyd cyn arwerthiannau. Mae un arbennig o ddefnyddiol ar gyfer tir [[Ystâd Bryncir]] yng nghanol [[Pen-y-groes]]. Mae casgliadau da o'r planiau a'r catalogau arwerthiant cysylltiedig ar gael yn yr archifdai. Dyddia lawer o'r rhain o ail hanner y 19g hyd at 1920.

	==Mapiau Ordnans==		==Mapiau Ordnans==

Irion am 17:00, 18 Tachwedd 2017

2017-11-18T17:00:44Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:00, 18 Tachwedd 2017
Llinell 9:		Llinell 9:
	Mae mwy o lawer o fapiau a phlaniau o eiddo unigol, rhannau penodol o'r ardal a'r ardal gyfan yn y 19g, ac mae'r rhain i'w gweld yn Archifdy Caernarfon, Archifdy Prifysgol Bangor neu'r Llyfrgell Genedlaethol. Mae rhai o'r mapiau pwysicaf ar gael ar y we hefyd. At ei gilydd, maent hefyd yn ffrwyth technegau mwy soffistigedig o ran tirfesur ac felly cywirdeb.		Mae mwy o lawer o fapiau a phlaniau o eiddo unigol, rhannau penodol o'r ardal a'r ardal gyfan yn y 19g, ac mae'r rhain i'w gweld yn Archifdy Caernarfon, Archifdy Prifysgol Bangor neu'r Llyfrgell Genedlaethol. Mae rhai o'r mapiau pwysicaf ar gael ar y we hefyd. At ei gilydd, maent hefyd yn ffrwyth technegau mwy soffistigedig o ran tirfesur ac felly cywirdeb.

	Map sy'n dangos llawer o fanylion yw map a wnaed gan W.A. Provis cyn adeiladu [[Rheilffordd Nantlle]] ym 1826. Mae hwn yn dangos manylion y tir a'r tirberchnogion o bobtu'r lein. Mae'r un peth yn wir am y mapiau a baratowyd cyn adeiladu [[Rheilffordd Sir Gaernarfon\|reilffordd Caernarfon - Afon Wen]], 1864 a [[Rheilffyrdd Cul Gogledd Cymru]], 1877. Dylid nodi hefyd fod mapiau ffyrdd ymysg planiau swyddogol y sir yn Archifdy Caernarfon, nifer ohonynt yn dyddio'n ôl i ddechrau'r ganrif.		Map sy'n dangos llawer o fanylion yw map a wnaed gan [[W.A. Provis]] cyn adeiladu [[Rheilffordd Nantlle]] ym 1826. Mae hwn yn dangos manylion y tir a'r tirberchnogion o bobtu'r lein. Mae'r un peth yn wir am y mapiau a baratowyd cyn adeiladu [[Rheilffordd Sir Gaernarfon\|reilffordd Caernarfon - Afon Wen]], 1864 a [[Rheilffyrdd Cul Gogledd Cymru]], 1877. Dylid nodi hefyd fod mapiau ffyrdd ymysg planiau swyddogol y sir yn Archifdy Caernarfon, nifer ohonynt yn dyddio'n ôl i ddechrau'r ganrif.

	Mae mapiau degwm y pum plwyf yn ffynhonell amhrisiadwy am y cyfnod oddeutu 1840, yn arbennig gan nad oedd yr Arolwg Ordnans wedi cyrraedd yr ardal y pryd hynny. Rhaid oedd i bob plwyf gael map yn dangos yr holl ddaliadau tir (ac fel arfer mae pob cae unigol yn cael ei ddangos), ynghyd ag enwau'r perchnogion a'r tenantiaid, er mwyn pennu treth y degwm. Nodir fel arfer enw pob cae a phob fferm, yn ogystal â dangos ffyrdd ac adeiladau. Mae copïau o'r mapiau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ac yn ddiweddar dan gynllun Cynefin, digideiddiwyd yr holl fapiau trwy Gymru, ac maent i'w gweld am ddim ar wefan Cynefin, [http://cynefin.archiveswales.org.uk/cy/]		Mae mapiau degwm y pum plwyf yn ffynhonell amhrisiadwy am y cyfnod oddeutu 1840, yn arbennig gan nad oedd yr Arolwg Ordnans wedi cyrraedd yr ardal y pryd hynny. Rhaid oedd i bob plwyf gael map yn dangos yr holl ddaliadau tir (ac fel arfer mae pob cae unigol yn cael ei ddangos), ynghyd ag enwau'r perchnogion a'r tenantiaid, er mwyn pennu treth y degwm. Nodir fel arfer enw pob cae a phob fferm, yn ogystal â dangos ffyrdd ac adeiladau. Mae copïau o'r mapiau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ac yn ddiweddar dan gynllun Cynefin, digideiddiwyd yr holl fapiau trwy Gymru, ac maent i'w gweld am ddim ar wefan Cynefin, [http://cynefin.archiveswales.org.uk/cy/]

Irion am 17:00, 18 Tachwedd 2017

2017-11-18T17:00:24Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:00, 18 Tachwedd 2017
Llinell 1:		Llinell 1:
	Ffynhonnell ddefnyddiol ar gyfer astudio hanes a datblygiad modern Cwmwd [[Uwchgwyrfai]] yw ei '''mapiau'''. Ymddengys yr ardal ar y mapiau argraffedig cynharaf o'r 16g, ond ychydig o wir wybodaeth ~~amdanynt sydd i'w chael~~ yn y cwmwd, er i rai ohonynt ddangos ffordd o'r gorllewin i Sir Fôn yn croesi'r môr ger [[Abermenai]].		Ffynhonnell ddefnyddiol ar gyfer astudio hanes a datblygiad modern Cwmwd [[Uwchgwyrfai]] yw ei '''mapiau'''. Ymddengys yr ardal ar y mapiau argraffedig cynharaf o'r 16g, ond ychydig o wir wybodaeth y maent yn ei chynnwys am y cwmwd, er i rai ohonynt ddangos ffordd o'r gorllewin i Sir Fôn yn croesi'r môr ger [[Abermenai]].

	==Mapiau'r 18g.==		==Mapiau'r 18g.==

Gwenhwyfar am 20:20, 16 Tachwedd 2017

2017-11-16T20:20:58Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 21:20, 16 Tachwedd 2017
Llinell 1:		Llinell 1:
	~~Ffynhonell~~ ddefnyddiol ar gyfer astudio hanes a datblygiad modern ~~cwmwd~~ [[Uwchgwyrfai]] yw ei '''mapiau'''. Ymddengys yr ardal ar y mapiau argraffedig cynharaf o'r 16g, ond ychydig o wir wybodaeth sydd i'w ~~cael arnynt am~~ y cwmwd, er i rai ohonynt ddangos ffordd o'r gorllewin i Sir Fôn yn croesi'r môr ger [[~~Abermanai~~]].		Ffynhonnell ddefnyddiol ar gyfer astudio hanes a datblygiad modern Cwmwd [[Uwchgwyrfai]] yw ei '''mapiau'''. Ymddengys yr ardal ar y mapiau argraffedig cynharaf o'r 16g, ond ychydig o wir wybodaeth amdanynt sydd i'w chael yn y cwmwd, er i rai ohonynt ddangos ffordd o'r gorllewin i Sir Fôn yn croesi'r môr ger [[Abermenai]].

	==Mapiau'r 18g.==		==Mapiau'r 18g.==
	Mae mapiau neu blaniau o ffermydd unigol wedi goroesi o nifer o'r ystadau, rhai o ganol yr 18g, yn eu mysg planiau tir oedd yn eiddo i ystadau [[Glynllifon]] a'r Faenol. Mae'r rhain i'w gweld yn bennaf yn Archifdy Caernarfon, ac (o'u hastudio gyda'i gilydd) ceir darlun sylweddol os rhannol o'r cwmwd. Rhinwedd arall y dosbarth hwn o fapiau yw'r ffaith ~~yr oedd~~ tuedd gan yr ystadau i wneud setiau newydd o blaniau bob 30-50 mlynedd, ac felly ceir rhywfaint o olyniaeth, a'r gallu i weld datblygiadau newydd.		Mae mapiau neu blaniau o ffermydd unigol wedi goroesi o nifer o'r ystadau, rhai o ganol yr 18g, yn eu mysg planiau tir oedd yn eiddo i ystadau [[Glynllifon]] a'r Faenol. Mae'r rhain i'w gweld yn bennaf yn Archifdy Caernarfon, ac (o'u hastudio gyda'i gilydd) ceir darlun sylweddol os rhannol o'r cwmwd. Rhinwedd arall y dosbarth hwn o fapiau yw'r ffaith fod tuedd gan yr ystadau i wneud setiau newydd o blaniau bob 30-50 mlynedd, ac felly ceir rhywfaint o olyniaeth, a'r gallu i weld datblygiadau newydd.

	Map manwl cyntaf yr ardal gyfan yw hwnnw o eiddo John Evans, 1798. Mae copi yn Archifdy Caernarfon.		Map manwl cyntaf yr ardal gyfan yw hwnnw o eiddo John Evans, 1798. Mae copi yn Archifdy Caernarfon.

Robin Owain: i'r fersiwn Gymraeg

2017-11-16T16:38:18Z

i'r fersiwn Gymraeg

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:38, 16 Tachwedd 2017
Llinell 11:		Llinell 11:
	Map sy'n dangos llawer o fanylion yw map a wnaed gan W.A. Provis cyn adeiladu [[Rheilffordd Nantlle]] ym 1826. Mae hwn yn dangos manylion y tir a'r tirberchnogion o bobtu'r lein. Mae'r un peth yn wir am y mapiau a baratowyd cyn adeiladu [[Rheilffordd Sir Gaernarfon\|reilffordd Caernarfon - Afon Wen]], 1864 a [[Rheilffyrdd Cul Gogledd Cymru]], 1877. Dylid nodi hefyd fod mapiau ffyrdd ymysg planiau swyddogol y sir yn Archifdy Caernarfon, nifer ohonynt yn dyddio'n ôl i ddechrau'r ganrif.		Map sy'n dangos llawer o fanylion yw map a wnaed gan W.A. Provis cyn adeiladu [[Rheilffordd Nantlle]] ym 1826. Mae hwn yn dangos manylion y tir a'r tirberchnogion o bobtu'r lein. Mae'r un peth yn wir am y mapiau a baratowyd cyn adeiladu [[Rheilffordd Sir Gaernarfon\|reilffordd Caernarfon - Afon Wen]], 1864 a [[Rheilffyrdd Cul Gogledd Cymru]], 1877. Dylid nodi hefyd fod mapiau ffyrdd ymysg planiau swyddogol y sir yn Archifdy Caernarfon, nifer ohonynt yn dyddio'n ôl i ddechrau'r ganrif.

	Mae mapiau degwm y pum plwyf yn ffynhonell amhrisiadwy am y cyfnod oddeutu 1840, yn arbennig gan nad oedd yr Arolwg Ordnans wedi cyrraedd yr ardal y pryd hynny. Rhaid oedd i bob plwyf gael map yn dangos yr holl ddaliadau tir (ac fel arfer mae pob cae unigol yn cael ei ddangos), ynghyd ag enwau'r perchnogion a'r tenantiaid, er mwyn pennu treth y degwm. Nodir fel arfer enw pob cae a phob fferm, yn ogystal â dangos ffyrdd ac adeiladau. Mae copïau o'r mapiau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ac yn ddiweddar dan gynllun Cynefin, digideiddiwyd yr holl fapiau trwy Gymru, ac maent i'w gweld am ddim ar wefan Cynefin, [http://cynefin.archiveswales.org.uk/]		Mae mapiau degwm y pum plwyf yn ffynhonell amhrisiadwy am y cyfnod oddeutu 1840, yn arbennig gan nad oedd yr Arolwg Ordnans wedi cyrraedd yr ardal y pryd hynny. Rhaid oedd i bob plwyf gael map yn dangos yr holl ddaliadau tir (ac fel arfer mae pob cae unigol yn cael ei ddangos), ynghyd ag enwau'r perchnogion a'r tenantiaid, er mwyn pennu treth y degwm. Nodir fel arfer enw pob cae a phob fferm, yn ogystal â dangos ffyrdd ac adeiladau. Mae copïau o'r mapiau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ac yn ddiweddar dan gynllun Cynefin, digideiddiwyd yr holl fapiau trwy Gymru, ac maent i'w gweld am ddim ar wefan Cynefin, [http://cynefin.archiveswales.org.uk/cy/]

	Ffynhonell dda arall yw'r planiau o eiddo a ddarparwyd cyn arwerthiannau. Mae un arbennig o ddefnyddiol ar gyfer tir ystad Bryncir yng nghanol [[Pen-y-groes]]. Mae casgliadau da o'r planiau a'r catalogau arwerthiant cysylltiedig ar gael yn yr archifdai. Dyddia lawer o'r rhain o ail hanner y 19g hyd at 1920.		Ffynhonell dda arall yw'r planiau o eiddo a ddarparwyd cyn arwerthiannau. Mae un arbennig o ddefnyddiol ar gyfer tir ystad Bryncir yng nghanol [[Pen-y-groes]]. Mae casgliadau da o'r planiau a'r catalogau arwerthiant cysylltiedig ar gael yn yr archifdai. Dyddia lawer o'r rhain o ail hanner y 19g hyd at 1920.

Gari am 16:52, 13 Tachwedd 2017

2017-11-13T16:52:38Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:52, 13 Tachwedd 2017
Llinell 13:		Llinell 13:
	Mae mapiau degwm y pum plwyf yn ffynhonell amhrisiadwy am y cyfnod oddeutu 1840, yn arbennig gan nad oedd yr Arolwg Ordnans wedi cyrraedd yr ardal y pryd hynny. Rhaid oedd i bob plwyf gael map yn dangos yr holl ddaliadau tir (ac fel arfer mae pob cae unigol yn cael ei ddangos), ynghyd ag enwau'r perchnogion a'r tenantiaid, er mwyn pennu treth y degwm. Nodir fel arfer enw pob cae a phob fferm, yn ogystal â dangos ffyrdd ac adeiladau. Mae copïau o'r mapiau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ac yn ddiweddar dan gynllun Cynefin, digideiddiwyd yr holl fapiau trwy Gymru, ac maent i'w gweld am ddim ar wefan Cynefin, [http://cynefin.archiveswales.org.uk/]		Mae mapiau degwm y pum plwyf yn ffynhonell amhrisiadwy am y cyfnod oddeutu 1840, yn arbennig gan nad oedd yr Arolwg Ordnans wedi cyrraedd yr ardal y pryd hynny. Rhaid oedd i bob plwyf gael map yn dangos yr holl ddaliadau tir (ac fel arfer mae pob cae unigol yn cael ei ddangos), ynghyd ag enwau'r perchnogion a'r tenantiaid, er mwyn pennu treth y degwm. Nodir fel arfer enw pob cae a phob fferm, yn ogystal â dangos ffyrdd ac adeiladau. Mae copïau o'r mapiau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ac yn ddiweddar dan gynllun Cynefin, digideiddiwyd yr holl fapiau trwy Gymru, ac maent i'w gweld am ddim ar wefan Cynefin, [http://cynefin.archiveswales.org.uk/]

	Ffynhonell dda arall yw'r planiau o eiddo a ddarparwyd cyn arwerthiannau. Mae un arbennig o ddefnyddiol ar gyfer tir ystad Bryncir yng nghanol [[Pen-y-groes]]. Mae casgliadau da o'r planiau a'r catalogau arwerthiant cysylltiedig ar gael yn yr archifdai.		Ffynhonell dda arall yw'r planiau o eiddo a ddarparwyd cyn arwerthiannau. Mae un arbennig o ddefnyddiol ar gyfer tir ystad Bryncir yng nghanol [[Pen-y-groes]]. Mae casgliadau da o'r planiau a'r catalogau arwerthiant cysylltiedig ar gael yn yr archifdai. Dyddia lawer o'r rhain o ail hanner y 19g hyd at 1920.

	==Mapiau Ordnans==		==Mapiau Ordnans==

Irion am 11:04, 13 Tachwedd 2017

2017-11-13T11:04:31Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:04, 13 Tachwedd 2017
Llinell 19:		Llinell 19:

	Yn fwy diweddar, mae'r Arolwg Ordnans wedi cyhoeddi mapiau ar raddfa 2 1/2" i'r filltir, ac erbyn hyn gellir prynu'r rhain fel mapiau twristaidd mewn cloriau oren mewn siopau gweithgareddau awyr agored. Mae rhai o'r hen fapiau 1" i'r filltir wedi eu hailargraffu hefyd. Gall y rhain fod yn ddefnyddiol i'r ymchwilydd.		Yn fwy diweddar, mae'r Arolwg Ordnans wedi cyhoeddi mapiau ar raddfa 2 1/2" i'r filltir, ac erbyn hyn gellir prynu'r rhain fel mapiau twristaidd mewn cloriau oren mewn siopau gweithgareddau awyr agored. Mae rhai o'r hen fapiau 1" i'r filltir wedi eu hailargraffu hefyd. Gall y rhain fod yn ddefnyddiol i'r ymchwilydd.

			[[Categori:Daearyddiaeth ffisegol]]
			[[Categori:Daearyddiaeth ddynol]]

Irion: Erthygl newydd

2017-11-13T09:59:39Z

Erthygl newydd

Tudalen newydd

Ffynhonell ddefnyddiol ar gyfer astudio hanes a datblygiad modern cwmwd [[Uwchgwyrfai]] yw ei '''mapiau'''. Ymddengys yr ardal ar y mapiau argraffedig cynharaf o'r 16g, ond ychydig o wir wybodaeth sydd i'w cael arnynt am y cwmwd, er i rai ohonynt ddangos ffordd o'r gorllewin i Sir Fôn yn croesi'r môr ger [[Abermanai]].

==Mapiau'r 18g.==
Mae mapiau neu blaniau o ffermydd unigol wedi goroesi o nifer o'r ystadau, rhai o ganol yr 18g, yn eu mysg planiau tir oedd yn eiddo i ystadau [[Glynllifon]] a'r Faenol. Mae'r rhain i'w gweld yn bennaf yn Archifdy Caernarfon, ac (o'u hastudio gyda'i gilydd) ceir darlun sylweddol os rhannol o'r cwmwd. Rhinwedd arall y dosbarth hwn o fapiau yw'r ffaith yr oedd tuedd gan yr ystadau i wneud setiau newydd o blaniau bob 30-50 mlynedd, ac felly ceir rhywfaint o olyniaeth, a'r gallu i weld datblygiadau newydd.

Map manwl cyntaf yr ardal gyfan yw hwnnw o eiddo John Evans, 1798. Mae copi yn Archifdy Caernarfon.

==Mapiau mwy modern==
Mae mwy o lawer o fapiau a phlaniau o eiddo unigol, rhannau penodol o'r ardal a'r ardal gyfan yn y 19g, ac mae'r rhain i'w gweld yn Archifdy Caernarfon, Archifdy Prifysgol Bangor neu'r Llyfrgell Genedlaethol. Mae rhai o'r mapiau pwysicaf ar gael ar y we hefyd. At ei gilydd, maent hefyd yn ffrwyth technegau mwy soffistigedig o ran tirfesur ac felly cywirdeb.

Map sy'n dangos llawer o fanylion yw map a wnaed gan W.A. Provis cyn adeiladu [[Rheilffordd Nantlle]] ym 1826. Mae hwn yn dangos manylion y tir a'r tirberchnogion o bobtu'r lein. Mae'r un peth yn wir am y mapiau a baratowyd cyn adeiladu [[Rheilffordd Sir Gaernarfon|reilffordd Caernarfon - Afon Wen]], 1864 a [[Rheilffyrdd Cul Gogledd Cymru]], 1877. Dylid nodi hefyd fod mapiau ffyrdd ymysg planiau swyddogol y sir yn Archifdy Caernarfon, nifer ohonynt yn dyddio'n ôl i ddechrau'r ganrif.

Mae mapiau degwm y pum plwyf yn ffynhonell amhrisiadwy am y cyfnod oddeutu 1840, yn arbennig gan nad oedd yr Arolwg Ordnans wedi cyrraedd yr ardal y pryd hynny. Rhaid oedd i bob plwyf gael map yn dangos yr holl ddaliadau tir (ac fel arfer mae pob cae unigol yn cael ei ddangos), ynghyd ag enwau'r perchnogion a'r tenantiaid, er mwyn pennu treth y degwm. Nodir fel arfer enw pob cae a phob fferm, yn ogystal â dangos ffyrdd ac adeiladau. Mae copïau o'r mapiau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, ac yn ddiweddar dan gynllun Cynefin, digideiddiwyd yr holl fapiau trwy Gymru, ac maent i'w gweld am ddim ar wefan Cynefin, [http://cynefin.archiveswales.org.uk/]

Ffynhonell dda arall yw'r planiau o eiddo a ddarparwyd cyn arwerthiannau. Mae un arbennig o ddefnyddiol ar gyfer tir ystad Bryncir yng nghanol [[Pen-y-groes]]. Mae casgliadau da o'r planiau a'r catalogau arwerthiant cysylltiedig ar gael yn yr archifdai.

==Mapiau Ordnans==
Cyhoeddwyd y mapiau cynharaf o'r cwmwd gan yr Arolwg Ordnans yn yr 1840au, ond oherwydd y prosesau argraffu trwy engrafu ac ati nid ydynt yn glir iawn, ac maent ar raddfa fach, sef 1" i'r filltir. Dim ond yn 1888 y cyhoeddodd yr Arolwg ei fapiau cyntaf ar raddfa fawr (6" a 25" i'r filltir) ond mae'r rhain yn fanwl iawn ac yn hollol, gywir i bob pwrpas. Cafwyd adolygiadau pellach tua 1910 a 1947. Mae copïau ar gael ar y we, ac yn hawdd cyrchu atynt ar wefan Llyfrgell Genedlaethol yr Alban, [http://maps.nls.uk/] sydd wedi ymgymryd â digideiddio mapiau Ordnans Prydain i gyd.

Yn fwy diweddar, mae'r Arolwg Ordnans wedi cyhoeddi mapiau ar raddfa 2 1/2" i'r filltir, ac erbyn hyn gellir prynu'r rhain fel mapiau twristaidd mewn cloriau oren mewn siopau gweithgareddau awyr agored. Mae rhai o'r hen fapiau 1" i'r filltir wedi eu hailargraffu hefyd. Gall y rhain fod yn ddefnyddiol i'r ymchwilydd.