Llandwrog - Hanes golygu

Cyfaill Eben am 13:41, 28 Mawrth 2022

2022-03-28T13:41:28Z

Irion am 10:03, 2 Chwefror 2021

2021-02-02T10:03:22Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:03, 2 Chwefror 2021
Llinell 29:		Llinell 29:
	* [[Y Brodyr Francis]] cantorion enwog		* [[Y Brodyr Francis]] cantorion enwog
	* [[Dafydd Glyn Jones]] ysgolhaig,beirniad llenyddol,sefydlydd gwasg deuluol,blogiwr craffaf Cymru, ayb.		* [[Dafydd Glyn Jones]] ysgolhaig,beirniad llenyddol,sefydlydd gwasg deuluol,blogiwr craffaf Cymru, ayb.
	* [[Huw Jones]] Cadeirydd S4C		* [[Huw Jones, Cwmni Sain\|Huw Jones]] Cadeirydd S4C
	* y dramodwr a'r beirniad llenyddol a'r nofelydd [[John Gwilym Jones]]		* y dramodwr a'r beirniad llenyddol a'r nofelydd [[John Gwilym Jones]]
	* y bardd [[Gerallt Lloyd Owen]]		* y bardd [[Gerallt Lloyd Owen]]

Irion am 14:07, 12 Awst 2020

2020-08-12T14:07:00Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:07, 12 Awst 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
			[[Delwedd:Llandwrog o'r lôn bost c1985.jpg\|bawd\|de\|600px\|Llandwrog o'r lon bost, tua 1985]]

	Mae '''Llandwrog''' yw un o blwyfi [[Uwchgwyrfai]]. Prif nodwedd y plwyf yw plasty mawreddog Glynllifon a [[Wal Glynllifon\|'r wal]] sy'n amgylchynu'r parc ac sydd yn 7 milltir o hyd. Mae pentref Llandwrog nid nepell o'r môr o gwmpas eglwys y plwyf. Mae'r plwyf hefyd yn cynnwys nifer o bentrefi a threflannau: [[Dinas Dinlle]], [[Tŷ'nlôn]], [[Bethesda Bach]], [[Y Groeslon]], [[Carmel]], [[Maes Tryfan]], [[Y Fron]], neu Cesarea, [[Cilgwyn]] a (hyd nes i ffiniau plwyfi Llandwrog a [[Llanllyfni]] gael eu newid tua diwedd y 20g), [[Nantlle]]. Fe elwir y darn mynyddig o'r plwyf, lle ceir tyddynod a bythynnod chwarelwyr, rhostir a chwareli, yn [[Llandwrog Uchaf]] weithiau.		Mae '''Llandwrog''' yw un o blwyfi [[Uwchgwyrfai]]. Prif nodwedd y plwyf yw plasty mawreddog Glynllifon a [[Wal Glynllifon\|'r wal]] sy'n amgylchynu'r parc ac sydd yn 7 milltir o hyd. Mae pentref Llandwrog nid nepell o'r môr o gwmpas eglwys y plwyf. Mae'r plwyf hefyd yn cynnwys nifer o bentrefi a threflannau: [[Dinas Dinlle]], [[Tŷ'nlôn]], [[Bethesda Bach]], [[Y Groeslon]], [[Carmel]], [[Maes Tryfan]], [[Y Fron]], neu Cesarea, [[Cilgwyn]] a (hyd nes i ffiniau plwyfi Llandwrog a [[Llanllyfni]] gael eu newid tua diwedd y 20g), [[Nantlle]]. Fe elwir y darn mynyddig o'r plwyf, lle ceir tyddynod a bythynnod chwarelwyr, rhostir a chwareli, yn [[Llandwrog Uchaf]] weithiau.

Irion am 18:43, 19 Mawrth 2020

2020-03-19T18:43:21Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:43, 19 Mawrth 2020
Llinell 20:		Llinell 20:
	Mae nifer o fân blastai yn y plwyf, megis [[Tryfan Fawr]], [[Llwyn-y-gwalch]], [[Bodfan]], [[Plas Newydd]], [[Collfryn Mawr]] a [[Mount Hazel]].		Mae nifer o fân blastai yn y plwyf, megis [[Tryfan Fawr]], [[Llwyn-y-gwalch]], [[Bodfan]], [[Plas Newydd]], [[Collfryn Mawr]] a [[Mount Hazel]].

	Fodd bynnag, nid oes yr un blasty arall i gymharu o ran statws, hanes na maint â [[Glynllifon]], cartref y [[teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu Glyn]], a'u holynwyr y Wynniaid a ddyrchafwyd yn y 18g gyda theitl [[Arglwydd Newborough]]. Ymysg aelodau pwysicaf y teulu oedd y tri brawd [[Thomas Glynn, AS a botanegydd]], [[John Glynn]] y Sarsiant ac [[Edmund Glynn]] - ill dau'n gefnogwyr Cromwell - a [[Thomas Wynn, Arglwydd Newborough ~~1af~~]]. Yn y 19g, gwnaeth [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough]] lawer i harddu'r ystad a gwella ffermdai'r ardal.		Fodd bynnag, nid oes yr un blasty arall i gymharu o ran statws, hanes na maint â [[Glynllifon]], cartref y [[teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu Glyn]], a'u holynwyr y Wynniaid a ddyrchafwyd yn y 18g gyda theitl [[Arglwydd Newborough]]. Ymysg aelodau pwysicaf y teulu oedd y tri brawd [[Thomas Glynn, AS a botanegydd]], [[John Glynn]] y Sarsiant ac [[Edmund Glynn]] - ill dau'n gefnogwyr Cromwell - a [[Syr Thomas Wynn, Arglwydd 1af Newborough]]. Yn y 19g, gwnaeth [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough]] lawer i harddu'r ystad a gwella ffermdai'r ardal.

	Ymysg unigolion pwysig a hanai/sy'n hanu o'r plwyf neu a drigai/sy'n trigo ynddo yr oedd:		Ymysg unigolion pwysig a hanai/sy'n hanu o'r plwyf neu a drigai/sy'n trigo ynddo yr oedd:

Irion am 18:42, 19 Mawrth 2020

2020-03-19T18:42:18Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:42, 19 Mawrth 2020
Llinell 20:		Llinell 20:
	Mae nifer o fân blastai yn y plwyf, megis [[Tryfan Fawr]], [[Llwyn-y-gwalch]], [[Bodfan]], [[Plas Newydd]], [[Collfryn Mawr]] a [[Mount Hazel]].		Mae nifer o fân blastai yn y plwyf, megis [[Tryfan Fawr]], [[Llwyn-y-gwalch]], [[Bodfan]], [[Plas Newydd]], [[Collfryn Mawr]] a [[Mount Hazel]].

	Fodd bynnag, nid oes yr un blasty arall i gymharu o ran statws, hanes na maint â [[Glynllifon]], cartref y [[teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu Glyn]], a'u holynwyr y Wynniaid a ddyrchafwyd yn y 18g gyda theitl [[Arglwydd Newborough]]. Ymysg aelodau pwysicaf y teulu oedd y tri brawd [[Thomas Glynn, AS a botanegydd]], [[John Glynn]] y Sarsiant ac [[Edmund Glynn]] - ill dau'n gefnogwyr Cromwell - a [[Thomas Wynn, Arglwydd Newborough 1af]]. Yn y 19g, gwnaeth ~~y 3ydd Arglwydd,~~ Spencer Bulkeley Wynn lawer i harddu'r ystad a gwella ffermdai'r ardal.		Fodd bynnag, nid oes yr un blasty arall i gymharu o ran statws, hanes na maint â [[Glynllifon]], cartref y [[teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu Glyn]], a'u holynwyr y Wynniaid a ddyrchafwyd yn y 18g gyda theitl [[Arglwydd Newborough]]. Ymysg aelodau pwysicaf y teulu oedd y tri brawd [[Thomas Glynn, AS a botanegydd]], [[John Glynn]] y Sarsiant ac [[Edmund Glynn]] - ill dau'n gefnogwyr Cromwell - a [[Thomas Wynn, Arglwydd Newborough 1af]]. Yn y 19g, gwnaeth [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough]] lawer i harddu'r ystad a gwella ffermdai'r ardal.

	Ymysg unigolion pwysig a hanai/sy'n hanu o'r plwyf neu a drigai/sy'n trigo ynddo yr oedd:		Ymysg unigolion pwysig a hanai/sy'n hanu o'r plwyf neu a drigai/sy'n trigo ynddo yr oedd:

Irion am 18:40, 19 Mawrth 2020

2020-03-19T18:40:43Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:40, 19 Mawrth 2020
Llinell 11:		Llinell 11:

	==Yr eglwys a'i sant==		==Yr eglwys a'i sant==
	Eglwys fodern o ganol y 19g sydd ym mhlwyf Llandwrog, a godwyd ym 1857 (ynghyd â phorth y fynwent) mewn dull addurniadol wrth i'r pentref ei hun gael ei ddatblygu'n rhyw fath o 'bentref model', er mwyn difyrru llygaid yr [[Arglwydd Newborough]], ei deulu a'i wahoddedigion wrth iddynt fynychu gwasanaethau. Yn wir, mae'r eglwys yn ymdebygu i gapel preifat tirfeddiannwr yn hytrach nag eglwys blwyf, oherwydd prinder seddau, ac mae'r seddau sydd yno yn wynebu ei gilydd - er, erbyn hynny, mae'n debyg fod llawer o'r plwyfolion nad oeddynt yn gaeth i dir rhent neu swyddi ar ystad Newborough wedi troi at y capeli anghydffurfiol.		Eglwys fodern o ganol y 19g sydd ym mhlwyf Llandwrog, a godwyd ym 1857 (ynghyd â phorth y fynwent) mewn dull addurniadol wrth i'r pentref ei hun gael ei ddatblygu'n rhyw fath o 'bentref model', er mwyn difyrru llygaid yr [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], ei deulu a'i wahoddedigion wrth iddynt fynychu gwasanaethau. Yn wir, mae'r eglwys yn ymdebygu i gapel preifat tirfeddiannwr yn hytrach nag eglwys blwyf, oherwydd prinder seddau, ac mae'r seddau sydd yno yn wynebu ei gilydd - er, erbyn hynny, mae'n debyg fod llawer o'r plwyfolion nad oeddynt yn gaeth i dir rhent neu swyddi ar ystad Newborough wedi troi at y capeli anghydffurfiol.

	Dywedir fod yr eglwys bresennol wedi ei hadeiladu o gwmpas yr hen eglwys, ac wedi i'r gwaith ar y waliau gael ei gwblhau, chwalwyd yr hen eglwys gan gario'r rwbal allan trwy'r drws. Mae'n amlwg fod eglwys wedi bod ar y safle ers canrifoedd lawer, ac mae lefel y fynwent mewn cymhariaeth â'r tir amgylchynol yn awgrymu hynny. Hefyd, yn yr eglwys newydd, mae nifer o gofebion a chreiriau sy'n dyddio'n ôl mor bell â 1700. Mae'n bosibl fod yr eglwys wedi ei hailadeiladu tua'r adeg honno gan fod nifer o eitemau yn dyddio o 1700-1703, fel pe bai angen gosodiadau newydd.		Dywedir fod yr eglwys bresennol wedi ei hadeiladu o gwmpas yr hen eglwys, ac wedi i'r gwaith ar y waliau gael ei gwblhau, chwalwyd yr hen eglwys gan gario'r rwbal allan trwy'r drws. Mae'n amlwg fod eglwys wedi bod ar y safle ers canrifoedd lawer, ac mae lefel y fynwent mewn cymhariaeth â'r tir amgylchynol yn awgrymu hynny. Hefyd, yn yr eglwys newydd, mae nifer o gofebion a chreiriau sy'n dyddio'n ôl mor bell â 1700. Mae'n bosibl fod yr eglwys wedi ei hailadeiladu tua'r adeg honno gan fod nifer o eitemau yn dyddio o 1700-1703, fel pe bai angen gosodiadau newydd.
Llinell 20:		Llinell 20:
	Mae nifer o fân blastai yn y plwyf, megis [[Tryfan Fawr]], [[Llwyn-y-gwalch]], [[Bodfan]], [[Plas Newydd]], [[Collfryn Mawr]] a [[Mount Hazel]].		Mae nifer o fân blastai yn y plwyf, megis [[Tryfan Fawr]], [[Llwyn-y-gwalch]], [[Bodfan]], [[Plas Newydd]], [[Collfryn Mawr]] a [[Mount Hazel]].

	Fodd bynnag, nid oes yr un blasty arall i gymharu o ran statws, hanes na maint â [[Glynllifon]], cartref y [[teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu Glyn]], a'u holynwyr y Wynniaid a ddyrchafwyd yn y 18g gyda theitl [[Arglwydd Newborough]]. Ymysg aelodau pwysicaf y teulu oedd y tri brawd [[Thomas Glynn, AS a botanegydd]], [[John Glynn]] y Sarsiant ac [[Edmund Glynn]] - ill dau'n gefnogwyr Cromwell - a [[Thomas Wynn]] ~~yr Arglwydd Newborough cyntaf~~. Yn y 19g, gwnaeth y 3ydd Arglwydd, [[Spencer Bulkeley Wynn]] lawer i harddu'r ystad a gwella ffermdai'r ardal.		Fodd bynnag, nid oes yr un blasty arall i gymharu o ran statws, hanes na maint â [[Glynllifon]], cartref y [[teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu Glyn]], a'u holynwyr y Wynniaid a ddyrchafwyd yn y 18g gyda theitl [[Arglwydd Newborough]]. Ymysg aelodau pwysicaf y teulu oedd y tri brawd [[Thomas Glynn, AS a botanegydd]], [[John Glynn]] y Sarsiant ac [[Edmund Glynn]] - ill dau'n gefnogwyr Cromwell - a [[Thomas Wynn, Arglwydd Newborough 1af]]. Yn y 19g, gwnaeth y 3ydd Arglwydd, Spencer Bulkeley Wynn lawer i harddu'r ystad a gwella ffermdai'r ardal.

	Ymysg unigolion pwysig a hanai/sy'n hanu o'r plwyf neu a drigai/sy'n trigo ynddo yr oedd:		Ymysg unigolion pwysig a hanai/sy'n hanu o'r plwyf neu a drigai/sy'n trigo ynddo yr oedd:
Llinell 37:		Llinell 37:

	==Y pentref==		==Y pentref==
	'Pentref ~~plasty~~' yw Llandwrog ar ei ffurf bresennol yn ôl yr argraff gyntaf a geir ohono. Hyd nes i'r ffordd dyrpeg gael ei wneud, roedd y briffordd o Gaernarfon i Bwllheli'n pasio trwy'r pentref. Mae darn o'r hen "briffordd", sef y Lôn Gul, yn aros i ddangos mor wael oedd cyfleusterau teithio ddau gan mlynedd yn ôl. Fel y dywedwyd uchod, ailadeiladwyd y pentref i gyd yng nghanol y 19g gan y tirfeddiannwr lleol (gan gynnwys yr eglwys a chodwyd ysgol eglwysig) mewn dull 'pictiwresc' fel addurn ar yr ystad: mae pentref arall tebyg iddo yn Llandygái ger Bangor. Mae un nodwedd diddordol yw'r cytiau pwmp dŵr sy'n dal i sefyll (ond heb eu cyflenwad dwr bellach!).		'[[Pentref model]]' (sef pentref a adeiladwyd gan dirfeddiannwr gyda golwg ar greu rhywle atyniadol i'r llygad yn ogystal ag at anghenion y trigolion) yw Llandwrog ar ei ffurf bresennol yn ôl yr argraff gyntaf a geir ohono. Hyd nes i'r ffordd dyrpeg gael ei wneud, roedd y briffordd o Gaernarfon i Bwllheli'n pasio trwy'r pentref. Mae darn o'r hen "briffordd", sef y Lôn Gul, yn aros i ddangos mor wael oedd cyfleusterau teithio ddau gan mlynedd yn ôl. Fel y dywedwyd uchod, ailadeiladwyd y pentref i gyd yng nghanol y 19g gan y tirfeddiannwr lleol (gan gynnwys yr eglwys a chodwyd ysgol eglwysig) mewn dull 'pictiwresc' fel addurn ar yr ystad: mae pentref arall tebyg iddo yn Llandygái ger Bangor. Mae un nodwedd diddordol yw'r cytiau pwmp dŵr sy'n dal i sefyll (ond heb eu cyflenwad dwr bellach!).

	Erbyn hyn, yr unig gyfleuster yn y pentref yw tafarn y Delyn, neu ar dafod leferydd pawb o'r ardal, "Tŷ'n Llan". Bu swyddfa bost a siop yma tan y 1970au, ond ar ôl iddi gau, aeth pobl leol ati i geisio godi'r arian i agor siop gymunedol newydd ond yn anffodus methiant bu'r fenter ar ôl ychydig o flynyddoedd. Nid oes yma neuadd pentref, a defnyddir yr ysgol ar gyfer ambell i weithgaredd cymunedol. Mae yma hefyd ganolfan ar gyfer y tîm gwylwyr y glannau gwirfoddol, a dywedir mai dyma oedd y tîm cyntaf o'i fath.		Erbyn hyn, yr unig gyfleuster yn y pentref yw tafarn y Delyn, neu ar dafod leferydd pawb o'r ardal, "Tŷ'n Llan". Bu swyddfa bost a siop yma tan y 1970au, ond ar ôl iddi gau, aeth pobl leol ati i geisio godi'r arian i agor siop gymunedol newydd ond yn anffodus methiant bu'r fenter ar ôl ychydig o flynyddoedd. Nid oes yma neuadd pentref, a defnyddir yr ysgol ar gyfer ambell i weithgaredd cymunedol. Mae yma hefyd ganolfan ar gyfer y tîm gwylwyr y glannau gwirfoddol, a dywedir mai dyma oedd y tîm cyntaf o'i fath.

Irion am 17:10, 18 Hydref 2019

2019-10-18T17:10:01Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:10, 18 Hydref 2019
Llinell 20:		Llinell 20:
	Mae nifer o fân blastai yn y plwyf, megis [[Tryfan Fawr]], [[Llwyn-y-gwalch]], [[Bodfan]], [[Plas Newydd]], [[Collfryn Mawr]] a [[Mount Hazel]].		Mae nifer o fân blastai yn y plwyf, megis [[Tryfan Fawr]], [[Llwyn-y-gwalch]], [[Bodfan]], [[Plas Newydd]], [[Collfryn Mawr]] a [[Mount Hazel]].

	Fodd bynnag, nid oes yr un blasty arall i gymharu o ran statws, hanes na maint â [[Glynllifon]], cartref y [[teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu Glyn]], a'u holynwyr y Wynniaid a ddyrchafwyd yn y 18g gyda theitl [[Arglwydd Newborough]]. Ymysg aelodau pwysicaf y teulu oedd [[Thomas Glynn (AS a botanegydd)]], ~~y Sarsiant~~ [[~~John Glynn (Y Sarsiant)\|~~John Glynn]] ac [[Edmund Glynn]] - ill dau'n gefnogwyr Cromwell - a [[Thomas Wynn]] yr Arglwydd Newborough cyntaf. Yn y 19g, gwnaeth y 3ydd Arglwydd, [[Spencer Bulkeley Wynn]] lawer i harddu'r ystad a gwella ffermdai'r ardal.		Fodd bynnag, nid oes yr un blasty arall i gymharu o ran statws, hanes na maint â [[Glynllifon]], cartref y [[teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu Glyn]], a'u holynwyr y Wynniaid a ddyrchafwyd yn y 18g gyda theitl [[Arglwydd Newborough]]. Ymysg aelodau pwysicaf y teulu oedd y tri brawd [[Thomas Glynn, AS a botanegydd]], [[John Glynn]] y Sarsiant ac [[Edmund Glynn]] - ill dau'n gefnogwyr Cromwell - a [[Thomas Wynn]] yr Arglwydd Newborough cyntaf. Yn y 19g, gwnaeth y 3ydd Arglwydd, [[Spencer Bulkeley Wynn]] lawer i harddu'r ystad a gwella ffermdai'r ardal.

	Ymysg unigolion pwysig a hanai/sy'n hanu o'r plwyf neu a drigai/sy'n trigo ynddo yr oedd:		Ymysg unigolion pwysig a hanai/sy'n hanu o'r plwyf neu a drigai/sy'n trigo ynddo yr oedd:

Irion am 18:49, 27 Mehefin 2019

2019-06-27T18:49:23Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:49, 27 Mehefin 2019
Llinell 20:		Llinell 20:
	Mae nifer o fân blastai yn y plwyf, megis [[Tryfan Fawr]], [[Llwyn-y-gwalch]], [[Bodfan]], [[Plas Newydd]], [[Collfryn Mawr]] a [[Mount Hazel]].		Mae nifer o fân blastai yn y plwyf, megis [[Tryfan Fawr]], [[Llwyn-y-gwalch]], [[Bodfan]], [[Plas Newydd]], [[Collfryn Mawr]] a [[Mount Hazel]].

	Fodd bynnag, nid oes yr un blasty arall i gymharu o ran statws, hanes na maint â [[Glynllifon]], cartref y [[teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu Glyn]], a'u holynwyr y Wynniaid a ddyrchafwyd yn y 18g gyda theitl [[Arglwydd Newborough]]. Ymysg aelodau pwysicaf y teulu oedd [[Thomas Glynn (AS a botanegydd)]], y Sarsiant [[John Glynn]] ac [[Edmund Glynn]] - ill dau'n gefnogwyr Cromwell - a [[Thomas Wynn]] yr Arglwydd Newborough cyntaf. Yn y 19g, gwnaeth y 3ydd Arglwydd, [[Spencer Bulkeley Wynn]] lawer i harddu'r ystad a gwella ffermdai'r ardal.		Fodd bynnag, nid oes yr un blasty arall i gymharu o ran statws, hanes na maint â [[Glynllifon]], cartref y [[teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu Glyn]], a'u holynwyr y Wynniaid a ddyrchafwyd yn y 18g gyda theitl [[Arglwydd Newborough]]. Ymysg aelodau pwysicaf y teulu oedd [[Thomas Glynn (AS a botanegydd)]], y Sarsiant [[John Glynn (Y Sarsiant)\|John Glynn]] ac [[Edmund Glynn]] - ill dau'n gefnogwyr Cromwell - a [[Thomas Wynn]] yr Arglwydd Newborough cyntaf. Yn y 19g, gwnaeth y 3ydd Arglwydd, [[Spencer Bulkeley Wynn]] lawer i harddu'r ystad a gwella ffermdai'r ardal.

	Ymysg unigolion pwysig a hanai/sy'n hanu o'r plwyf neu a drigai/sy'n trigo ynddo yr oedd:		Ymysg unigolion pwysig a hanai/sy'n hanu o'r plwyf neu a drigai/sy'n trigo ynddo yr oedd:

Irion: /* Tai pwysig ac enwogion */

2019-02-17T14:26:27Z

Tai pwysig ac enwogion

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:26, 17 Chwefror 2019
Llinell 18:		Llinell 18:

	==Tai pwysig ac enwogion==		==Tai pwysig ac enwogion==
	Mae nifer o fân blastai yn y plwyf, megis [[Tryfan~~-fawr~~]], [[Llwyn-y-gwalch]], [[Bodfan]], [[Plas Newydd]], [[Collfryn Mawr]] a [[Mount Hazel]].		Mae nifer o fân blastai yn y plwyf, megis [[Tryfan Fawr]], [[Llwyn-y-gwalch]], [[Bodfan]], [[Plas Newydd]], [[Collfryn Mawr]] a [[Mount Hazel]].

	Fodd bynnag, nid oes yr un blasty arall i gymharu o ran statws, hanes na maint â [[Glynllifon]], cartref y [[teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu Glyn]], a'u holynwyr y Wynniaid a ddyrchafwyd yn y 18g gyda theitl [[Arglwydd Newborough]]. Ymysg aelodau pwysicaf y teulu oedd [[Thomas Glynn (AS a botanegydd)]], y Sarsiant [[John Glynn]] ac [[Edmund Glynn]] - ill dau'n gefnogwyr Cromwell - a [[Thomas Wynn]] yr Arglwydd Newborough cyntaf. Yn y 19g, gwnaeth y 3ydd Arglwydd, [[Spencer Bulkeley Wynn]] lawer i harddu'r ystad a gwella ffermdai'r ardal.		Fodd bynnag, nid oes yr un blasty arall i gymharu o ran statws, hanes na maint â [[Glynllifon]], cartref y [[teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu Glyn]], a'u holynwyr y Wynniaid a ddyrchafwyd yn y 18g gyda theitl [[Arglwydd Newborough]]. Ymysg aelodau pwysicaf y teulu oedd [[Thomas Glynn (AS a botanegydd)]], y Sarsiant [[John Glynn]] ac [[Edmund Glynn]] - ill dau'n gefnogwyr Cromwell - a [[Thomas Wynn]] yr Arglwydd Newborough cyntaf. Yn y 19g, gwnaeth y 3ydd Arglwydd, [[Spencer Bulkeley Wynn]] lawer i harddu'r ystad a gwella ffermdai'r ardal.

Irion: /* Ffiniau a thirwedd */

2019-02-17T14:24:31Z

Ffiniau a thirwedd

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:24, 17 Chwefror 2019
Llinell 6:		Llinell 6:
	Fe rannwyd y plwyf eglwysig tua chanol y 19g, gan godi eglwys newydd [[Eglwys Sant Thomas, Y Groeslon\|Sant Thomas]] rhwng [[Y Groeslon]] a [[Carmel\|Charmel]] i wasanaethu'r boblogaeth gynyddol ger y chwareli.		Fe rannwyd y plwyf eglwysig tua chanol y 19g, gan godi eglwys newydd [[Eglwys Sant Thomas, Y Groeslon\|Sant Thomas]] rhwng [[Y Groeslon]] a [[Carmel\|Charmel]] i wasanaethu'r boblogaeth gynyddol ger y chwareli.

	Mae'r tirwedd yn amrywio o draethau tywod a cherrig i forfa, tir gweddol ffwrythlon yn yr iseldir o gwmpas plasty [[Glynllifon]], tir pori garw, corsydd a mawnogydd, a chopaon mynyddoedd sylweddol, gan gynnwys rhai creigiau serth megis Craig y Bera uwchben [[Drws-y-coed]]. Mae cryn coedwigo wedi digwydd o gwmpas Glynllifon, peth ohono'n blannu addurniadol; ond mae llawer o'r goedwig arall sy'n bodoli'n llwyni gwern a helyg. Efallai mai'r prif goedwig cynhenid a hynafol yw'r coedwig rhwng Gilwern a Thryfan~~-fawr~~ ger Maes Tryfan, ond dichon y bu llawer mwy o goed cyn i'r tir gael ei glirio gan dyddynwyr ar yr un llaw a pherchnogion chwareli ar y llall.		Mae'r tirwedd yn amrywio o draethau tywod a cherrig i forfa, tir gweddol ffwrythlon yn yr iseldir o gwmpas plasty [[Glynllifon]], tir pori garw, corsydd a mawnogydd, a chopaon mynyddoedd sylweddol, gan gynnwys rhai creigiau serth megis Craig y Bera uwchben [[Drws-y-coed]]. Mae cryn coedwigo wedi digwydd o gwmpas Glynllifon, peth ohono'n blannu addurniadol; ond mae llawer o'r goedwig arall sy'n bodoli'n llwyni gwern a helyg. Efallai mai'r prif goedwig cynhenid a hynafol yw'r coedwig rhwng Gilwern a Thryfan Fawr ger Maes Tryfan, ond dichon y bu llawer mwy o goed cyn i'r tir gael ei glirio gan dyddynwyr ar yr un llaw a pherchnogion chwareli ar y llall.

	Yr oedd y plwyf yn rhan o [[Undeb Gwarcheidwaid Caernarfon]] at ddibenion Deddf y Tlodion o 1837 ymlaen.		Yr oedd y plwyf yn rhan o [[Undeb Gwarcheidwaid Caernarfon]] at ddibenion Deddf y Tlodion o 1837 ymlaen.

	==Yr eglwys a'i sant==		==Yr eglwys a'i sant==

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 14:41, 28 Mawrth 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	[[Delwedd:Llandwrog o'r lôn bost c1985.jpg\|bawd\|de\|600px\|Llandwrog o'r lon bost, tua 1985]]		[[Delwedd:Llandwrog o'r lôn bost c1985.jpg\|bawd\|de\|600px\|Llandwrog o'r lon bost, tua 1985]]

	~~Mae~~ '''Llandwrog''' yw un o blwyfi [[Uwchgwyrfai]]. Prif nodwedd y plwyf yw plasty mawreddog Glynllifon a [[Wal Glynllifon\|'r wal]] sy'n amgylchynu'r parc ac sydd yn 7 milltir o hyd. Mae pentref Llandwrog nid nepell o'r môr o gwmpas eglwys y plwyf. Mae'r plwyf hefyd yn cynnwys nifer o bentrefi a threflannau: [[Dinas Dinlle]], [[Tŷ'nlôn]], [[Bethesda Bach]], [[Y Groeslon]], [[Carmel]], [[Maes Tryfan]], [[Y Fron]], neu Cesarea, [[Cilgwyn]] a (hyd nes i ffiniau plwyfi Llandwrog a [[Llanllyfni]] gael eu newid tua diwedd y 20g), [[Nantlle]]. Fe elwir y darn mynyddig o'r plwyf, lle ceir ~~tyddynod~~ a bythynnod chwarelwyr, rhostir a chwareli, yn [[Llandwrog Uchaf]] weithiau.		'''Llandwrog''' yw un o blwyfi [[Uwchgwyrfai]]. Prif nodwedd y plwyf yw plasty mawreddog Glynllifon a [[Wal Glynllifon\|'r wal]] sy'n amgylchynu'r parc ac sydd yn 7 milltir o hyd. Mae pentref Llandwrog nid nepell o'r môr o gwmpas eglwys y plwyf. Mae'r plwyf hefyd yn cynnwys nifer o bentrefi a threflannau: [[Dinas Dinlle]], [[Tŷ'nlôn]], [[Bethesda Bach]], [[Y Groeslon]], [[Carmel]], [[Maes Tryfan]], [[Y Fron]], neu Cesarea, [[Cilgwyn]] a (hyd nes i ffiniau plwyfi Llandwrog a [[Llanllyfni]] gael eu newid tua diwedd yr 20g), [[Nantlle]]. Fe elwir y darn mynyddig o'r plwyf, lle ceir tyddynnod a bythynnod chwarelwyr, rhostir a chwareli, yn [[Llandwrog Uchaf]] weithiau.

	==Ffiniau a thirwedd==		==Ffiniau a thirwedd==
	Mae plwyf Llandwrog yn gorwedd rhwng [[Llanwnda]] i'r gogledd a [[Llanllyfni]] a [[Clynnog Fawr\|Chlynnog Fawr]] i'r de. Yn ei ben mwyaf dwyreiniol, mae bellach yn ffinio ar blwyf [[Betws Garmon]], wedi i'r plwyf hwnnw 'ennill' tir oddi ar Llanwnda ym 1894, pan ~~newidwyd~~ llawer o ffiniau'r plwyfi, gan dorri'r cysylltiad hanesyddol rhwng ffiniau plwyfi eglwysig a ffiniau plwyfi 'sifil' a weinyddid gan gyngor etholedig. Tua diwedd y 20g, ~~ennillwyd~~ y tir ar drwyn penrhyn [[Abermenai]] oddi ar Llanwnda, ond cyn i'r ganrif ddiwethaf ddod i ben, collwyd tir ger [[Pen-y-groes]], sef tir o gwmpas Garth Dorwen, (rhwng Pen-y-groes a'r [[Y Groeslon\|Groeslon]]; a chwareli a phentref [[Nantlle]], sydd bellach yn rhan o gymuned Llanllyfni.		Mae plwyf Llandwrog yn gorwedd rhwng [[Llanwnda]] i'r gogledd a [[Llanllyfni]] a [[Clynnog Fawr\|Chlynnog Fawr]] i'r de. Yn ei ben mwyaf dwyreiniol, mae bellach yn ffinio ar blwyf [[Betws Garmon]], wedi i'r plwyf hwnnw 'ennill' tir oddi ar Llanwnda ym 1894, pan newidiwyd llawer o ffiniau'r plwyfi, gan dorri'r cysylltiad hanesyddol rhwng ffiniau plwyfi eglwysig a ffiniau plwyfi 'sifil', a weinyddid gan gyngor etholedig. Tua diwedd yr 20g, enillwyd y tir ar drwyn penrhyn [[Abermenai]] oddi ar Llanwnda, ond cyn i'r ganrif ddiwethaf ddod i ben, collwyd tir ger [[Pen-y-groes]], sef tir o gwmpas Garth Dorwen, (rhwng Pen-y-groes a'r [[Y Groeslon\|Groeslon]]; a chwareli a phentref [[Nantlle]], sydd bellach yn rhan o gymuned Llanllyfni.

	Fe rannwyd y plwyf eglwysig tua chanol y 19g, gan godi eglwys newydd [[Eglwys Sant Thomas, Y Groeslon\|Sant Thomas]] rhwng [[Y Groeslon]] a [[Carmel\|Charmel]] i wasanaethu'r boblogaeth gynyddol ger y chwareli.		Fe rannwyd y plwyf eglwysig tua chanol y 19g, gan godi eglwys newydd [[Eglwys Sant Thomas, Y Groeslon\|Sant Thomas]] rhwng [[Y Groeslon]] a [[Carmel\|Charmel]] i wasanaethu'r boblogaeth gynyddol ger y chwareli.

	Mae'r tirwedd yn amrywio o draethau tywod a cherrig i forfa, tir gweddol ffwrythlon yn yr iseldir o gwmpas plasty [[Glynllifon]], tir pori garw, corsydd a mawnogydd, a chopaon mynyddoedd sylweddol, gan gynnwys rhai creigiau serth megis Craig y Bera uwchben [[Drws-y-coed]]. Mae cryn ~~coedwigo~~ wedi digwydd o gwmpas Glynllifon, peth ohono'n blannu addurniadol; ond mae llawer o'r goedwig arall sy'n bodoli'n llwyni gwern a helyg. Efallai mai'r ~~prif~~ goedwig ~~cynhenid~~ a hynafol yw'r ~~coedwig~~ rhwng Gilwern a Thryfan Fawr ger Maes Tryfan, ond dichon y bu llawer mwy o goed cyn i'r tir gael ei glirio gan dyddynwyr ar ~~yr un llaw~~ a pherchnogion chwareli ar y llall.		Mae'r tirwedd yn amrywio o draethau tywod a cherrig i forfa, tir gweddol ffwrythlon yn yr iseldir o gwmpas plasty [[Glynllifon]], tir pori garw, corsydd a mawnogydd, a chopaon mynyddoedd sylweddol, gan gynnwys rhai creigiau serth megis Craig y Bera uwchben [[Drws-y-coed]]. Mae cryn goedwigo wedi digwydd o gwmpas Glynllifon, peth ohono'n blannu addurniadol; ond mae llawer o'r goedwig arall sy'n bodoli yn llwyni gwern a helyg. Efallai mai'r brif goedwig gynhenid a hynafol yw'r goedwig rhwng Gilwern a Thryfan Fawr, ger Maes Tryfan, ond dichon y bu llawer mwy o goed cyn i'r tir gael ei glirio gan dyddynwyr ar y naill law a pherchnogion chwareli ar y llall.

	~~Yr oedd~~ y plwyf yn rhan o [[Undeb Gwarcheidwaid Caernarfon]] at ddibenion Deddf y Tlodion o 1837 ymlaen.		Roedd y plwyf yn rhan o [[Undeb Gwarcheidwaid Caernarfon]] at ddibenion Deddf y Tlodion o 1837 ymlaen.

	==Yr eglwys a'i sant==		==Yr eglwys a'i sant==
	Eglwys fodern o ganol y 19g sydd ym mhlwyf Llandwrog, a godwyd ym 1857 (ynghyd â phorth y fynwent) mewn dull addurniadol wrth i'r pentref ei hun gael ei ddatblygu'n rhyw fath o 'bentref model', er mwyn difyrru llygaid yr [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], ei deulu a'i wahoddedigion wrth iddynt fynychu gwasanaethau. Yn wir, mae'r eglwys yn ymdebygu i gapel preifat tirfeddiannwr yn hytrach nag eglwys blwyf, oherwydd prinder seddau, ac mae'r seddau sydd yno yn wynebu ei gilydd - er, erbyn hynny, mae'n debyg fod llawer o'r plwyfolion nad oeddynt yn gaeth i dir rhent neu swyddi ar ystad Newborough wedi troi at y capeli anghydffurfiol.		Eglwys fodern o ganol y 19g sydd ym mhlwyf Llandwrog, a godwyd ym 1857 (ynghyd â phorth y fynwent) mewn dull addurniadol wrth i'r pentref ei hun gael ei ddatblygu'n rhyw fath o 'bentref model', er mwyn difyrru llygaid yr [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], ei deulu a'i wahoddedigion wrth iddynt fynychu gwasanaethau. Yn wir, mae'r eglwys yn ymdebygu i gapel preifat tirfeddiannwr yn hytrach nag eglwys blwyf, oherwydd prinder seddau, ac mae'r seddau sydd yno yn wynebu ei gilydd - er, erbyn hynny, mae'n debyg fod llawer o'r plwyfolion nad oeddynt yn gaeth i dir rhent neu swyddi ar ystad Newborough wedi troi at y capeli anghydffurfiol.

	Dywedir fod yr eglwys bresennol wedi ei hadeiladu o gwmpas yr hen eglwys, ac wedi i'r gwaith ar y waliau gael ei gwblhau, chwalwyd yr hen eglwys gan gario'r ~~rwbal~~ allan trwy'r drws. Mae'n amlwg fod eglwys wedi bod ar y safle ers canrifoedd lawer, ac mae lefel y fynwent mewn cymhariaeth â'r tir amgylchynol yn awgrymu hynny. Hefyd, yn yr eglwys newydd, mae nifer o ~~gofebion~~ a chreiriau sy'n dyddio'n ôl mor bell â 1700. Mae'n bosibl fod yr eglwys wedi ei hailadeiladu tua'r adeg honno gan fod nifer o eitemau yn dyddio o 1700-1703, fel pe bai angen gosodiadau newydd.		Dywedir fod yr eglwys bresennol wedi ei hadeiladu o gwmpas yr hen eglwys, ac wedi i'r gwaith ar y waliau gael ei gwblhau, chwalwyd yr hen eglwys gan gario'r rwbel allan trwy'r drws. Mae'n amlwg fod eglwys wedi bod ar y safle ers canrifoedd lawer, ac mae lefel y fynwent mewn cymhariaeth â'r tir amgylchynol yn awgrymu hynny. Hefyd, yn yr eglwys newydd, mae nifer o gofebau a chreiriau sy'n dyddio'n ôl mor bell â 1700. Mae'n bosibl fod yr eglwys flaenorol wedi ei hailadeiladu tua'r adeg honno gan fod nifer o eitemau yn dyddio o 1700-1703, fel pe bai angen gosodiadau newydd bryd hynny.

	Cysegrwyd yr eglwys i [[Twrog Sant\|Sant Twrog]], ac mae'r cysegriad hwn yn awgrymu bod eglwys, neu lan, wedi bod ar y safle ers dyddiau cynnar ~~Christnogaeth~~ yng Nghymru. Credir i Twrog fyw yn ystod y 6-7g, a'i fod yn fab i Ithel Hael, a ddaeth i Gymru o Lydaw. Mae nifer o eglwysi eraill yn gysylltiedig ag ef, sef Maentwrog (Meirionnydd), Bodwrog (Sir Fôn) a chapel (sydd bellach yn furddun) ar Garreg y Capel (Chapel Rock) yn aber yr Afon Hafren ger Beachley, swydd Caerloyw (nid nepell o Gas-Gwent).		Cysegrwyd yr eglwys i [[Twrog Sant\|Sant Twrog]], ac mae'r cysegriad hwn yn awgrymu bod eglwys, neu lan, wedi bod ar y safle ers dyddiau cynnar Cristnogaeth yng Nghymru. Credir i Twrog fyw yn ystod y 6-7g, a'i fod yn fab i Ithel Hael, a ddaeth i Gymru o Lydaw. Mae nifer o eglwysi eraill yn gysylltiedig ag ef, sef Maentwrog (Meirionnydd), Bodwrog (Sir Fôn) a chapel (sydd bellach yn furddun) ar Garreg y Capel (Chapel Rock) yn aber yr Afon Hafren ger Beachley, swydd Caerloyw (nid nepell o Gas-Gwent).

	==Tai pwysig ac enwogion==		==Tai pwysig ac enwogion==
	Mae nifer o fân blastai yn y plwyf, megis [[Tryfan Fawr]], [[Llwyn-y-gwalch]], [[Bodfan]], [[Plas Newydd]], [[Collfryn Mawr]] a [[Mount Hazel]].		Mae nifer o fân blastai yn y plwyf, megis [[Tryfan Fawr]], [[Llwyn-y-gwalch]], [[Bodfan]], [[Plas Newydd]], [[Collfryn Mawr]] a [[Mount Hazel]].

	Fodd bynnag, nid oes yr un ~~blasty~~ arall i gymharu o ran statws, hanes na maint â [[Glynllifon]], cartref y [[teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu Glyn]], a'u holynwyr y Wynniaid a ddyrchafwyd yn y 18g gyda theitl [[Arglwydd Newborough]]. Ymysg aelodau pwysicaf y teulu oedd y tri brawd [[Thomas Glynn, AS a botanegydd]], [[John Glynn]] y Sarsiant ac [[Edmund Glynn]] - ill dau'n gefnogwyr Cromwell - a [[Syr Thomas Wynn, Arglwydd 1af Newborough]]. Yn y 19g, gwnaeth [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough]] lawer i harddu'r ystad a gwella ffermdai'r ardal.		Fodd bynnag, nid oes yr un plasty arall i gymharu o ran statws, hanes a maint â [[Glynllifon]], cartref y [[teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu Glyn]], a'u holynwyr y Wynniaid a ddyrchafwyd yn y 18g gyda theitl [[Arglwydd Newborough]]. Ymysg aelodau pwysicaf y teulu oedd y tri brawd [[Thomas Glynn, AS a botanegydd]], [[John Glynn]] y Sarsiant ac [[Edmund Glynn]] - ill dau'n gefnogwyr Cromwell - a [[Syr Thomas Wynn, Arglwydd 1af Newborough]]. Yn y 19g, gwnaeth [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough]] lawer i harddu'r ystad a gwella ffermdai'r ardal.

	Ymysg unigolion pwysig a hanai/sy'n hanu o'r plwyf neu a drigai/sy'n trigo ynddo yr oedd:		Ymysg unigolion pwysig a hanai/sy'n hanu o'r plwyf neu a drigai/sy'n trigo ynddo yr oedd:
Llinell 28:		Llinell 28:
	* [[Griffith Davies]] y mathemategwr blaenllaw		* [[Griffith Davies]] y mathemategwr blaenllaw
	* [[Y Brodyr Francis]] cantorion enwog		* [[Y Brodyr Francis]] cantorion enwog
	* [[Dafydd Glyn Jones]] ysgolhaig,beirniad llenyddol,sefydlydd gwasg deuluol,blogiwr craffaf Cymru, ayb.		* [[Dafydd Glyn Jones]] ysgolhaig, beirniad llenyddol, sefydlydd gwasg deuluol, blogiwr craffaf Cymru, ayb.
	* [[Huw Jones, Cwmni Sain\|Huw Jones]] Cadeirydd S4C		* [[Huw Jones, Cwmni Sain\|Huw Jones]] Cadeirydd S4C
	* y dramodwr a'r beirniad llenyddol a'r nofelydd [[John Gwilym Jones]]		* y dramodwr a'r beirniad llenyddol a'r nofelydd [[John Gwilym Jones]]
Llinell 34:		Llinell 34:
	* y llenor [[Gruffudd Parry]]		* y llenor [[Gruffudd Parry]]
	* yr ysgolhaig, y llenor a'r beirniad llenyddol [[Thomas Parry]],		* yr ysgolhaig, y llenor a'r beirniad llenyddol [[Thomas Parry]],
	* y Parch.[[John Parry]], awdur ''Rhodd Mam'', cyhoeddwr a gweinidog gyda'r ~~Calfiniaid~~		* y Parch.[[John Parry]], awdur ''Rhodd Mam'', cyhoeddwr a gweinidog gyda'r Methodistiaid Calfinaidd
	* [[Ellis Roberts (Elis Wyn o Wyrfai)]], y bardd, golygydd ac offeiriad		* [[Ellis Roberts (Elis Wyn o Wyrfai)]], bardd, golygydd ac offeiriad
	* [[Morris T. Williams]] y beirniad ~~a'r~~ nofelydd a'r newyddiadurwr		* [[Morris T. Williams]], beirniad, nofelydd a newyddiadurwr

	==Y pentref==		==Y pentref==
	'[[Pentref model]]' (sef pentref a adeiladwyd gan dirfeddiannwr gyda golwg ar greu rhywle atyniadol i'r llygad yn ogystal ag at anghenion y trigolion) yw Llandwrog ar ei ffurf bresennol yn ôl yr argraff gyntaf a geir ohono. Hyd nes i'r ffordd dyrpeg gael ei ~~wneud~~, roedd y briffordd o Gaernarfon i Bwllheli'n pasio trwy'r pentref. Mae darn o'r hen "briffordd", sef y Lôn Gul, yn aros i ddangos mor wael oedd cyfleusterau teithio ddau gan mlynedd yn ôl. Fel y dywedwyd uchod, ailadeiladwyd y pentref i gyd yng nghanol y 19g gan y tirfeddiannwr lleol (gan gynnwys yr eglwys ~~a chodwyd~~ ysgol eglwysig) mewn dull '~~pictiwresc~~' fel addurn ar yr ystad: mae pentref arall tebyg iddo yn Llandygái ger Bangor. ~~Mae un~~ nodwedd ~~diddordol~~ yw'r cytiau pwmp dŵr sy'n dal i sefyll (ond heb eu cyflenwad ~~dwr~~ bellach!).		'[[Pentref model]]' (sef pentref a adeiladwyd gan dirfeddiannwr gyda golwg ar greu rhywle atyniadol i'r llygad yn ogystal ag at anghenion y trigolion) yw Llandwrog ar ei ffurf bresennol yn ôl yr argraff gyntaf a geir ohono. Hyd nes i'r ffordd dyrpeg gael ei gwneud, roedd y briffordd o Gaernarfon i Bwllheli'n pasio trwy'r pentref. Mae darn o'r hen "briffordd", sef y Lôn Gul, yn aros i ddangos mor wael oedd cyfleusterau teithio ddau gan mlynedd yn ôl. Fel y dywedwyd uchod, ailadeiladwyd y pentref i gyd yng nghanol y 19g gan y tirfeddiannwr lleol (gan gynnwys yr eglwys ac ysgol eglwysig) mewn dull 'pictiwresg' fel addurn ar yr ystad: mae pentref arall tebyg iddo yn Llandygái ger Bangor. Un nodwedd ddiddordol yw'r cytiau pwmp dŵr sy'n dal i sefyll (ond heb eu cyflenwad dŵr bellach!).

	Erbyn hyn, yr unig gyfleuster yn y pentref yw tafarn y Delyn, neu ar dafod leferydd pawb o'r ardal, "Tŷ'n Llan". Bu swyddfa bost a siop yma tan y 1970au, ond ar ôl iddi gau, aeth pobl leol ati i geisio ~~godi~~'r arian i agor siop gymunedol newydd ond yn anffodus methiant bu'r fenter ar ôl ychydig o flynyddoedd. Nid oes yma neuadd ~~pentref~~, a defnyddir yr ysgol ar gyfer ambell i weithgaredd cymunedol. Mae yma hefyd ganolfan ar gyfer y tîm gwylwyr y glannau gwirfoddol, a dywedir mai dyma oedd y tîm cyntaf o'i fath.		Erbyn hyn, yr unig gyfleuster yn y pentref yw tafarn y Delyn, neu ar dafod leferydd pawb o'r ardal, "Tŷ'n Llan". Bu swyddfa bost a siop yma tan y 1970au, ond ar ôl iddi gau, aeth pobl leol ati i geisio codi'r arian i agor siop gymunedol newydd, ond yn anffodus methiant fu'r fenter ar ôl ychydig flynyddoedd. Nid oes yma neuadd bentref, a defnyddir yr ysgol ar gyfer ambell i weithgaredd cymunedol. Mae yma hefyd ganolfan ar gyfer y tîm gwylwyr y glannau gwirfoddol, a dywedir mai dyma oedd y tîm cyntaf o'i fath.

	Roedd yr Arglwydd Newborough yn elyniaethus tuag at godi capeli ar ei dir, ond ar ôl cryn drafferth cafodd y Methodistiaid Calfinaidd dir i godi Capel Bwlan tua hanner milltir o'r pentref. Dywedir i'r Arglwydd blannu coed rhwng y capel a'r olygfa o'r Eifl, naill ai i sbeitio'r saint, neu i guddio'r capel ~~rhag ei~~ olwg pan fynychai wasanaethau yn yr eglwys!		Roedd yr Arglwydd Newborough yn elyniaethus tuag at godi capeli ar ei dir, ond ar ôl cryn drafferth cafodd y Methodistiaid Calfinaidd dir i godi Capel Bwlan tua hanner milltir o'r pentref. Dywedir i'r Arglwydd blannu coed rhwng y capel a'r olygfa o'r Eifl, naill ai i sbeitio'r saint, neu i guddio'r capel o'i olwg pan fynychai wasanaethau yn yr eglwys!