John Robinson, perchennog chwareli - Hanes golygu

Irion am 12:57, 3 Tachwedd 2022

2022-11-03T12:57:15Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:57, 3 Tachwedd 2022
Llinell 15:		Llinell 15:
	Parhaodd i fyw ym Mhlas Tal-y-sarn hyd ei farwolaeth o glefyd y galon. Daeth yn gynyddol ddylanwadol yn y sir, gan wasanaethu ar sawl pwyllgor o'r Blaid Geidwadol (er y dywedwyd ei fod yn cadw ei fusnes a'i wleidyddiaeth yn hollol ar wahân) ac yn y man roedd wedi ei godi'n aelod o fwrdd [[Undeb Gwarcheidwaid Caernarfon]] (y Bwrdd oedd yn gofalu am dlodion yr ardal), yn un o ymddiriedolwyr harbwr Caernarfon ac yn ynad heddwch.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref><ref>''Cyfarwyddiadur Slaters, Gogledd a Chanolbarth Cymru'', 1895, t.537.</ref> Fe wasanaethodd fel uchel siryf y sir, 1899 a hyd ei farwolaeth yn nechrau 1900.<ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905; Gwefan Festipedia [https://www.festipedia.org.uk/wiki/Talk:Richard_Methuen_Greaves], cyrchwyd 29.10.2018</ref> Bu farw Ionawr 1900.<ref>Rhestr o Farwolaethau Cymru a Lloegr, 1837-2007, Blwyddyn 1900, Llyfr 11B, t.371</ref><ref>''North Wales Express'', 19 Ionawr 1900</ref> Gadawodd ystad gwerth bron i £51000 yn ei ewyllys.<ref>''Caernarvon & Denbigh Herald'', 23 Mawrth 1900.</ref>		Parhaodd i fyw ym Mhlas Tal-y-sarn hyd ei farwolaeth o glefyd y galon. Daeth yn gynyddol ddylanwadol yn y sir, gan wasanaethu ar sawl pwyllgor o'r Blaid Geidwadol (er y dywedwyd ei fod yn cadw ei fusnes a'i wleidyddiaeth yn hollol ar wahân) ac yn y man roedd wedi ei godi'n aelod o fwrdd [[Undeb Gwarcheidwaid Caernarfon]] (y Bwrdd oedd yn gofalu am dlodion yr ardal), yn un o ymddiriedolwyr harbwr Caernarfon ac yn ynad heddwch.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref><ref>''Cyfarwyddiadur Slaters, Gogledd a Chanolbarth Cymru'', 1895, t.537.</ref> Fe wasanaethodd fel uchel siryf y sir, 1899 a hyd ei farwolaeth yn nechrau 1900.<ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905; Gwefan Festipedia [https://www.festipedia.org.uk/wiki/Talk:Richard_Methuen_Greaves], cyrchwyd 29.10.2018</ref> Bu farw Ionawr 1900.<ref>Rhestr o Farwolaethau Cymru a Lloegr, 1837-2007, Blwyddyn 1900, Llyfr 11B, t.371</ref><ref>''North Wales Express'', 19 Ionawr 1900</ref> Gadawodd ystad gwerth bron i £51000 yn ei ewyllys.<ref>''Caernarvon & Denbigh Herald'', 23 Mawrth 1900.</ref>

	Fe'i holynwyd gan ei fab [[Thomas ~~Robinson]]~~. Cariwyd ymlaen â gwaith y tad, gan ehangu [[Chwarel Braich]] yn ystod prinder llechi adeg Streic y Penrhyn, 1900-03. Cyfunodd chwareli'r teulu (sef Tal-y-sarn, Braich, [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]]) o dan un cwmni ym 1904 dan yr enw ''The Talysarn Slate Quarries Co Ltd.'' Bu yntau farw'n fuan wedyn, ym 1905, o'r diciau, gan adael yr eiddo i'w dair merch dan reolaeth ymddiriedolwyr.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), tt.231-3</ref> Mae'r dyfyniad isod o'r wasg yn tystio i rinweddau'r tad a'r mab: <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905</ref>:		Fe'i holynwyd gan ei fab '''Thomas'''. Cariwyd ymlaen â gwaith y tad, gan ehangu [[Chwarel Braich]] yn ystod prinder llechi adeg Streic y Penrhyn, 1900-03. Cyfunodd chwareli'r teulu (sef Tal-y-sarn, Braich, [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]]) o dan un cwmni ym 1904 dan yr enw ''The Talysarn Slate Quarries Co Ltd.'' Bu yntau farw'n fuan wedyn, ym 1905, o'r diciau, gan adael yr eiddo i'w dair merch dan reolaeth ymddiriedolwyr.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), tt.231-3</ref> Mae'r dyfyniad isod o'r wasg yn tystio i rinweddau'r tad a'r mab: <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905</ref>:

	"MARWOLAETH MR. THOMAS ROBINSON, TALYSARN. GOFIDUS genym groniclo marwolaeth Mr. Thomas Robinson, perchenog chwarel Talysarn, yn gystal a chwareli llechi eraill yn Nyffryn Nantlle, yr hyn a gymmerodd le yn Talysarn Hall, prydnawn dydd Mawrth. Yr oedd Mr. Robinson yn 49ain mlwydd oed. Yr oedd yn dioddef o dan afiechyd er's pum mis a bu am dymmor mewn claf-adferdy yn sir Stafford. Yr oedd ei gyflwr yn cael ei ystyried yn foddhaol hyd prydnawn dydd Llun, pan y daeth yn anymwybodol. Yr oedd yn fab i'r diweddar Mr. John Robinson, yr hwn a fu ar un adeg yn uchel sirydd sir Gaernarfon; ac ar farwolaeth ei dad daeth ef i mewn i berchenogaeth a llywodraethiad yr amrywiol chwareli. Yr oedd yn ddiarebol am ei haelfrydigrwydd a'i hynawsedd. Yr oedd yn gynllun o feistr, hefyd, a dangosai bryder mawr bob amser am sicrhau ymddiriedaeth ei weithwyr, a gochel pob camddealltwriaeth. Ceidwadwr ydoedd o ran el olygiadau gwleidyddol; ond ychydig o ddyddordeb a arddangosai mewn gwleidyddlaeth. Y flwyddyn ddiweddaf cadwodd ei sedd ar y Cynghor Sirol, ac yr oedd yn un o'r ymgeiswyr Ceidwadol a roddodd ei gefnogaeth i'r polisi o ddim cynnorthwy o'r trethi i ysgolion oedd heb fod o dan reolaeth boblogaidd briodol. Yr oedd Mr. Robinson wedi bod yn briod ddwy waith; a gadawodd weddw, a thair o ferched. Yr oedd ei ferch hynaf i briodi Mr. Addie, goruchwyliwr ystad Glynlllfon, dydd Mercher, y 19eg o'r mis hwn; ond bu raid newid y trefniadau ddydd Llun. Cymmerodd y gladdedigaeth le prydnawn dydd Gwener."		"MARWOLAETH MR. THOMAS ROBINSON, TALYSARN. GOFIDUS genym groniclo marwolaeth Mr. Thomas Robinson, perchenog chwarel Talysarn, yn gystal a chwareli llechi eraill yn Nyffryn Nantlle, yr hyn a gymmerodd le yn Talysarn Hall, prydnawn dydd Mawrth. Yr oedd Mr. Robinson yn 49ain mlwydd oed. Yr oedd yn dioddef o dan afiechyd er's pum mis a bu am dymmor mewn claf-adferdy yn sir Stafford. Yr oedd ei gyflwr yn cael ei ystyried yn foddhaol hyd prydnawn dydd Llun, pan y daeth yn anymwybodol. Yr oedd yn fab i'r diweddar Mr. John Robinson, yr hwn a fu ar un adeg yn uchel sirydd sir Gaernarfon; ac ar farwolaeth ei dad daeth ef i mewn i berchenogaeth a llywodraethiad yr amrywiol chwareli. Yr oedd yn ddiarebol am ei haelfrydigrwydd a'i hynawsedd. Yr oedd yn gynllun o feistr, hefyd, a dangosai bryder mawr bob amser am sicrhau ymddiriedaeth ei weithwyr, a gochel pob camddealltwriaeth. Ceidwadwr ydoedd o ran el olygiadau gwleidyddol; ond ychydig o ddyddordeb a arddangosai mewn gwleidyddlaeth. Y flwyddyn ddiweddaf cadwodd ei sedd ar y Cynghor Sirol, ac yr oedd yn un o'r ymgeiswyr Ceidwadol a roddodd ei gefnogaeth i'r polisi o ddim cynnorthwy o'r trethi i ysgolion oedd heb fod o dan reolaeth boblogaidd briodol. Yr oedd Mr. Robinson wedi bod yn briod ddwy waith; a gadawodd weddw, a thair o ferched. Yr oedd ei ferch hynaf i briodi Mr. Addie, goruchwyliwr ystad Glynlllfon, dydd Mercher, y 19eg o'r mis hwn; ond bu raid newid y trefniadau ddydd Llun. Cymmerodd y gladdedigaeth le prydnawn dydd Gwener."

Irion am 12:56, 3 Tachwedd 2022

2022-11-03T12:56:30Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:56, 3 Tachwedd 2022
Llinell 15:		Llinell 15:
	Parhaodd i fyw ym Mhlas Tal-y-sarn hyd ei farwolaeth o glefyd y galon. Daeth yn gynyddol ddylanwadol yn y sir, gan wasanaethu ar sawl pwyllgor o'r Blaid Geidwadol (er y dywedwyd ei fod yn cadw ei fusnes a'i wleidyddiaeth yn hollol ar wahân) ac yn y man roedd wedi ei godi'n aelod o fwrdd [[Undeb Gwarcheidwaid Caernarfon]] (y Bwrdd oedd yn gofalu am dlodion yr ardal), yn un o ymddiriedolwyr harbwr Caernarfon ac yn ynad heddwch.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref><ref>''Cyfarwyddiadur Slaters, Gogledd a Chanolbarth Cymru'', 1895, t.537.</ref> Fe wasanaethodd fel uchel siryf y sir, 1899 a hyd ei farwolaeth yn nechrau 1900.<ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905; Gwefan Festipedia [https://www.festipedia.org.uk/wiki/Talk:Richard_Methuen_Greaves], cyrchwyd 29.10.2018</ref> Bu farw Ionawr 1900.<ref>Rhestr o Farwolaethau Cymru a Lloegr, 1837-2007, Blwyddyn 1900, Llyfr 11B, t.371</ref><ref>''North Wales Express'', 19 Ionawr 1900</ref> Gadawodd ystad gwerth bron i £51000 yn ei ewyllys.<ref>''Caernarvon & Denbigh Herald'', 23 Mawrth 1900.</ref>		Parhaodd i fyw ym Mhlas Tal-y-sarn hyd ei farwolaeth o glefyd y galon. Daeth yn gynyddol ddylanwadol yn y sir, gan wasanaethu ar sawl pwyllgor o'r Blaid Geidwadol (er y dywedwyd ei fod yn cadw ei fusnes a'i wleidyddiaeth yn hollol ar wahân) ac yn y man roedd wedi ei godi'n aelod o fwrdd [[Undeb Gwarcheidwaid Caernarfon]] (y Bwrdd oedd yn gofalu am dlodion yr ardal), yn un o ymddiriedolwyr harbwr Caernarfon ac yn ynad heddwch.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref><ref>''Cyfarwyddiadur Slaters, Gogledd a Chanolbarth Cymru'', 1895, t.537.</ref> Fe wasanaethodd fel uchel siryf y sir, 1899 a hyd ei farwolaeth yn nechrau 1900.<ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905; Gwefan Festipedia [https://www.festipedia.org.uk/wiki/Talk:Richard_Methuen_Greaves], cyrchwyd 29.10.2018</ref> Bu farw Ionawr 1900.<ref>Rhestr o Farwolaethau Cymru a Lloegr, 1837-2007, Blwyddyn 1900, Llyfr 11B, t.371</ref><ref>''North Wales Express'', 19 Ionawr 1900</ref> Gadawodd ystad gwerth bron i £51000 yn ei ewyllys.<ref>''Caernarvon & Denbigh Herald'', 23 Mawrth 1900.</ref>

	Fe'i holynwyd gan ei fab ~~'''~~Thomas~~'''~~. Cariwyd ymlaen â gwaith y tad, gan ehangu [[Chwarel Braich]] yn ystod prinder llechi adeg Streic y Penrhyn, 1900-03. Cyfunodd chwareli'r teulu (sef Tal-y-sarn, Braich, [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]]) o dan un cwmni ym 1904 dan yr enw ''The Talysarn Slate Quarries Co Ltd.'' Bu yntau farw'n fuan wedyn, ym 1905, o'r diciau, gan adael yr eiddo i'w dair merch dan reolaeth ymddiriedolwyr.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), tt.231-3</ref> Mae'r dyfyniad isod o'r wasg yn tystio i rinweddau'r tad a'r mab: <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905</ref>:		Fe'i holynwyd gan ei fab [[Thomas Robinson]]. Cariwyd ymlaen â gwaith y tad, gan ehangu [[Chwarel Braich]] yn ystod prinder llechi adeg Streic y Penrhyn, 1900-03. Cyfunodd chwareli'r teulu (sef Tal-y-sarn, Braich, [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]]) o dan un cwmni ym 1904 dan yr enw ''The Talysarn Slate Quarries Co Ltd.'' Bu yntau farw'n fuan wedyn, ym 1905, o'r diciau, gan adael yr eiddo i'w dair merch dan reolaeth ymddiriedolwyr.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), tt.231-3</ref> Mae'r dyfyniad isod o'r wasg yn tystio i rinweddau'r tad a'r mab: <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905</ref>:

	"MARWOLAETH MR. THOMAS ROBINSON, TALYSARN. GOFIDUS genym groniclo marwolaeth Mr. Thomas Robinson, perchenog chwarel Talysarn, yn gystal a chwareli llechi eraill yn Nyffryn ~~Nanlile~~, yr hyn a gymmerodd le yn Talysarn Hall, prydnawn dydd Mawrth. Yr oedd Mr. Robinson yn 49ain mlwydd oed. Yr oedd yn dioddef o dan afiechyd er's pum mis a bu am dymmor mewn claf-adferdy yn sir Stafford. Yr oedd ei gyflwr yn cael ei ystyried yn foddhaol hyd prydnawn dydd Llun, pan y daeth yn anymwybodol. Yr oedd yn fab i'r diweddar Mr. John Robinson, yr hwn a fu ar un adeg yn uchel sirydd sir Gaernarfon; ac ar farwolaeth ei dad daeth ef i mewn i berchenogaeth a llywodraethiad yr amrywiol chwareli. Yr oedd yn ddiarebol am ei haelfrydigrwydd a'i hynawsedd. Yr oedd yn gynllun o feistr, hefyd, a dangosai bryder mawr bob amser am sicrhau ymddiriedaeth ei weithwyr, a gochel pob camddealltwriaeth. Ceidwadwr ydoedd o ran el olygiadau gwleidyddol; ond ychydig o ddyddordeb a arddangosai mewn gwleidyddlaeth. Y flwyddyn ddiweddaf cadwodd ei sedd ar y Cynghor Sirol, ac yr oedd yn un o'r ymgeiswyr Ceidwadol a roddodd ei gefnogaeth i'r polisi o ddim cynnorthwy o'r trethi i ysgolion oedd heb fod o dan reolaeth boblogaidd briodol. Yr oedd Mr. Robinson wedi bod yn briod ddwy waith; a gadawodd weddw, a thair o ferched. Yr oedd ei ferch hynaf i briodi Mr. Addie, goruchwyliwr ystad Glynlllfon, dydd Mercher, y 19eg o'r mis hwn; ond bu raid newid y trefniadau ddydd Llun. Cymmerodd y gladdedigaeth le prydnawn dydd Gwener."		"MARWOLAETH MR. THOMAS ROBINSON, TALYSARN. GOFIDUS genym groniclo marwolaeth Mr. Thomas Robinson, perchenog chwarel Talysarn, yn gystal a chwareli llechi eraill yn Nyffryn Nantlle, yr hyn a gymmerodd le yn Talysarn Hall, prydnawn dydd Mawrth. Yr oedd Mr. Robinson yn 49ain mlwydd oed. Yr oedd yn dioddef o dan afiechyd er's pum mis a bu am dymmor mewn claf-adferdy yn sir Stafford. Yr oedd ei gyflwr yn cael ei ystyried yn foddhaol hyd prydnawn dydd Llun, pan y daeth yn anymwybodol. Yr oedd yn fab i'r diweddar Mr. John Robinson, yr hwn a fu ar un adeg yn uchel sirydd sir Gaernarfon; ac ar farwolaeth ei dad daeth ef i mewn i berchenogaeth a llywodraethiad yr amrywiol chwareli. Yr oedd yn ddiarebol am ei haelfrydigrwydd a'i hynawsedd. Yr oedd yn gynllun o feistr, hefyd, a dangosai bryder mawr bob amser am sicrhau ymddiriedaeth ei weithwyr, a gochel pob camddealltwriaeth. Ceidwadwr ydoedd o ran el olygiadau gwleidyddol; ond ychydig o ddyddordeb a arddangosai mewn gwleidyddlaeth. Y flwyddyn ddiweddaf cadwodd ei sedd ar y Cynghor Sirol, ac yr oedd yn un o'r ymgeiswyr Ceidwadol a roddodd ei gefnogaeth i'r polisi o ddim cynnorthwy o'r trethi i ysgolion oedd heb fod o dan reolaeth boblogaidd briodol. Yr oedd Mr. Robinson wedi bod yn briod ddwy waith; a gadawodd weddw, a thair o ferched. Yr oedd ei ferch hynaf i briodi Mr. Addie, goruchwyliwr ystad Glynlllfon, dydd Mercher, y 19eg o'r mis hwn; ond bu raid newid y trefniadau ddydd Llun. Cymmerodd y gladdedigaeth le prydnawn dydd Gwener."

	Ni ddylid cymysgu John Robinson, Plas Tal-y-sarn â sawl John Robinson arall: John Robinson, mab Herbert Robinson o Dal-y-sarn, a fedyddiwyd ym 1777 ac a oedd yn chwarelwr; a'i fab a aned ym 1805 yn Llanllyfni, ac sy'n cael ei restru fel Asiant Chwarel Lechi yng Nghyfrifiad 1861, yn byw yn Dorothea House, [[Tal-y-sarn]]. Dyn lleol oedd hwn, a drafododd y cyfrifiad yn Gymraeg yn ôl y llyfr cyfrif.<ref>Archifdy Gwladol, RG9/4338.</ref> Roedd Robinson yn gyfenw ymysg Cymry'r ardal y pryd hynny fel heddiw, ond dichon nad oedd gan John Robinson, Plas Tal-y-sarn, unrhyw gysylltiad â'r rhain.		Ni ddylid cymysgu John Robinson, Plas Tal-y-sarn â sawl John Robinson arall: John Robinson, mab Herbert Robinson o Dal-y-sarn, a fedyddiwyd ym 1777 ac a oedd yn chwarelwr; a'i fab a aned ym 1805 yn Llanllyfni, ac sy'n cael ei restru fel Asiant Chwarel Lechi yng Nghyfrifiad 1861, yn byw yn Dorothea House, [[Tal-y-sarn]]. Dyn lleol oedd hwn, a drafododd y cyfrifiad yn Gymraeg yn ôl y llyfr cyfrif.<ref>Archifdy Gwladol, RG9/4338.</ref> Roedd Robinson yn gyfenw ymysg Cymry'r ardal y pryd hynny fel heddiw, ond dichon nad oedd gan John Robinson, Plas Tal-y-sarn, unrhyw gysylltiad â'r rhain.

Irion am 09:27, 27 Mai 2022

2022-05-27T09:27:14Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:27, 27 Mai 2022
Llinell 13:		Llinell 13:
	"Perchennog Chwarel Talysarn oedd Sais o'r enw Mr Robinson ('rhen Robis fel y câi ei alw). 'Roedd yn gymeriad arbennig iawn a digonedd o fenter ynddo. Ar gyfnodau drwg yn y farchnad lechi anaml iawn y byddai Mr Robinson yn atal ei weithwyr: byddai'n stocio'r llechi yn deisi anferth ar y ponciau."		"Perchennog Chwarel Talysarn oedd Sais o'r enw Mr Robinson ('rhen Robis fel y câi ei alw). 'Roedd yn gymeriad arbennig iawn a digonedd o fenter ynddo. Ar gyfnodau drwg yn y farchnad lechi anaml iawn y byddai Mr Robinson yn atal ei weithwyr: byddai'n stocio'r llechi yn deisi anferth ar y ponciau."

	Parhaodd i fyw ym Mhlas Tal-y-sarn hyd ei farwolaeth o glefyd y galon. Daeth yn gynyddol ddylanwadol yn y sir, gan wasanaethu ar sawl pwyllgor o'r Blaid Geidwadol (er y dywedwyd ei fod yn cadw ei fusnes a'i wleidyddiaeth yn hollol ar wahân) ac yn y man roedd wedi ei godi'n ~~warcheidwaid~~ [[Undeb ~~Deddf Dlodion~~ Caernarfon]], yn un o ymddiriedolwyr harbwr Caernarfon ac yn ynad heddwch.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref><ref>''Cyfarwyddiadur Slaters, Gogledd a Chanolbarth Cymru'', 1895, t.537.</ref> Fe wasanaethodd fel uchel siryf y sir, 1899 a hyd ei farwolaeth yn nechrau 1900.<ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905; Gwefan Festipedia [https://www.festipedia.org.uk/wiki/Talk:Richard_Methuen_Greaves], cyrchwyd 29.10.2018</ref> Bu farw Ionawr 1900.<ref>Rhestr o Farwolaethau Cymru a Lloegr, 1837-2007, Blwyddyn 1900, Llyfr 11B, t.371</ref><ref>''North Wales Express'', 19 Ionawr 1900</ref> Gadawodd ystad gwerth bron i £51000 yn ei ewyllys.<ref>''Caernarvon & Denbigh Herald'', 23 Mawrth 1900.</ref>		Parhaodd i fyw ym Mhlas Tal-y-sarn hyd ei farwolaeth o glefyd y galon. Daeth yn gynyddol ddylanwadol yn y sir, gan wasanaethu ar sawl pwyllgor o'r Blaid Geidwadol (er y dywedwyd ei fod yn cadw ei fusnes a'i wleidyddiaeth yn hollol ar wahân) ac yn y man roedd wedi ei godi'n aelod o fwrdd [[Undeb Gwarcheidwaid Caernarfon]] (y Bwrdd oedd yn gofalu am dlodion yr ardal), yn un o ymddiriedolwyr harbwr Caernarfon ac yn ynad heddwch.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref><ref>''Cyfarwyddiadur Slaters, Gogledd a Chanolbarth Cymru'', 1895, t.537.</ref> Fe wasanaethodd fel uchel siryf y sir, 1899 a hyd ei farwolaeth yn nechrau 1900.<ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905; Gwefan Festipedia [https://www.festipedia.org.uk/wiki/Talk:Richard_Methuen_Greaves], cyrchwyd 29.10.2018</ref> Bu farw Ionawr 1900.<ref>Rhestr o Farwolaethau Cymru a Lloegr, 1837-2007, Blwyddyn 1900, Llyfr 11B, t.371</ref><ref>''North Wales Express'', 19 Ionawr 1900</ref> Gadawodd ystad gwerth bron i £51000 yn ei ewyllys.<ref>''Caernarvon & Denbigh Herald'', 23 Mawrth 1900.</ref>

	Fe'i holynwyd gan ei fab '''Thomas'''. Cariwyd ymlaen â gwaith y tad, gan ehangu [[Chwarel Braich]] yn ystod prinder llechi adeg Streic y Penrhyn, 1900-03. Cyfunodd chwareli'r teulu (sef Tal-y-sarn, Braich, [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]]) o dan un cwmni ym 1904 dan yr enw ''The Talysarn Slate Quarries Co Ltd.'' Bu yntau farw'n fuan wedyn, ym 1905, o'r diciau, gan adael yr eiddo i'w dair merch dan reolaeth ymddiriedolwyr.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), tt.231-3</ref> Mae'r dyfyniad isod o'r wasg yn tystio i rinweddau'r tad a'r mab: <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905</ref>:		Fe'i holynwyd gan ei fab '''Thomas'''. Cariwyd ymlaen â gwaith y tad, gan ehangu [[Chwarel Braich]] yn ystod prinder llechi adeg Streic y Penrhyn, 1900-03. Cyfunodd chwareli'r teulu (sef Tal-y-sarn, Braich, [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]]) o dan un cwmni ym 1904 dan yr enw ''The Talysarn Slate Quarries Co Ltd.'' Bu yntau farw'n fuan wedyn, ym 1905, o'r diciau, gan adael yr eiddo i'w dair merch dan reolaeth ymddiriedolwyr.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), tt.231-3</ref> Mae'r dyfyniad isod o'r wasg yn tystio i rinweddau'r tad a'r mab: <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905</ref>:

Cyfaill Eben am 15:15, 28 Chwefror 2022

2022-02-28T15:15:42Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:15, 28 Chwefror 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Roedd '''John Robinson''' (1830-1900) yn un o'r ddau neu dri ~~phrif~~ berchennog chwareli yn [[Dyffryn Nantlle\|Nyffryn Nantlle]]. Fe'i ~~aned~~ yn Lerpwl ym 1830. Mae'n bosibl ei fod wedi ei gofnodi yng nghyfrifiad 1851 yn byw yn 126, Brownlow Hill, Lerpwl, gyda'i fam weddw a gweddill y teulu, ac yn gweithio fel saer marmor.<ref>Cyfrifiad 1851, HO 107/2183.</ref> Fe briododd yn Lerpwl gan ~~gychwyn~~ ei deulu yno, er ei fod wedi symud i Lundain tua 1861.		Roedd '''John Robinson''' (1830-1900) yn un o'r ddau neu dri prif berchennog chwareli yn [[Dyffryn Nantlle\|Nyffryn Nantlle]]. Fe'i ganed yn Lerpwl ym 1830. Mae'n bosibl ei fod wedi ei gofnodi yng nghyfrifiad 1851 yn byw yn 126, Brownlow Hill, Lerpwl, gyda'i fam weddw a gweddill y teulu, ac yn gweithio fel saer marmor.<ref>Cyfrifiad 1851, HO 107/2183.</ref> Fe briododd yn Lerpwl gan ddechrau ei deulu yno, er ei fod wedi symud i Lundain tua 1861.

	Erbyn 1871 roedd yn byw ym [[Plas Tal-y-sarn\|Mhlas Tal-y-sarn]] gyda'i deulu. Fe nodir yng nghyfrifiad 1871 fod ganddo wraig Eliza a phump o blant, dwy ferch a thri mab, a phawb ond y ferch ieuengaf wedi eu geni yn Lerpwl; yn Llundain tua 1861 ~~gafodd~~ y ferch ieuengaf, Eliza, ei geni. Roedd ei wraig Eliza'n ferch i ryw Cadben Sullivan o Gorc; bu farw'n ifanc ac ail-briododd Robinson â Josephine Cooper o Lundain.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref> Yn ôl cyfrifiad 1871, roedd ganddo ddwy forwyn yn y plas. Fe'i ~~ddisgrifir~~ fel perchennog chwarel lechi.<ref>Archifdy Gwladol, RG10/5714.</ref>.		Erbyn 1871 roedd yn byw ym [[Plas Tal-y-sarn\|Mhlas Tal-y-sarn]] gyda'i deulu. Fe nodir yng nghyfrifiad 1871 fod ganddo wraig Eliza a phump o blant, dwy ferch a thri mab, a phawb ond y ferch ieuengaf wedi eu geni yn Lerpwl; yn Llundain tua 1861 y cafodd y ferch ieuengaf, Eliza, ei geni. Roedd ei wraig Eliza'n ferch i ryw Cadben Sullivan o Gorc; bu farw'n ifanc ac ail-briododd Robinson â Josephine Cooper o Lundain.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref> Yn ôl cyfrifiad 1871, roedd ganddo ddwy forwyn yn y plas. Fe'i disgrifir fel perchennog chwarel lechi.<ref>Archifdy Gwladol, RG10/5714.</ref>.

	Dywedir iddo fod yn un o gyfarwyddwyr Banc Challis yn Llundain, er nad oedd o fawr hŷn na 30 oed. Banc Challis oedd bancwyr cwmni ''British Slate Co. Ltd.'', cwmni a ffurfiwyd o fuddsoddwyr o Lundain i geisio adfywio Chwarel Fron. Ymddengys iddo gael ei ddanfon o Lundain i Ddyffryn Nantlle ym 1864 (er ~~mae'n ymddangos o~~ adroddiadau yn y papurau lleol ~~amdano fo~~ a'i deulu fel ymwelwyr o Lundain neu Lerpwl hyd 1867, na symudodd i Ddyffryn Nantlle i fyw tan 1866-7). Ei ~~rol~~ oedd ~~i gymryd reolaeth ar~~ [[Chwarel y Fron]] a diddordebau eraill y cwmni mewn mannau mor bell â Chorris; ~~tynnwyd allan o Gorris~~ a sawl chwarel arall, gan ail-strwythuro'r cwmni ac ychwanegu Chwarel Cwm Eigiau yn Nyffryn Conwy. Yn y man symudodd i fod yn un o dri ~~partner~~ yn [[Chwarel Tal-y-sarn]], a phan aeth cwmni'r chwarel honno i'r wal ym 1874, cymerodd y chwarel drosodd.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.243-53.</ref>		Dywedir iddo fod yn un o gyfarwyddwyr Banc Challis yn Llundain, er nad oedd o fawr hŷn na 30 oed. Banc Challis oedd bancwyr cwmni ''British Slate Co. Ltd.'', cwmni a ffurfiwyd o fuddsoddwyr o Lundain i geisio adfywio Chwarel Fron. Ymddengys iddo gael ei ddanfon o Lundain i Ddyffryn Nantlle ym 1864 (er y cyfeirir mewn adroddiadau yn y papurau lleol ato ef a'i deulu fel ymwelwyr o Lundain neu Lerpwl hyd 1867, ac na symudodd i Ddyffryn Nantlle i fyw tan 1866-7). Ei swyddogaeth oedd cymryd rheolaeth dros [[Chwarel y Fron]] a diddordebau eraill y cwmni mewn mannau mor bell â Chorris; ond cefnwyd ar chwarel Corris a sawl chwarel arall, gan ail-strwythuro'r cwmni ac ychwanegu Chwarel Cwm Eigiau yn Nyffryn Conwy. Yn y man symudodd i fod yn un o dri phartner yn [[Chwarel Tal-y-sarn]], a phan aeth cwmni'r chwarel honno i'r wal ym 1874, cymerodd y chwarel drosodd.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.243-53.</ref>

	Tra'n gyfrifol am Chwarel Fron, sylweddolodd fod y chwarel dan anfantais oherwydd nad oedd cysylltiad ar hyd rheilffordd neu dramffordd ac achosodd i dramffordd gael ei ~~godi~~ ym 1867 trwy [[Chwarel Tal-y-sarn]] oedd bellach dan ei reolaeth, i gysylltu â [[Rheilffordd Nantlle]]. Gelwid y dramffordd hon yn [[Tramffordd John Robinson\|Dramffordd John Robinson]].<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.248</ref>		Tra'n gyfrifol am Chwarel Fron, sylweddolodd fod y chwarel dan anfantais oherwydd nad oedd cysylltiad ar hyd rheilffordd neu dramffordd ac achosodd i dramffordd gael ei chodi ym 1867 trwy [[Chwarel Tal-y-sarn]], a oedd bellach dan ei reolaeth, i gysylltu â [[Rheilffordd Nantlle]]. Gelwid y dramffordd hon yn [[Tramffordd John Robinson\|Dramffordd John Robinson]].<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.248</ref>

	Ym 1871, talodd am ~~gael codi~~ [[Eglwys Sant Ioan, Tal-y-sarn]].<ref>Gwefan Treasure Maps gan Iain Robinson [http://robinsonmaps.blogspot.com/2014/02/the-dorothea-files-6-chapel-at-plas.html] cyrchwyd 29.10.201</ref>		Ym 1871, talodd am godi [[Eglwys Sant Ioan, Tal-y-sarn]].<ref>Gwefan Treasure Maps gan Iain Robinson [http://robinsonmaps.blogspot.com/2014/02/the-dorothea-files-6-chapel-at-plas.html] cyrchwyd 29.10.201</ref>

	Dichon iddo ennill iddo ~~fo ei~~ hun yr enw o fod yn deg ac yn elusengar ~~i'r~~ rhai nad oeddynt mor ffodus ag o: er enghraifft, fo oedd prif gyfrannwr plwyfi [[Llandwrog] a [[Llanllyfni]] i gronfa i gynnal te parti i blant ysgol y fro a~~'r henafgwyr~~ tlawd, i ddathlu Jiwbili'r Frenhines.<ref>''North Wales Chronicle'', 26 Mehefin 1897</ref> Beth bynnag am rinweddau'r Jiwbili ei hun, roedd achlysuron o'r fath yn fodd o roi ychydig fwyd a gorffwys i anffodusion y gymdeithas, a disgwylid i dirfeddianwyr chwarae eu rhan - y peth diddorol yma yw ~~mai nid~~ teulu Glynllifon oedd ar ben rhestr y rhoddwyr. Mae'r coffád iddo yn y papur lleol yn nodi ei fod yn weithgar iawn yn ddyngarol. Roedd yn arfer mynd i bob rhan o'r chwarel a gallai wneud gwaith y chwarelwyr yn ogystal â rheoli'r cwmni a honnir iddo ennill iddo ~~fo ei~~ hun barch a theyrngawrch ei weithlu.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref> Mae Idwal Jones yn nodi<ref>Idwal Jones, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'', (Pen-y-groes, 1980), t.13</ref>:		Dichon iddo ennill iddo'i hun yr enw o fod yn deg ac yn elusengar tuag at y rhai nad oeddynt mor ffodus ag o: er enghraifft, ef oedd prif gyfrannwr plwyfi [[Llandwrog] a [[Llanllyfni]] i gronfa i gynnal te parti i blant ysgol y fro a hynafgwyr tlawd, i ddathlu Jiwbili'r Frenhines.<ref>''North Wales Chronicle'', 26 Mehefin 1897</ref> Beth bynnag am rinweddau'r Jiwbili ei hun, roedd achlysuron o'r fath yn fodd o roi ychydig fwyd a gorffwys i anffodusion y gymdeithas, a disgwylid i dirfeddianwyr chwarae eu rhan - y peth diddorol yma yw nad teulu Glynllifon oedd ar ben rhestr y rhoddwyr. Mae'r coffád iddo yn y papur lleol yn nodi ei fod yn weithgar iawn yn ddyngarol. Roedd yn arfer mynd i bob rhan o'r chwarel a gallai wneud gwaith y chwarelwyr yn ogystal â rheoli'r cwmni a honnir iddo ennill iddo'i hun barch a theyrngawrch ei weithlu.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref> Mae Idwal Jones yn nodi<ref>Idwal Jones, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'', (Pen-y-groes, 1980), t.13</ref>:

	"Perchennog Chwarel Talysarn oedd Sais o'r enw Mr Robinson ('rhen Robis fel y câi ei alw). 'Roedd yn gymeriad arbennig iawn a digonedd o fenter ynddo. Ar gyfnodau drwg yn y farchnad lechi anaml iawn y byddai Mr Robinson yn atal ei weithwyr: byddai'n stocio'r llechi yn deisi anferth ar y ponciau."		"Perchennog Chwarel Talysarn oedd Sais o'r enw Mr Robinson ('rhen Robis fel y câi ei alw). 'Roedd yn gymeriad arbennig iawn a digonedd o fenter ynddo. Ar gyfnodau drwg yn y farchnad lechi anaml iawn y byddai Mr Robinson yn atal ei weithwyr: byddai'n stocio'r llechi yn deisi anferth ar y ponciau."

	Parhaodd ~~i fyw~~ i fyw ym Mhlas Tal-y-sarn hyd ei farwolaeth o glefyd y galon. Daeth yn gynyddol ddylanwadol yn y sir, gan wasanaethu ar sawl ~~bwyllgor~~ o'r Blaid Geidwadol (er y dywedwyd ei fod yn cadw ei fusnes a'i wleidyddiaeth yn hollol ar wahân) ac yn y man roedd wedi ei godi'n warcheidwaid [[Undeb Deddf Dlodion Caernarfon]], yn un o ymddiriedolwyr harbwr Caernarfon ac yn ynad heddwch.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref><ref>''Cyfarwyddiadur Slaters, Gogledd a Chanolbarth Cymru'', 1895, t.537.</ref> Fe wasanaethodd fel uchel siryf y sir, 1899 a hyd ei farwolaeth yn nechrau 1900.<ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905; Gwefan Festipedia [https://www.festipedia.org.uk/wiki/Talk:Richard_Methuen_Greaves], cyrchwyd 29.10.2018</ref> Bu farw Ionawr 1900.<ref>Rhestr o Farwolaethau Cymru a Lloegr, 1837-2007, Blwyddyn 1900, Llyfr 11B, t.371</ref><ref>''North Wales Express'', 19 Ionawr 1900</ref> Gadawodd ystad gwerth bron i £51000 yn ei ewyllys.<ref>''Caernarvon &Denbigh Herald'', 23 Mawrth 1900.</ref>		Parhaodd i fyw ym Mhlas Tal-y-sarn hyd ei farwolaeth o glefyd y galon. Daeth yn gynyddol ddylanwadol yn y sir, gan wasanaethu ar sawl pwyllgor o'r Blaid Geidwadol (er y dywedwyd ei fod yn cadw ei fusnes a'i wleidyddiaeth yn hollol ar wahân) ac yn y man roedd wedi ei godi'n warcheidwaid [[Undeb Deddf Dlodion Caernarfon]], yn un o ymddiriedolwyr harbwr Caernarfon ac yn ynad heddwch.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref><ref>''Cyfarwyddiadur Slaters, Gogledd a Chanolbarth Cymru'', 1895, t.537.</ref> Fe wasanaethodd fel uchel siryf y sir, 1899 a hyd ei farwolaeth yn nechrau 1900.<ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905; Gwefan Festipedia [https://www.festipedia.org.uk/wiki/Talk:Richard_Methuen_Greaves], cyrchwyd 29.10.2018</ref> Bu farw Ionawr 1900.<ref>Rhestr o Farwolaethau Cymru a Lloegr, 1837-2007, Blwyddyn 1900, Llyfr 11B, t.371</ref><ref>''North Wales Express'', 19 Ionawr 1900</ref> Gadawodd ystad gwerth bron i £51000 yn ei ewyllys.<ref>''Caernarvon & Denbigh Herald'', 23 Mawrth 1900.</ref>

	Fe'i ~~olynwyd~~ gan ei fab '''Thomas'''. Cariwyd ymlaen â gwaith y tad, gan ehangu [[Chwarel Braich]] yn ystod prinder llechi adeg Streic y Penrhyn, 1900-03. Cyfunodd chwareli'r teulu (sef Tal-y-sarn, Braich, [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]]) o dan un cwmni ym 1904 dan enw ''The Talysarn Slate Quarries Co Ltd.'' Bu yntau farw'n fuan wedyn, ym 1905, o'r diciau, gan adael yr eiddo i'w ~~tair~~ merch dan ~~reoilaeth~~ ymddiriedolwyr.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), tt.231-3</ref> Mae'r dyfyniad isod o'r wasg yn tystio i rinweddau'r tad a'r mab: <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905</ref>:		Fe'i holynwyd gan ei fab '''Thomas'''. Cariwyd ymlaen â gwaith y tad, gan ehangu [[Chwarel Braich]] yn ystod prinder llechi adeg Streic y Penrhyn, 1900-03. Cyfunodd chwareli'r teulu (sef Tal-y-sarn, Braich, [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]]) o dan un cwmni ym 1904 dan yr enw ''The Talysarn Slate Quarries Co Ltd.'' Bu yntau farw'n fuan wedyn, ym 1905, o'r diciau, gan adael yr eiddo i'w dair merch dan reolaeth ymddiriedolwyr.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), tt.231-3</ref> Mae'r dyfyniad isod o'r wasg yn tystio i rinweddau'r tad a'r mab: <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905</ref>:

	"MARWOLAETH MR. THOMAS ROBINSON, TALYSARN. GOFIDUS genym groniclo marwolaeth Mr. Thomas Robinson, perchenog chwarel Talysarn, yn gystal a chwareli llechi eraill yn Nyffryn Nanlile, yr hyn a gymmerodd le yn Talysarn Hall, prydnawn dydd Mawrth. Yr oedd Mr. Robinson yn 49ain mlwydd oed. Yr oedd yn dioddef o dan afiechyd er's pum mis a bu am dymmor mewn claf-~~adfe dy~~ yn sir Stafford. Yr oedd ei gyflwr yn cael ei ystyried yn foddhaol hyd prydnawn dydd ~~LIun~~, pan y daeth yn anymwybodol. Yr oedd yn fab i'r diweddar Mr. John Robinson, yr hwn a fu ar an adeg yn uchel sirydd sir Gaernarfon; ac ar farwolaeth ei dad daeth ef i mewn i berchenogaeth a llywodraethiad yr amrywiol chwareli. Yr oedd yn ddiarebol am ei haelfrydigrwydd a'i hynawsedd. Yr oedd yn gynllun o feistr, hefyd, a dangosai bryder mawr bob amser am sicrhau ymddiriedaeth ei weithwyr, a gochel pob camddealltwriaeth. Ceidwadwr ydoedd o ran el olygiadau gwleidyddol; ond ychydig o ddyddordeb a arddangosai mewn gwleidyddlaeth. Y flwyddyn ddiweddaf cadwodd ei sedd ar y Cynghor Sirol, ac yr oedd yn un o'r ymgeiswyr Ceidwadol a roddodd ei gefnogaeth i'r polisi o ddim cynnorthwy o'r trethi i ysgolion oedd heb fod o dan reolaeth boblogaidd briodol. Yr oedd Mr. Robinson wedi bod yn briod ddwy waith; a gadawodd weddw, a thair o ferched. Yr oedd ei ~~fercoh~~ hynaf i briodi Mr. Addie, goruchwyliwr ystad Glynlllfon, dydd Mercher, y 19eg o'r mis hwn; ond bu raid newid y trefniadau ddydd Llun. Cymmerodd y gladdedigaeth le prydnawn dydd Gwener."		"MARWOLAETH MR. THOMAS ROBINSON, TALYSARN. GOFIDUS genym groniclo marwolaeth Mr. Thomas Robinson, perchenog chwarel Talysarn, yn gystal a chwareli llechi eraill yn Nyffryn Nanlile, yr hyn a gymmerodd le yn Talysarn Hall, prydnawn dydd Mawrth. Yr oedd Mr. Robinson yn 49ain mlwydd oed. Yr oedd yn dioddef o dan afiechyd er's pum mis a bu am dymmor mewn claf-adferdy yn sir Stafford. Yr oedd ei gyflwr yn cael ei ystyried yn foddhaol hyd prydnawn dydd Llun, pan y daeth yn anymwybodol. Yr oedd yn fab i'r diweddar Mr. John Robinson, yr hwn a fu ar un adeg yn uchel sirydd sir Gaernarfon; ac ar farwolaeth ei dad daeth ef i mewn i berchenogaeth a llywodraethiad yr amrywiol chwareli. Yr oedd yn ddiarebol am ei haelfrydigrwydd a'i hynawsedd. Yr oedd yn gynllun o feistr, hefyd, a dangosai bryder mawr bob amser am sicrhau ymddiriedaeth ei weithwyr, a gochel pob camddealltwriaeth. Ceidwadwr ydoedd o ran el olygiadau gwleidyddol; ond ychydig o ddyddordeb a arddangosai mewn gwleidyddlaeth. Y flwyddyn ddiweddaf cadwodd ei sedd ar y Cynghor Sirol, ac yr oedd yn un o'r ymgeiswyr Ceidwadol a roddodd ei gefnogaeth i'r polisi o ddim cynnorthwy o'r trethi i ysgolion oedd heb fod o dan reolaeth boblogaidd briodol. Yr oedd Mr. Robinson wedi bod yn briod ddwy waith; a gadawodd weddw, a thair o ferched. Yr oedd ei ferch hynaf i briodi Mr. Addie, goruchwyliwr ystad Glynlllfon, dydd Mercher, y 19eg o'r mis hwn; ond bu raid newid y trefniadau ddydd Llun. Cymmerodd y gladdedigaeth le prydnawn dydd Gwener."

	Ni ddylid cymysgu John Robinson, Plas Tal-y-sarn â sawl John Robinson arall: John Robinson, mab Herbert Robinson o Dal-y-sarn, a fedyddiwyd ym 1777 ac oedd yn chwarelwr; a'i fab a aned ym 1805 yn Llanllyfni, ac sy'n cael ei restru fel Asiant Chwarel Lechi yng Nghyfrifiad 1861, yn byw yn Dorothea House, [[Tal-y-sarn]]. Dyn lleol oedd hwn, a drafododd y cyfrifiad yn Gymraeg yn ôl y llyfr cyfrif.<ref>Archifdy Gwladol, RG9/4338.</ref> Roedd Robinson yn gyfenw ymysg Cymry'r ardal y pryd hynny fel heddiw, ond dichon nad oedd gan John Robinson, Plas Tal-y-sarn, unrhyw gysylltiad â'r rhain.		Ni ddylid cymysgu John Robinson, Plas Tal-y-sarn â sawl John Robinson arall: John Robinson, mab Herbert Robinson o Dal-y-sarn, a fedyddiwyd ym 1777 ac a oedd yn chwarelwr; a'i fab a aned ym 1805 yn Llanllyfni, ac sy'n cael ei restru fel Asiant Chwarel Lechi yng Nghyfrifiad 1861, yn byw yn Dorothea House, [[Tal-y-sarn]]. Dyn lleol oedd hwn, a drafododd y cyfrifiad yn Gymraeg yn ôl y llyfr cyfrif.<ref>Archifdy Gwladol, RG9/4338.</ref> Roedd Robinson yn gyfenw ymysg Cymry'r ardal y pryd hynny fel heddiw, ond dichon nad oedd gan John Robinson, Plas Tal-y-sarn, unrhyw gysylltiad â'r rhain.

Irion: Symudodd Heulfryn y dudalen John Robinson i John Robinson, perchennog chwareli heb adael dolen ailgyfeirio

2020-04-06T11:37:50Z

Symudodd Heulfryn y dudalen John Robinson i John Robinson, perchennog chwareli heb adael dolen ailgyfeirio

← Fersiwn hŷn	Fersiwn yn ôl 12:37, 6 Ebrill 2020
(Dim gwahaniaeth)

Weslabach am 11:35, 6 Ebrill 2020

2020-04-06T11:35:38Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:35, 6 Ebrill 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
	Roedd '''John Robinson''' yn un o'r ddau neu dri phrif berchennog chwareli yn [[Dyffryn Nantlle\|Nyffryn Nantlle]]. Fe'i aned yn Lerpwl ym 1830. Mae'n bosibl ei fod wedi ei gofnodi yng nghyfrifiad 1851 yn byw yn 126, Brownlow Hill, Lerpwl, gyda'i fam weddw a gweddill y teulu, ac yn gweithio fel saer marmor.<ref>Cyfrifiad 1851, HO 107/2183.</ref> Fe briododd yn Lerpwl gan gychwyn ei deulu yno, er ei fod wedi symud i Lundain tua 1861.		Roedd '''John Robinson''' (1830-1900) yn un o'r ddau neu dri phrif berchennog chwareli yn [[Dyffryn Nantlle\|Nyffryn Nantlle]]. Fe'i aned yn Lerpwl ym 1830. Mae'n bosibl ei fod wedi ei gofnodi yng nghyfrifiad 1851 yn byw yn 126, Brownlow Hill, Lerpwl, gyda'i fam weddw a gweddill y teulu, ac yn gweithio fel saer marmor.<ref>Cyfrifiad 1851, HO 107/2183.</ref> Fe briododd yn Lerpwl gan gychwyn ei deulu yno, er ei fod wedi symud i Lundain tua 1861.

	Erbyn 1871 roedd yn byw ym [[Plas Tal-y-sarn\|Mhlas Tal-y-sarn]] gyda'i deulu. Fe nodir yng nghyfrifiad 1871 fod ganddo wraig Eliza a phump o blant, dwy ferch a thri mab, a phawb ond y ferch ieuengaf wedi eu geni yn Lerpwl; yn Llundain tua 1861 gafodd y ferch ieuengaf, Eliza, ei geni. Roedd ei wraig Eliza'n ferch i ryw Cadben Sullivan o Gorc; bu farw'n ifanc ac ail-briododd Robinson â Josephine Cooper o Lundain.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref> Yn ôl cyfrifiad 1871, roedd ganddo ddwy forwyn yn y plas. Fe'i ddisgrifir fel perchennog chwarel lechi.<ref>Archifdy Gwladol, RG10/5714.</ref>.		Erbyn 1871 roedd yn byw ym [[Plas Tal-y-sarn\|Mhlas Tal-y-sarn]] gyda'i deulu. Fe nodir yng nghyfrifiad 1871 fod ganddo wraig Eliza a phump o blant, dwy ferch a thri mab, a phawb ond y ferch ieuengaf wedi eu geni yn Lerpwl; yn Llundain tua 1861 gafodd y ferch ieuengaf, Eliza, ei geni. Roedd ei wraig Eliza'n ferch i ryw Cadben Sullivan o Gorc; bu farw'n ifanc ac ail-briododd Robinson â Josephine Cooper o Lundain.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref> Yn ôl cyfrifiad 1871, roedd ganddo ddwy forwyn yn y plas. Fe'i ddisgrifir fel perchennog chwarel lechi.<ref>Archifdy Gwladol, RG10/5714.</ref>.

	Dywedir iddo fod yn un o gyfarwyddwyr Banc Challis yn Llundain, er nad oedd o fawr hŷn na 30 oed. Banc Challis oedd bancwyr cwmni ''British Slate Co. Ltd.'', cwmni a ffurfiwyd o fuddsoddwyr o Lundain i geisio adfywio Chwarel Fron. Ymddengys iddo gael ei ddanfon o Lundain i Ddyffryn Nantlle ym 1864 (er. mae'n ymddangos o adroddiadau yn y papurau lleol amdano fo a'i deulu fel ymwelwyr o Lundain neu Lerpwl hyd 1867, na symudodd i Ddyffryn Nantlle i fyw tan 1866-7). Ei rol oedd i gymryd reolaeth ar [[Chwarel y Fron]] a diddordebau eraill y cwmni mewn mannau mor bell â Chorris; tynnwyd allan o Gorris a sawl chwarel arall, gan ail-strwythuro'r cwmni ac ychwanegu Chwarel Cwm Eigiau yn Nyffryn Conwy. Yn y man symudodd i fod yn un o dri partner yn [[Chwarel Tal-y-sarn]], a phan aeth cwmni'r chwarel honno i'r wal ym 1874, cymerodd y chwarel drosodd.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.243-53.</ref>		Dywedir iddo fod yn un o gyfarwyddwyr Banc Challis yn Llundain, er nad oedd o fawr hŷn na 30 oed. Banc Challis oedd bancwyr cwmni ''British Slate Co. Ltd.'', cwmni a ffurfiwyd o fuddsoddwyr o Lundain i geisio adfywio Chwarel Fron. Ymddengys iddo gael ei ddanfon o Lundain i Ddyffryn Nantlle ym 1864 (er mae'n ymddangos o adroddiadau yn y papurau lleol amdano fo a'i deulu fel ymwelwyr o Lundain neu Lerpwl hyd 1867, na symudodd i Ddyffryn Nantlle i fyw tan 1866-7). Ei rol oedd i gymryd reolaeth ar [[Chwarel y Fron]] a diddordebau eraill y cwmni mewn mannau mor bell â Chorris; tynnwyd allan o Gorris a sawl chwarel arall, gan ail-strwythuro'r cwmni ac ychwanegu Chwarel Cwm Eigiau yn Nyffryn Conwy. Yn y man symudodd i fod yn un o dri partner yn [[Chwarel Tal-y-sarn]], a phan aeth cwmni'r chwarel honno i'r wal ym 1874, cymerodd y chwarel drosodd.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.243-53.</ref>

	Tra'n gyfrifol am Chwarel Fron, sylweddolodd fod y chwarel dan anfantais oherwydd nad oedd cysylltiad ar hyd rheilffordd neu dramffordd ac achosodd i dramffordd gael ei godi ym 1867 trwy [[Chwarel Tal-y-sarn]] oedd bellach dan ei reolaeth, i gysylltu â [[Rheilffordd Nantlle]]. Gelwid y dramffordd hon yn [[Tramffordd John Robinson\|Dramffordd John Robinson]].<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.248</ref>		Tra'n gyfrifol am Chwarel Fron, sylweddolodd fod y chwarel dan anfantais oherwydd nad oedd cysylltiad ar hyd rheilffordd neu dramffordd ac achosodd i dramffordd gael ei godi ym 1867 trwy [[Chwarel Tal-y-sarn]] oedd bellach dan ei reolaeth, i gysylltu â [[Rheilffordd Nantlle]]. Gelwid y dramffordd hon yn [[Tramffordd John Robinson\|Dramffordd John Robinson]].<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.248</ref>
Llinell 9:		Llinell 9:
	Ym 1871, talodd am gael codi [[Eglwys Sant Ioan, Tal-y-sarn]].<ref>Gwefan Treasure Maps gan Iain Robinson [http://robinsonmaps.blogspot.com/2014/02/the-dorothea-files-6-chapel-at-plas.html] cyrchwyd 29.10.201</ref>		Ym 1871, talodd am gael codi [[Eglwys Sant Ioan, Tal-y-sarn]].<ref>Gwefan Treasure Maps gan Iain Robinson [http://robinsonmaps.blogspot.com/2014/02/the-dorothea-files-6-chapel-at-plas.html] cyrchwyd 29.10.201</ref>

	Dichon iddo ennill iddo fo ei hun yr enw o fod yn deg ac yn elusengar i'r rhai nad oeddynt mor ffodus ag o: er enghraifft, fo oedd prif gyfrannwr plwyfi [[Llandwrog] a [[Llanllyfni]] i gronfa i gynnal te parti i blant ysgol y fro a'r henafgwyr tlawd, i ddathlu Jiwbili'r Frenhines.<ref>''North Wales Chronicle'', 26 Mehefin 1897</ref> Beth bynnag am rinweddau'r Jiwbili ei hun, roedd achlysuron o'r fath yn fodd o roi ychydig fwyd a gorffwys i anffodusion y gymdeithas, a disgwylid i dirfeddianwyr chwarae eu rhan - y peth diddorol yma yw mai nid teulu Glynllifon oedd ar ben rhestr y rhoddwyr. Mae'r coffád iddo yn y papur lleol yn nodi ei fod yn weithgar iawn yn ddyngarol. Roedd yn arfer mynd i bob rhan o'r chwarel a gallai wneud gwaith y chwarelwyr yn ogystal â rheoli'r cwmni a honnir iddo ennill iddo fo ei hun barch a theyrngawrch ei weithlu.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref> Mae Idwal Jones yn nodi<ref>Idwal Jones, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'', (Pen-y-groes, 1980), t.13</ref>:		Dichon iddo ennill iddo fo ei hun yr enw o fod yn deg ac yn elusengar i'r rhai nad oeddynt mor ffodus ag o: er enghraifft, fo oedd prif gyfrannwr plwyfi [[Llandwrog] a [[Llanllyfni]] i gronfa i gynnal te parti i blant ysgol y fro a'r henafgwyr tlawd, i ddathlu Jiwbili'r Frenhines.<ref>''North Wales Chronicle'', 26 Mehefin 1897</ref> Beth bynnag am rinweddau'r Jiwbili ei hun, roedd achlysuron o'r fath yn fodd o roi ychydig fwyd a gorffwys i anffodusion y gymdeithas, a disgwylid i dirfeddianwyr chwarae eu rhan - y peth diddorol yma yw mai nid teulu Glynllifon oedd ar ben rhestr y rhoddwyr. Mae'r coffád iddo yn y papur lleol yn nodi ei fod yn weithgar iawn yn ddyngarol. Roedd yn arfer mynd i bob rhan o'r chwarel a gallai wneud gwaith y chwarelwyr yn ogystal â rheoli'r cwmni a honnir iddo ennill iddo fo ei hun barch a theyrngawrch ei weithlu.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref> Mae Idwal Jones yn nodi<ref>Idwal Jones, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'', (Pen-y-groes, 1980), t.13</ref>:

	"Perchennog Chwarel Talysarn oedd Sais o'r enw Mr Robinson ('rhen Robis fel y câi ei alw). 'Roedd yn gymeriad arbennig iawn a digonedd o fenter ynddo. Ar gyfnodau drwg yn y farchnad lechi anaml iawn y byddai Mr Robinson yn atal ei weithwyr: byddai'n stocio'r llechi yn deisi anferth ar y ponciau."		"Perchennog Chwarel Talysarn oedd Sais o'r enw Mr Robinson ('rhen Robis fel y câi ei alw). 'Roedd yn gymeriad arbennig iawn a digonedd o fenter ynddo. Ar gyfnodau drwg yn y farchnad lechi anaml iawn y byddai Mr Robinson yn atal ei weithwyr: byddai'n stocio'r llechi yn deisi anferth ar y ponciau."
Llinell 17:		Llinell 17:
	Fe'i olynwyd gan ei fab '''Thomas'''. Cariwyd ymlaen â gwaith y tad, gan ehangu [[Chwarel Braich]] yn ystod prinder llechi adeg Streic y Penrhyn, 1900-03. Cyfunodd chwareli'r teulu (sef Tal-y-sarn, Braich, [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]]) o dan un cwmni ym 1904 dan enw ''The Talysarn Slate Quarries Co Ltd.'' Bu yntau farw'n fuan wedyn, ym 1905, o'r diciau, gan adael yr eiddo i'w tair merch dan reoilaeth ymddiriedolwyr.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), tt.231-3</ref> Mae'r dyfyniad isod o'r wasg yn tystio i rinweddau'r tad a'r mab: <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905</ref>:		Fe'i olynwyd gan ei fab '''Thomas'''. Cariwyd ymlaen â gwaith y tad, gan ehangu [[Chwarel Braich]] yn ystod prinder llechi adeg Streic y Penrhyn, 1900-03. Cyfunodd chwareli'r teulu (sef Tal-y-sarn, Braich, [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]]) o dan un cwmni ym 1904 dan enw ''The Talysarn Slate Quarries Co Ltd.'' Bu yntau farw'n fuan wedyn, ym 1905, o'r diciau, gan adael yr eiddo i'w tair merch dan reoilaeth ymddiriedolwyr.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), tt.231-3</ref> Mae'r dyfyniad isod o'r wasg yn tystio i rinweddau'r tad a'r mab: <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905</ref>:

	"MARWOLAETH MR. THOMAS ROBINSON, TALYSARN. GOFIDUS genym groniclo marwolaeth Mr. Thomas Robinson, perchenog chwarel Talysarn, yn gystal a chwareli llechi eraill yn Nyffryn Nanlile, yr hyn a gymmerodd le yn Talysarn Hall, prydnawn dydd Mawrth. Yr oedd Mr. Robinson yn 49ain mlwydd oed. Yr oedd yn dioddef o dan afiechyd er's pum mis a bu am dymmor mewn claf-adfe dy yn sir Stafford. Yr oedd ei gyflwr yn cael ei ystyried yn foddhaol hyd prydnawn dydd LIun, pan y daeth yn anymwybodol. Yr oedd yn fab i'r diweddar Mr. John Robinson, yr hwn a fu ar an adeg yn uchel sirydd sir Gaernarfon; ac ar farwolaeth ei dad daeth ef i mewn i berchenogaeth a llywodraethiad yr amrywiol chwareli. Yr oedd yn ddiarebol am ei haelfrydigrwydd a'i hynawsedd. Yr oedd yn gynllun o feistr, hefyd, a dangosai bryder mawr bob amser am sicrhau ymddiriedaeth ei weithwyr, a gochel pob camddealltwriaeth. Ceidwadwr ydoedd o ran el olygiadau gwleidyddol; ond ychydig o ddyddordeb a arddangosai mewn gwleidyddlaeth. Y flwyddyn ddiweddaf cadwodd ei sedd ar y Cynghor Sirol, ac yr oedd yn un o'r ymgeiswyr Ceidwadol a roddodd ei gefnogaeth i'r polisi o ddim cynnorthwy o'r trethi i ysgolion oedd heb fod o dan reolaeth boblogaidd briodol. Yr oedd Mr. Robinson wedi bod yn briod ddwy waith; a gadawodd weddw, a thair o ferched. Yr oedd ei fercoh hynaf i briodi Mr. Addie, goruchwyliwr ystad Glynlllfon, dydd Mercher, y ~~19eag~~ o'r mis hwn; ond bu raid newid y trefniadau ddydd Llun. Cymmerodd y ~~gladdedlgaeth~~ le prydnawn dydd Gwener."		"MARWOLAETH MR. THOMAS ROBINSON, TALYSARN. GOFIDUS genym groniclo marwolaeth Mr. Thomas Robinson, perchenog chwarel Talysarn, yn gystal a chwareli llechi eraill yn Nyffryn Nanlile, yr hyn a gymmerodd le yn Talysarn Hall, prydnawn dydd Mawrth. Yr oedd Mr. Robinson yn 49ain mlwydd oed. Yr oedd yn dioddef o dan afiechyd er's pum mis a bu am dymmor mewn claf-adfe dy yn sir Stafford. Yr oedd ei gyflwr yn cael ei ystyried yn foddhaol hyd prydnawn dydd LIun, pan y daeth yn anymwybodol. Yr oedd yn fab i'r diweddar Mr. John Robinson, yr hwn a fu ar an adeg yn uchel sirydd sir Gaernarfon; ac ar farwolaeth ei dad daeth ef i mewn i berchenogaeth a llywodraethiad yr amrywiol chwareli. Yr oedd yn ddiarebol am ei haelfrydigrwydd a'i hynawsedd. Yr oedd yn gynllun o feistr, hefyd, a dangosai bryder mawr bob amser am sicrhau ymddiriedaeth ei weithwyr, a gochel pob camddealltwriaeth. Ceidwadwr ydoedd o ran el olygiadau gwleidyddol; ond ychydig o ddyddordeb a arddangosai mewn gwleidyddlaeth. Y flwyddyn ddiweddaf cadwodd ei sedd ar y Cynghor Sirol, ac yr oedd yn un o'r ymgeiswyr Ceidwadol a roddodd ei gefnogaeth i'r polisi o ddim cynnorthwy o'r trethi i ysgolion oedd heb fod o dan reolaeth boblogaidd briodol. Yr oedd Mr. Robinson wedi bod yn briod ddwy waith; a gadawodd weddw, a thair o ferched. Yr oedd ei fercoh hynaf i briodi Mr. Addie, goruchwyliwr ystad Glynlllfon, dydd Mercher, y 19eg o'r mis hwn; ond bu raid newid y trefniadau ddydd Llun. Cymmerodd y gladdedigaeth le prydnawn dydd Gwener."

	Ni ddylid cymysgu John Robinson, Plas Tal-y-sarn â sawl John Robinson arall: John Robinson, mab Herbert Robinson o Dal-y-sarn, a fedyddiwyd ym 1777 ac oedd yn chwarelwr; a'i fab a aned ym 1805 yn Llanllyfni, ac sy'n cael ei restru fel Asiant Chwarel Lechi yng Nghyfrifiad 1861, yn byw yn Dorothea House, [[Tal-y-sarn]]. Dyn lleol oedd hwn, a drafododd y cyfrifiad yn Gymraeg yn ôl y llyfr cyfrif.<ref>Archifdy Gwladol, RG9/4338.</ref> Roedd Robinson yn gyfenw ymysg Cymry'r ardal y pryd hynny fel heddiw, ond dichon nad oedd gan John Robinson, Plas Tal-y-sarn, unrhyw gysylltiad â'r rhain.		Ni ddylid cymysgu John Robinson, Plas Tal-y-sarn â sawl John Robinson arall: John Robinson, mab Herbert Robinson o Dal-y-sarn, a fedyddiwyd ym 1777 ac oedd yn chwarelwr; a'i fab a aned ym 1805 yn Llanllyfni, ac sy'n cael ei restru fel Asiant Chwarel Lechi yng Nghyfrifiad 1861, yn byw yn Dorothea House, [[Tal-y-sarn]]. Dyn lleol oedd hwn, a drafododd y cyfrifiad yn Gymraeg yn ôl y llyfr cyfrif.<ref>Archifdy Gwladol, RG9/4338.</ref> Roedd Robinson yn gyfenw ymysg Cymry'r ardal y pryd hynny fel heddiw, ond dichon nad oedd gan John Robinson, Plas Tal-y-sarn, unrhyw gysylltiad â'r rhain.

Irion am 13:17, 7 Ebrill 2019

2019-04-07T13:17:36Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 14:17, 7 Ebrill 2019
Llinell 9:		Llinell 9:
	Ym 1871, talodd am gael codi [[Eglwys Sant Ioan, Tal-y-sarn]].<ref>Gwefan Treasure Maps gan Iain Robinson [http://robinsonmaps.blogspot.com/2014/02/the-dorothea-files-6-chapel-at-plas.html] cyrchwyd 29.10.201</ref>		Ym 1871, talodd am gael codi [[Eglwys Sant Ioan, Tal-y-sarn]].<ref>Gwefan Treasure Maps gan Iain Robinson [http://robinsonmaps.blogspot.com/2014/02/the-dorothea-files-6-chapel-at-plas.html] cyrchwyd 29.10.201</ref>

	Dichon iddo ennill iddo fo ei hun yr enw o fod yn deg ac yn elusengar i'r rhai nad oeddynt mor ffodus ag o: er enghraifft, fo oedd prif gyfrannwr plwyfi [[Llandwrog] a [[Llanllyfni]] i gronfa i gynnal te parti i blant ysgol y fro a'r henafgwyr tlawd, i ddathlu Jiwbili'r Frenhines.<ref>''North Wales Chronicle'', 26 Mehefin 1897</ref> Beth bynnag am rinweddau'r Jiwbili ei hun, roedd achlysuron o'r fath yn fodd o roi ychydig fwyd a gorffwys i anffodusion y gymdeithas, a disgwylid i dirfeddianwyr chwarae eu rhan - y peth diddorol yma yw mai nid teulu Glynllifon oedd ar ben rhestr y rhoddwyr. Mae'r coffád iddo yn y papur lleol yn nodi ei fod yn weithgar iawn yn ddyngarol. Roedd yn arfer mynd i bob rhan o'r chwarel a gallai wneud gwaith y chwarelwyr yn ogystal â rheoli'r cwmni a honnir iddo ennill iddo fo ei hun barch a theyrngawrch ei weithlu.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref>		Dichon iddo ennill iddo fo ei hun yr enw o fod yn deg ac yn elusengar i'r rhai nad oeddynt mor ffodus ag o: er enghraifft, fo oedd prif gyfrannwr plwyfi [[Llandwrog] a [[Llanllyfni]] i gronfa i gynnal te parti i blant ysgol y fro a'r henafgwyr tlawd, i ddathlu Jiwbili'r Frenhines.<ref>''North Wales Chronicle'', 26 Mehefin 1897</ref> Beth bynnag am rinweddau'r Jiwbili ei hun, roedd achlysuron o'r fath yn fodd o roi ychydig fwyd a gorffwys i anffodusion y gymdeithas, a disgwylid i dirfeddianwyr chwarae eu rhan - y peth diddorol yma yw mai nid teulu Glynllifon oedd ar ben rhestr y rhoddwyr. Mae'r coffád iddo yn y papur lleol yn nodi ei fod yn weithgar iawn yn ddyngarol. Roedd yn arfer mynd i bob rhan o'r chwarel a gallai wneud gwaith y chwarelwyr yn ogystal â rheoli'r cwmni a honnir iddo ennill iddo fo ei hun barch a theyrngawrch ei weithlu.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref> Mae Idwal Jones yn nodi<ref>Idwal Jones, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'', (Pen-y-groes, 1980), t.13</ref>:

			"Perchennog Chwarel Talysarn oedd Sais o'r enw Mr Robinson ('rhen Robis fel y câi ei alw). 'Roedd yn gymeriad arbennig iawn a digonedd o fenter ynddo. Ar gyfnodau drwg yn y farchnad lechi anaml iawn y byddai Mr Robinson yn atal ei weithwyr: byddai'n stocio'r llechi yn deisi anferth ar y ponciau."

	Parhaodd i fyw i fyw ym Mhlas Tal-y-sarn hyd ei farwolaeth o glefyd y galon. Daeth yn gynyddol ddylanwadol yn y sir, gan wasanaethu ar sawl bwyllgor o'r Blaid Geidwadol (er y dywedwyd ei fod yn cadw ei fusnes a'i wleidyddiaeth yn hollol ar wahân) ac yn y man roedd wedi ei godi'n warcheidwaid [[Undeb Deddf Dlodion Caernarfon]], yn un o ymddiriedolwyr harbwr Caernarfon ac yn ynad heddwch.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref><ref>''Cyfarwyddiadur Slaters, Gogledd a Chanolbarth Cymru'', 1895, t.537.</ref> Fe wasanaethodd fel uchel siryf y sir, 1899 a hyd ei farwolaeth yn nechrau 1900.<ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905; Gwefan Festipedia [https://www.festipedia.org.uk/wiki/Talk:Richard_Methuen_Greaves], cyrchwyd 29.10.2018</ref> Bu farw Ionawr 1900.<ref>Rhestr o Farwolaethau Cymru a Lloegr, 1837-2007, Blwyddyn 1900, Llyfr 11B, t.371</ref><ref>''North Wales Express'', 19 Ionawr 1900</ref> Gadawodd ystad gwerth bron i £51000 yn ei ewyllys.<ref>''Caernarvon &Denbigh Herald'', 23 Mawrth 1900.</ref>		Parhaodd i fyw i fyw ym Mhlas Tal-y-sarn hyd ei farwolaeth o glefyd y galon. Daeth yn gynyddol ddylanwadol yn y sir, gan wasanaethu ar sawl bwyllgor o'r Blaid Geidwadol (er y dywedwyd ei fod yn cadw ei fusnes a'i wleidyddiaeth yn hollol ar wahân) ac yn y man roedd wedi ei godi'n warcheidwaid [[Undeb Deddf Dlodion Caernarfon]], yn un o ymddiriedolwyr harbwr Caernarfon ac yn ynad heddwch.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref><ref>''Cyfarwyddiadur Slaters, Gogledd a Chanolbarth Cymru'', 1895, t.537.</ref> Fe wasanaethodd fel uchel siryf y sir, 1899 a hyd ei farwolaeth yn nechrau 1900.<ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905; Gwefan Festipedia [https://www.festipedia.org.uk/wiki/Talk:Richard_Methuen_Greaves], cyrchwyd 29.10.2018</ref> Bu farw Ionawr 1900.<ref>Rhestr o Farwolaethau Cymru a Lloegr, 1837-2007, Blwyddyn 1900, Llyfr 11B, t.371</ref><ref>''North Wales Express'', 19 Ionawr 1900</ref> Gadawodd ystad gwerth bron i £51000 yn ei ewyllys.<ref>''Caernarvon &Denbigh Herald'', 23 Mawrth 1900.</ref>

Irion am 11:04, 5 Tachwedd 2018

2018-11-05T11:04:02Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:04, 5 Tachwedd 2018
Llinell 24:		Llinell 24:
	[[Categori:Pobl]]		[[Categori:Pobl]]
	[[Categori:Chwarelydda]]		[[Categori:Chwarelydda]]
			[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Irion am 20:16, 31 Hydref 2018

2018-10-31T20:16:18Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 21:16, 31 Hydref 2018
Llinell 13:		Llinell 13:
	Parhaodd i fyw i fyw ym Mhlas Tal-y-sarn hyd ei farwolaeth o glefyd y galon. Daeth yn gynyddol ddylanwadol yn y sir, gan wasanaethu ar sawl bwyllgor o'r Blaid Geidwadol (er y dywedwyd ei fod yn cadw ei fusnes a'i wleidyddiaeth yn hollol ar wahân) ac yn y man roedd wedi ei godi'n warcheidwaid [[Undeb Deddf Dlodion Caernarfon]], yn un o ymddiriedolwyr harbwr Caernarfon ac yn ynad heddwch.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref><ref>''Cyfarwyddiadur Slaters, Gogledd a Chanolbarth Cymru'', 1895, t.537.</ref> Fe wasanaethodd fel uchel siryf y sir, 1899 a hyd ei farwolaeth yn nechrau 1900.<ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905; Gwefan Festipedia [https://www.festipedia.org.uk/wiki/Talk:Richard_Methuen_Greaves], cyrchwyd 29.10.2018</ref> Bu farw Ionawr 1900.<ref>Rhestr o Farwolaethau Cymru a Lloegr, 1837-2007, Blwyddyn 1900, Llyfr 11B, t.371</ref><ref>''North Wales Express'', 19 Ionawr 1900</ref> Gadawodd ystad gwerth bron i £51000 yn ei ewyllys.<ref>''Caernarvon &Denbigh Herald'', 23 Mawrth 1900.</ref>		Parhaodd i fyw i fyw ym Mhlas Tal-y-sarn hyd ei farwolaeth o glefyd y galon. Daeth yn gynyddol ddylanwadol yn y sir, gan wasanaethu ar sawl bwyllgor o'r Blaid Geidwadol (er y dywedwyd ei fod yn cadw ei fusnes a'i wleidyddiaeth yn hollol ar wahân) ac yn y man roedd wedi ei godi'n warcheidwaid [[Undeb Deddf Dlodion Caernarfon]], yn un o ymddiriedolwyr harbwr Caernarfon ac yn ynad heddwch.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref><ref>''Cyfarwyddiadur Slaters, Gogledd a Chanolbarth Cymru'', 1895, t.537.</ref> Fe wasanaethodd fel uchel siryf y sir, 1899 a hyd ei farwolaeth yn nechrau 1900.<ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905; Gwefan Festipedia [https://www.festipedia.org.uk/wiki/Talk:Richard_Methuen_Greaves], cyrchwyd 29.10.2018</ref> Bu farw Ionawr 1900.<ref>Rhestr o Farwolaethau Cymru a Lloegr, 1837-2007, Blwyddyn 1900, Llyfr 11B, t.371</ref><ref>''North Wales Express'', 19 Ionawr 1900</ref> Gadawodd ystad gwerth bron i £51000 yn ei ewyllys.<ref>''Caernarvon &Denbigh Herald'', 23 Mawrth 1900.</ref>

	Fe'i olynwyd gan ei fab Thomas. Cariwyd ymlaen â gwaith y tad, gan ehangu [[Chwarel Braich]] yn ystod prinder llechi adeg Streic y Penrhyn, 1900-03. Cyfunodd chwareli'r teulu (sef Tal-y-sarn, Braich, [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]]) o dan un cwmni ym 1904 dan enw ''The Talysarn Slate Quarries Co Ltd.'' Bu yntau farw'n fuan wedyn, ym 1905, o'r diciau, gan adael yr eiddo i'w tair merch dan reoilaeth ymddiriedolwyr.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), tt.231-3</ref> Mae'r dyfyniad isod o'r wasg yn tystio i rinweddau'r tad a'r mab: <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905</ref>:		Fe'i olynwyd gan ei fab '''Thomas'''. Cariwyd ymlaen â gwaith y tad, gan ehangu [[Chwarel Braich]] yn ystod prinder llechi adeg Streic y Penrhyn, 1900-03. Cyfunodd chwareli'r teulu (sef Tal-y-sarn, Braich, [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]]) o dan un cwmni ym 1904 dan enw ''The Talysarn Slate Quarries Co Ltd.'' Bu yntau farw'n fuan wedyn, ym 1905, o'r diciau, gan adael yr eiddo i'w tair merch dan reoilaeth ymddiriedolwyr.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), tt.231-3</ref> Mae'r dyfyniad isod o'r wasg yn tystio i rinweddau'r tad a'r mab: <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905</ref>:

	"MARWOLAETH MR. THOMAS ROBINSON, TALYSARN. GOFIDUS genym groniclo marwolaeth Mr. Thomas Robinson, perchenog chwarel Talysarn, yn gystal a chwareli llechi eraill yn Nyffryn Nanlile, yr hyn a gymmerodd le yn Talysarn Hall, prydnawn dydd Mawrth. Yr oedd Mr. Robinson yn 49ain mlwydd oed. Yr oedd yn dioddef o dan afiechyd er's pum mis a bu am dymmor mewn claf-adfe dy yn sir Stafford. Yr oedd ei gyflwr yn cael ei ystyried yn foddhaol hyd prydnawn dydd LIun, pan y daeth yn anymwybodol. Yr oedd yn fab i'r diweddar Mr. John Robinson, yr hwn a fu ar an adeg yn uchel sirydd sir Gaernarfon; ac ar farwolaeth ei dad daeth ef i mewn i berchenogaeth a llywodraethiad yr amrywiol chwareli. Yr oedd yn ddiarebol am ei haelfrydigrwydd a'i hynawsedd. Yr oedd yn gynllun o feistr, hefyd, a dangosai bryder mawr bob amser am sicrhau ymddiriedaeth ei weithwyr, a gochel pob camddealltwriaeth. Ceidwadwr ydoedd o ran el olygiadau gwleidyddol; ond ychydig o ddyddordeb a arddangosai mewn gwleidyddlaeth. Y flwyddyn ddiweddaf cadwodd ei sedd ar y Cynghor Sirol, ac yr oedd yn un o'r ymgeiswyr Ceidwadol a roddodd ei gefnogaeth i'r polisi o ddim cynnorthwy o'r trethi i ysgolion oedd heb fod o dan reolaeth boblogaidd briodol. Yr oedd Mr. Robinson wedi bod yn briod ddwy waith; a gadawodd weddw, a thair o ferched. Yr oedd ei fercoh hynaf i briodi Mr. Addie, goruchwyliwr ystad Glynlllfon, dydd Mercher, y 19eag o'r mis hwn; ond bu raid newid y trefniadau ddydd Llun. Cymmerodd y gladdedlgaeth le prydnawn dydd Gwener."		"MARWOLAETH MR. THOMAS ROBINSON, TALYSARN. GOFIDUS genym groniclo marwolaeth Mr. Thomas Robinson, perchenog chwarel Talysarn, yn gystal a chwareli llechi eraill yn Nyffryn Nanlile, yr hyn a gymmerodd le yn Talysarn Hall, prydnawn dydd Mawrth. Yr oedd Mr. Robinson yn 49ain mlwydd oed. Yr oedd yn dioddef o dan afiechyd er's pum mis a bu am dymmor mewn claf-adfe dy yn sir Stafford. Yr oedd ei gyflwr yn cael ei ystyried yn foddhaol hyd prydnawn dydd LIun, pan y daeth yn anymwybodol. Yr oedd yn fab i'r diweddar Mr. John Robinson, yr hwn a fu ar an adeg yn uchel sirydd sir Gaernarfon; ac ar farwolaeth ei dad daeth ef i mewn i berchenogaeth a llywodraethiad yr amrywiol chwareli. Yr oedd yn ddiarebol am ei haelfrydigrwydd a'i hynawsedd. Yr oedd yn gynllun o feistr, hefyd, a dangosai bryder mawr bob amser am sicrhau ymddiriedaeth ei weithwyr, a gochel pob camddealltwriaeth. Ceidwadwr ydoedd o ran el olygiadau gwleidyddol; ond ychydig o ddyddordeb a arddangosai mewn gwleidyddlaeth. Y flwyddyn ddiweddaf cadwodd ei sedd ar y Cynghor Sirol, ac yr oedd yn un o'r ymgeiswyr Ceidwadol a roddodd ei gefnogaeth i'r polisi o ddim cynnorthwy o'r trethi i ysgolion oedd heb fod o dan reolaeth boblogaidd briodol. Yr oedd Mr. Robinson wedi bod yn briod ddwy waith; a gadawodd weddw, a thair o ferched. Yr oedd ei fercoh hynaf i briodi Mr. Addie, goruchwyliwr ystad Glynlllfon, dydd Mercher, y 19eag o'r mis hwn; ond bu raid newid y trefniadau ddydd Llun. Cymmerodd y gladdedlgaeth le prydnawn dydd Gwener."

Irion am 20:14, 31 Hydref 2018

2018-10-31T20:14:34Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 21:14, 31 Hydref 2018
Llinell 17:		Llinell 17:
	"MARWOLAETH MR. THOMAS ROBINSON, TALYSARN. GOFIDUS genym groniclo marwolaeth Mr. Thomas Robinson, perchenog chwarel Talysarn, yn gystal a chwareli llechi eraill yn Nyffryn Nanlile, yr hyn a gymmerodd le yn Talysarn Hall, prydnawn dydd Mawrth. Yr oedd Mr. Robinson yn 49ain mlwydd oed. Yr oedd yn dioddef o dan afiechyd er's pum mis a bu am dymmor mewn claf-adfe dy yn sir Stafford. Yr oedd ei gyflwr yn cael ei ystyried yn foddhaol hyd prydnawn dydd LIun, pan y daeth yn anymwybodol. Yr oedd yn fab i'r diweddar Mr. John Robinson, yr hwn a fu ar an adeg yn uchel sirydd sir Gaernarfon; ac ar farwolaeth ei dad daeth ef i mewn i berchenogaeth a llywodraethiad yr amrywiol chwareli. Yr oedd yn ddiarebol am ei haelfrydigrwydd a'i hynawsedd. Yr oedd yn gynllun o feistr, hefyd, a dangosai bryder mawr bob amser am sicrhau ymddiriedaeth ei weithwyr, a gochel pob camddealltwriaeth. Ceidwadwr ydoedd o ran el olygiadau gwleidyddol; ond ychydig o ddyddordeb a arddangosai mewn gwleidyddlaeth. Y flwyddyn ddiweddaf cadwodd ei sedd ar y Cynghor Sirol, ac yr oedd yn un o'r ymgeiswyr Ceidwadol a roddodd ei gefnogaeth i'r polisi o ddim cynnorthwy o'r trethi i ysgolion oedd heb fod o dan reolaeth boblogaidd briodol. Yr oedd Mr. Robinson wedi bod yn briod ddwy waith; a gadawodd weddw, a thair o ferched. Yr oedd ei fercoh hynaf i briodi Mr. Addie, goruchwyliwr ystad Glynlllfon, dydd Mercher, y 19eag o'r mis hwn; ond bu raid newid y trefniadau ddydd Llun. Cymmerodd y gladdedlgaeth le prydnawn dydd Gwener."		"MARWOLAETH MR. THOMAS ROBINSON, TALYSARN. GOFIDUS genym groniclo marwolaeth Mr. Thomas Robinson, perchenog chwarel Talysarn, yn gystal a chwareli llechi eraill yn Nyffryn Nanlile, yr hyn a gymmerodd le yn Talysarn Hall, prydnawn dydd Mawrth. Yr oedd Mr. Robinson yn 49ain mlwydd oed. Yr oedd yn dioddef o dan afiechyd er's pum mis a bu am dymmor mewn claf-adfe dy yn sir Stafford. Yr oedd ei gyflwr yn cael ei ystyried yn foddhaol hyd prydnawn dydd LIun, pan y daeth yn anymwybodol. Yr oedd yn fab i'r diweddar Mr. John Robinson, yr hwn a fu ar an adeg yn uchel sirydd sir Gaernarfon; ac ar farwolaeth ei dad daeth ef i mewn i berchenogaeth a llywodraethiad yr amrywiol chwareli. Yr oedd yn ddiarebol am ei haelfrydigrwydd a'i hynawsedd. Yr oedd yn gynllun o feistr, hefyd, a dangosai bryder mawr bob amser am sicrhau ymddiriedaeth ei weithwyr, a gochel pob camddealltwriaeth. Ceidwadwr ydoedd o ran el olygiadau gwleidyddol; ond ychydig o ddyddordeb a arddangosai mewn gwleidyddlaeth. Y flwyddyn ddiweddaf cadwodd ei sedd ar y Cynghor Sirol, ac yr oedd yn un o'r ymgeiswyr Ceidwadol a roddodd ei gefnogaeth i'r polisi o ddim cynnorthwy o'r trethi i ysgolion oedd heb fod o dan reolaeth boblogaidd briodol. Yr oedd Mr. Robinson wedi bod yn briod ddwy waith; a gadawodd weddw, a thair o ferched. Yr oedd ei fercoh hynaf i briodi Mr. Addie, goruchwyliwr ystad Glynlllfon, dydd Mercher, y 19eag o'r mis hwn; ond bu raid newid y trefniadau ddydd Llun. Cymmerodd y gladdedlgaeth le prydnawn dydd Gwener."

	Ni ddylid cymysgu John Robinson, Plas Tal-y-sarn â sawl John Robinson arall: John Robinson, mab Herbert Robinson o Dal-y-sarn, a ~~feddyddiwyd~~ ym 1777 ac oedd yn chwarelwr; a'i fab a aned ym 1805 yn Llanllyfni, ac sy'n cael ei restru fel Asiant Chwarel Lechi yng Nghyfrifiad 1861, yn byw yn Dorothea House, [[Tal-y-sarn]]. Dyn lleol oedd hwn, a drafododd y cyfrifiad yn Gymraeg yn ol y llyfr cyfrif.<ref>Archifdy Gwladol, RG9/4338.</ref> Roedd Robinson yn gyfenw ymysg Cymry'r ardal y pryd hynny fel heddiw, ond dichon nad oedd gan John Robinson, Plas Tal-y-sarn, unrhyw gysylltiad â'r rhain.		Ni ddylid cymysgu John Robinson, Plas Tal-y-sarn â sawl John Robinson arall: John Robinson, mab Herbert Robinson o Dal-y-sarn, a fedyddiwyd ym 1777 ac oedd yn chwarelwr; a'i fab a aned ym 1805 yn Llanllyfni, ac sy'n cael ei restru fel Asiant Chwarel Lechi yng Nghyfrifiad 1861, yn byw yn Dorothea House, [[Tal-y-sarn]]. Dyn lleol oedd hwn, a drafododd y cyfrifiad yn Gymraeg yn ôl y llyfr cyfrif.<ref>Archifdy Gwladol, RG9/4338.</ref> Roedd Robinson yn gyfenw ymysg Cymry'r ardal y pryd hynny fel heddiw, ond dichon nad oedd gan John Robinson, Plas Tal-y-sarn, unrhyw gysylltiad â'r rhain.