John Owen Williams (Mawrthfab) - Hanes golygu

Irion am 13:06, 29 Mehefin 2023

2023-06-29T13:06:12Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 14:06, 29 Mehefin 2023
Llinell 3:		Llinell 3:
	John oedd mab hynaf Daniel a Catherine, ac erbyn i’w chwaer (hefyd yn Catherine) gael ei geni dair blynedd yn ddiweddarach, roedd y teulu wedi symud o Lanidan i Gaergybi, ac (ymhen blwyddyn neu ddwy) i Gemaes, lle ganwyd William ym 1854 a Daniel ym 1856. Disgrifir y tad, Daniel, fel groser a phobydd yn y Cyfrifiad ym 1861.		John oedd mab hynaf Daniel a Catherine, ac erbyn i’w chwaer (hefyd yn Catherine) gael ei geni dair blynedd yn ddiweddarach, roedd y teulu wedi symud o Lanidan i Gaergybi, ac (ymhen blwyddyn neu ddwy) i Gemaes, lle ganwyd William ym 1854 a Daniel ym 1856. Disgrifir y tad, Daniel, fel groser a phobydd yn y Cyfrifiad ym 1861.

	Erbyn 1871, roedd John wedi symud i bentref [[Pen-y-groes]] oedd yn tyfu’n ganolfan fasnachol [[Dyffryn Nantlle]] ar y pryd, gan agor siop groser yn siop y Canister Coch, y drws nesaf ond dau i [[~~Tafarn y~~ Llew Coch\|Dafarn y Llew Coch]]. Roedd ei frawd Daniel wedi symud ato fo, ac yn gweithio fel prentis groser.		Erbyn 1871, roedd John wedi symud i bentref [[Pen-y-groes]] oedd yn tyfu’n ganolfan fasnachol [[Dyffryn Nantlle]] ar y pryd, gan agor siop groser yn siop y Canister Coch, y drws nesaf ond dau i [[Gwesty'r Llew Coch\|Dafarn y Llew Coch]]. Roedd ei frawd Daniel wedi symud ato fo, ac yn gweithio fel prentis groser.

	Fe briododd ag Ann Thomas, [[Tal-y-sarn]], ond o Benmorfa’n wreiddiol, tua’r Nadolig 1879, ac yn rhifyn ''Y Genedl Gymreig'' 1/1/1880, fe welir englyn gan “Cyfaill” yn sôn am y briodas:		Fe briododd ag Ann Thomas, [[Tal-y-sarn]], ond o Benmorfa’n wreiddiol, tua’r Nadolig 1879, ac yn rhifyn ''Y Genedl Gymreig'' 1/1/1880, fe welir englyn gan “Cyfaill” yn sôn am y briodas:

Cyfaill Eben am 09:21, 18 Hydref 2022

2022-10-18T09:21:11Z

Irion am 12:42, 14 Hydref 2022

2022-10-14T12:42:06Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:42, 14 Hydref 2022
Llinell 9:		Llinell 9:
	::::::::''Unwyd â’i Ann dirion,''		::::::::''Unwyd â’i Ann dirion,''
	:::::::''Boed i’r ddau wenau Duw Ion,''		:::::::''Boed i’r ddau wenau Duw Ion,''
	:::::::''Ac oes hir o gysuron.'' "''<ref>’'op.cit.'', t.7</ref>		:::::::''Ac oes hir o gysuron.'' "''<ref>''op.cit.'', t.7</ref>

	Sylwer ei fod erbyn hyn wedi mabwysiadu’r enw barddol “Mawrthfab” ac yn wir bu’n defnyddio’r ffugenw mor gynnar ag 1872 pan anfonodd penillion am Lyn Cwm Silyn at y Faner. <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 3.8.1872, t.6</ref> O hynny allan, roedd ei waith, englynion gan amlaf, yn ymddangos yng ngholofnau papurau Cymraeg y Gogledd. Enghraifft o hyn yw ei englyn am dŷ Prydyddes y Gro, Cemaes, tŷ ar lan y môr yr oedd y llanw’n ei gyrraedd yn gyson:		Sylwer ei fod erbyn hyn wedi mabwysiadu’r enw barddol “Mawrthfab” ac yn wir bu’n defnyddio’r ffugenw mor gynnar ag 1872 pan anfonodd penillion am Lyn Cwm Silyn at y Faner. <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 3.8.1872, t.6</ref> O hynny allan, roedd ei waith, englynion gan amlaf, yn ymddangos yng ngholofnau papurau Cymraeg y Gogledd. Enghraifft o hyn yw ei englyn am dŷ Prydyddes y Gro, Cemaes, tŷ ar lan y môr yr oedd y llanw’n ei gyrraedd yn gyson:
Llinell 18:		Llinell 18:

	Fodd bynnag, nid oedd ei gynigion cynnar yn derbyn canmoliaeth y colofnwyr barddol yn y papurau bob tro. Cafodd ei gystwyo’n o sownd yn ''Y Drych'' ym 1875 am anfon englyn o’i eiddo i’r golofn farddol lle oedd tair o’r pedair llinell wedi eu copïo’n air am air o un o englynion Robert ap Gwilym Ddu! <ref>''Y Drych'', 28.10.1875, t.6</ref>		Fodd bynnag, nid oedd ei gynigion cynnar yn derbyn canmoliaeth y colofnwyr barddol yn y papurau bob tro. Cafodd ei gystwyo’n o sownd yn ''Y Drych'' ym 1875 am anfon englyn o’i eiddo i’r golofn farddol lle oedd tair o’r pedair llinell wedi eu copïo’n air am air o un o englynion Robert ap Gwilym Ddu! <ref>''Y Drych'', 28.10.1875, t.6</ref>
	Parhau i farddoni, gan gystadlu mewn eisteddfodau lleol a rhanbarthol ac anfon cyfansoddiadau at y papurau newydd wnaeth Mawrthfab, hyd 1910 o leiaf. <ref>~~’’Papur Pawb’’~~, 26.11.1910, t.2</ref> Fel aeth yr amser ymlaen, fe ddatblygodd yn fardd digon cymeradwy’n lleol. Mewn rhestr o feirdd y Dyffryn a gyhoeddwyd ym 1888, fe’i gosodwyd yn wythfed allan o 18 o feirdd lleol. <ref> ''Y Genedl Gymreig'', 8.2.1888, t.7</ref>		Parhau i farddoni, gan gystadlu mewn eisteddfodau lleol a rhanbarthol ac anfon cyfansoddiadau at y papurau newydd wnaeth Mawrthfab, hyd 1910 o leiaf. <ref>''Papur Pawb'', 26.11.1910, t.2</ref> Fel aeth yr amser ymlaen, fe ddatblygodd yn fardd digon cymeradwy’n lleol. Mewn rhestr o feirdd y Dyffryn a gyhoeddwyd ym 1888, fe’i gosodwyd yn wythfed allan o 18 o feirdd lleol. <ref> ''Y Genedl Gymreig'', 8.2.1888, t.7</ref>

	Yr un modd, parhaodd i redeg ei siop groser yn rhif 5 Sgwâr y Farchnad erbyn 1881. Erbyn 1911, roedd yn dal efo siop groser yn Sgwâr y Farchnad, yn rhif 15 erbyn hynny. Am hir, fel masnachwr craff, yr oedd ei eirda i effeithioldeb Evan’s Quinine Bitters yn ymddangos mewn hysbyseb dudalen lawn ym mhapurau’r Gogledd, <ref>ee ''Y Genedl Gymreig'', 8.12.1888, t.8</ref> ac yntau’n ddigon craff i beidio â deud ei fod yn gwerthu’r cyfryw foddion!		Yr un modd, parhaodd i redeg ei siop groser yn rhif 5 Sgwâr y Farchnad erbyn 1881. Erbyn 1911, roedd yn dal efo siop groser yn Sgwâr y Farchnad, yn rhif 15 erbyn hynny. Am hir, fel masnachwr craff, yr oedd ei eirda i effeithioldeb Evan’s Quinine Bitters yn ymddangos mewn hysbyseb dudalen lawn ym mhapurau’r Gogledd, <ref>ee ''Y Genedl Gymreig'', 8.12.1888, t.8</ref> ac yntau’n ddigon craff i beidio â deud ei fod yn gwerthu’r cyfryw foddion!

Irion am 12:41, 14 Hydref 2022

2022-10-14T12:41:08Z

Irion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Ganed ‘’’John Owen Williams’’’ (1848-1925) yn Llanidan, yn fab i Daniel Williams (g.1819), yntau o Lanidan yn wreiddiol a Catherine (g.1817) e...'

2022-10-14T12:37:43Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Ganed ‘’’John Owen Williams’’’ (1848-1925) yn Llanidan, yn fab i Daniel Williams (g.1819), yntau o Lanidan yn wreiddiol a Catherine (g.1817) e...'

Tudalen newydd

Ganed ‘’’John Owen Williams’’’ (1848-1925) yn Llanidan, yn fab i Daniel Williams (g.1819), yntau o Lanidan yn wreiddiol a Catherine (g.1817) ei wraig, yn wreiddiol o Gaernarfon. Ym 1841, roedd Daniel y tad yn byw gyda’i fam Jane a’i frodyr yn Bryngolau, Llanidan. Dichon mai teulu o gryddion a chyfrwywyr oeddent.

John oedd mab hynaf Daniel a Catherine, ac erbyn i’w chwaer (hefyd yn Catherine) gael ei geni i dair blynedd yn ddiweddarach, roedd y teulu wedi symud o Lanidan i Gaergybi, ac (ymhen flwyddyn neu ddwy) i Gemaes, lle ganwyd William ym 1854 a Daniel ym 1856. Disgrifir y tad, Daniel, fel groser a phobydd yn y Cyfrifiad ym 1861.

Erbyn 1871, roedd John wedi symud i bentref [[Pen-y-groes]] oedd yn tyfu’n ganolfan fasnachol [[Dyffryn Nantlle]] ar y pryd, gan agor siop groser yn siop y Canister Coch, y drws nesaf ond dau i [[Tafarn y Llew Coch|Dafarn y Llew Coch]]. Roedd ei frawd Daniel wedi symud ato fo, ac yn gweithio fel prentis groser.

Fe briododd ag Ann Thomas, [[Tal-y-sarn]], ond o Benmorfa’n wreiddiol, tua’r Nadolig 1879, ac yn rhifyn ‘’Y Genedl Gymreig’’, 1/1/1880, fe welir englyn gan “Cyfaill” yn sôn am y briodas:
::::::''Wi! Mawrthfab, arab wron – awenawl,''
::::::::''Unwyd â’i Ann dirion,''
:::::::''Boed i’r ddau wenau Duw Ion,''
:::::::''Ac oes hir o gysuron.'' "''<ref>’’op.cit.’’, t.7</ref>

Sylwer ei fod erbyn hyn wedi mabwysiadu’r enw barddol “Mawrthfab” ac yn wir bu’n defnyddio’r ffugenw mor gynnar ag 1872 pan anfonodd penillion am Lyn Cwm Silyn at y Faner. <ref>’’Baner ac Amserau Cymru’’, 3.8.1872, t.6</ref> O hynny allan, roedd ei waith, englynion gan amlaf, yn ymddangos yng ngholofnau papurau Cymraeg y Gogledd. Enghraifft o hyn yw ei englyn am dŷ Prydyddes y Gro, Cemaes, tŷ ar lan y môr yr oedd y llanw’n ei gyrraedd yn gyson:
::::::''Tŷ swynol yw tŷ Siani – tŷ bara,''
::::::::''Tŷ burum, tŷ pobi;''
:::::::''Ymdrechir am ei drochi,''
:::::::''Gan donau maith llaith y lli’.'' "''<ref>’’Y Genedl Gymreig’’, 21.4.1881, t.8</ref>

Fodd bynnag, nid oedd ei gynigion cynnar yn derbyn canmoliaeth y colofnwyr barddol yn y papurau bob tro. Cafodd ei gystwyo’n o sownd yn ‘’Y Drych’’ ym 1875 am anfon englyn o’i eiddo i’r golofn farddol lle oedd tair o’r pedair llinell wedi eu copïo’n air am air o un o englynion Robert ap Gwilym Ddu! <ref>Y Drych’’, 28.10.1875, t.6</ref>
Parhau i farddoni, gan gystadlu mewn eisteddfodau lleol a rhanbarthol ac anfon cyfansoddiadau at y papurau newydd wnaeth Mawrthfab, hyd 1910 o leiaf. <ref>’’Papur Pawb’’, 26.11.1910, t.2</ref> Fel aeth yr amser ymlaen, fe ddatblygodd yn fardd digon cymeradwy’n lleol. Mewn rhestr o feirdd y Dyffryn a gyhoeddwyd ym 1888, fe’i gosodwyd yn wythfed allan o 18 o feirdd lleol. <ref> ‘’Y Genedl Gymreig’’, 8.2.1888, t.7</ref>

Yr un modd, parhaodd i redeg ei siop groser yn rhif 5 Sgwâr y Farchnad erbyn 1881. Erbyn 1911, roedd yn dal efo siop groser yn Sgwâr y Farchnad, yn rhif 15 erbyn hynny. Am hir, fel masnachwr craff, yr oedd ei eirda i effeithioldeb Evan’s Quinine Bitters yn ymddangos mewn hysbyseb dudalen lawn ym mhapurau’r Gogledd, <ref>ee ‘’Y Genedl Gymreig’’, 8.12.1888, t.8</ref> ac yntau’n ddigon craff i beidio â deud ei fod yn gwerthu’r cyfryw foddion!

Mae’n amlwg o sawl hanes yn y papurau ei fod yn ffigwr cyhoeddus yn Nyffryn Nantlle, ac yn ochri gyda’r Rhyddfrydwyr. Bu’n aelod yng [[Capel Bethel (MC), Pen-y-groes|Nghapel Bethel]] ac fe’i codwyd yn flaenor. <ref>Y Dinesydd Cymreig’’, 16.10.1918, t.8</ref>

Cafodd Ann ei wraig ac yntau un ferch, Catherine Ann, a anwyd ar 2 Mawrth 1886<ref>’’North Wales Express’’, 26.3.1886, t.6</ref>. Yn y man, aeth y ferch i Swydd Caint fel athrawes. Bu Mawrthfab farw ar 13 Mehefin 1925, yn 82 oed, gan adael ei wraig Catherine Williams yn weddw ar ei ôl. £220 oedd gwerth ei eiddo yn ôl y dogfennau profiant. <ref>Calendr Profiant 1925, ar gael yn Archifdy Caernarfon</ref>

Er mor anghyfarwydd yw’r ffugenw erbyn hyn, yr oedd o leiaf dri Mawrthfab arall wrthi tua’r un adeg – yn Llanfair Talhaearn, yn Helygain, Sir y Fflint, ac o bosib tua Aberpennar yn y de, heb sôn am y bardd Mawrthfab o Feirion! Rhaid gochel rhag cymysgu rhyngddynt.

==Cyfeiriadau==

[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Beirdd]]
[[Categori:Siopwyr]]

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:21, 18 Hydref 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Ganed '''John Owen Williams''' (1848-1925) yn Llanidan, yn fab i Daniel Williams (g.1819), yntau o Lanidan yn wreiddiol a Catherine (g.1817) ei wraig, yn wreiddiol o Gaernarfon. Ym 1841, roedd Daniel y tad yn byw gyda’i fam Jane a’i frodyr yn Bryngolau, Llanidan. Dichon mai teulu o gryddion a chyfrwywyr oeddent.		Ganed '''John Owen Williams''' (1848-1925) yn Llanidan, yn fab i Daniel Williams (g.1819), yntau o Lanidan yn wreiddiol, a Catherine (g.1817) ei wraig, yn wreiddiol o Gaernarfon. Ym 1841, roedd Daniel, y tad, yn byw gyda’i fam Jane a’i frodyr yn Bryngolau, Llanidan. Dichon mai teulu o gryddion a chyfrwywyr oeddent.

	John oedd mab hynaf Daniel a Catherine, ac erbyn i’w chwaer (hefyd yn Catherine) gael ei geni i dair blynedd yn ddiweddarach, roedd y teulu wedi symud o Lanidan i Gaergybi, ac (ymhen ~~flwyddyn~~ neu ddwy) i Gemaes, lle ganwyd William ym 1854 a Daniel ym 1856. Disgrifir y tad, Daniel, fel groser a phobydd yn y Cyfrifiad ym 1861.		John oedd mab hynaf Daniel a Catherine, ac erbyn i’w chwaer (hefyd yn Catherine) gael ei geni dair blynedd yn ddiweddarach, roedd y teulu wedi symud o Lanidan i Gaergybi, ac (ymhen blwyddyn neu ddwy) i Gemaes, lle ganwyd William ym 1854 a Daniel ym 1856. Disgrifir y tad, Daniel, fel groser a phobydd yn y Cyfrifiad ym 1861.

	Erbyn 1871, roedd John wedi symud i bentref [[Pen-y-groes]] oedd yn tyfu’n ganolfan fasnachol [[Dyffryn Nantlle]] ar y pryd, gan agor siop groser yn siop y Canister Coch, y drws nesaf ond dau i [[Tafarn y Llew Coch\|Dafarn y Llew Coch]]. Roedd ei frawd Daniel wedi symud ato fo, ac yn gweithio fel prentis groser.		Erbyn 1871, roedd John wedi symud i bentref [[Pen-y-groes]] oedd yn tyfu’n ganolfan fasnachol [[Dyffryn Nantlle]] ar y pryd, gan agor siop groser yn siop y Canister Coch, y drws nesaf ond dau i [[Tafarn y Llew Coch\|Dafarn y Llew Coch]]. Roedd ei frawd Daniel wedi symud ato fo, ac yn gweithio fel prentis groser.
Llinell 11:		Llinell 11:
	:::::::''Ac oes hir o gysuron.'' "''<ref>''op.cit.'', t.7</ref>		:::::::''Ac oes hir o gysuron.'' "''<ref>''op.cit.'', t.7</ref>

	Sylwer ei fod erbyn hyn wedi mabwysiadu’r enw barddol “Mawrthfab” ac yn wir bu’n defnyddio’r ffugenw mor gynnar ag 1872 pan anfonodd ~~penillion~~ am Lyn Cwm Silyn ~~at y~~ Faner. <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 3.8.1872, t.6</ref> O hynny ~~allan~~, roedd ei waith, englynion gan amlaf, yn ymddangos yng ngholofnau papurau Cymraeg y Gogledd. Enghraifft o hyn yw ei englyn am dŷ Prydyddes y Gro, Cemaes, tŷ ar lan y môr yr oedd y llanw’n ei gyrraedd yn gyson:		Sylwer ei fod erbyn hyn wedi mabwysiadu’r enw barddol “Mawrthfab” ac, yn wir, bu’n defnyddio’r ffugenw mor gynnar ag 1872 pan anfonodd benillion am Lyn Cwm Silyn i'r Faner. <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 3.8.1872, t.6</ref> O hynny ymlaen, roedd ei waith, englynion gan amlaf, yn ymddangos yng ngholofnau papurau Cymraeg y Gogledd. Enghraifft o hyn yw ei englyn am dŷ Prydyddes y Gro, Cemaes, tŷ ar lan y môr yr oedd y llanw’n ei gyrraedd yn gyson:
	::::::''Tŷ swynol yw tŷ Siani – tŷ bara,''		::::::''Tŷ swynol yw tŷ Siani – tŷ bara,''
	::::::::''Tŷ burum, tŷ pobi;''		::::::::''Tŷ burum, tŷ pobi;''
Llinell 17:		Llinell 17:
	:::::::''Gan donau maith llaith y lli’.'' "''<ref>''Y Genedl Gymreig'', 21.4.1881, t.8</ref>		:::::::''Gan donau maith llaith y lli’.'' "''<ref>''Y Genedl Gymreig'', 21.4.1881, t.8</ref>

	Fodd bynnag, nid oedd ei gynigion cynnar yn derbyn canmoliaeth y colofnwyr barddol yn y papurau bob tro. Cafodd ei gystwyo’n o sownd yn ''Y Drych'' ym 1875 am anfon englyn o’i eiddo i’r golofn farddol lle ~~oedd~~ tair o’r pedair llinell wedi eu ~~copïo’n~~ air am air o un o englynion Robert ap Gwilym Ddu! <ref>''Y Drych'', 28.10.1875, t.6</ref>		Fodd bynnag, nid oedd ei gynigion cynnar yn derbyn canmoliaeth y colofnwyr barddol yn y papurau bob tro. Cafodd ei gystwyo’n o sownd yn ''Y Drych'' ym 1875 am anfon englyn o’i eiddo i’r golofn farddol lle roedd tair o’r pedair llinell wedi eu copïo air am air o un o englynion Robert ap Gwilym Ddu! <ref>''Y Drych'', 28.10.1875, t.6</ref>
	Parhau i farddoni, gan gystadlu mewn eisteddfodau lleol a rhanbarthol ac anfon cyfansoddiadau at y papurau newydd wnaeth Mawrthfab, hyd 1910 o leiaf. <ref>''Papur Pawb'', 26.11.1910, t.2</ref> Fel aeth yr amser ymlaen, fe ddatblygodd yn fardd digon cymeradwy’n lleol. Mewn rhestr o feirdd y Dyffryn a gyhoeddwyd ym 1888, fe’i gosodwyd yn wythfed allan o 18 o feirdd lleol. <ref> ''Y Genedl Gymreig'', 8.2.1888, t.7</ref>		Parhau i farddoni, gan gystadlu mewn eisteddfodau lleol a rhanbarthol ac anfon cyfansoddiadau at y papurau newydd wnaeth Mawrthfab, hyd 1910 o leiaf. <ref>''Papur Pawb'', 26.11.1910, t.2</ref> Fel aeth yr amser ymlaen, fe ddatblygodd yn fardd digon cymeradwy’n lleol. Mewn rhestr o feirdd y Dyffryn a gyhoeddwyd ym 1888, fe’i gosodwyd yn wythfed allan o 18 o feirdd lleol. <ref> ''Y Genedl Gymreig'', 8.2.1888, t.7</ref>

	Yr un modd, parhaodd i redeg ei siop groser yn rhif 5 Sgwâr y Farchnad erbyn 1881. Erbyn 1911, roedd yn dal efo siop groser yn Sgwâr y Farchnad, yn rhif 15 erbyn hynny. Am hir, fel masnachwr craff, ~~yr oedd~~ ei eirda i effeithioldeb Evan’s Quinine Bitters yn ymddangos mewn hysbyseb ~~dudalen~~ lawn ym mhapurau’r Gogledd, <ref>ee ''Y Genedl Gymreig'', 8.12.1888, t.8</ref> ac yntau’n ddigon craff i beidio â ~~deud~~ ei fod yn gwerthu’r cyfryw foddion!		Yr un modd, parhaodd i redeg ei siop groser a hynny yn rhif 5 Sgwâr y Farchnad erbyn 1881. Erbyn 1911, roedd yn dal efo siop groser yn Sgwâr y Farchnad, yn rhif 15 erbyn hynny. Am gyfnod hir, fel masnachwr craff, roedd ei eirda i effeithioldeb Evan’s Quinine Bitters yn ymddangos mewn hysbyseb tudalen lawn ym mhapurau’r Gogledd, <ref>ee ''Y Genedl Gymreig'', 8.12.1888, t.8</ref> ac yntau’n ddigon craff i beidio â dweud ei fod yn gwerthu’r cyfryw foddion!

	Mae’n amlwg o sawl hanes yn y papurau ei fod yn ffigwr cyhoeddus yn Nyffryn Nantlle, ac yn ochri gyda’r Rhyddfrydwyr. Bu’n aelod yng [[Capel Bethel (MC), Pen-y-groes\|Nghapel Bethel]] ac fe’i codwyd yn flaenor. <ref>''Y Dinesydd Cymreig'', 16.10.1918, t.8</ref>		Mae’n amlwg o sawl hanes yn y papurau ei fod yn ffigwr cyhoeddus yn Nyffryn Nantlle, ac yn ochri gyda’r Rhyddfrydwyr. Bu’n aelod yng [[Capel Bethel (MC), Pen-y-groes\|Nghapel Bethel]] ac fe’i codwyd yn flaenor. <ref>''Y Dinesydd Cymreig'', 16.10.1918, t.8</ref>

	Cafodd Ann ei wraig ac yntau un ferch, Catherine Ann, a anwyd ar 2 Mawrth 1886<ref>''North Wales Express'', 26.3.1886, t.6</ref>. ~~Yn y man~~, aeth y ferch i Swydd Caint fel athrawes. Bu Mawrthfab farw ar 13 Mehefin 1925, yn 82 oed, gan adael ei wraig ~~Catherine~~ Williams yn weddw ar ei ôl. £220 oedd gwerth ei eiddo yn ôl y dogfennau profiant. <ref>Calendr Profiant 1925, ar gael yn Archifdy Caernarfon</ref>		Cafodd Ann ei wraig ac yntau un ferch, Catherine Ann, a anwyd ar 2 Mawrth 1886<ref>''North Wales Express'', 26.3.1886, t.6</ref>. Ymhen amser, aeth y ferch i Swydd Caint fel athrawes. Bu Mawrthfab farw ar 13 Mehefin 1925, yn 82 oed, gan adael ei wraig Ann Williams yn weddw ar ei ôl. £220 oedd gwerth ei eiddo yn ôl y dogfennau profiant. <ref>Calendr Profiant 1925, ar gael yn Archifdy Caernarfon</ref>

	Er mor anghyfarwydd yw’r ffugenw erbyn hyn, yr oedd o leiaf dri Mawrthfab arall wrthi tua’r un adeg – yn Llanfair Talhaearn, yn Helygain, Sir y Fflint, ac o bosib tua Aberpennar yn y de, heb sôn am y bardd Mawrthfab o Feirion! Rhaid gochel rhag cymysgu rhyngddynt.		Er mor anghyfarwydd yw’r ffugenw erbyn hyn, yr oedd o leiaf dri Mawrthfab arall wrthi tua’r un adeg – yn Llanfair Talhaearn, yn Helygain, Sir y Fflint, ac o bosib tua Aberpennar yn y de, heb sôn am y bardd Mawrthfab o Feirion! Rhaid gochel rhag cymysgu rhyngddynt.

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:41, 14 Hydref 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Ganed ~~‘’’John~~ Owen ~~Williams’’’~~ (1848-1925) yn Llanidan, yn fab i Daniel Williams (g.1819), yntau o Lanidan yn wreiddiol a Catherine (g.1817) ei wraig, yn wreiddiol o Gaernarfon. Ym 1841, roedd Daniel y tad yn byw gyda’i fam Jane a’i frodyr yn Bryngolau, Llanidan. Dichon mai teulu o gryddion a chyfrwywyr oeddent.		Ganed '''John Owen Williams''' (1848-1925) yn Llanidan, yn fab i Daniel Williams (g.1819), yntau o Lanidan yn wreiddiol a Catherine (g.1817) ei wraig, yn wreiddiol o Gaernarfon. Ym 1841, roedd Daniel y tad yn byw gyda’i fam Jane a’i frodyr yn Bryngolau, Llanidan. Dichon mai teulu o gryddion a chyfrwywyr oeddent.

	John oedd mab hynaf Daniel a Catherine, ac erbyn i’w chwaer (hefyd yn Catherine) gael ei geni i dair blynedd yn ddiweddarach, roedd y teulu wedi symud o Lanidan i Gaergybi, ac (ymhen flwyddyn neu ddwy) i Gemaes, lle ganwyd William ym 1854 a Daniel ym 1856. Disgrifir y tad, Daniel, fel groser a phobydd yn y Cyfrifiad ym 1861.		John oedd mab hynaf Daniel a Catherine, ac erbyn i’w chwaer (hefyd yn Catherine) gael ei geni i dair blynedd yn ddiweddarach, roedd y teulu wedi symud o Lanidan i Gaergybi, ac (ymhen flwyddyn neu ddwy) i Gemaes, lle ganwyd William ym 1854 a Daniel ym 1856. Disgrifir y tad, Daniel, fel groser a phobydd yn y Cyfrifiad ym 1861.
Llinell 5:		Llinell 5:
	Erbyn 1871, roedd John wedi symud i bentref [[Pen-y-groes]] oedd yn tyfu’n ganolfan fasnachol [[Dyffryn Nantlle]] ar y pryd, gan agor siop groser yn siop y Canister Coch, y drws nesaf ond dau i [[Tafarn y Llew Coch\|Dafarn y Llew Coch]]. Roedd ei frawd Daniel wedi symud ato fo, ac yn gweithio fel prentis groser.		Erbyn 1871, roedd John wedi symud i bentref [[Pen-y-groes]] oedd yn tyfu’n ganolfan fasnachol [[Dyffryn Nantlle]] ar y pryd, gan agor siop groser yn siop y Canister Coch, y drws nesaf ond dau i [[Tafarn y Llew Coch\|Dafarn y Llew Coch]]. Roedd ei frawd Daniel wedi symud ato fo, ac yn gweithio fel prentis groser.

	Fe briododd ag Ann Thomas, [[Tal-y-sarn]], ond o Benmorfa’n wreiddiol, tua’r Nadolig 1879, ac yn rhifyn ~~‘’Y~~ Genedl ~~Gymreig’’,~~ 1/1/1880, fe welir englyn gan “Cyfaill” yn sôn am y briodas:		Fe briododd ag Ann Thomas, [[Tal-y-sarn]], ond o Benmorfa’n wreiddiol, tua’r Nadolig 1879, ac yn rhifyn ''Y Genedl Gymreig'' 1/1/1880, fe welir englyn gan “Cyfaill” yn sôn am y briodas:
	::::::''Wi! Mawrthfab, arab wron – awenawl,''		::::::''Wi! Mawrthfab, arab wron – awenawl,''
	::::::::''Unwyd â’i Ann dirion,''		::::::::''Unwyd â’i Ann dirion,''
	:::::::''Boed i’r ddau wenau Duw Ion,''		:::::::''Boed i’r ddau wenau Duw Ion,''
	:::::::''Ac oes hir o gysuron.'' "''<ref>~~’’op~~.cit.’’, t.7</ref>		:::::::''Ac oes hir o gysuron.'' "''<ref>’'op.cit.'', t.7</ref>

	Sylwer ei fod erbyn hyn wedi mabwysiadu’r enw barddol “Mawrthfab” ac yn wir bu’n defnyddio’r ffugenw mor gynnar ag 1872 pan anfonodd penillion am Lyn Cwm Silyn at y Faner. <ref>~~’’Baner~~ ac Amserau ~~Cymru’’~~, 3.8.1872, t.6</ref> O hynny allan, roedd ei waith, englynion gan amlaf, yn ymddangos yng ngholofnau papurau Cymraeg y Gogledd. Enghraifft o hyn yw ei englyn am dŷ Prydyddes y Gro, Cemaes, tŷ ar lan y môr yr oedd y llanw’n ei gyrraedd yn gyson:		Sylwer ei fod erbyn hyn wedi mabwysiadu’r enw barddol “Mawrthfab” ac yn wir bu’n defnyddio’r ffugenw mor gynnar ag 1872 pan anfonodd penillion am Lyn Cwm Silyn at y Faner. <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 3.8.1872, t.6</ref> O hynny allan, roedd ei waith, englynion gan amlaf, yn ymddangos yng ngholofnau papurau Cymraeg y Gogledd. Enghraifft o hyn yw ei englyn am dŷ Prydyddes y Gro, Cemaes, tŷ ar lan y môr yr oedd y llanw’n ei gyrraedd yn gyson:
	::::::''Tŷ swynol yw tŷ Siani – tŷ bara,''		::::::''Tŷ swynol yw tŷ Siani – tŷ bara,''
	::::::::''Tŷ burum, tŷ pobi;''		::::::::''Tŷ burum, tŷ pobi;''
	:::::::''Ymdrechir am ei drochi,''		:::::::''Ymdrechir am ei drochi,''
	:::::::''Gan donau maith llaith y lli’.'' "''<ref>~~’’Y~~ Genedl ~~Gymreig’’~~, 21.4.1881, t.8</ref>		:::::::''Gan donau maith llaith y lli’.'' "''<ref>''Y Genedl Gymreig'', 21.4.1881, t.8</ref>

	Fodd bynnag, nid oedd ei gynigion cynnar yn derbyn canmoliaeth y colofnwyr barddol yn y papurau bob tro. Cafodd ei gystwyo’n o sownd yn ~~‘’Y Drych’’~~ ym 1875 am anfon englyn o’i eiddo i’r golofn farddol lle oedd tair o’r pedair llinell wedi eu copïo’n air am air o un o englynion Robert ap Gwilym Ddu! <ref>Y ~~Drych’’~~, 28.10.1875, t.6</ref>		Fodd bynnag, nid oedd ei gynigion cynnar yn derbyn canmoliaeth y colofnwyr barddol yn y papurau bob tro. Cafodd ei gystwyo’n o sownd yn ''Y Drych'' ym 1875 am anfon englyn o’i eiddo i’r golofn farddol lle oedd tair o’r pedair llinell wedi eu copïo’n air am air o un o englynion Robert ap Gwilym Ddu! <ref>''Y Drych'', 28.10.1875, t.6</ref>
	Parhau i farddoni, gan gystadlu mewn eisteddfodau lleol a rhanbarthol ac anfon cyfansoddiadau at y papurau newydd wnaeth Mawrthfab, hyd 1910 o leiaf. <ref>’’Papur Pawb’’, 26.11.1910, t.2</ref> Fel aeth yr amser ymlaen, fe ddatblygodd yn fardd digon cymeradwy’n lleol. Mewn rhestr o feirdd y Dyffryn a gyhoeddwyd ym 1888, fe’i gosodwyd yn wythfed allan o 18 o feirdd lleol. <ref> ~~‘’Y~~ Genedl ~~Gymreig’’~~, 8.2.1888, t.7</ref>		Parhau i farddoni, gan gystadlu mewn eisteddfodau lleol a rhanbarthol ac anfon cyfansoddiadau at y papurau newydd wnaeth Mawrthfab, hyd 1910 o leiaf. <ref>’’Papur Pawb’’, 26.11.1910, t.2</ref> Fel aeth yr amser ymlaen, fe ddatblygodd yn fardd digon cymeradwy’n lleol. Mewn rhestr o feirdd y Dyffryn a gyhoeddwyd ym 1888, fe’i gosodwyd yn wythfed allan o 18 o feirdd lleol. <ref> ''Y Genedl Gymreig'', 8.2.1888, t.7</ref>

	Yr un modd, parhaodd i redeg ei siop groser yn rhif 5 Sgwâr y Farchnad erbyn 1881. Erbyn 1911, roedd yn dal efo siop groser yn Sgwâr y Farchnad, yn rhif 15 erbyn hynny. Am hir, fel masnachwr craff, yr oedd ei eirda i effeithioldeb Evan’s Quinine Bitters yn ymddangos mewn hysbyseb dudalen lawn ym mhapurau’r Gogledd, <ref>ee ~~‘’Y~~ Genedl ~~Gymreig’’~~, 8.12.1888, t.8</ref> ac yntau’n ddigon craff i beidio â deud ei fod yn gwerthu’r cyfryw foddion!		Yr un modd, parhaodd i redeg ei siop groser yn rhif 5 Sgwâr y Farchnad erbyn 1881. Erbyn 1911, roedd yn dal efo siop groser yn Sgwâr y Farchnad, yn rhif 15 erbyn hynny. Am hir, fel masnachwr craff, yr oedd ei eirda i effeithioldeb Evan’s Quinine Bitters yn ymddangos mewn hysbyseb dudalen lawn ym mhapurau’r Gogledd, <ref>ee ''Y Genedl Gymreig'', 8.12.1888, t.8</ref> ac yntau’n ddigon craff i beidio â deud ei fod yn gwerthu’r cyfryw foddion!

	Mae’n amlwg o sawl hanes yn y papurau ei fod yn ffigwr cyhoeddus yn Nyffryn Nantlle, ac yn ochri gyda’r Rhyddfrydwyr. Bu’n aelod yng [[Capel Bethel (MC), Pen-y-groes\|Nghapel Bethel]] ac fe’i codwyd yn flaenor. <ref>Y Dinesydd ~~Cymreig’’~~, 16.10.1918, t.8</ref>		Mae’n amlwg o sawl hanes yn y papurau ei fod yn ffigwr cyhoeddus yn Nyffryn Nantlle, ac yn ochri gyda’r Rhyddfrydwyr. Bu’n aelod yng [[Capel Bethel (MC), Pen-y-groes\|Nghapel Bethel]] ac fe’i codwyd yn flaenor. <ref>''Y Dinesydd Cymreig'', 16.10.1918, t.8</ref>

	Cafodd Ann ei wraig ac yntau un ferch, Catherine Ann, a anwyd ar 2 Mawrth 1886<ref>~~’’North~~ Wales ~~Express’’~~, 26.3.1886, t.6</ref>. Yn y man, aeth y ferch i Swydd Caint fel athrawes. Bu Mawrthfab farw ar 13 Mehefin 1925, yn 82 oed, gan adael ei wraig Catherine Williams yn weddw ar ei ôl. £220 oedd gwerth ei eiddo yn ôl y dogfennau profiant. <ref>Calendr Profiant 1925, ar gael yn Archifdy Caernarfon</ref>		Cafodd Ann ei wraig ac yntau un ferch, Catherine Ann, a anwyd ar 2 Mawrth 1886<ref>''North Wales Express'', 26.3.1886, t.6</ref>. Yn y man, aeth y ferch i Swydd Caint fel athrawes. Bu Mawrthfab farw ar 13 Mehefin 1925, yn 82 oed, gan adael ei wraig Catherine Williams yn weddw ar ei ôl. £220 oedd gwerth ei eiddo yn ôl y dogfennau profiant. <ref>Calendr Profiant 1925, ar gael yn Archifdy Caernarfon</ref>

	Er mor anghyfarwydd yw’r ffugenw erbyn hyn, yr oedd o leiaf dri Mawrthfab arall wrthi tua’r un adeg – yn Llanfair Talhaearn, yn Helygain, Sir y Fflint, ac o bosib tua Aberpennar yn y de, heb sôn am y bardd Mawrthfab o Feirion! Rhaid gochel rhag cymysgu rhyngddynt.		Er mor anghyfarwydd yw’r ffugenw erbyn hyn, yr oedd o leiaf dri Mawrthfab arall wrthi tua’r un adeg – yn Llanfair Talhaearn, yn Helygain, Sir y Fflint, ac o bosib tua Aberpennar yn y de, heb sôn am y bardd Mawrthfab o Feirion! Rhaid gochel rhag cymysgu rhyngddynt.