John Heyden - Hanes golygu

Irion am 08:29, 9 Ebrill 2021

2021-04-09T08:29:07Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:29, 9 Ebrill 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Dyn busnes uchelgeisiol o Lerpwl oedd '''John Heyden''', a sefydlodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] (''Welsh Granite Company'') ym 1844 i gynhyrchu cerrig plamantu (sets) yn yr [[Hen Ffolt]] yn [[Y Gorllwyn]] yn [[Trefor\|Nhrefor]]. Roedd criwiau bach o ddynion lleol eisoes wedi dechrau cynhyrchu sets ar raddfa fechan yno ychydig flynyddoedd cyn i Heyden (a adwaenid yn lleol fel y "Sais Mawr") ddod i fro'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Ar 26 Mawrth 1844 fe wnaeth Heyden sicrhau prydles am 10 mlynedd gan y Lefftenant Cyrnol Thomas Peers-Williams, A.S., sgweier Craig-y-don, Llangoed, Môn, a oedd yn rhoi hawl gyfreithiol iddo gloddio am fwynau yn Y Gorllwyn, a chynyddodd y fenter dan ei oruchwyliaeth. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, ar 13 Ebrill 1846, anfonodd Heyden lythyr at yr [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], [[Glynllifon]], yn gwneud cais am brydles i gloddio am fwyn haearn ar Glogwyn y Morfa ([[Trwyn y Tâl]]) gerllaw'r Gorllwyn. Roedd [[~~Tyddin~~ y Morfa\|Y Morfa]]'n eiddo i [[Ystad Glynllifon\|stad Glynllifon]] bryd hynny. Ni ddaeth dim o hynny ac nid arhosodd Heyden yn hir yn yr ardal. Gwerthodd y fenter tua 1849-50 ac, yn ôl rhai, agorodd chwarel yng nghyffiniau Caer ond aeth yn fethdalwr yn ddiweddarach. Nid oes unrhyw dystiolaeth i gadarnhau hynny fodd bynnag. Ceir rhagor o fanylion yn yr erthyglau ar Y Gorllwyn/Hen Ffolt a [[Chwarel Craig y Farchas]] yn '''Cof y Cwmwd.''' <ref>Geraint Jones, Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, 2006), tt.9-11.</ref>		Dyn busnes uchelgeisiol o Lerpwl oedd '''John Heyden''', a sefydlodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] (''Welsh Granite Company'') ym 1844 i gynhyrchu cerrig plamantu (sets) yn yr [[Hen Ffolt]] yn [[Y Gorllwyn]] yn [[Trefor\|Nhrefor]]. Roedd criwiau bach o ddynion lleol eisoes wedi dechrau cynhyrchu sets ar raddfa fechan yno ychydig flynyddoedd cyn i Heyden (a adwaenid yn lleol fel y "Sais Mawr") ddod i fro'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Ar 26 Mawrth 1844 fe wnaeth Heyden sicrhau prydles am 10 mlynedd gan y Lefftenant Cyrnol Thomas Peers-Williams, A.S., sgweier Craig-y-don, Llangoed, Môn, a oedd yn rhoi hawl gyfreithiol iddo gloddio am fwynau yn Y Gorllwyn, a chynyddodd y fenter dan ei oruchwyliaeth. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, ar 13 Ebrill 1846, anfonodd Heyden lythyr at yr [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], [[Glynllifon]], yn gwneud cais am brydles i gloddio am fwyn haearn ar Glogwyn y Morfa ([[Trwyn y Tâl]]) gerllaw'r Gorllwyn. Roedd [[Tyddyn y Morfa\|Y Morfa]]'n eiddo i [[Ystad Glynllifon\|stad Glynllifon]] bryd hynny. Ni ddaeth dim o hynny ac nid arhosodd Heyden yn hir yn yr ardal. Gwerthodd y fenter tua 1849-50 ac, yn ôl rhai, agorodd chwarel yng nghyffiniau Caer ond aeth yn fethdalwr yn ddiweddarach. Nid oes unrhyw dystiolaeth i gadarnhau hynny fodd bynnag. Ceir rhagor o fanylion yn yr erthyglau ar Y Gorllwyn/Hen Ffolt a [[Chwarel Craig y Farchas]] yn '''Cof y Cwmwd.''' <ref>Geraint Jones, Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, 2006), tt.9-11.</ref>

	== Cyfeiriadau ==		== Cyfeiriadau ==

Irion am 08:26, 9 Ebrill 2021

2021-04-09T08:26:38Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:26, 9 Ebrill 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Dyn busnes uchelgeisiol o Lerpwl oedd '''John Heyden''', a sefydlodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] (''Welsh Granite Company'') ym 1844 i gynhyrchu cerrig plamantu (sets) yn yr [[Hen Ffolt]] yn [[Y Gorllwyn]] yn [[Trefor\|Nhrefor]]. Roedd criwiau bach o ddynion lleol eisoes wedi dechrau cynhyrchu sets ar raddfa fechan yno ychydig flynyddoedd cyn i Heyden (a adwaenid yn lleol fel y "Sais Mawr") ddod i fro'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Ar 26 Mawrth 1844 fe wnaeth Heyden sicrhau prydles am 10 mlynedd gan y Lefftenant Cyrnol Thomas Peers-Williams, A.S., sgweier Craig-y-don, Llangoed, Môn, a oedd yn rhoi hawl gyfreithiol iddo gloddio am fwynau yn Y Gorllwyn, a chynyddodd y fenter dan ei oruchwyliaeth. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, ar 13 Ebrill 1846, anfonodd Heyden lythyr at yr [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], [[Glynllifon]], yn gwneud cais am brydles i gloddio am fwyn haearn ar Glogwyn y Morfa ([[Trwyn y Tâl]]) gerllaw'r Gorllwyn. Roedd [[Tyddin y Morfa\|Y Morfa]]'n eiddo i [[Ystad Glynllifon\|stad Glynllifon]] bryd hynny. Ni ddaeth dim o hynny ac nid arhosodd Heyden yn hir yn yr ardal. Gwerthodd y fenter tua 1849-50 ac, yn ôl rhai, agorodd chwarel yng nghyffiniau Caer ond aeth yn fethdalwr yn ddiweddarach. Nid oes unrhyw dystiolaeth i gadarnhau hynny fodd bynnag. Ceir rhagor o fanylion yn yr erthyglau ar Y Gorllwyn/Hen Ffolt a [[Chwarel Craig y Farchas]] yn '''Cof y Cwmwd.''' <ref>>Geraint Jones, Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, 2006), tt.9-11.</ref>		Dyn busnes uchelgeisiol o Lerpwl oedd '''John Heyden''', a sefydlodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] (''Welsh Granite Company'') ym 1844 i gynhyrchu cerrig plamantu (sets) yn yr [[Hen Ffolt]] yn [[Y Gorllwyn]] yn [[Trefor\|Nhrefor]]. Roedd criwiau bach o ddynion lleol eisoes wedi dechrau cynhyrchu sets ar raddfa fechan yno ychydig flynyddoedd cyn i Heyden (a adwaenid yn lleol fel y "Sais Mawr") ddod i fro'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Ar 26 Mawrth 1844 fe wnaeth Heyden sicrhau prydles am 10 mlynedd gan y Lefftenant Cyrnol Thomas Peers-Williams, A.S., sgweier Craig-y-don, Llangoed, Môn, a oedd yn rhoi hawl gyfreithiol iddo gloddio am fwynau yn Y Gorllwyn, a chynyddodd y fenter dan ei oruchwyliaeth. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, ar 13 Ebrill 1846, anfonodd Heyden lythyr at yr [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], [[Glynllifon]], yn gwneud cais am brydles i gloddio am fwyn haearn ar Glogwyn y Morfa ([[Trwyn y Tâl]]) gerllaw'r Gorllwyn. Roedd [[Tyddin y Morfa\|Y Morfa]]'n eiddo i [[Ystad Glynllifon\|stad Glynllifon]] bryd hynny. Ni ddaeth dim o hynny ac nid arhosodd Heyden yn hir yn yr ardal. Gwerthodd y fenter tua 1849-50 ac, yn ôl rhai, agorodd chwarel yng nghyffiniau Caer ond aeth yn fethdalwr yn ddiweddarach. Nid oes unrhyw dystiolaeth i gadarnhau hynny fodd bynnag. Ceir rhagor o fanylion yn yr erthyglau ar Y Gorllwyn/Hen Ffolt a [[Chwarel Craig y Farchas]] yn '''Cof y Cwmwd.''' <ref>Geraint Jones, Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, 2006), tt.9-11.</ref>

	== Cyfeiriadau ==		== Cyfeiriadau ==

	[[Categori:~~Chwarela~~]]		[[Categori:Chwarelydda]]
	[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]		[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]
	[[Categori:Pobl]]		[[Categori:Pobl]]

Irion am 08:26, 9 Ebrill 2021

2021-04-09T08:26:18Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:26, 9 Ebrill 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Dyn busnes uchelgeisiol o Lerpwl oedd '''John Heyden''', a sefydlodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] (''Welsh Granite Company'') ym 1844 i gynhyrchu cerrig plamantu (sets) yn yr [[Hen Ffolt]] yn [[Y Gorllwyn]] yn [[Trefor\|Nhrefor]]. Roedd criwiau bach o ddynion lleol eisoes wedi dechrau cynhyrchu sets ar raddfa fechan yno ychydig flynyddoedd cyn i Heyden (a adwaenid yn lleol fel y "Sais Mawr") ddod i fro'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Ar 26 Mawrth 1844 fe wnaeth Heyden sicrhau prydles am 10 mlynedd gan y Lefftenant Cyrnol Thomas Peers-Williams, A.S., sgweier Craig-y-don, Llangoed, Môn, a oedd yn rhoi hawl gyfreithiol iddo gloddio am fwynau yn Y Gorllwyn, a chynyddodd y fenter dan ei oruchwyliaeth. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, ar 13 Ebrill 1846, anfonodd Heyden lythyr at yr [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], [[Glynllifon]], yn gwneud cais am brydles i gloddio am fwyn haearn ar Glogwyn y Morfa ([[Trwyn y Tâl]]) gerllaw'r Gorllwyn. Roedd [[~~Tyddyn~~ y Morfa\|Y Morfa]]'n eiddo i [[Ystad Glynllifon\|stad Glynllifon]] bryd hynny. Ni ddaeth dim o hynny ac nid arhosodd Heyden yn hir yn yr ardal. Gwerthodd y fenter tua 1849-50 ac, yn ôl rhai, agorodd chwarel yng nghyffiniau Caer ond aeth yn fethdalwr yn ddiweddarach. Nid oes unrhyw dystiolaeth i gadarnhau hynny fodd bynnag. Ceir rhagor o fanylion yn yr erthyglau ar Y Gorllwyn/Hen Ffolt a [[Chwarel Craig y Farchas]] yn '''Cof y Cwmwd.''' <ref>>Geraint Jones, Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, 2006), tt.9-11.</ref>		Dyn busnes uchelgeisiol o Lerpwl oedd '''John Heyden''', a sefydlodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] (''Welsh Granite Company'') ym 1844 i gynhyrchu cerrig plamantu (sets) yn yr [[Hen Ffolt]] yn [[Y Gorllwyn]] yn [[Trefor\|Nhrefor]]. Roedd criwiau bach o ddynion lleol eisoes wedi dechrau cynhyrchu sets ar raddfa fechan yno ychydig flynyddoedd cyn i Heyden (a adwaenid yn lleol fel y "Sais Mawr") ddod i fro'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Ar 26 Mawrth 1844 fe wnaeth Heyden sicrhau prydles am 10 mlynedd gan y Lefftenant Cyrnol Thomas Peers-Williams, A.S., sgweier Craig-y-don, Llangoed, Môn, a oedd yn rhoi hawl gyfreithiol iddo gloddio am fwynau yn Y Gorllwyn, a chynyddodd y fenter dan ei oruchwyliaeth. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, ar 13 Ebrill 1846, anfonodd Heyden lythyr at yr [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], [[Glynllifon]], yn gwneud cais am brydles i gloddio am fwyn haearn ar Glogwyn y Morfa ([[Trwyn y Tâl]]) gerllaw'r Gorllwyn. Roedd [[Tyddin y Morfa\|Y Morfa]]'n eiddo i [[Ystad Glynllifon\|stad Glynllifon]] bryd hynny. Ni ddaeth dim o hynny ac nid arhosodd Heyden yn hir yn yr ardal. Gwerthodd y fenter tua 1849-50 ac, yn ôl rhai, agorodd chwarel yng nghyffiniau Caer ond aeth yn fethdalwr yn ddiweddarach. Nid oes unrhyw dystiolaeth i gadarnhau hynny fodd bynnag. Ceir rhagor o fanylion yn yr erthyglau ar Y Gorllwyn/Hen Ffolt a [[Chwarel Craig y Farchas]] yn '''Cof y Cwmwd.''' <ref>>Geraint Jones, Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, 2006), tt.9-11.</ref>

	== Cyfeiriadau ==		== Cyfeiriadau ==

Irion am 08:25, 9 Ebrill 2021

2021-04-09T08:25:05Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:25, 9 Ebrill 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Dyn busnes uchelgeisiol o Lerpwl oedd '''John Heyden''', a sefydlodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] (''Welsh Granite Company'') ym 1844 i gynhyrchu cerrig plamantu (sets) yn yr [[Hen Ffolt]] yn [[Y Gorllwyn]] yn [[Trefor\|Nhrefor]]. Roedd criwiau bach o ddynion lleol eisoes wedi dechrau cynhyrchu sets ar raddfa fechan yno ychydig flynyddoedd cyn i Heyden (a adwaenid yn lleol fel y "Sais Mawr") ddod i fro'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Ar 26 Mawrth 1844 fe wnaeth Heyden sicrhau prydles am 10 mlynedd gan y Lefftenant Cyrnol Thomas Peers-Williams, A.S., sgweier Craig-y-don, Llangoed, Môn, a oedd yn rhoi hawl gyfreithiol iddo gloddio am fwynau yn Y Gorllwyn, a chynyddodd y fenter dan ei oruchwyliaeth. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, ar 13 Ebrill 1846, anfonodd Heyden lythyr at yr [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], [[Glynllifon]], yn gwneud cais am brydles i gloddio am fwyn haearn ar Glogwyn y Morfa ([[Trwyn y Tâl]]) gerllaw'r Gorllwyn. Roedd [[Y Morfa]]'n eiddo i [[Ystad Glynllifon\|stad Glynllifon]] bryd hynny. Ni ddaeth dim o hynny ac nid arhosodd Heyden yn hir yn yr ardal. Gwerthodd y fenter tua 1849-50 ac, yn ôl rhai, agorodd chwarel yng nghyffiniau Caer ond aeth yn fethdalwr yn ddiweddarach. Nid oes unrhyw dystiolaeth i gadarnhau hynny fodd bynnag. Ceir rhagor o fanylion yn yr erthyglau ar Y Gorllwyn/Hen Ffolt a [[Chwarel Craig y Farchas]] yn '''Cof y Cwmwd.''' <ref>>Geraint Jones, Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, 2006), tt.9-11.</ref>		Dyn busnes uchelgeisiol o Lerpwl oedd '''John Heyden''', a sefydlodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] (''Welsh Granite Company'') ym 1844 i gynhyrchu cerrig plamantu (sets) yn yr [[Hen Ffolt]] yn [[Y Gorllwyn]] yn [[Trefor\|Nhrefor]]. Roedd criwiau bach o ddynion lleol eisoes wedi dechrau cynhyrchu sets ar raddfa fechan yno ychydig flynyddoedd cyn i Heyden (a adwaenid yn lleol fel y "Sais Mawr") ddod i fro'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Ar 26 Mawrth 1844 fe wnaeth Heyden sicrhau prydles am 10 mlynedd gan y Lefftenant Cyrnol Thomas Peers-Williams, A.S., sgweier Craig-y-don, Llangoed, Môn, a oedd yn rhoi hawl gyfreithiol iddo gloddio am fwynau yn Y Gorllwyn, a chynyddodd y fenter dan ei oruchwyliaeth. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, ar 13 Ebrill 1846, anfonodd Heyden lythyr at yr [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], [[Glynllifon]], yn gwneud cais am brydles i gloddio am fwyn haearn ar Glogwyn y Morfa ([[Trwyn y Tâl]]) gerllaw'r Gorllwyn. Roedd [[Tyddyn y Morfa\|Y Morfa]]'n eiddo i [[Ystad Glynllifon\|stad Glynllifon]] bryd hynny. Ni ddaeth dim o hynny ac nid arhosodd Heyden yn hir yn yr ardal. Gwerthodd y fenter tua 1849-50 ac, yn ôl rhai, agorodd chwarel yng nghyffiniau Caer ond aeth yn fethdalwr yn ddiweddarach. Nid oes unrhyw dystiolaeth i gadarnhau hynny fodd bynnag. Ceir rhagor o fanylion yn yr erthyglau ar Y Gorllwyn/Hen Ffolt a [[Chwarel Craig y Farchas]] yn '''Cof y Cwmwd.''' <ref>>Geraint Jones, Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, 2006), tt.9-11.</ref>

	== Cyfeiriadau ==		== Cyfeiriadau ==

Irion am 08:24, 9 Ebrill 2021

2021-04-09T08:24:37Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:24, 9 Ebrill 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Dyn busnes uchelgeisiol o Lerpwl oedd John Heyden, a sefydlodd y Cwmni Ithfaen Cymreig (''Welsh Granite Company'') ym 1844 i gynhyrchu cerrig plamantu (sets) yn yr Hen Ffolt yn Y Gorllwyn yn Nhrefor. Roedd criwiau bach o ddynion lleol eisoes wedi dechrau cynhyrchu sets ar raddfa fechan yno ychydig flynyddoedd cyn i Heyden (a adwaenid yn lleol fel y "Sais Mawr") ddod i fro'r Eifl. Ar 26 Mawrth 1844 fe wnaeth Heyden sicrhau prydles am 10 mlynedd gan y Lefftenant Cyrnol Thomas Peers-Williams, A.S., sgweier Craig-y-don, Llangoed, Môn, a oedd yn rhoi hawl gyfreithiol iddo gloddio am fwynau yn Y Gorllwyn, a chynyddodd y fenter dan ei oruchwyliaeth. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, ar 13 Ebrill 1846, anfonodd Heyden lythyr at yr Arglwydd Newborough, Glynllifon, yn gwneud cais am brydles i gloddio am fwyn haearn ar Glogwyn y Morfa (Trwyn y Tâl) gerllaw'r Gorllwyn. Roedd Y Morfa'n eiddo i stad Glynllifon bryd hynny. Ni ddaeth dim o hynny ac nid arhosodd Heyden yn hir yn yr ardal. Gwerthodd y fenter tua 1849-50 ac, yn ôl rhai, agorodd chwarel yng nghyffiniau Caer ond aeth yn fethdalwr yn ddiweddarach. Nid oes unrhyw dystiolaeth i gadarnhau hynny fodd bynnag. Ceir rhagor o fanylion yn yr erthyglau ar Y Gorllwyn/Hen Ffolt a Chwarel Craig y Farchas yn Cof y Cwmwd. <~~sup~~>~~[1]~~</~~sup~~>		Dyn busnes uchelgeisiol o Lerpwl oedd '''John Heyden''', a sefydlodd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] (''Welsh Granite Company'') ym 1844 i gynhyrchu cerrig plamantu (sets) yn yr [[Hen Ffolt]] yn [[Y Gorllwyn]] yn [[Trefor\|Nhrefor]]. Roedd criwiau bach o ddynion lleol eisoes wedi dechrau cynhyrchu sets ar raddfa fechan yno ychydig flynyddoedd cyn i Heyden (a adwaenid yn lleol fel y "Sais Mawr") ddod i fro'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Ar 26 Mawrth 1844 fe wnaeth Heyden sicrhau prydles am 10 mlynedd gan y Lefftenant Cyrnol Thomas Peers-Williams, A.S., sgweier Craig-y-don, Llangoed, Môn, a oedd yn rhoi hawl gyfreithiol iddo gloddio am fwynau yn Y Gorllwyn, a chynyddodd y fenter dan ei oruchwyliaeth. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, ar 13 Ebrill 1846, anfonodd Heyden lythyr at yr [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], [[Glynllifon]], yn gwneud cais am brydles i gloddio am fwyn haearn ar Glogwyn y Morfa ([[Trwyn y Tâl]]) gerllaw'r Gorllwyn. Roedd [[Y Morfa]]'n eiddo i [[Ystad Glynllifon\|stad Glynllifon]] bryd hynny. Ni ddaeth dim o hynny ac nid arhosodd Heyden yn hir yn yr ardal. Gwerthodd y fenter tua 1849-50 ac, yn ôl rhai, agorodd chwarel yng nghyffiniau Caer ond aeth yn fethdalwr yn ddiweddarach. Nid oes unrhyw dystiolaeth i gadarnhau hynny fodd bynnag. Ceir rhagor o fanylion yn yr erthyglau ar Y Gorllwyn/Hen Ffolt a [[Chwarel Craig y Farchas]] yn '''Cof y Cwmwd.''' <ref>>Geraint Jones, Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, 2006), tt.9-11.</ref>

	== Cyfeiriadau ==		== Cyfeiriadau ==

	~~1. Geraint Jones, Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, 2006), tt.9-11.~~		[[Categori:Chwarela]]
			[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]
			[[Categori:Pobl]]

Cyfaill Eben: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Dyn busnes uchelgeisiol o Lerpwl oedd John Heyden, a sefydlodd y Cwmni Ithfaen Cymreig (''Welsh Granite Company'') ym 1844 i gynhyrchu cerrig plamantu (se...'

2021-04-08T15:39:29Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Dyn busnes uchelgeisiol o Lerpwl oedd John Heyden, a sefydlodd y Cwmni Ithfaen Cymreig (''Welsh Granite Company'') ym 1844 i gynhyrchu cerrig plamantu (se...'

Tudalen newydd

Dyn busnes uchelgeisiol o Lerpwl oedd John Heyden, a sefydlodd y Cwmni Ithfaen Cymreig (''Welsh Granite Company'') ym 1844 i gynhyrchu cerrig plamantu (sets) yn yr Hen Ffolt yn Y Gorllwyn yn Nhrefor. Roedd criwiau bach o ddynion lleol eisoes wedi dechrau cynhyrchu sets ar raddfa fechan yno ychydig flynyddoedd cyn i Heyden (a adwaenid yn lleol fel y "Sais Mawr") ddod i fro'r Eifl. Ar 26 Mawrth 1844 fe wnaeth Heyden sicrhau prydles am 10 mlynedd gan y Lefftenant Cyrnol Thomas Peers-Williams, A.S., sgweier Craig-y-don, Llangoed, Môn, a oedd yn rhoi hawl gyfreithiol iddo gloddio am fwynau yn Y Gorllwyn, a chynyddodd y fenter dan ei oruchwyliaeth. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, ar 13 Ebrill 1846, anfonodd Heyden lythyr at yr Arglwydd Newborough, Glynllifon, yn gwneud cais am brydles i gloddio am fwyn haearn ar Glogwyn y Morfa (Trwyn y Tâl) gerllaw'r Gorllwyn. Roedd Y Morfa'n eiddo i stad Glynllifon bryd hynny. Ni ddaeth dim o hynny ac nid arhosodd Heyden yn hir yn yr ardal. Gwerthodd y fenter tua 1849-50 ac, yn ôl rhai, agorodd chwarel yng nghyffiniau Caer ond aeth yn fethdalwr yn ddiweddarach. Nid oes unrhyw dystiolaeth i gadarnhau hynny fodd bynnag. Ceir rhagor o fanylion yn yr erthyglau ar Y Gorllwyn/Hen Ffolt a Chwarel Craig y Farchas yn Cof y Cwmwd. <sup>[1]</sup>

== Cyfeiriadau ==

1. Geraint Jones, Dafydd Williams, ''Trefor'', (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, 2006), tt.9-11.