Henry Williams - Hanes golygu

https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?action=history&feed=atom&title=Henry_Williams Henry Williams - Hanes golygu 2026-05-06T12:02:38Z Hanes diwygio'r dudalen hon ar y wici MediaWiki 1.43.1 https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Henry_Williams&diff=16777&oldid=prev Irion am 18:11, 1 Rhagfyr 2025 2025-12-01T18:11:40Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="cy"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Fersiwn hŷn</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Fersiwn yn ôl 19:11, 1 Rhagfyr 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">Llinell 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Llinell 1:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Apothecari oedd '''Henry Williams''' (bu farw ym 1691). Credir mai yn Erw-wen yr oedd yn byw, gan fod ei weddw Ellin yn byw yno ym 1695 pan werthodd Ynys Hwfa i berchennog Llwyn Impia.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2122-3</ref> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Apothecari oedd '''Henry Williams''' (bu farw ym 1691). Credir mai yn Erw-wen yr oedd yn byw, gan fod ei weddw Ellin yn byw yno ym 1695 pan werthodd Ynys Hwfa i berchennog Llwyn Impia.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2122-3<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref> Mae'n bosibl fod Ellin yn ferch i John Ellis o Dan-y-bryn, [[Llanllyfni]] a'i bod hi wedi etifeddu Erw-wen oddi wrth ei modryb, Mary Wynn</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">o Erw-wen. Mae'n sicr, beth bynnag, mai enw nain Ellin ar ochr ei mam oedd Catherine Ellis alias Evans.<ref>Gweler J.E. Griffith, ''Pedigrees of Caernarvonshire and Anglesey Families'', (Horncastle, 1914), t.230</ins></ref></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Roedd yn ymarfer yr alwedigaeth o apothecari yng [[Clynnog Fawr|Nghlynnog]] mor gynnar â Chwefror 1677, gan fod ewyllys [[Abraham Williams]], y porthmon o [[Llyn-y-gele|Lyn-y-gele]], yn nodi fod ar "Henry Williams, Apothecary" y swm o £2 iddo.<ref>Prif Gofrestr Profiant, Cofrestrau Llys Braint Caergaint, ''Reeve 80''</ref> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Roedd <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Henry </ins>yn ymarfer yr alwedigaeth o apothecari yng [[Clynnog Fawr|Nghlynnog]] mor gynnar â Chwefror 1677, gan fod ewyllys [[Abraham Williams]], y porthmon o [[Llyn-y-gele|Lyn-y-gele]], yn nodi fod ar "Henry Williams, Apothecary" y swm o £2 iddo.<ref>Prif Gofrestr Profiant, Cofrestrau Llys Braint Caergaint, ''Reeve 80''</ref> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yn ''Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon'', Cyfrol 77, 2016-2017, ceir erthygl gan T.G. Davies, Caerdydd, ar "Y Berthynas Rhwng Meddygaeth a Chyfraith Gwlad: Rhai Enghreifftiau o Sir Gaernarfon".<ref>T.G. Davies, "Y Berthynas Rhwng Meddygaeth a Chyfraith Gwlad: Rhai Enghreifftiau o Sir Gaernarfon", yn ''Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon'', Cyfrol 77, 2016-2017, tt.21-39.</ref> Yn yr erthygl honno mae'r awdur yn cyfeirio at Henry Williams, a oedd yn gweithredu fel apothecari yng [[Clynnog Fawr|Nghlynnog]] yn ail hanner yr ail ganrif ar bymtheg. Yn yr erthygl eglura'r awdur mai'r llawfeddygon a'r apothecariaid oedd meddygon teulu'r oes honno i bob pwrpas. Am flynyddoedd maith yr un oedd yr apothecariaid a siopwyr groser mewn gwirionedd, ond ymwahanodd yr apothecariaid oddi wrth y groseriaid ym 1617 gan ffurfio Cymdeithas yr Apothecariaid. Yn wreiddiol, paratoi cyffuriau i'w gwerthu i drin clefydau oedd eu gwaith, ond yn raddol dechreuodd rhai ohonynt drin cleifion yn ogystal er nad oeddent wedi cael unrhyw hyfforddiant priodol i wneud hynny. Un yn dilyn yr oruchwyliaeth yma oedd Henry Williams ac wrth ymchwilio ar gyfer ei ysgrif daeth T.G. Davies ar draws ei ewyllys ymysg y casgliad enfawr o ewyllysiau a gedwir yn y Llyfrgell Genedlaethol. Y dyddiad arni oedd 1690<ref>Dan yr hen system o ddyddio, lle dechreuai rhif y flwyddyn ar 25 Mawrth ac nid ar 1 Ionawr, mae dyddiad 23 Mawrth 1690 sydd ar y rhestr eiddo, ond mewn gwirionedd 1691 yw'r flwyddyn yn ôl dull cyfrif heddiw.</ref> a gadawodd yr apothecari'r swm o £62 9s 10c, sy'n cyfateb yn fras i tua £10,000 heddiw <ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 I.</ref>. Ond yn ogystal â'r arian, gadawodd gasgliad pwysig o lyfrau meddygol ar ei ôl a arweiniodd T.G. Davies i gredu ei fod yn cynnig gwasanaeth meddygol cynhwysfawr a'i bod yn amheus a fyddai gan unrhyw feddyg Cymreig o'r cyfnod well casgliad o lyfrau meddygol nag ef. Ymysg y rhain roedd:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yn ''Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon'', Cyfrol 77, 2016-2017, ceir erthygl gan T.G. Davies, Caerdydd, ar "Y Berthynas Rhwng Meddygaeth a Chyfraith Gwlad: Rhai Enghreifftiau o Sir Gaernarfon".<ref>T.G. Davies, "Y Berthynas Rhwng Meddygaeth a Chyfraith Gwlad: Rhai Enghreifftiau o Sir Gaernarfon", yn ''Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon'', Cyfrol 77, 2016-2017, tt.21-39.</ref> Yn yr erthygl honno mae'r awdur yn cyfeirio at Henry Williams, a oedd yn gweithredu fel apothecari yng [[Clynnog Fawr|Nghlynnog]] yn ail hanner yr ail ganrif ar bymtheg. Yn yr erthygl eglura'r awdur mai'r llawfeddygon a'r apothecariaid oedd meddygon teulu'r oes honno i bob pwrpas. Am flynyddoedd maith yr un oedd yr apothecariaid a siopwyr groser mewn gwirionedd, ond ymwahanodd yr apothecariaid oddi wrth y groseriaid ym 1617 gan ffurfio Cymdeithas yr Apothecariaid. Yn wreiddiol, paratoi cyffuriau i'w gwerthu i drin clefydau oedd eu gwaith, ond yn raddol dechreuodd rhai ohonynt drin cleifion yn ogystal er nad oeddent wedi cael unrhyw hyfforddiant priodol i wneud hynny. Un yn dilyn yr oruchwyliaeth yma oedd Henry Williams ac wrth ymchwilio ar gyfer ei ysgrif daeth T.G. Davies ar draws ei ewyllys ymysg y casgliad enfawr o ewyllysiau a gedwir yn y Llyfrgell Genedlaethol. Y dyddiad arni oedd 1690<ref>Dan yr hen system o ddyddio, lle dechreuai rhif y flwyddyn ar 25 Mawrth ac nid ar 1 Ionawr, mae dyddiad 23 Mawrth 1690 sydd ar y rhestr eiddo, ond mewn gwirionedd 1691 yw'r flwyddyn yn ôl dull cyfrif heddiw.</ref> a gadawodd yr apothecari'r swm o £62 9s 10c, sy'n cyfateb yn fras i tua £10,000 heddiw <ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 I.</ref>. Ond yn ogystal â'r arian, gadawodd gasgliad pwysig o lyfrau meddygol ar ei ôl a arweiniodd T.G. Davies i gredu ei fod yn cynnig gwasanaeth meddygol cynhwysfawr a'i bod yn amheus a fyddai gan unrhyw feddyg Cymreig o'r cyfnod well casgliad o lyfrau meddygol nag ef. Ymysg y rhain roedd:</div></td></tr> </table>

Irion https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Henry_Williams&diff=16774&oldid=prev Irion am 09:50, 27 Tachwedd 2025 2025-11-27T09:50:08Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="cy"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Fersiwn hŷn</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Fersiwn yn ôl 10:50, 27 Tachwedd 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l17">Llinell 17:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Llinell 17:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Mae Alun Withey, yr awdurdod ar apothecariaid yng Nghymru yn y cyfnod modern cynnar yn awgrymu fod gan Henry Williams siop,<ref>Alun Withey, ''"Persons That Live Remote from London": Apothecaries and the Medical Marketplace in Seventeenth-and Eighteenth-Century Wales'', Bulletin of the History of Medicine, Haf 2011, tt.222-247</ref> ond ni cheir sôn am siopau eraill yng nghefn gwlad Sir Gaernarfon mewn ffynonellau eraill, megis ewyllysiau'r cyfnod. Rhaid, felly, amau bod gan Henry fwy nag ystafell paratoi moddion ac ati - os hynny, hyd yn oed. Arfer y cyfnod oedd cyflawni nifer o weithgareddau yn yr un ystafell; byddai'r cysyniad o swyddfa neu fan gwaith penodol ar gyfer gwaith "glân" yn ddiarth iawn bryd hynny, a mwy felly y cysyniad o fferyllfa ar wahân i gegin neu rywle o'r fath. Mae Alun Withey, fodd bynnag, yn hollol gywir wrth sôn bod Henry Williams yn eithriad neilltuol fel apothocari gan nad oedd o'n gweithio mewn tref neu bentref, a'i fod yn ddyn hynod o ddysgedig, a barnu oddi wrth ei lyfrgell.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Mae Alun Withey, yr awdurdod ar apothecariaid yng Nghymru yn y cyfnod modern cynnar yn awgrymu fod gan Henry Williams siop,<ref>Alun Withey, ''"Persons That Live Remote from London": Apothecaries and the Medical Marketplace in Seventeenth-and Eighteenth-Century Wales'', Bulletin of the History of Medicine, Haf 2011, tt.222-247</ref> ond ni cheir sôn am siopau eraill yng nghefn gwlad Sir Gaernarfon mewn ffynonellau eraill, megis ewyllysiau'r cyfnod. Rhaid, felly, amau bod gan Henry fwy nag ystafell paratoi moddion ac ati - os hynny, hyd yn oed. Arfer y cyfnod oedd cyflawni nifer o weithgareddau yn yr un ystafell; byddai'r cysyniad o swyddfa neu fan gwaith penodol ar gyfer gwaith "glân" yn ddiarth iawn bryd hynny, a mwy felly y cysyniad o fferyllfa ar wahân i gegin neu rywle o'r fath. Mae Alun Withey, fodd bynnag, yn hollol gywir wrth sôn bod Henry Williams yn eithriad neilltuol fel apothocari gan nad oedd o'n gweithio mewn tref neu bentref, a'i fod yn ddyn hynod o ddysgedig, a barnu oddi wrth ei lyfrgell.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bu i'w wraig, Ellin Williams, ei oroesi. Gwelir ei llofnod ar amodrwymiad (neu "admon") yn gysylltiedig â marwolaeth ei gŵr.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 B. </ref> Mae ei llofnod i'w weld ar ddogfennau eraill hefyd ac mae'n amlwg o rwyddineb ei llawysgrifen ei bod yn ddynes a gafodd addysg sylweddol.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, PYAA/2124-5</ref> Cafodd Henry ac Ellin o leiaf un plentyn, Mary, a wnaeth gadarnhau gwerthiant Ynys Hwfa i Griffith David, Llwyn Impia, ym 1703. Y pryd hynny, nid oedd Mary wedi priodi, ond dichon mai pwrpas y weithred oedd sicrhau i Griffith David na fyddai unrhyw ŵr a fyddai gan Mary yn y dyfodol yn medru hawlio'r eiddo dan sylw.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2124-5</ref> Mae'n bur debyg y bu i Ellin a'i merch symud o Erw-wen rywbryd ar ôl 1695, gan fynd i fyw i Hendre Gwehelyth neu Dan-y-bryn ar draws y caeau o'u hen gartref, ond ym mhlwyf [[Llanllyfni]]. Ceir cofnod mewn dogfennau profiant fod dynes o'r un enw, gyda merch o'r enw Mary wedi marw yn Nhan-y-bryn tua 1707, gan adael stoc a dodrefn gwerth £18.10.0c; Owen Lloyd, gŵr Mary Williams, merch yr Ellin honno, oedd gweinyddwr ei hystad.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1707/44</ref> Symudodd Owen Lloyd i Dan-y-bryn, lle bu iddo fwynhau safon byw goludog, a barnu oddi wrth ei ewyllys a rhestr o'i eiddo, cyn marw <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ym1734</del>.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1734/64</ref> Bu farw Mary yn hen ddynes <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sym </del>1762.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1762/149</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bu i'w wraig, Ellin Williams, ei oroesi. Gwelir ei llofnod ar amodrwymiad (neu "admon") yn gysylltiedig â marwolaeth ei gŵr.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 B. </ref> Mae ei llofnod i'w weld ar ddogfennau eraill hefyd ac mae'n amlwg o rwyddineb ei llawysgrifen ei bod yn ddynes a gafodd addysg sylweddol.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, PYAA/2124-5</ref> Cafodd Henry ac Ellin o leiaf un plentyn, Mary, a wnaeth gadarnhau gwerthiant Ynys Hwfa i Griffith David, Llwyn Impia, ym 1703. Y pryd hynny, nid oedd Mary wedi priodi, ond dichon mai pwrpas y weithred oedd sicrhau i Griffith David na fyddai unrhyw ŵr a fyddai gan Mary yn y dyfodol yn medru hawlio'r eiddo dan sylw.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2124-5</ref> Mae'n bur debyg y bu i Ellin a'i merch symud o Erw-wen rywbryd ar ôl 1695, gan fynd i fyw i Hendre Gwehelyth neu Dan-y-bryn ar draws y caeau o'u hen gartref, ond ym mhlwyf [[Llanllyfni]]. Ceir cofnod mewn dogfennau profiant fod dynes o'r un enw, gyda merch o'r enw Mary wedi marw yn Nhan-y-bryn tua 1707, gan adael stoc a dodrefn gwerth £18.10.0c; Owen Lloyd, gŵr Mary Williams, merch yr Ellin honno, oedd gweinyddwr ei hystad.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1707/44</ref> Symudodd Owen Lloyd i Dan-y-bryn, lle bu iddo fwynhau safon byw goludog, a barnu oddi wrth ei ewyllys a rhestr o'i eiddo, cyn marw <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ym 1734</ins>.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1734/64</ref> Bu farw Mary yn hen ddynes <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ym </ins>1762.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1762/149</ref></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table>

Irion https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Henry_Williams&diff=16773&oldid=prev Irion am 17:24, 25 Tachwedd 2025 2025-11-25T17:24:24Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="cy"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Fersiwn hŷn</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Fersiwn yn ôl 18:24, 25 Tachwedd 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l17">Llinell 17:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Llinell 17:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Mae Alun Withey, yr awdurdod ar apothecariaid yng Nghymru yn y cyfnod modern cynnar yn awgrymu fod gan Henry Williams siop,<ref>Alun Withey, ''"Persons That Live Remote from London": Apothecaries and the Medical Marketplace in Seventeenth-and Eighteenth-Century Wales'', Bulletin of the History of Medicine, Haf 2011, tt.222-247</ref> ond ni cheir sôn am siopau eraill yng nghefn gwlad Sir Gaernarfon mewn ffynonellau eraill, megis ewyllysiau'r cyfnod. Rhaid, felly, amau bod gan Henry fwy nag ystafell paratoi moddion ac ati - os hynny, hyd yn oed. Arfer y cyfnod oedd cyflawni nifer o weithgareddau yn yr un ystafell; byddai'r cysyniad o swyddfa neu fan gwaith penodol ar gyfer gwaith "glân" yn ddiarth iawn bryd hynny, a mwy felly y cysyniad o fferyllfa ar wahân i gegin neu rywle o'r fath. Mae Alun Withey, fodd bynnag, yn hollol gywir wrth sôn bod Henry Williams yn eithriad neilltuol fel apothocari gan nad oedd o'n gweithio mewn tref neu bentref, a'i fod yn ddyn hynod o ddysgedig, a barnu oddi wrth ei lyfrgell.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Mae Alun Withey, yr awdurdod ar apothecariaid yng Nghymru yn y cyfnod modern cynnar yn awgrymu fod gan Henry Williams siop,<ref>Alun Withey, ''"Persons That Live Remote from London": Apothecaries and the Medical Marketplace in Seventeenth-and Eighteenth-Century Wales'', Bulletin of the History of Medicine, Haf 2011, tt.222-247</ref> ond ni cheir sôn am siopau eraill yng nghefn gwlad Sir Gaernarfon mewn ffynonellau eraill, megis ewyllysiau'r cyfnod. Rhaid, felly, amau bod gan Henry fwy nag ystafell paratoi moddion ac ati - os hynny, hyd yn oed. Arfer y cyfnod oedd cyflawni nifer o weithgareddau yn yr un ystafell; byddai'r cysyniad o swyddfa neu fan gwaith penodol ar gyfer gwaith "glân" yn ddiarth iawn bryd hynny, a mwy felly y cysyniad o fferyllfa ar wahân i gegin neu rywle o'r fath. Mae Alun Withey, fodd bynnag, yn hollol gywir wrth sôn bod Henry Williams yn eithriad neilltuol fel apothocari gan nad oedd o'n gweithio mewn tref neu bentref, a'i fod yn ddyn hynod o ddysgedig, a barnu oddi wrth ei lyfrgell.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bu i'w wraig, Ellin Williams, ei oroesi. Gwelir ei llofnod ar amodrwymiad (neu "admon") yn gysylltiedig â marwolaeth ei gŵr.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 B. </ref> Mae ei llofnod i'w weld ar ddogfennau eraill hefyd ac mae'n amlwg o rwyddineb ei llawysgrifen ei bod yn ddynes a gafodd addysg sylweddol.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, PYAA/2124-5</ref> Cafodd Henry ac Ellin o leiaf un plentyn, Mary, a wnaeth gadarnhau gwerthiant Ynys Hwfa i Griffith David, Llwyn Impia, ym 1703. Y pryd hynny, nid oedd Mary wedi priodi, ond dichon mai pwrpas y weithred oedd sicrhau i Griffith David na fyddai unrhyw ŵr a fyddai gan Mary yn y dyfodol yn medru hawlio'r eiddo dan sylw.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2124-5</ref> Mae'n bur debyg y bu i Ellin a'i merch symud o Erw-wen rywbryd ar ôl 1695, gan fynd i fyw i Hendre Gwehelyth neu Dan-y-bryn ar draws y caeau o'u hen gartref, ond ym mhlwyf [[Llanllyfni]]. Ceir cofnod mewn dogfennau profiant fod dynes o'r un enw, gyda merch o'r enw Mary wedi marw yn Nhan-y-bryn tua 1707, gan adael stoc a dodrefn gwerth £18.10.0c; Owen Lloyd, gŵr Mary Williams, merch yr Ellin honno, oedd gweinyddwr ei hystad.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1707/44</ref> Symudodd Owen Lloyd i Dan-y-bryn, lle <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">cafodd </del>safon byw goludog, a barnu <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">oddfi </del>wrth ei ewyllys a rhestr o'i eiddo, cyn marw ym1734.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1734/64</ref> Bu farw Mary yn hen ddynes sym 1762.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1762/149</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bu i'w wraig, Ellin Williams, ei oroesi. Gwelir ei llofnod ar amodrwymiad (neu "admon") yn gysylltiedig â marwolaeth ei gŵr.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 B. </ref> Mae ei llofnod i'w weld ar ddogfennau eraill hefyd ac mae'n amlwg o rwyddineb ei llawysgrifen ei bod yn ddynes a gafodd addysg sylweddol.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, PYAA/2124-5</ref> Cafodd Henry ac Ellin o leiaf un plentyn, Mary, a wnaeth gadarnhau gwerthiant Ynys Hwfa i Griffith David, Llwyn Impia, ym 1703. Y pryd hynny, nid oedd Mary wedi priodi, ond dichon mai pwrpas y weithred oedd sicrhau i Griffith David na fyddai unrhyw ŵr a fyddai gan Mary yn y dyfodol yn medru hawlio'r eiddo dan sylw.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2124-5</ref> Mae'n bur debyg y bu i Ellin a'i merch symud o Erw-wen rywbryd ar ôl 1695, gan fynd i fyw i Hendre Gwehelyth neu Dan-y-bryn ar draws y caeau o'u hen gartref, ond ym mhlwyf [[Llanllyfni]]. Ceir cofnod mewn dogfennau profiant fod dynes o'r un enw, gyda merch o'r enw Mary wedi marw yn Nhan-y-bryn tua 1707, gan adael stoc a dodrefn gwerth £18.10.0c; Owen Lloyd, gŵr Mary Williams, merch yr Ellin honno, oedd gweinyddwr ei hystad.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1707/44</ref> Symudodd Owen Lloyd i Dan-y-bryn, lle <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">bu iddo fwynhau </ins>safon byw goludog, a barnu <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">oddi </ins>wrth ei ewyllys a rhestr o'i eiddo, cyn marw ym1734.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1734/64</ref> Bu farw Mary yn hen ddynes sym 1762.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1762/149</ref></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table>

Irion https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Henry_Williams&diff=16772&oldid=prev Irion am 17:23, 25 Tachwedd 2025 2025-11-25T17:23:25Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="cy"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Fersiwn hŷn</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Fersiwn yn ôl 18:23, 25 Tachwedd 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l17">Llinell 17:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Llinell 17:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Mae Alun Withey, yr awdurdod ar apothecariaid yng Nghymru yn y cyfnod modern cynnar yn awgrymu fod gan Henry Williams siop,<ref>Alun Withey, ''"Persons That Live Remote from London": Apothecaries and the Medical Marketplace in Seventeenth-and Eighteenth-Century Wales'', Bulletin of the History of Medicine, Haf 2011, tt.222-247</ref> ond ni cheir sôn am siopau eraill yng nghefn gwlad Sir Gaernarfon mewn ffynonellau eraill, megis ewyllysiau'r cyfnod. Rhaid, felly, amau bod gan Henry fwy nag ystafell paratoi moddion ac ati - os hynny, hyd yn oed. Arfer y cyfnod oedd cyflawni nifer o weithgareddau yn yr un ystafell; byddai'r cysyniad o swyddfa neu fan gwaith penodol ar gyfer gwaith "glân" yn ddiarth iawn bryd hynny, a mwy felly y cysyniad o fferyllfa ar wahân i gegin neu rywle o'r fath. Mae Alun Withey, fodd bynnag, yn hollol gywir wrth sôn bod Henry Williams yn eithriad neilltuol fel apothocari gan nad oedd o'n gweithio mewn tref neu bentref, a'i fod yn ddyn hynod o ddysgedig, a barnu oddi wrth ei lyfrgell.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Mae Alun Withey, yr awdurdod ar apothecariaid yng Nghymru yn y cyfnod modern cynnar yn awgrymu fod gan Henry Williams siop,<ref>Alun Withey, ''"Persons That Live Remote from London": Apothecaries and the Medical Marketplace in Seventeenth-and Eighteenth-Century Wales'', Bulletin of the History of Medicine, Haf 2011, tt.222-247</ref> ond ni cheir sôn am siopau eraill yng nghefn gwlad Sir Gaernarfon mewn ffynonellau eraill, megis ewyllysiau'r cyfnod. Rhaid, felly, amau bod gan Henry fwy nag ystafell paratoi moddion ac ati - os hynny, hyd yn oed. Arfer y cyfnod oedd cyflawni nifer o weithgareddau yn yr un ystafell; byddai'r cysyniad o swyddfa neu fan gwaith penodol ar gyfer gwaith "glân" yn ddiarth iawn bryd hynny, a mwy felly y cysyniad o fferyllfa ar wahân i gegin neu rywle o'r fath. Mae Alun Withey, fodd bynnag, yn hollol gywir wrth sôn bod Henry Williams yn eithriad neilltuol fel apothocari gan nad oedd o'n gweithio mewn tref neu bentref, a'i fod yn ddyn hynod o ddysgedig, a barnu oddi wrth ei lyfrgell.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bu i'w wraig, Ellin Williams, ei oroesi. Gwelir ei llofnod ar amodrwymiad (neu "admon") yn gysylltiedig â marwolaeth ei gŵr.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 B. </ref> Mae ei llofnod i'w weld ar ddogfennau eraill hefyd ac mae'n amlwg o rwyddineb ei llawysgrifen ei bod yn ddynes a gafodd addysg sylweddol.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, PYAA/2124-5</ref> Cafodd Henry ac Ellin o leiaf un plentyn, Mary, a wnaeth gadarnhau gwerthiant Ynys Hwfa i Griffith David, Llwyn Impia, ym 1703. Y pryd hynny, nid oedd Mary wedi priodi, ond dichon mai pwrpas y weithred oedd sicrhau i Griffith David na fyddai unrhyw ŵr a fyddai gan Mary yn y dyfodol yn medru hawlio'r eiddo dan sylw.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2124-5</ref> Mae'n bur debyg y bu i Ellin a'i merch symud o Erw-wen rywbryd ar ôl 1695, gan fynd i fyw i Hendre Gwehelyth neu Dan-y-bryn ar draws y caeau o'u hen gartref, ond ym mhlwyf [[Llanllyfni]]. Ceir cofnod mewn dogfennau profiant fod dynes o'r un enw, gyda merch o'r enw Mary wedi marw yn Nhan-y-bryn tua 1707, gan adael stoc a dodrefn gwerth £18.10.0c; Owen Lloyd, gŵr Mary Williams, merch yr Ellin honno, oedd gweinyddwr ei hystad.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1707/44</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bu i'w wraig, Ellin Williams, ei oroesi. Gwelir ei llofnod ar amodrwymiad (neu "admon") yn gysylltiedig â marwolaeth ei gŵr.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 B. </ref> Mae ei llofnod i'w weld ar ddogfennau eraill hefyd ac mae'n amlwg o rwyddineb ei llawysgrifen ei bod yn ddynes a gafodd addysg sylweddol.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, PYAA/2124-5</ref> Cafodd Henry ac Ellin o leiaf un plentyn, Mary, a wnaeth gadarnhau gwerthiant Ynys Hwfa i Griffith David, Llwyn Impia, ym 1703. Y pryd hynny, nid oedd Mary wedi priodi, ond dichon mai pwrpas y weithred oedd sicrhau i Griffith David na fyddai unrhyw ŵr a fyddai gan Mary yn y dyfodol yn medru hawlio'r eiddo dan sylw.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2124-5</ref> Mae'n bur debyg y bu i Ellin a'i merch symud o Erw-wen rywbryd ar ôl 1695, gan fynd i fyw i Hendre Gwehelyth neu Dan-y-bryn ar draws y caeau o'u hen gartref, ond ym mhlwyf [[Llanllyfni]]. Ceir cofnod mewn dogfennau profiant fod dynes o'r un enw, gyda merch o'r enw Mary wedi marw yn Nhan-y-bryn tua 1707, gan adael stoc a dodrefn gwerth £18.10.0c; Owen Lloyd, gŵr Mary Williams, merch yr Ellin honno, oedd gweinyddwr ei hystad.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1707/44<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref> Symudodd Owen Lloyd i Dan-y-bryn, lle cafodd safon byw goludog, a barnu oddfi wrth ei ewyllys a rhestr o'i eiddo, cyn marw ym1734.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1734/64</ref> Bu farw Mary yn hen ddynes sym 1762.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1762/149</ins></ref></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table>

Irion https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Henry_Williams&diff=16771&oldid=prev Irion am 16:47, 25 Tachwedd 2025 2025-11-25T16:47:22Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="cy"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Fersiwn hŷn</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Fersiwn yn ôl 17:47, 25 Tachwedd 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">Llinell 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Llinell 1:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Apothecari oedd '''Henry Williams''' (bu farw ym 1691). Credir mai yn Erw-wen yr oedd yn byw, gan fod ei weddw Ellin yn byw yno ym 1695 pan werthodd Ynys Hwfa i berchennog Llwyn Impia.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2122-3<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref> Cafodd y cwpl o leiaf un plentyn, Mary, a briododd â Griffith David, Llwyn Impia, ym 1703.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2124-5</del></ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Apothecari oedd '''Henry Williams''' (bu farw ym 1691). Credir mai yn Erw-wen yr oedd yn byw, gan fod ei weddw Ellin yn byw yno ym 1695 pan werthodd Ynys Hwfa i berchennog Llwyn Impia.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2122-3</ref> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Roedd yn ymarfer yr alwedigaeth o apothecari yng [[Clynnog Fawr|Nghlynnog]] mor gynnar â Chwefror 1677, gan fod ewyllys [[Abraham Williams]], y porthmon o [[Llyn-y-gele|Lyn-y-gele]], yn nodi fod ar "Henry Williams, Apothecary" y swm o £2 iddo.<ref>Prif Gofrestr Profiant, Cofrestrau Llys Braint Caergaint, ''Reeve 80''</ref> </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Roedd yn ymarfer yr alwedigaeth o apothecari yng [[Clynnog Fawr|Nghlynnog]] mor gynnar â Chwefror 1677, gan fod ewyllys [[Abraham Williams]], y porthmon o [[Llyn-y-gele|Lyn-y-gele]], yn nodi fod ar "Henry Williams, Apothecary" y swm o £2 iddo.<ref>Prif Gofrestr Profiant, Cofrestrau Llys Braint Caergaint, ''Reeve 80''</ref> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l17">Llinell 17:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Llinell 17:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Mae Alun Withey, yr awdurdod ar apothecariaid yng Nghymru yn y cyfnod modern cynnar yn awgrymu fod gan Henry Williams siop,<ref>Alun Withey, ''"Persons That Live Remote from London": Apothecaries and the Medical Marketplace in Seventeenth-and Eighteenth-Century Wales'', Bulletin of the History of Medicine, Haf 2011, tt.222-247</ref> ond ni cheir sôn am siopau eraill yng nghefn gwlad Sir Gaernarfon mewn ffynonellau eraill, megis ewyllysiau'r cyfnod. Rhaid, felly, amau bod gan Henry fwy nag ystafell paratoi moddion ac ati - os hynny, hyd yn oed. Arfer y cyfnod oedd cyflawni nifer o weithgareddau yn yr un ystafell; byddai'r cysyniad o swyddfa neu fan gwaith penodol ar gyfer gwaith "glân" yn ddiarth iawn bryd hynny, a mwy felly y cysyniad o fferyllfa ar wahân i gegin neu rywle o'r fath. Mae Alun Withey, fodd bynnag, yn hollol gywir wrth sôn bod Henry Williams yn eithriad neilltuol fel apothocari gan nad oedd o'n gweithio mewn tref neu bentref, a'i fod yn ddyn hynod o ddysgedig, a barnu oddi wrth ei lyfrgell.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Mae Alun Withey, yr awdurdod ar apothecariaid yng Nghymru yn y cyfnod modern cynnar yn awgrymu fod gan Henry Williams siop,<ref>Alun Withey, ''"Persons That Live Remote from London": Apothecaries and the Medical Marketplace in Seventeenth-and Eighteenth-Century Wales'', Bulletin of the History of Medicine, Haf 2011, tt.222-247</ref> ond ni cheir sôn am siopau eraill yng nghefn gwlad Sir Gaernarfon mewn ffynonellau eraill, megis ewyllysiau'r cyfnod. Rhaid, felly, amau bod gan Henry fwy nag ystafell paratoi moddion ac ati - os hynny, hyd yn oed. Arfer y cyfnod oedd cyflawni nifer o weithgareddau yn yr un ystafell; byddai'r cysyniad o swyddfa neu fan gwaith penodol ar gyfer gwaith "glân" yn ddiarth iawn bryd hynny, a mwy felly y cysyniad o fferyllfa ar wahân i gegin neu rywle o'r fath. Mae Alun Withey, fodd bynnag, yn hollol gywir wrth sôn bod Henry Williams yn eithriad neilltuol fel apothocari gan nad oedd o'n gweithio mewn tref neu bentref, a'i fod yn ddyn hynod o ddysgedig, a barnu oddi wrth ei lyfrgell.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bu i'w wraig, Ellin Williams, ei oroesi. Gwelir ei llofnod ar amodrwymiad (neu "admon") yn gysylltiedig â marwolaeth ei gŵr.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 B. </ref> Mae ei llofnod i'w weld ar ddogfennau eraill hefyd ac mae'n amlwg o rwyddineb ei llawysgrifen ei bod yn ddynes a gafodd addysg sylweddol.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, PYAA/2124-5</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bu i'w wraig, Ellin Williams, ei oroesi. Gwelir ei llofnod ar amodrwymiad (neu "admon") yn gysylltiedig â marwolaeth ei gŵr.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 B. </ref> Mae ei llofnod i'w weld ar ddogfennau eraill hefyd ac mae'n amlwg o rwyddineb ei llawysgrifen ei bod yn ddynes a gafodd addysg sylweddol.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, PYAA/2124-5<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref> Cafodd Henry ac Ellin o leiaf un plentyn, Mary, a wnaeth gadarnhau gwerthiant Ynys Hwfa i Griffith David, Llwyn Impia, ym 1703. Y pryd hynny, nid oedd Mary wedi priodi, ond dichon mai pwrpas y weithred oedd sicrhau i Griffith David na fyddai unrhyw ŵr a fyddai gan Mary yn y dyfodol yn medru hawlio'r eiddo dan sylw.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2124-5</ref> Mae'n bur debyg y bu i Ellin a'i merch symud o Erw-wen rywbryd ar ôl 1695, gan fynd i fyw i Hendre Gwehelyth neu Dan-y-bryn ar draws y caeau o'u hen gartref, ond ym mhlwyf [[Llanllyfni]]. Ceir cofnod mewn dogfennau profiant fod dynes o'r un enw, gyda merch o'r enw Mary wedi marw yn Nhan-y-bryn tua 1707, gan adael stoc a dodrefn gwerth £18.10.0c; Owen Lloyd, gŵr Mary Williams, merch yr Ellin honno, oedd gweinyddwr ei hystad.<ref>LlGC Cofnodion Profiant B/1707/44</ins></ref></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table>

Irion https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Henry_Williams&diff=16769&oldid=prev Cyfaill Eben am 10:43, 25 Tachwedd 2025 2025-11-25T10:43:10Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="cy"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Fersiwn hŷn</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Fersiwn yn ôl 11:43, 25 Tachwedd 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l15">Llinell 15:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Llinell 15:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yn y llyfrau hyn ceir ymdriniaeth drylwyr â rhai o brif faterion meddygol yr oes gan rai o arbenigwyr amlycaf y cyfnod. Dywed T.G. Davies mai'r llyfr mwyaf annisgwyl yn eu plith oedd ''The Optick Glasse of Humours ...'' sy'n trafod rhai agweddau ar natur personoliaeth dyn. Sut tybed y llwyddodd Henry Williams i gael gafael ar y fath gasgliad yn [[Uwchgwyrfai]] wledig yr ail ganrif ar bymtheg a thybed i ble'r aeth y llyfrau wedyn? Tybed a oes rhai o ddarllenwyr Cof y Cwmwd yn gwybod mwy am yr apothecari cynnar hwn o Glynnog neu am rai tebyg iddo a oedd yn gweithredu fel meddygon cefn gwlad yn y cwmwd bryd hynny neu'n ddiweddarach.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yn y llyfrau hyn ceir ymdriniaeth drylwyr â rhai o brif faterion meddygol yr oes gan rai o arbenigwyr amlycaf y cyfnod. Dywed T.G. Davies mai'r llyfr mwyaf annisgwyl yn eu plith oedd ''The Optick Glasse of Humours ...'' sy'n trafod rhai agweddau ar natur personoliaeth dyn. Sut tybed y llwyddodd Henry Williams i gael gafael ar y fath gasgliad yn [[Uwchgwyrfai]] wledig yr ail ganrif ar bymtheg a thybed i ble'r aeth y llyfrau wedyn? Tybed a oes rhai o ddarllenwyr Cof y Cwmwd yn gwybod mwy am yr apothecari cynnar hwn o Glynnog neu am rai tebyg iddo a oedd yn gweithredu fel meddygon cefn gwlad yn y cwmwd bryd hynny neu'n ddiweddarach.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Mae Alun Withey, yr awdurdod ar apothecariaid yng Nghymru yn y cyfnod modern cynnar yn awgrymu fod gan Henry Williams siop,<ref>Alun Withey, ''"Persons That Live Remote from London": Apothecaries and the Medical Marketplace in Seventeenth-and Eighteenth-Century Wales'', Bulletin of the History of Medicine, Haf 2011, tt.222-247</ref> ond ni cheir sôn am <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">siopydd </del>eraill yng nghefn gwlad Sir Gaernarfon mewn ffynonellau eraill megis ewyllysiau'r cyfnod. Rhaid, felly, amau bod gan Henry fwy nag ystafell paratoi moddion ac ati - os hynny, hyd yn oed. Arfer y cyfnod oedd <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">cymysgu gweithgareddau </del>yn yr un ystafell; byddai'r cysyniad o swyddfa neu fan gwaith penodol ar gyfer gwaith "glân" yn ddiarth iawn <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">y pryd </del>hynny, a mwy felly y cysyniad o fferyllfa ar wahân i gegin neu rywle o'r fath. Mae Alun Withey fodd bynnag yn hollol gywir wrth sôn bod Henry Williams yn eithriad neilltuol fel apothocari gan nad oedd o'n gweithio mewn tref neu bentref, a'i fod yn ddyn hynod o ddysgedig, a barnu oddi wrth ei lyfrgell.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Mae Alun Withey, yr awdurdod ar apothecariaid yng Nghymru yn y cyfnod modern cynnar yn awgrymu fod gan Henry Williams siop,<ref>Alun Withey, ''"Persons That Live Remote from London": Apothecaries and the Medical Marketplace in Seventeenth-and Eighteenth-Century Wales'', Bulletin of the History of Medicine, Haf 2011, tt.222-247</ref> ond ni cheir sôn am <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">siopau </ins>eraill yng nghefn gwlad Sir Gaernarfon mewn ffynonellau eraill<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, </ins>megis ewyllysiau'r cyfnod. Rhaid, felly, amau bod gan Henry fwy nag ystafell paratoi moddion ac ati - os hynny, hyd yn oed. Arfer y cyfnod oedd <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">cyflawni nifer o weithgareddau </ins>yn yr un ystafell; byddai'r cysyniad o swyddfa neu fan gwaith penodol ar gyfer gwaith "glân" yn ddiarth iawn <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> bryd </ins>hynny, a mwy felly y cysyniad o fferyllfa ar wahân i gegin neu rywle o'r fath. Mae Alun Withey<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, </ins>fodd bynnag<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, </ins>yn hollol gywir wrth sôn bod Henry Williams yn eithriad neilltuol fel apothocari gan nad oedd o'n gweithio mewn tref neu bentref, a'i fod yn ddyn hynod o ddysgedig, a barnu oddi wrth ei lyfrgell.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bu i'w wraig, Ellin Williams, ei oroesi. Gwelir ei llofnod ar amodrwymiad (neu "admon") yn gysylltiedig â marwolaeth ei gŵr.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 B. </ref> Mae ei llofnod i'w weld ar ddogfennau eraill hefyd ac mae'n amlwg o rwyddineb ei llawysgrifen ei bod yn ddynes a gafodd addysg sylweddol.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, PYAA/2124-5</ref></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bu i'w wraig, Ellin Williams, ei oroesi. Gwelir ei llofnod ar amodrwymiad (neu "admon") yn gysylltiedig â marwolaeth ei gŵr.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 B. </ref> Mae ei llofnod i'w weld ar ddogfennau eraill hefyd ac mae'n amlwg o rwyddineb ei llawysgrifen ei bod yn ddynes a gafodd addysg sylweddol.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, PYAA/2124-5</ref></div></td></tr> </table>

Cyfaill Eben https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Henry_Williams&diff=16766&oldid=prev Irion am 13:39, 24 Tachwedd 2025 2025-11-24T13:39:13Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="cy"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Fersiwn hŷn</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Fersiwn yn ôl 14:39, 24 Tachwedd 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l13">Llinell 13:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Llinell 13:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> ''A Booke of Strange Apparitions''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> ''A Booke of Strange Apparitions''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yn y llyfrau hyn ceir ymdriniaeth drylwyr â rhai o brif faterion meddygol yr oes gan rai o arbenigwyr amlycaf y cyfnod. Dywed T.G. Davies mai'r llyfr mwyaf annisgwyl yn eu plith oedd ''The Optick Glasse of Humours ...'' sy'n trafod rhai agweddau ar natur personoliaeth dyn. Sut tybed y llwyddodd Henry Williams i gael gafael ar y fath gasgliad yn [[Uwchgwyrfai]] wledig yr ail ganrif ar bymtheg a thybed i ble'r aeth y llyfrau wedyn? Tybed a oes rhai o ddarllenwyr Cof y Cwmwd yn gwybod mwy am yr apothecari cynnar hwn o Glynnog neu am rai tebyg iddo a oedd yn gweithredu fel meddygon cefn gwlad yn y cwmwd bryd hynny neu'n ddiweddarach. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yn y llyfrau hyn ceir ymdriniaeth drylwyr â rhai o brif faterion meddygol yr oes gan rai o arbenigwyr amlycaf y cyfnod. Dywed T.G. Davies mai'r llyfr mwyaf annisgwyl yn eu plith oedd ''The Optick Glasse of Humours ...'' sy'n trafod rhai agweddau ar natur personoliaeth dyn. Sut tybed y llwyddodd Henry Williams i gael gafael ar y fath gasgliad yn [[Uwchgwyrfai]] wledig yr ail ganrif ar bymtheg a thybed i ble'r aeth y llyfrau wedyn? Tybed a oes rhai o ddarllenwyr Cof y Cwmwd yn gwybod mwy am yr apothecari cynnar hwn o Glynnog neu am rai tebyg iddo a oedd yn gweithredu fel meddygon cefn gwlad yn y cwmwd bryd hynny neu'n ddiweddarach<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Mae Alun Withey, yr awdurdod ar apothecariaid yng Nghymru yn y cyfnod modern cynnar yn awgrymu fod gan Henry Williams siop,<ref>Alun Withey, ''"Persons That Live Remote from London": Apothecaries and the Medical Marketplace in Seventeenth-and Eighteenth-Century Wales'', Bulletin of the History of Medicine, Haf 2011, tt.222-247</ref> ond ni cheir sôn am siopydd eraill yng nghefn gwlad Sir Gaernarfon mewn ffynonellau eraill megis ewyllysiau'r cyfnod. Rhaid, felly, amau bod gan Henry fwy nag ystafell paratoi moddion ac ati - os hynny, hyd yn oed. Arfer y cyfnod oedd cymysgu gweithgareddau yn yr un ystafell; byddai'r cysyniad o swyddfa neu fan gwaith penodol ar gyfer gwaith "glân" yn ddiarth iawn y pryd hynny, a mwy felly y cysyniad o fferyllfa ar wahân i gegin neu rywle o'r fath. Mae Alun Withey fodd bynnag yn hollol gywir wrth sôn bod Henry Williams yn eithriad neilltuol fel apothocari gan nad oedd o'n gweithio mewn tref neu bentref, a'i fod yn ddyn hynod o ddysgedig, a barnu oddi wrth ei lyfrgell</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bu i'w wraig, Ellin Williams, ei oroesi. Gwelir ei llofnod ar amodrwymiad (neu "admon") yn gysylltiedig â marwolaeth ei gŵr.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 B. </ref> Mae ei llofnod i'w weld ar ddogfennau eraill hefyd ac mae'n amlwg o rwyddineb ei llawysgrifen ei bod yn ddynes a gafodd addysg sylweddol.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, PYAA/2124-5</ref></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bu i'w wraig, Ellin Williams, ei oroesi. Gwelir ei llofnod ar amodrwymiad (neu "admon") yn gysylltiedig â marwolaeth ei gŵr.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 B. </ref> Mae ei llofnod i'w weld ar ddogfennau eraill hefyd ac mae'n amlwg o rwyddineb ei llawysgrifen ei bod yn ddynes a gafodd addysg sylweddol.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, PYAA/2124-5</ref></div></td></tr> </table>

Irion https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Henry_Williams&diff=16544&oldid=prev Irion: Symudodd Irion y dudalen Henry Williams, apothecari o Glynnog i Henry Williams 2025-09-28T15:42:10Z

<p>Symudodd Irion y dudalen <a href="/wici/Henry_Williams,_apothecari_o_Glynnog" class="mw-redirect" title="Henry Williams, apothecari o Glynnog">Henry Williams, apothecari o Glynnog</a> i <a href="/wici/Henry_Williams" title="Henry Williams">Henry Williams</a></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="cy"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Fersiwn hŷn</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Fersiwn yn ôl 16:42, 28 Medi 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="cy"><div class="mw-diff-empty">(Dim gwahaniaeth)</div> </td></tr></table>

Irion https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Henry_Williams&diff=16543&oldid=prev Irion am 15:36, 27 Medi 2025 2025-09-27T15:36:42Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="cy"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Fersiwn hŷn</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Fersiwn yn ôl 16:36, 27 Medi 2025</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">Llinell 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Llinell 1:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Apothecari oedd '''Henry Williams''' (bu farw ym 1691). Credir mai yn Erw-wen yr oedd yn byw, gan fod ei weddw Ellin yn byw yno ym 1695 pan werthodd Ynys Hwfa i berchennog Llwyn Impia<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2122-3</ref> Cafodd y cwpl o leiaf un plentyn, Mary, a <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">bridodd </del>â Griffith David, Llwyn Impia, ym 1703.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2124-5</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Apothecari oedd '''Henry Williams''' (bu farw ym 1691). Credir mai yn Erw-wen yr oedd yn byw, gan fod ei weddw Ellin yn byw yno ym 1695 pan werthodd Ynys Hwfa i berchennog Llwyn Impia<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins><ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2122-3</ref> Cafodd y cwpl o leiaf un plentyn, Mary, a <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">briododd </ins>â Griffith David, Llwyn Impia, ym 1703.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2124-5</ref></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Roedd yn ymarfer yr alwedigaeth o apothecari yng [[Clynnog Fawr|Nghlynnog]] mor gynnar â Chwefror 1677, gan fod ewyllys [[Abraham Williams]], y porthmon o [[Llyn-y-gele|Lyn-y-gele]], yn nodi fod ar "Henry Williams, Apothecary" y swm o £2 iddo.<ref>Prif Gofrestr Profiant, Cofrestrau Llys Braint Caergaint, ''Reeve 80''</ref> </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Roedd yn ymarfer yr alwedigaeth o apothecari yng [[Clynnog Fawr|Nghlynnog]] mor gynnar â Chwefror 1677, gan fod ewyllys [[Abraham Williams]], y porthmon o [[Llyn-y-gele|Lyn-y-gele]], yn nodi fod ar "Henry Williams, Apothecary" y swm o £2 iddo.<ref>Prif Gofrestr Profiant, Cofrestrau Llys Braint Caergaint, ''Reeve 80''</ref> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yn ''Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon'', Cyfrol 77, 2016-2017, ceir erthygl gan T.G. Davies, Caerdydd, ar "Y Berthynas Rhwng Meddygaeth a Chyfraith Gwlad: Rhai Enghreifftiau o Sir Gaernarfon".<ref>T.G. Davies, "Y Berthynas Rhwng Meddygaeth a Chyfraith Gwlad: Rhai Enghreifftiau o Sir Gaernarfon", yn ''Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon'', Cyfrol 77, 2016-2017, tt.21-39.</ref> Yn yr erthygl honno mae'r awdur yn cyfeirio at Henry Williams, a oedd yn gweithredu fel apothecari yng [[Clynnog Fawr|Nghlynnog]] yn ail hanner yr ail ganrif ar bymtheg. Yn yr erthygl eglura'r awdur mai'r llawfeddygon a'r apothecariaid oedd meddygon teulu'r oes honno i bob pwrpas. Am flynyddoedd maith yr un oedd yr apothecariaid a siopwyr groser mewn gwirionedd, ond ymwahanodd yr apothecariaid oddi wrth y groseriaid ym 1617 gan ffurfio Cymdeithas yr Apothecariaid. Yn wreiddiol, paratoi cyffuriau i'w gwerthu i drin clefydau oedd eu gwaith, ond yn raddol dechreuodd rhai ohonynt drin cleifion yn ogystal er nad oeddent wedi cael unrhyw hyfforddiant priodol i wneud hynny. Un yn dilyn yr oruchwyliaeth yma oedd Henry Williams ac wrth ymchwilio ar gyfer ei ysgrif daeth T.G. Davies ar draws ei ewyllys ymysg y casgliad enfawr o ewyllysiau a gedwir yn y Llyfrgell Genedlaethol. Y dyddiad arni oedd 1690<ref>Dan yr hen system o ddyddio, lle dechreuai rhif y flwyddyn ar 25 Mawrth ac nid ar 1 Ionawr, mae dyddiad 23 Mawrth 1690 sydd ar y rhestr eiddo, ond mewn gwirionedd 1691 yw'r flwyddyn yn ôl dull cyfrif heddiw.</ref> a gadawodd yr apothecari'r swm o £62 9s 10c, sy'n cyfateb yn fras i tua £10,000 heddiw <ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 I. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del></ref>. Ond yn ogystal â'r arian, gadawodd gasgliad pwysig o lyfrau meddygol ar ei ôl a arweiniodd T.G. Davies i gredu ei fod yn cynnig gwasanaeth meddygol cynhwysfawr a'i bod yn amheus a fyddai gan unrhyw feddyg Cymreig o'r cyfnod well casgliad o lyfrau meddygol nag ef. Ymysg y rhain roedd:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yn ''Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon'', Cyfrol 77, 2016-2017, ceir erthygl gan T.G. Davies, Caerdydd, ar "Y Berthynas Rhwng Meddygaeth a Chyfraith Gwlad: Rhai Enghreifftiau o Sir Gaernarfon".<ref>T.G. Davies, "Y Berthynas Rhwng Meddygaeth a Chyfraith Gwlad: Rhai Enghreifftiau o Sir Gaernarfon", yn ''Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon'', Cyfrol 77, 2016-2017, tt.21-39.</ref> Yn yr erthygl honno mae'r awdur yn cyfeirio at Henry Williams, a oedd yn gweithredu fel apothecari yng [[Clynnog Fawr|Nghlynnog]] yn ail hanner yr ail ganrif ar bymtheg. Yn yr erthygl eglura'r awdur mai'r llawfeddygon a'r apothecariaid oedd meddygon teulu'r oes honno i bob pwrpas. Am flynyddoedd maith yr un oedd yr apothecariaid a siopwyr groser mewn gwirionedd, ond ymwahanodd yr apothecariaid oddi wrth y groseriaid ym 1617 gan ffurfio Cymdeithas yr Apothecariaid. Yn wreiddiol, paratoi cyffuriau i'w gwerthu i drin clefydau oedd eu gwaith, ond yn raddol dechreuodd rhai ohonynt drin cleifion yn ogystal er nad oeddent wedi cael unrhyw hyfforddiant priodol i wneud hynny. Un yn dilyn yr oruchwyliaeth yma oedd Henry Williams ac wrth ymchwilio ar gyfer ei ysgrif daeth T.G. Davies ar draws ei ewyllys ymysg y casgliad enfawr o ewyllysiau a gedwir yn y Llyfrgell Genedlaethol. Y dyddiad arni oedd 1690<ref>Dan yr hen system o ddyddio, lle dechreuai rhif y flwyddyn ar 25 Mawrth ac nid ar 1 Ionawr, mae dyddiad 23 Mawrth 1690 sydd ar y rhestr eiddo, ond mewn gwirionedd 1691 yw'r flwyddyn yn ôl dull cyfrif heddiw.</ref> a gadawodd yr apothecari'r swm o £62 9s 10c, sy'n cyfateb yn fras i tua £10,000 heddiw <ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 I.</ref>. Ond yn ogystal â'r arian, gadawodd gasgliad pwysig o lyfrau meddygol ar ei ôl a arweiniodd T.G. Davies i gredu ei fod yn cynnig gwasanaeth meddygol cynhwysfawr a'i bod yn amheus a fyddai gan unrhyw feddyg Cymreig o'r cyfnod well casgliad o lyfrau meddygol nag ef. Ymysg y rhain roedd:</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> Thomas Willis, ''The London Practice of Physick ...''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> Thomas Willis, ''The London Practice of Physick ...''</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l13">Llinell 13:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Llinell 13:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> ''A Booke of Strange Apparitions''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> ''A Booke of Strange Apparitions''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yn y llyfrau hyn ceir ymdriniaeth drylwyr â rhai o brif faterion meddygol yr oes gan rai o arbenigwyr amlycaf y cyfnod. Dywed T.G. Davies mai'r llyfr mwyaf annisgwyl yn eu plith oedd ''The Optick Glasse of Humours ...'' sy'n trafod rhai agweddau ar natur personoliaeth dyn. Sut tybed y llwyddodd Henry Williams i gael gafael ar y fath gasgliad yn [[Uwchgwyrfai]] wledig yr ail ganrif ar bymtheg a thybed i ble'r aeth y llyfrau wedyn<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </del>Tybed a oes rhai o ddarllenwyr Cof y Cwmwd yn gwybod mwy am yr apothecari cynnar hwn o Glynnog neu am rai tebyg iddo a oedd yn gweithredu fel meddygon cefn gwlad yn y cwmwd bryd hynny neu'n ddiweddarach. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yn y llyfrau hyn ceir ymdriniaeth drylwyr â rhai o brif faterion meddygol yr oes gan rai o arbenigwyr amlycaf y cyfnod. Dywed T.G. Davies mai'r llyfr mwyaf annisgwyl yn eu plith oedd ''The Optick Glasse of Humours ...'' sy'n trafod rhai agweddau ar natur personoliaeth dyn. Sut tybed y llwyddodd Henry Williams i gael gafael ar y fath gasgliad yn [[Uwchgwyrfai]] wledig yr ail ganrif ar bymtheg a thybed i ble'r aeth y llyfrau wedyn<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">? </ins>Tybed a oes rhai o ddarllenwyr Cof y Cwmwd yn gwybod mwy am yr apothecari cynnar hwn o Glynnog neu am rai tebyg iddo a oedd yn gweithredu fel meddygon cefn gwlad yn y cwmwd bryd hynny neu'n ddiweddarach. </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bu i'w wraig, Ellin Williams, ei oroesi. Gwelir ei llofnod ar amodrwymiad (neu "admon") yn gysylltiedig â marwolaeth ei gŵr.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 B. </ref> Mae ei llofnod i'w weld ar ddogfennau eraill hefyd ac mae'n amlwg o rwyddineb ei llawysgrifen ei bod yn ddynes a gafodd addysg sylweddol.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, PYAA/2124-5</ref></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bu i'w wraig, Ellin Williams, ei oroesi. Gwelir ei llofnod ar amodrwymiad (neu "admon") yn gysylltiedig â marwolaeth ei gŵr.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 B. </ref> Mae ei llofnod i'w weld ar ddogfennau eraill hefyd ac mae'n amlwg o rwyddineb ei llawysgrifen ei bod yn ddynes a gafodd addysg sylweddol.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, PYAA/2124-5</ref></div></td></tr> </table>

Irion https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Henry_Williams&diff=15871&oldid=prev Irion am 09:22, 10 Gorffennaf 2024 2024-07-10T09:22:59Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="cy"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Fersiwn hŷn</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">Fersiwn yn ôl 10:22, 10 Gorffennaf 2024</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">Llinell 1:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Llinell 1:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Apothecari oedd '''Henry Williams''' (bu farw ym 1691). Roedd yn ymarfer yr alwedigaeth o apothecari yng [[Clynnog Fawr|Nghlynnog]] mor gynnar â Chwefror 1677, gan fod ewyllys [[Abraham Williams]], y porthmon o [[Llyn-y-gele|Lyn-y-gele]], yn nodi fod ar "Henry Williams, Apothecary" y swm o £2 iddo.<ref>Prif Gofrestr Profiant, Cofrestrau Llys Braint Caergaint, ''Reeve 80''</ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Apothecari oedd '''Henry Williams''' (bu farw ym 1691). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Credir mai yn Erw-wen yr oedd yn byw, gan fod ei weddw Ellin yn byw yno ym 1695 pan werthodd Ynys Hwfa i berchennog Llwyn Impia<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2122-3</ref> Cafodd y cwpl o leiaf un plentyn, Mary, a bridodd â Griffith David, Llwyn Impia, ym 1703.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor PYAA/2124-5</ref></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Roedd yn ymarfer yr alwedigaeth o apothecari yng [[Clynnog Fawr|Nghlynnog]] mor gynnar â Chwefror 1677, gan fod ewyllys [[Abraham Williams]], y porthmon o [[Llyn-y-gele|Lyn-y-gele]], yn nodi fod ar "Henry Williams, Apothecary" y swm o £2 iddo.<ref>Prif Gofrestr Profiant, Cofrestrau Llys Braint Caergaint, ''Reeve 80''</ref> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yn ''Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon'', Cyfrol 77, 2016-2017, ceir erthygl gan T.G. Davies, Caerdydd, ar "Y Berthynas Rhwng Meddygaeth a Chyfraith Gwlad: Rhai Enghreifftiau o Sir Gaernarfon".<ref>T.G. Davies, "Y Berthynas Rhwng Meddygaeth a Chyfraith Gwlad: Rhai Enghreifftiau o Sir Gaernarfon", yn ''Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon'', Cyfrol 77, 2016-2017, tt.21-39.</ref> Yn yr erthygl honno mae'r awdur yn cyfeirio at Henry Williams, a oedd yn gweithredu fel apothecari yng [[Clynnog Fawr|Nghlynnog]] yn ail hanner yr ail ganrif ar bymtheg. Yn yr erthygl eglura'r awdur mai'r llawfeddygon a'r apothecariaid oedd meddygon teulu'r oes honno i bob pwrpas. Am flynyddoedd maith yr un oedd yr apothecariaid a siopwyr groser mewn gwirionedd, ond ymwahanodd yr apothecariaid oddi wrth y groseriaid ym 1617 gan ffurfio Cymdeithas yr Apothecariaid. Yn wreiddiol, paratoi cyffuriau i'w gwerthu i drin clefydau oedd eu gwaith, ond yn raddol dechreuodd rhai ohonynt drin cleifion yn ogystal er nad oeddent wedi cael unrhyw hyfforddiant priodol i wneud hynny. Un yn dilyn yr oruchwyliaeth yma oedd Henry Williams ac wrth ymchwilio ar gyfer ei ysgrif daeth T.G. Davies ar draws ei ewyllys ymysg y casgliad enfawr o ewyllysiau a gedwir yn y Llyfrgell Genedlaethol. Y dyddiad arni oedd 1690<ref>Dan yr hen system o ddyddio, lle dechreuai rhif y flwyddyn ar 25 Mawrth ac nid ar 1 Ionawr, mae dyddiad 23 Mawrth 1690 sydd ar y rhestr eiddo, ond mewn gwirionedd 1691 yw'r flwyddyn yn ôl dull cyfrif heddiw.</ref> a gadawodd yr apothecari'r swm o £62 9s 10c, sy'n cyfateb yn fras i tua £10,000 heddiw <ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 I. </ref>. Ond yn ogystal â'r arian, gadawodd gasgliad pwysig o lyfrau meddygol ar ei ôl a arweiniodd T.G. Davies i gredu ei fod yn cynnig gwasanaeth meddygol cynhwysfawr a'i bod yn amheus a fyddai gan unrhyw feddyg Cymreig o'r cyfnod well casgliad o lyfrau meddygol nag ef. Ymysg y rhain roedd:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yn ''Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon'', Cyfrol 77, 2016-2017, ceir erthygl gan T.G. Davies, Caerdydd, ar "Y Berthynas Rhwng Meddygaeth a Chyfraith Gwlad: Rhai Enghreifftiau o Sir Gaernarfon".<ref>T.G. Davies, "Y Berthynas Rhwng Meddygaeth a Chyfraith Gwlad: Rhai Enghreifftiau o Sir Gaernarfon", yn ''Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon'', Cyfrol 77, 2016-2017, tt.21-39.</ref> Yn yr erthygl honno mae'r awdur yn cyfeirio at Henry Williams, a oedd yn gweithredu fel apothecari yng [[Clynnog Fawr|Nghlynnog]] yn ail hanner yr ail ganrif ar bymtheg. Yn yr erthygl eglura'r awdur mai'r llawfeddygon a'r apothecariaid oedd meddygon teulu'r oes honno i bob pwrpas. Am flynyddoedd maith yr un oedd yr apothecariaid a siopwyr groser mewn gwirionedd, ond ymwahanodd yr apothecariaid oddi wrth y groseriaid ym 1617 gan ffurfio Cymdeithas yr Apothecariaid. Yn wreiddiol, paratoi cyffuriau i'w gwerthu i drin clefydau oedd eu gwaith, ond yn raddol dechreuodd rhai ohonynt drin cleifion yn ogystal er nad oeddent wedi cael unrhyw hyfforddiant priodol i wneud hynny. Un yn dilyn yr oruchwyliaeth yma oedd Henry Williams ac wrth ymchwilio ar gyfer ei ysgrif daeth T.G. Davies ar draws ei ewyllys ymysg y casgliad enfawr o ewyllysiau a gedwir yn y Llyfrgell Genedlaethol. Y dyddiad arni oedd 1690<ref>Dan yr hen system o ddyddio, lle dechreuai rhif y flwyddyn ar 25 Mawrth ac nid ar 1 Ionawr, mae dyddiad 23 Mawrth 1690 sydd ar y rhestr eiddo, ond mewn gwirionedd 1691 yw'r flwyddyn yn ôl dull cyfrif heddiw.</ref> a gadawodd yr apothecari'r swm o £62 9s 10c, sy'n cyfateb yn fras i tua £10,000 heddiw <ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 I. </ref>. Ond yn ogystal â'r arian, gadawodd gasgliad pwysig o lyfrau meddygol ar ei ôl a arweiniodd T.G. Davies i gredu ei fod yn cynnig gwasanaeth meddygol cynhwysfawr a'i bod yn amheus a fyddai gan unrhyw feddyg Cymreig o'r cyfnod well casgliad o lyfrau meddygol nag ef. Ymysg y rhain roedd:</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l13">Llinell 13:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Llinell 15:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yn y llyfrau hyn ceir ymdriniaeth drylwyr â rhai o brif faterion meddygol yr oes gan rai o arbenigwyr amlycaf y cyfnod. Dywed T.G. Davies mai'r llyfr mwyaf annisgwyl yn eu plith oedd ''The Optick Glasse of Humours ...'' sy'n trafod rhai agweddau ar natur personoliaeth dyn. Sut tybed y llwyddodd Henry Williams i gael gafael ar y fath gasgliad yn [[Uwchgwyrfai]] wledig yr ail ganrif ar bymtheg a thybed i ble'r aeth y llyfrau wedyn. Tybed a oes rhai o ddarllenwyr Cof y Cwmwd yn gwybod mwy am yr apothecari cynnar hwn o Glynnog neu am rai tebyg iddo a oedd yn gweithredu fel meddygon cefn gwlad yn y cwmwd bryd hynny neu'n ddiweddarach. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Yn y llyfrau hyn ceir ymdriniaeth drylwyr â rhai o brif faterion meddygol yr oes gan rai o arbenigwyr amlycaf y cyfnod. Dywed T.G. Davies mai'r llyfr mwyaf annisgwyl yn eu plith oedd ''The Optick Glasse of Humours ...'' sy'n trafod rhai agweddau ar natur personoliaeth dyn. Sut tybed y llwyddodd Henry Williams i gael gafael ar y fath gasgliad yn [[Uwchgwyrfai]] wledig yr ail ganrif ar bymtheg a thybed i ble'r aeth y llyfrau wedyn. Tybed a oes rhai o ddarllenwyr Cof y Cwmwd yn gwybod mwy am yr apothecari cynnar hwn o Glynnog neu am rai tebyg iddo a oedd yn gweithredu fel meddygon cefn gwlad yn y cwmwd bryd hynny neu'n ddiweddarach. </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bu i'w wraig, Ellin Williams, ei oroesi. Gwelir ei llofnod ar amodrwymiad (neu "admon") yn gysylltiedig â marwolaeth ei gŵr.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 B. </ref></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Bu i'w wraig, Ellin Williams, ei oroesi. Gwelir ei llofnod ar amodrwymiad (neu "admon") yn gysylltiedig â marwolaeth ei gŵr.<ref>Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Cofnodion Profiant B1690/49 B. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref> Mae ei llofnod i'w weld ar ddogfennau eraill hefyd ac mae'n amlwg o rwyddineb ei llawysgrifen ei bod yn ddynes a gafodd addysg sylweddol.<ref>Archifdy Prifysgol Bangor, PYAA/2124-5</ins></ref></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table>

Irion