Henry Hughes (Gwelltyn) - Hanes golygu

Irion am 09:40, 23 Hydref 2022

2022-10-23T09:40:01Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:40, 23 Hydref 2022
Llinell 5:		Llinell 5:
	Symudodd Henry Hughes a’i wraig Hannah i gadw tŷ capel [[Capel Tan'rallt (MC)]] pan y’i hagorwyd ym 1882. Yn symud gyda nhw yr oedd eu chwe phlentyn: Richard (g.1865); Thomas (g.1867); Catherine neu Kate (g.1870); Joseph N. (g.1872); Janet E. (g.1875); ac Ifor Aled (g.1878). Cawsant ddau blentyn arall wedi hynny sef Henry F. (neu Harri i’r teulu) (g.1882) ac Olwen H.G. (g.1887). <ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni 1871-1901</ref>		Symudodd Henry Hughes a’i wraig Hannah i gadw tŷ capel [[Capel Tan'rallt (MC)]] pan y’i hagorwyd ym 1882. Yn symud gyda nhw yr oedd eu chwe phlentyn: Richard (g.1865); Thomas (g.1867); Catherine neu Kate (g.1870); Joseph N. (g.1872); Janet E. (g.1875); ac Ifor Aled (g.1878). Cawsant ddau blentyn arall wedi hynny sef Henry F. (neu Harri i’r teulu) (g.1882) ac Olwen H.G. (g.1887). <ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni 1871-1901</ref>

	Y flwyddyn gyntaf iddynt fod yn Nhan’rallt sefydlodd Henry ~~y ddwy~~ gylchwyl lenyddol a gynhelid bob blwyddyn ar ddydd Nadolig yn y capel. Parhaodd y gylchwyl am hanner can mlynedd a mwy.		Y flwyddyn gyntaf iddynt fod yn Nhan’rallt sefydlodd Henry a Hannah gylchwyl lenyddol a gynhelid bob blwyddyn ar ddydd Nadolig yn y capel. Parhaodd y gylchwyl am hanner can mlynedd a mwy.
	Disgrifiodd y Parch. Alwyn Thomas, un o’u hwyrion, yr aelwyd yn y geiriau canlynol:		Disgrifiodd y Parch. Alwyn Thomas, un o’u hwyrion, yr aelwyd yn y geiriau canlynol:
	Yr oedd Tŷ Capel yn gyrchfan cerddorion, beirdd a llenorion cenedlaethol. Deuai Eifionydd yn ei dro a mynych y bûm yn gwrando ar fy nhaid ac yntau’n trafod y cynganeddion. Ac onid braint i blentyn oedd clywed sgyrsiau pobl fel Syr Ifor Williams a [[R. Silyn Roberts\|Silyn]] a {R. Alun Roberts\|Dr. Alun]] ar yr aelwyd?		Yr oedd Tŷ Capel yn gyrchfan cerddorion, beirdd a llenorion cenedlaethol. Deuai Eifionydd yn ei dro a mynych y bûm yn gwrando ar fy nhaid ac yntau’n trafod y cynganeddion. Ac onid braint i blentyn oedd clywed sgyrsiau pobl fel Syr Ifor Williams a [[R. Silyn Roberts\|Silyn]] a {R. Alun Roberts\|Dr. Alun]] ar yr aelwyd?

Cyfaill Eben am 09:23, 23 Hydref 2022

2022-10-23T09:23:42Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:23, 23 Hydref 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Disgrifiwyd '''Henry Hughes (Gwelltyn)''' (1843 - ar ôl 1918) fel garddwr, crefftwr, bardd a cherddor, er iddo ~~gychwyn~~ ei yrfa fel morwr, cyn troi at waith fel chwarelwr llechi. Fe’i ganed ym mhlwyf [[Clynnog-fawr]], yn fab (fe dybir) i Thomas Hughes, gwas fferm, a’i wraig Catherine, Pen-y-groeslon, [[Pontlyfni]]. Ym Mhen-y-groeslon yr oedd mam a thad Catherine (Richard a Grace Griffith) yn ogystal â Thomas a Catherine a’u dau fab a thair merch. Henry oedd yr ail fab ac ail blentyn y teulu. Diddorol yw sylwi fod Thomas Hughes, tad Henry yn ddyn dŵad o blwyf Llandrillo ym Meirionnydd. <ref>Cyfrifiad plwyf Clynnog, 1851</ref>		Disgrifiwyd '''Henry Hughes (Gwelltyn)''' (1843 - ar ôl 1918) fel garddwr, crefftwr, bardd a cherddor, er iddo ddechrau ei yrfa fel morwr, cyn troi at waith fel chwarelwr llechi. Fe’i ganed ym mhlwyf [[Clynnog-fawr]], yn fab (fe dybir) i Thomas Hughes, gwas fferm, a’i wraig Catherine, Pen-y-groeslon, [[Pontlyfni]]. Ym Mhen-y-groeslon yr oedd mam a thad Catherine (Richard a Grace Griffith) yn byw'n ogystal â Thomas a Catherine a’u dau fab a thair merch. Henry oedd yr ail fab ac ail blentyn y teulu. Diddorol yw sylwi fod Thomas Hughes, tad Henry, yn ddyn dŵad o blwyf Llandrillo ym Meirionnydd. <ref>Cyfrifiad plwyf Clynnog, 1851</ref>

	Erbyn 1871, roedd Henry Hughes wedi priodi Hannah, a hanai o blwyf Dolbenmaen, ac yr oedd y cwpl a’u pedwar o blant ifanc yn byw mewn tŷ capel ger Coedmadog ym mhentref [[Tal-y-sarn]], tŷ capel [[Capel Hyfrydle (MC), Tal-y-sarn]] yn ôl pob tebyg. Disgrifiwyd Henry fel chwarelwr. Ddeng mlynedd yn ddiweddarach yr oedd y teulu’n dal yno,		Erbyn 1871, roedd Henry Hughes wedi priodi â Hannah, a hanai o blwyf Dolbenmaen, ac yr oedd y cwpl a’u pedwar o blant ifanc yn byw mewn tŷ capel ger Coedmadog ym mhentref [[Tal-y-sarn]], tŷ capel [[Capel Hyfrydle (MC), Tal-y-sarn]] yn ôl pob tebyg. Disgrifiwyd Henry fel chwarelwr. Ddeng mlynedd yn ddiweddarach yr oedd y teulu’n dal yno.

	Symudodd Henry Hughes a’i wraig Hannah i gadw tŷ capel [[Capel Tan'rallt (MC)]] pan y’i hagorwyd ym 1882. Yn symud gyda nhw yr oedd eu chwe phlentyn: Richard (g.1865); Thomas (g.1867); Catherine neu Kate (g.1870); Joseph N. (g.1872); Janet E. (g.1875); ac Ifor Aled (g.1878). ~~Cawsom~~ ddau blentyn arall wedi hynny sef Henry F. (neu Harri i’r teulu) (g.1882) ac Olwen H.G. (g.1887). <ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni 1871-1901</ref>		Symudodd Henry Hughes a’i wraig Hannah i gadw tŷ capel [[Capel Tan'rallt (MC)]] pan y’i hagorwyd ym 1882. Yn symud gyda nhw yr oedd eu chwe phlentyn: Richard (g.1865); Thomas (g.1867); Catherine neu Kate (g.1870); Joseph N. (g.1872); Janet E. (g.1875); ac Ifor Aled (g.1878). Cawsant ddau blentyn arall wedi hynny sef Henry F. (neu Harri i’r teulu) (g.1882) ac Olwen H.G. (g.1887). <ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni 1871-1901</ref>

	Y flwyddyn gyntaf iddynt fod yn Nhan’rallt sefydlodd y ddwy gylchwyl lenyddol a gynhelid bob blwyddyn ar ddydd Nadolig yn y capel. Parhaodd y gylchwyl am hanner can mlynedd a mwy.		Y flwyddyn gyntaf iddynt fod yn Nhan’rallt sefydlodd Henry y ddwy gylchwyl lenyddol a gynhelid bob blwyddyn ar ddydd Nadolig yn y capel. Parhaodd y gylchwyl am hanner can mlynedd a mwy.
	Disgrifiodd y Parch. Alwyn Thomas, un o’u hwyrion, yr aelwyd yn y geiriau canlynol:		Disgrifiodd y Parch. Alwyn Thomas, un o’u hwyrion, yr aelwyd yn y geiriau canlynol:
	Yr oedd Tŷ Capel yn gyrchfan cerddorion, beirdd a llenorion cenedlaethol. Deuai Eifionydd yn ei dro a mynych y bûm yn gwrando ar fy nhaid ac yntau’n trafod y cynganeddion. Ac onid braint i blentyn oedd clywed sgyrsiau pobl fel Syr Ifor Williams a [[R. Silyn Roberts\|Silyn]] a {R. Alun Roberts\|Dr. Alun]] ar yr aelwyd?		Yr oedd Tŷ Capel yn gyrchfan cerddorion, beirdd a llenorion cenedlaethol. Deuai Eifionydd yn ei dro a mynych y bûm yn gwrando ar fy nhaid ac yntau’n trafod y cynganeddion. Ac onid braint i blentyn oedd clywed sgyrsiau pobl fel Syr Ifor Williams a [[R. Silyn Roberts\|Silyn]] a {R. Alun Roberts\|Dr. Alun]] ar yr aelwyd?
Llinell 11:		Llinell 11:
	Ymysg ei weithgareddau cerddorol oedd cyd-sefydlu [[Seindorf Arian Pen-yr-orsedd]]. Yr oedd yn aelod o’r [[Tal-y-sarn Glee Society]] (un o gorau mwyaf llwyddiannus ac enwog Gogledd Cymru yn ei ddydd). Ef oedd yn arwain y côr lleol, Côr Tan’rallt, hefyd.		Ymysg ei weithgareddau cerddorol oedd cyd-sefydlu [[Seindorf Arian Pen-yr-orsedd]]. Yr oedd yn aelod o’r [[Tal-y-sarn Glee Society]] (un o gorau mwyaf llwyddiannus ac enwog Gogledd Cymru yn ei ddydd). Ef oedd yn arwain y côr lleol, Côr Tan’rallt, hefyd.

	Fel bardd, nad oedd ~~efallai~~ mor ddisglair. Mewn rhestr o feirdd [[Dyffryn Nantlle]] a luniwyd ym 1888, yn ôl trefn ~~ragoriaeth~~, gosodwyd Gwelltyn yn drydydd ar ddeg allan o ddeunaw.<ref>''Y Genedl Gymreig'', 8.2.1888, t.7</ref> Nid yw’n sicr pryd y dechreuodd arddel ~~y r~~ enw barddol “Gwelltyn”. Ym 1881, ac yntau’n dal i fyw yn Hyfrydle, Tal-y-sarn, “Gwelltyn Gwynfa” oedd yr enw a ddefnyddid ganddo.< ref>''Y Genedl Gymreig'', 9.6.1881, t.7 </ref> Serch hynny, “Gwelltyn” oedd yr enw a ddefnyddiwyd ganddo pan gyhoeddodd nofel fer, “Y Ddau Efaill”, mewn dwy bennod ar bymtheg ym mhapur newydd Y Dydd y flwyddyn flaenorol.<ref>''Y Dydd'', 26.3.1880 - 16.7.1880</ref>		Fel bardd, efallai nad oedd mor ddisglair. Mewn rhestr o feirdd [[Dyffryn Nantlle]] a luniwyd ym 1888, yn ôl trefn rhagoriaeth, gosodwyd Gwelltyn yn drydydd ar ddeg allan o ddeunaw.<ref>''Y Genedl Gymreig'', 8.2.1888, t.7</ref> Nid yw’n sicr pryd y dechreuodd arddel yr enw barddol “Gwelltyn”. Ym 1881, ac yntau’n dal i fyw yn Hyfrydle, Tal-y-sarn, “Gwelltyn Gwynfa” oedd yr enw a ddefnyddid ganddo.< ref>''Y Genedl Gymreig'', 9.6.1881, t.7 </ref> Serch hynny, “Gwelltyn” oedd yr enw a ddefnyddiwyd ganddo pan gyhoeddodd nofel fer, “Y Ddau Efaill”, mewn dwy bennod ar bymtheg ym mhapur newydd ''Y Dydd'' y flwyddyn flaenorol.<ref>''Y Dydd'', 26.3.1880 - 16.7.1880</ref>

	Yr oedd Henry a Hannah Hughes, ynghyd ag Olwen, yn dal i fyw yn y tŷ capel ym 1911 pan wnaed y Cyfrifiad y flwyddyn honno.<ref>Cyfrifiad plwyf Llanllyfni 1911</ref>		Yr oedd Henry a Hannah Hughes, ynghyd ag Olwen, yn dal i fyw yn y tŷ capel ym 1911 pan wnaed y Cyfrifiad y flwyddyn honno.<ref>Cyfrifiad plwyf Llanllyfni 1911</ref>

Irion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Disgrifiwyd '''Henry Hughes (Gwelltyn)''' (1843 - ar ôl 1918) fel garddwr, crefftwr, bardd a cherddor, er iddo gychwyn ei yrfa fel morwr, cyn troi at wai...'

2022-10-21T15:21:32Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Disgrifiwyd '''Henry Hughes (Gwelltyn)''' (1843 - ar ôl 1918) fel garddwr, crefftwr, bardd a cherddor, er iddo gychwyn ei yrfa fel morwr, cyn troi at wai...'

Tudalen newydd

Disgrifiwyd '''Henry Hughes (Gwelltyn)''' (1843 - ar ôl 1918) fel garddwr, crefftwr, bardd a cherddor, er iddo gychwyn ei yrfa fel morwr, cyn troi at waith fel chwarelwr llechi. Fe’i ganed ym mhlwyf [[Clynnog-fawr]], yn fab (fe dybir) i Thomas Hughes, gwas fferm, a’i wraig Catherine, Pen-y-groeslon, [[Pontlyfni]]. Ym Mhen-y-groeslon yr oedd mam a thad Catherine (Richard a Grace Griffith) yn ogystal â Thomas a Catherine a’u dau fab a thair merch. Henry oedd yr ail fab ac ail blentyn y teulu. Diddorol yw sylwi fod Thomas Hughes, tad Henry yn ddyn dŵad o blwyf Llandrillo ym Meirionnydd. <ref>Cyfrifiad plwyf Clynnog, 1851</ref>

Erbyn 1871, roedd Henry Hughes wedi priodi Hannah, a hanai o blwyf Dolbenmaen, ac yr oedd y cwpl a’u pedwar o blant ifanc yn byw mewn tŷ capel ger Coedmadog ym mhentref [[Tal-y-sarn]], tŷ capel [[Capel Hyfrydle (MC), Tal-y-sarn]] yn ôl pob tebyg. Disgrifiwyd Henry fel chwarelwr. Ddeng mlynedd yn ddiweddarach yr oedd y teulu’n dal yno,

Symudodd Henry Hughes a’i wraig Hannah i gadw tŷ capel [[Capel Tan'rallt (MC)]] pan y’i hagorwyd ym 1882. Yn symud gyda nhw yr oedd eu chwe phlentyn: Richard (g.1865); Thomas (g.1867); Catherine neu Kate (g.1870); Joseph N. (g.1872); Janet E. (g.1875); ac Ifor Aled (g.1878). Cawsom ddau blentyn arall wedi hynny sef Henry F. (neu Harri i’r teulu) (g.1882) ac Olwen H.G. (g.1887). <ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni 1871-1901</ref>

Y flwyddyn gyntaf iddynt fod yn Nhan’rallt sefydlodd y ddwy gylchwyl lenyddol a gynhelid bob blwyddyn ar ddydd Nadolig yn y capel. Parhaodd y gylchwyl am hanner can mlynedd a mwy.
Disgrifiodd y Parch. Alwyn Thomas, un o’u hwyrion, yr aelwyd yn y geiriau canlynol:
Yr oedd Tŷ Capel yn gyrchfan cerddorion, beirdd a llenorion cenedlaethol. Deuai Eifionydd yn ei dro a mynych y bûm yn gwrando ar fy nhaid ac yntau’n trafod y cynganeddion. Ac onid braint i blentyn oedd clywed sgyrsiau pobl fel Syr Ifor Williams a [[R. Silyn Roberts|Silyn]] a {R. Alun Roberts|Dr. Alun]] ar yr aelwyd?

Ymysg ei weithgareddau cerddorol oedd cyd-sefydlu [[Seindorf Arian Pen-yr-orsedd]]. Yr oedd yn aelod o’r [[Tal-y-sarn Glee Society]] (un o gorau mwyaf llwyddiannus ac enwog Gogledd Cymru yn ei ddydd). Ef oedd yn arwain y côr lleol, Côr Tan’rallt, hefyd.

Fel bardd, nad oedd efallai mor ddisglair. Mewn rhestr o feirdd [[Dyffryn Nantlle]] a luniwyd ym 1888, yn ôl trefn ragoriaeth, gosodwyd Gwelltyn yn drydydd ar ddeg allan o ddeunaw.<ref>''Y Genedl Gymreig'', 8.2.1888, t.7</ref> Nid yw’n sicr pryd y dechreuodd arddel y r enw barddol “Gwelltyn”. Ym 1881, ac yntau’n dal i fyw yn Hyfrydle, Tal-y-sarn, “Gwelltyn Gwynfa” oedd yr enw a ddefnyddid ganddo.< ref>''Y Genedl Gymreig'', 9.6.1881, t.7 </ref> Serch hynny, “Gwelltyn” oedd yr enw a ddefnyddiwyd ganddo pan gyhoeddodd nofel fer, “Y Ddau Efaill”, mewn dwy bennod ar bymtheg ym mhapur newydd Y Dydd y flwyddyn flaenorol.<ref>''Y Dydd'', 26.3.1880 - 16.7.1880</ref>

Yr oedd Henry a Hannah Hughes, ynghyd ag Olwen, yn dal i fyw yn y tŷ capel ym 1911 pan wnaed y Cyfrifiad y flwyddyn honno.<ref>Cyfrifiad plwyf Llanllyfni 1911</ref>

Bu’n cystadlu ac yn beirniadu am flynyddoedd lawer, o ddiwedd yr 1870au tan o leiaf 1918, a hynny mewn canu ac mewn barddoniaeth. Ac yntau’n 75 oed, cafodd ei urddo i urdd bardd yn Arwest Farddonol Glan Geirionnydd ym 1918.<ref>''Yr Herald Cymraeg'', 27.9.1918, t.3</ref>

Yr oedd Henry Hughes yn daid i [[Mathonwy Hughes]], mab Joseph Hughes; ac i’r Parch. Alwyn Thomas, a oedd yn fab i Janet a’i gŵr Griffith R. Thomas. <ref>Ffeithiau nad ydynt wedi eu cydnabod fel arall: Ffion Eluned Owen, “Roedd hi’n werth byw yn Nhan’rallt yn y dyddiau hynny”, ''Lleu'', Mawrth 2022, t.15</ref>

==Cyfeiriadau==

[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Beirdd]]
[[Categori:Cerddorion]]
[[Categori:Chwarelwyr]]