Hen lwybrau'r cwmwd - Hanes golygu

Cyfaill Eben am 15:46, 9 Ionawr 2022

2022-01-09T15:46:10Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:46, 9 Ionawr 2022
Llinell 3:		Llinell 3:
	Rhaid bod rhyw fath o lwybrau, beth bynnag, rhwng y gwahanol fryngaerau yn yr ardal, a rhyngddynt hwy a thref Rufeinig Segontiwm. Roedd y Rhufeiniaid wedi adeiladu ffordd trwy'r cwmwd o Segontiwm i gaer Bryncir ac ymlaen i Drawsfynydd (Tomen y Mur), a elwid am ganrifoedd yn [[Sarn Helen]]. Fe'i gelwid felly ar ôl y dull o adeiladu a ddefnyddiwyd (sef sarn ar draws corsdir), ac yn Sarn Helen ar ôl Helen Luyddog, mam dybiedig yr Ymherawdwr Cwstennin o Gaernarfon. Am ganrifoedd hon oedd yr unig ffordd o sylwedd yn [[Uwchgwyrfai]], mae'n debyg, nes i hyd yn oed grefft y Rhufeiniaid fynd yn ysglyfaeth i draul amser, tywydd a diffyg gofal.		Rhaid bod rhyw fath o lwybrau, beth bynnag, rhwng y gwahanol fryngaerau yn yr ardal, a rhyngddynt hwy a thref Rufeinig Segontiwm. Roedd y Rhufeiniaid wedi adeiladu ffordd trwy'r cwmwd o Segontiwm i gaer Bryncir ac ymlaen i Drawsfynydd (Tomen y Mur), a elwid am ganrifoedd yn [[Sarn Helen]]. Fe'i gelwid felly ar ôl y dull o adeiladu a ddefnyddiwyd (sef sarn ar draws corsdir), ac yn Sarn Helen ar ôl Helen Luyddog, mam dybiedig yr Ymherawdwr Cwstennin o Gaernarfon. Am ganrifoedd hon oedd yr unig ffordd o sylwedd yn [[Uwchgwyrfai]], mae'n debyg, nes i hyd yn oed grefft y Rhufeiniaid fynd yn ysglyfaeth i draul amser, tywydd a diffyg gofal.

	Byddai Sarn Helen yn arwain pobl i Ddyffryn Nantlle ac ymlaen i'r de. I deithwyr oedd am gyrraedd Llŷn, byddai angen croesi tir corsiog ger y glannau neu, yn fwy tebygol os nad oedd modd defnyddio cwch, deithio ar hyd y traeth ar adeg llanw isel. Yn yr oesoedd canol daeth mynd ar bererindod yn gynyddol bwysig, a sefydlwyd llwybr diogel o eglwys i eglwys ac o ffynnon i ffynnon ger yr arfordir gan bererinion ar eu ffordd i Enlli. Nid cyd-ddigwyddiad yw'r ffaith fod pedair o'r pum eglwys blwyf yn Uwchgwyrfai ger y glannau, tra bod y ~~lall~~, [[Eglwys Sant Rhedyw, Llanllyfni]], ger croesfan [[Afon Llyfnwy]], lle gellid tybio yr oedd rhyd ar Sarn Helen. Dywedir hefyd fod safle eglwys Llanllyfni'n dyddio'n ôl i gyfnod y Rhufeiniaid.		Byddai Sarn Helen yn arwain pobl i Ddyffryn Nantlle ac ymlaen i'r de. I deithwyr oedd am gyrraedd Llŷn, byddai angen croesi tir corsiog ger y glannau neu, yn fwy tebygol os nad oedd modd defnyddio cwch, deithio ar hyd y traeth ar adeg llanw isel. Yn yr oesoedd canol daeth mynd ar bererindod yn gynyddol bwysig, a sefydlwyd llwybr diogel o eglwys i eglwys ac o ffynnon i ffynnon ger yr arfordir gan bererinion ar eu ffordd i Enlli. Nid cyd-ddigwyddiad yw'r ffaith fod pedair o'r pum eglwys blwyf yn Uwchgwyrfai ger y glannau, tra bod y llall, [[Eglwys Sant Rhedyw, Llanllyfni]], ger croesfan [[Afon Llyfnwy]], lle gellid tybio yr oedd rhyd ar Sarn Helen. Dywedir hefyd fod safle eglwys Llanllyfni'n dyddio'n ôl i gyfnod y Rhufeiniaid.

	Yn ogystal â ffordd a redai i'r un cyfeiriad â Sarn Helen, roedd (erbyn y 17g o leiaf) ffordd gydnabyddedig o Gaernarfon i Bwllheli, yn dilyn (yn fras) linell yr A499 heddiw, er i honno gael ei gwyro a'i hailosod sawl gwaith ers dyfodiad y [[Ffyrdd Tyrpeg]] ar ôl tua 1790.<ref>Er enghraifft mewn dogfennau yn Archifdy Caernarfon, e.e. XQS/1658/182, lle gelwir y ffordd yn "Common Highway".</ref>		Yn ogystal â ffordd a redai i'r un cyfeiriad â Sarn Helen, roedd (erbyn y 17g o leiaf) ffordd gydnabyddedig o Gaernarfon i Bwllheli, yn dilyn (yn fras) linell yr A499 heddiw, er i honno gael ei gwyro a'i hailosod sawl gwaith ers dyfodiad y [[Ffyrdd Tyrpeg]] ar ôl tua 1790.<ref>Er enghraifft mewn dogfennau yn Archifdy Caernarfon, e.e. XQS/1658/182, lle gelwir y ffordd yn "Common Highway".</ref>

Cyfaill Eben am 15:41, 9 Ionawr 2022

2022-01-09T15:41:58Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:41, 9 Ionawr 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Cyn dyddiau'r Rhufeiniaid â'u ffyrdd unionsyth, dichon bod teithio dros y tir yr iseldir yn anodd, oherwydd tyfiant trwchus a chorsdiroedd. Roedd ffermio ar y llethrau fodd bynnag a fyddai wedi gofyn am rywfaint o lwybrau a ffyrdd i gysylltu lle wrth le. At ei gilydd, fodd bynnag, haws oedd teithio ymhell ar y ~~dwr~~ ac er nad oedd afonydd yn [[Uwchgwyrfai]] ~~yn rai~~ y gellid hwylio ar hyd-ddynt, roedd y môr gerllaw, ac mae rhywfaint o dystiolaeth fod y Cymry cynnar wedi gwneud cryn ~~defnydd~~ o'r môr i gysylltu â mannau eraill o'r byd.		Cyn dyddiau'r Rhufeiniaid â'u ffyrdd unionsyth, dichon bod teithio dros y tir yn yr iseldir yn anodd, oherwydd tyfiant trwchus a chorsdiroedd. Roedd yna ffermio ar y llethrau, fodd bynnag, a fyddai wedi gofyn am rywfaint o lwybrau a ffyrdd i gysylltu lle wrth le. At ei gilydd, fodd bynnag, haws oedd teithio ymhell ar y dŵr ac, er nad oedd afonydd yn [[Uwchgwyrfai]] y gellid hwylio ar hyd-ddynt, roedd y môr gerllaw, ac mae rhywfaint o dystiolaeth fod y Cymry cynnar wedi gwneud cryn ddefnydd o'r môr i gysylltu â mannau eraill o'r byd.

	Rhaid bod rhyw fath o lwybrau, beth bynnag, rhwng y ~~bryngaerau gwaahanol~~, a ~~rhyngddyn nhw~~ a thref Rufeinig Segontiwm. Roedd y Rhufeiniaid wedi adeiladu ffordd trwy'r cwmwd o Segontiwm i gaer Bryncir ac ymlaen i Drawsfynydd (Tomen y Mur), a elwid am ganrifoedd yn [[Sarn Helen]], ar ôl y dull o adeiladu (~~fel~~ sarn ar draws corsdir, a Helen ar ôl Helen Luyddog, mam dybiedig yr Ymherawdwr Cwstennin o Gaernarfon. Am ganrifoedd ~~dyma~~ oedd unig ffordd o sylwedd yn [[Uwchgwyrfai]], mae'n debyg, nes i hyd yn oed ~~crefft~~ y Rhufeiniaid yn ~~ymostwng~~ i draul amser, tywydd a diffyg gofal.		Rhaid bod rhyw fath o lwybrau, beth bynnag, rhwng y gwahanol fryngaerau yn yr ardal, a rhyngddynt hwy a thref Rufeinig Segontiwm. Roedd y Rhufeiniaid wedi adeiladu ffordd trwy'r cwmwd o Segontiwm i gaer Bryncir ac ymlaen i Drawsfynydd (Tomen y Mur), a elwid am ganrifoedd yn [[Sarn Helen]]. Fe'i gelwid felly ar ôl y dull o adeiladu a ddefnyddiwyd (sef sarn ar draws corsdir), ac yn Sarn Helen ar ôl Helen Luyddog, mam dybiedig yr Ymherawdwr Cwstennin o Gaernarfon. Am ganrifoedd hon oedd yr unig ffordd o sylwedd yn [[Uwchgwyrfai]], mae'n debyg, nes i hyd yn oed grefft y Rhufeiniaid fynd yn ysglyfaeth i draul amser, tywydd a diffyg gofal.

	Byddai Sarn Helen yn arwain pobl i Ddyffryn Nantlle ac ymlaen i'r de. I deithwyr oedd am gyrraedd ~~Pen~~ Llŷn, byddai angen croesi tir corsiog ger y glannau neu, yn fwy tebygol os nad oedd modd defnyddio cwch, deithio ar hyd y traeth ar adeg llanw isel. Yn ~~y man, roedd nifer y teithwyr~~ ar bererindod yn ~~diffinio~~ llwybr diogel o eglwys i eglwys ac o ffynnon i ffynnon ger yr arfordir. Nid cyd-ddigwyddiad yw'r ffaith fod pedair o ~~bum~~ eglwys ~~plwyf~~ yn Uwchgwyrfai ger y glannau, tra bod y lall, [[Eglwys Sant Rhedyw, Llanllyfni]], ger croesfan [[Afon Llyfnwy]], lle gellid tybio yr oedd rhyd ar Sarn Helen. Dywedir hefyd ~~mai~~ safle eglwys Llanllyfni'n dyddio'n ôl i gyfnod y Rhufeiniaid.		Byddai Sarn Helen yn arwain pobl i Ddyffryn Nantlle ac ymlaen i'r de. I deithwyr oedd am gyrraedd Llŷn, byddai angen croesi tir corsiog ger y glannau neu, yn fwy tebygol os nad oedd modd defnyddio cwch, deithio ar hyd y traeth ar adeg llanw isel. Yn yr oesoedd canol daeth mynd ar bererindod yn gynyddol bwysig, a sefydlwyd llwybr diogel o eglwys i eglwys ac o ffynnon i ffynnon ger yr arfordir gan bererinion ar eu ffordd i Enlli. Nid cyd-ddigwyddiad yw'r ffaith fod pedair o'r pum eglwys blwyf yn Uwchgwyrfai ger y glannau, tra bod y lall, [[Eglwys Sant Rhedyw, Llanllyfni]], ger croesfan [[Afon Llyfnwy]], lle gellid tybio yr oedd rhyd ar Sarn Helen. Dywedir hefyd fod safle eglwys Llanllyfni'n dyddio'n ôl i gyfnod y Rhufeiniaid.

	Yn ogystal ~~âffordd~~ a redai i'r un cyfeiriad a Sarn Helen, roedd (erbyn y 17g o leiaf) ffordd gydnabyddedig o Gaernarfon i Bwllheli, yn dilyn (yn fras) ~~llinell~~ yr A499 heddiw, er i honno gael ei gwyro a'i hailosod sawl gwaith ers dyfodiad y [[Ffyrdd Tyrpeg]] ar ol tua 1790.<ref>Er enghraifft mewn dogfennau yn Archifdy Caernarfon, e.e. XQS/1658/182, lle gelwir y ffordd yn "Common Highway".</ref>		Yn ogystal â ffordd a redai i'r un cyfeiriad â Sarn Helen, roedd (erbyn y 17g o leiaf) ffordd gydnabyddedig o Gaernarfon i Bwllheli, yn dilyn (yn fras) linell yr A499 heddiw, er i honno gael ei gwyro a'i hailosod sawl gwaith ers dyfodiad y [[Ffyrdd Tyrpeg]] ar ôl tua 1790.<ref>Er enghraifft mewn dogfennau yn Archifdy Caernarfon, e.e. XQS/1658/182, lle gelwir y ffordd yn "Common Highway".</ref>

	O gyfnod y Tuduriaid ymlaen, y plwyfi oedd yn gyfrifol am gynnal y ffyrdd, ond gan fod y ffyrdd yn croesi o blwyf i blwyf, nid oeddent mor berthnasol i'r plwyfolion â llwybrau a ffurfiwyd o'r traethau hyd y mynydd-dir, lle cludid calch a gyrrid anifeiliaid i'r porfeydd haf. Datblygodd llwybrau eraill yn arwain at safleoedd o bwysigrwydd lleol, megis y melinau a'r plastai. Mae patrwm "môr i'r mynydd" ~~hwm~~ i'w weld hyd heddiw os ystyrir map sy'n dangos ffyrdd ''a'' llwybrau cyhoeddus fel ei gilydd.		O gyfnod y Tuduriaid ymlaen, y plwyfi oedd yn gyfrifol am gynnal y ffyrdd, ond gan fod y ffyrdd yn croesi o blwyf i blwyf, nid oeddent mor berthnasol i'r plwyfolion â llwybrau a ffurfiwyd o'r traethau hyd y mynydd-dir, lle cludid calch ac y gyrrid anifeiliaid i'r porfeydd haf. Datblygodd llwybrau eraill yn arwain at safleoedd o bwysigrwydd lleol, megis y melinau a'r plastai. Mae'r patrwm "môr i'r mynydd" hwn i'w weld hyd heddiw os ystyrir map sy'n dangos ffyrdd ''a'' llwybrau cyhoeddus fel ei gilydd.

	{{eginyn}}		{{eginyn}}

Irion am 14:04, 5 Rhagfyr 2019

2019-12-05T14:04:13Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:04, 5 Rhagfyr 2019
Llinell 5:		Llinell 5:
	Byddai Sarn Helen yn arwain pobl i Ddyffryn Nantlle ac ymlaen i'r de. I deithwyr oedd am gyrraedd Pen Llŷn, byddai angen croesi tir corsiog ger y glannau neu, yn fwy tebygol os nad oedd modd defnyddio cwch, deithio ar hyd y traeth ar adeg llanw isel. Yn y man, roedd nifer y teithwyr ar bererindod yn diffinio llwybr diogel o eglwys i eglwys ac o ffynnon i ffynnon ger yr arfordir. Nid cyd-ddigwyddiad yw'r ffaith fod pedair o bum eglwys plwyf yn Uwchgwyrfai ger y glannau, tra bod y lall, [[Eglwys Sant Rhedyw, Llanllyfni]], ger croesfan [[Afon Llyfnwy]], lle gellid tybio yr oedd rhyd ar Sarn Helen. Dywedir hefyd mai safle eglwys Llanllyfni'n dyddio'n ôl i gyfnod y Rhufeiniaid.		Byddai Sarn Helen yn arwain pobl i Ddyffryn Nantlle ac ymlaen i'r de. I deithwyr oedd am gyrraedd Pen Llŷn, byddai angen croesi tir corsiog ger y glannau neu, yn fwy tebygol os nad oedd modd defnyddio cwch, deithio ar hyd y traeth ar adeg llanw isel. Yn y man, roedd nifer y teithwyr ar bererindod yn diffinio llwybr diogel o eglwys i eglwys ac o ffynnon i ffynnon ger yr arfordir. Nid cyd-ddigwyddiad yw'r ffaith fod pedair o bum eglwys plwyf yn Uwchgwyrfai ger y glannau, tra bod y lall, [[Eglwys Sant Rhedyw, Llanllyfni]], ger croesfan [[Afon Llyfnwy]], lle gellid tybio yr oedd rhyd ar Sarn Helen. Dywedir hefyd mai safle eglwys Llanllyfni'n dyddio'n ôl i gyfnod y Rhufeiniaid.

	O gyfnod y Tuduriaid ymlaen, y plwyfi oedd ~~yngyfrifol~~ am gynnal y ffyrdd, ond gan fod y ffyrdd yn croesi o blwyf i blwyf, nid oeddent mor berthnasol i'r plwyfolion â llwybrau a ffurfiwyd o'r traethau hyd y mynydd-dir, lle cludid calch a gyrrid anifeiliaid i'r porfeydd haf. Datblygodd llwybrau eraill yn arwain at safleoedd o bwysigrwydd lleol, megis y melinau a'r plastai. Mae patrwm "môr i'r mynydd" hwm i'w weld hyd heddiw os ystyrir map sy'n dangos ffyrdd ''a'' llwybrau cyhoeddus fel ei gilydd.		Yn ogystal âffordd a redai i'r un cyfeiriad a Sarn Helen, roedd (erbyn y 17g o leiaf) ffordd gydnabyddedig o Gaernarfon i Bwllheli, yn dilyn (yn fras) llinell yr A499 heddiw, er i honno gael ei gwyro a'i hailosod sawl gwaith ers dyfodiad y [[Ffyrdd Tyrpeg]] ar ol tua 1790.<ref>Er enghraifft mewn dogfennau yn Archifdy Caernarfon, e.e. XQS/1658/182, lle gelwir y ffordd yn "Common Highway".</ref>

			O gyfnod y Tuduriaid ymlaen, y plwyfi oedd yn gyfrifol am gynnal y ffyrdd, ond gan fod y ffyrdd yn croesi o blwyf i blwyf, nid oeddent mor berthnasol i'r plwyfolion â llwybrau a ffurfiwyd o'r traethau hyd y mynydd-dir, lle cludid calch a gyrrid anifeiliaid i'r porfeydd haf. Datblygodd llwybrau eraill yn arwain at safleoedd o bwysigrwydd lleol, megis y melinau a'r plastai. Mae patrwm "môr i'r mynydd" hwm i'w weld hyd heddiw os ystyrir map sy'n dangos ffyrdd ''a'' llwybrau cyhoeddus fel ei gilydd.

	{{eginyn}}		{{eginyn}}

			==Cyfeiriadau==
			{{cyfeiriadau}}


	[[Categori:Cludiant]]		[[Categori:Cludiant]]
	[[Categori:Ffyrdd]]		[[Categori:Ffyrdd]]

Irion am 19:39, 3 Gorffennaf 2018

2018-07-03T19:39:56Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 20:39, 3 Gorffennaf 2018
Llinell 3:		Llinell 3:
	Rhaid bod rhyw fath o lwybrau, beth bynnag, rhwng y bryngaerau gwaahanol, a rhyngddyn nhw a thref Rufeinig Segontiwm. Roedd y Rhufeiniaid wedi adeiladu ffordd trwy'r cwmwd o Segontiwm i gaer Bryncir ac ymlaen i Drawsfynydd (Tomen y Mur), a elwid am ganrifoedd yn [[Sarn Helen]], ar ôl y dull o adeiladu (fel sarn ar draws corsdir, a Helen ar ôl Helen Luyddog, mam dybiedig yr Ymherawdwr Cwstennin o Gaernarfon. Am ganrifoedd dyma oedd unig ffordd o sylwedd yn [[Uwchgwyrfai]], mae'n debyg, nes i hyd yn oed crefft y Rhufeiniaid yn ymostwng i draul amser, tywydd a diffyg gofal.		Rhaid bod rhyw fath o lwybrau, beth bynnag, rhwng y bryngaerau gwaahanol, a rhyngddyn nhw a thref Rufeinig Segontiwm. Roedd y Rhufeiniaid wedi adeiladu ffordd trwy'r cwmwd o Segontiwm i gaer Bryncir ac ymlaen i Drawsfynydd (Tomen y Mur), a elwid am ganrifoedd yn [[Sarn Helen]], ar ôl y dull o adeiladu (fel sarn ar draws corsdir, a Helen ar ôl Helen Luyddog, mam dybiedig yr Ymherawdwr Cwstennin o Gaernarfon. Am ganrifoedd dyma oedd unig ffordd o sylwedd yn [[Uwchgwyrfai]], mae'n debyg, nes i hyd yn oed crefft y Rhufeiniaid yn ymostwng i draul amser, tywydd a diffyg gofal.

	Byddai Sarn Helen yn arwain pobl i Ddyffryn Nantlle ac ymlaen i'r de. I deithwyr oedd am gyrraedd Pen Llŷn, byddai angen croesi tir corsiog ger y glannau neu, yn fwy tebygol os nad oedd modd defnyddio cwch, deithio ar hyd y traeth ar adeg llanw isel. Yn y man, roedd nifer y teithwyr ar bererindod yn diffinio llwybr diogel o eglwys i eglwys ac o ffynnon i ffynnon ger yr arfordir. Nid cyd-ddigwyddiad yw'r ffaith fod pedair o bum eglwys plwyf yn Uwchgwyrfai ger y glannau, tra bod y lall, [[Eglwys Rhedyw ~~Sant~~, Llanllyfni]], ger croesfan [[Afon Llyfnwy]], lle gellid tybio yr oedd rhyd ar Sarn Helen. Dywedir hefyd mai safle eglwys Llanllyfni'n dyddio'n ôl i gyfnod y Rhufeiniaid.		Byddai Sarn Helen yn arwain pobl i Ddyffryn Nantlle ac ymlaen i'r de. I deithwyr oedd am gyrraedd Pen Llŷn, byddai angen croesi tir corsiog ger y glannau neu, yn fwy tebygol os nad oedd modd defnyddio cwch, deithio ar hyd y traeth ar adeg llanw isel. Yn y man, roedd nifer y teithwyr ar bererindod yn diffinio llwybr diogel o eglwys i eglwys ac o ffynnon i ffynnon ger yr arfordir. Nid cyd-ddigwyddiad yw'r ffaith fod pedair o bum eglwys plwyf yn Uwchgwyrfai ger y glannau, tra bod y lall, [[Eglwys Sant Rhedyw, Llanllyfni]], ger croesfan [[Afon Llyfnwy]], lle gellid tybio yr oedd rhyd ar Sarn Helen. Dywedir hefyd mai safle eglwys Llanllyfni'n dyddio'n ôl i gyfnod y Rhufeiniaid.

	O gyfnod y Tuduriaid ymlaen, y plwyfi oedd yngyfrifol am gynnal y ffyrdd, ond gan fod y ffyrdd yn croesi o blwyf i blwyf, nid oeddent mor berthnasol i'r plwyfolion â llwybrau a ffurfiwyd o'r traethau hyd y mynydd-dir, lle cludid calch a gyrrid anifeiliaid i'r porfeydd haf. Datblygodd llwybrau eraill yn arwain at safleoedd o bwysigrwydd lleol, megis y melinau a'r plastai. Mae patrwm "môr i'r mynydd" hwm i'w weld hyd heddiw os ystyrir map sy'n dangos ffyrdd ''a'' llwybrau cyhoeddus fel ei gilydd.		O gyfnod y Tuduriaid ymlaen, y plwyfi oedd yngyfrifol am gynnal y ffyrdd, ond gan fod y ffyrdd yn croesi o blwyf i blwyf, nid oeddent mor berthnasol i'r plwyfolion â llwybrau a ffurfiwyd o'r traethau hyd y mynydd-dir, lle cludid calch a gyrrid anifeiliaid i'r porfeydd haf. Datblygodd llwybrau eraill yn arwain at safleoedd o bwysigrwydd lleol, megis y melinau a'r plastai. Mae patrwm "môr i'r mynydd" hwm i'w weld hyd heddiw os ystyrir map sy'n dangos ffyrdd ''a'' llwybrau cyhoeddus fel ei gilydd.

Irion am 19:39, 3 Gorffennaf 2018

2018-07-03T19:39:38Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 20:39, 3 Gorffennaf 2018
Llinell 1:		Llinell 1:
			Cyn dyddiau'r Rhufeiniaid â'u ffyrdd unionsyth, dichon bod teithio dros y tir yr iseldir yn anodd, oherwydd tyfiant trwchus a chorsdiroedd. Roedd ffermio ar y llethrau fodd bynnag a fyddai wedi gofyn am rywfaint o lwybrau a ffyrdd i gysylltu lle wrth le. At ei gilydd, fodd bynnag, haws oedd teithio ymhell ar y dwr ac er nad oedd afonydd yn [[Uwchgwyrfai]] yn rai y gellid hwylio ar hyd-ddynt, roedd y môr gerllaw, ac mae rhywfaint o dystiolaeth fod y Cymry cynnar wedi gwneud cryn defnydd o'r môr i gysylltu â mannau eraill o'r byd.

			Rhaid bod rhyw fath o lwybrau, beth bynnag, rhwng y bryngaerau gwaahanol, a rhyngddyn nhw a thref Rufeinig Segontiwm. Roedd y Rhufeiniaid wedi adeiladu ffordd trwy'r cwmwd o Segontiwm i gaer Bryncir ac ymlaen i Drawsfynydd (Tomen y Mur), a elwid am ganrifoedd yn [[Sarn Helen]], ar ôl y dull o adeiladu (fel sarn ar draws corsdir, a Helen ar ôl Helen Luyddog, mam dybiedig yr Ymherawdwr Cwstennin o Gaernarfon. Am ganrifoedd dyma oedd unig ffordd o sylwedd yn [[Uwchgwyrfai]], mae'n debyg, nes i hyd yn oed crefft y Rhufeiniaid yn ymostwng i draul amser, tywydd a diffyg gofal.

			Byddai Sarn Helen yn arwain pobl i Ddyffryn Nantlle ac ymlaen i'r de. I deithwyr oedd am gyrraedd Pen Llŷn, byddai angen croesi tir corsiog ger y glannau neu, yn fwy tebygol os nad oedd modd defnyddio cwch, deithio ar hyd y traeth ar adeg llanw isel. Yn y man, roedd nifer y teithwyr ar bererindod yn diffinio llwybr diogel o eglwys i eglwys ac o ffynnon i ffynnon ger yr arfordir. Nid cyd-ddigwyddiad yw'r ffaith fod pedair o bum eglwys plwyf yn Uwchgwyrfai ger y glannau, tra bod y lall, [[Eglwys Rhedyw Sant, Llanllyfni]], ger croesfan [[Afon Llyfnwy]], lle gellid tybio yr oedd rhyd ar Sarn Helen. Dywedir hefyd mai safle eglwys Llanllyfni'n dyddio'n ôl i gyfnod y Rhufeiniaid.

			O gyfnod y Tuduriaid ymlaen, y plwyfi oedd yngyfrifol am gynnal y ffyrdd, ond gan fod y ffyrdd yn croesi o blwyf i blwyf, nid oeddent mor berthnasol i'r plwyfolion â llwybrau a ffurfiwyd o'r traethau hyd y mynydd-dir, lle cludid calch a gyrrid anifeiliaid i'r porfeydd haf. Datblygodd llwybrau eraill yn arwain at safleoedd o bwysigrwydd lleol, megis y melinau a'r plastai. Mae patrwm "môr i'r mynydd" hwm i'w weld hyd heddiw os ystyrir map sy'n dangos ffyrdd ''a'' llwybrau cyhoeddus fel ei gilydd.

			{{eginyn}}

	Cyn dyddiau'r Rhufeiniaid â'u ffyrdd unionsyth, dichon bod teithio dros y tir yn iseldir yn anodd, oherwydd tyfiant trwchus a chorsdiroedd. Roedd ffermio ar y llethrau fodd bynnag a fyddai wedi gofyn am rywfaint o lwybrau a ffyrdd i gysylltu lle wrth le. At ei gilydd, fodd bynnag, haws oedd teithio ymhell ar y dwr ac er nad oedd afonydd yn [[Uwchgwyrfai]] yn rai y gellid hwylio ar hyd-ddynt, roedd y môr gerllaw, ac mae rhywfaint o dystiolaeth fod y CYmry cynnar wedi gwneud cryn defnydd o'r môr i gysylltu âmannau eraill o'r byd.

	[[Categori:Cludiant]]		[[Categori:Cludiant]]
	[[Categori:Ffyrdd]]		[[Categori:Ffyrdd]]

Irion am 13:02, 3 Gorffennaf 2018

2018-07-03T13:02:31Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 14:02, 3 Gorffennaf 2018
Llinell 1:		Llinell 1:

	~~....~~

	....		Cyn dyddiau'r Rhufeiniaid â'u ffyrdd unionsyth, dichon bod teithio dros y tir yn iseldir yn anodd, oherwydd tyfiant trwchus a chorsdiroedd. Roedd ffermio ar y llethrau fodd bynnag a fyddai wedi gofyn am rywfaint o lwybrau a ffyrdd i gysylltu lle wrth le. At ei gilydd, fodd bynnag, haws oedd teithio ymhell ar y dwr ac er nad oedd afonydd yn [[Uwchgwyrfai]] yn rai y gellid hwylio ar hyd-ddynt, roedd y môr gerllaw, ac mae rhywfaint o dystiolaeth fod y CYmry cynnar wedi gwneud cryn defnydd o'r môr i gysylltu âmannau eraill o'r byd.

	~~...~~.

			[[Categori:Cludiant]]
	[[Categori:Ffyrdd]]		[[Categori:Ffyrdd]]

Carlmorris: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ' .... .... .... Categori:Ffyrdd'

2017-09-27T14:15:01Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ' .... .... .... Categori:Ffyrdd'

Tudalen newydd

....

....

....

[[Categori:Ffyrdd]]