Gwredog - Hanes golygu

Irion am 09:07, 18 Mawrth 2024

2024-03-18T09:07:37Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:07, 18 Mawrth 2024
Llinell 10:		Llinell 10:

	Roedd Gwredog Isaf yn gartref i Gwilym Prichard a Claudia Williams, yr arlunwyr enwog, o 1980 hyd 1984 pan symudodd y cwpl i wlad Groeg, ac wedyn i Lydaw. Mae nifer o luniau o Gwredog Bach wedi'u paentio gan Gwilym Prichard yn y Llyfrgell Genedlaethol.<ref>Gwefan Robert Meyrick [https://robertmeyrick.co.uk/2018/05/21/gwilym-prichard/] cyrchwyd 4.12.2023</ref>		Roedd Gwredog Isaf yn gartref i Gwilym Prichard a Claudia Williams, yr arlunwyr enwog, o 1980 hyd 1984 pan symudodd y cwpl i wlad Groeg, ac wedyn i Lydaw. Mae nifer o luniau o Gwredog Bach wedi'u paentio gan Gwilym Prichard yn y Llyfrgell Genedlaethol.<ref>Gwefan Robert Meyrick [https://robertmeyrick.co.uk/2018/05/21/gwilym-prichard/] cyrchwyd 4.12.2023</ref>

			Mae tarddiad yr enw ''Gwredog'' yn ansicr. Mewn dogfen o 1646-7 (Casgliad Baron Hill, Prifysgol Bangor), ''Gweredog ucha / Gweredog issa'' a geir. Gwelir mai'r ffurf ''Gweredog'' a geir yno yn hytrach na'r ''Gwredog'' a geir yn yr enwau modern. Mewn llawer o'r ffynonellau gwelir yr -''e''- ymwthiol yn datblygu rhwng yr -''w''- a'r -''r''- yn Gwredog, ac ambell dro ceir -''a''- yn hytrach nag -''e''-. ''Gwaredog bach / Gwaredog isaf / Gwaredog uchaf'' sydd yn Rhestr Pennu Degwm 1839. Mae'n anodd iawn penderfynu ai ''gwaredog'' ynteu ''gweredog'' oedd y ffurf gysefin, ac nid yw ystyr yr enw'n glir o gwbl. Mae'n bosib ei fod yn cyfeirio at rywle a oedd ar lethr - yn yr ystyr 'rhedeg i lawr / ar i waered'.<ref>Glenda Carr, ''Hen Enwau o Arfon, Llŷn ac Eifionydd'', (Gwasg y Bwthyn, 2011),tt.180-1.</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

	[[Categori:Ffermydd]]		[[Categori:Ffermydd]]
			[[Categori:Enwau lleoedd]]

Irion am 21:22, 4 Rhagfyr 2023

2023-12-04T21:22:30Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 22:22, 4 Rhagfyr 2023
Llinell 1:		Llinell 1:
	Mae Gwredog yn cael ei enwi’n gynnar iawn oherwydd yr hanes (neu’r chwedl) am Cadwallon ap Cadfan, mab Cadfan Sant, yn rhoi tir Gwredog i [[Beuno Sant]]. Cododd dadl ynglŷn â hawl Cadwallon i’r tir, a symudodd Beuno ei eglwys i [[Clynnog Fawr\|Glynnog]]. Ar dir Gwredog y mae [[Ffynnon Beuno (Llanwnda)\|Ffynnon Beuno]]. Saif tir Gwredog ar lan ddeheuol [[Afon Gwyrfai]] tua milltir a hanner o bentref [[Y Bontnewydd]].		Mae Gwredog yn cael ei enwi’n gynnar iawn oherwydd yr hanes (neu’r chwedl) am Cadwallon ap Cadfan, mab Cadfan Sant, yn rhoi tir Gwredog i [[Beuno Sant]]. Cododd dadl ynglŷn â hawl Cadwallon i’r tir, a symudodd Beuno ei eglwys i [[Clynnog Fawr\|Glynnog]]. Ar dir Gwredog y mae [[Ffynnon Beuno (Llanwnda)\|Ffynnon Beuno]]. Saif tir Gwredog ar lan ddeheuol [[Afon Gwyrfai]] tua milltir a hanner o bentref [[Y Bontnewydd]].

	Mae tir Gwredog wedi ei rannu rhwng Gwredog Uchaf, Gwredog Isaf, Tan’rallt (neu Gwredog Tan’rallt), Gwredog Bach erbyn hyn, ac mae’n debyg y digwyddodd hynny fesul tipyn ar ôl i [[Ystad ~~y Faenol~~]] ddod yn berchnogion yr eiddo yn y ~~18g~~. ~~Cyn~~ hynny, ~~roedd wedi bod~~ yn rhan o [[Ystad Plas-yn-Bont]] ~~a chyn hynny’n~~ eiddo i [[Ystad ~~Lleuar~~]].<Gweler yr erthyglau yng Nghof y Cwmwd ar yr ystadau hynny</ref>		Mae tir Gwredog wedi ei rannu rhwng Gwredog Uchaf, Gwredog Isaf, Tan’rallt (neu Gwredog Tan’rallt) a Gwredog Bach erbyn hyn, ac mae’n debyg y digwyddodd hynny fesul tipyn ar ôl i [[Ystad Lleuar]] ddod yn berchnogion yr eiddo yn y 16g. Wedi hynny, bu'r ffermydd hyn yn rhan o [[Ystad Plas-yn-Bont]] ac wedyn yn eiddo i [[Ystad y Faenol]].<Gweler yr erthyglau yng Nghof y Cwmwd ar yr ystadau hynny</ref>

	Cafodd [[John Evans (fforiwr)\|John Evans]], a elwir fel rheol yn “John Evans, Waunfawr”, ei eni yng Ngwredog Uchaf ym 1770. Daeth yn enwog oherwydd ei waith ymysg pobl frodorol America, sef llwyth y Mandaniaid, ac fel mapiwr eu tiriogaeth.<ref>Bob Owen, Yr ymfudo o Sir Gaernarfon i’r Unol Daleithiau (I), (Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon, Cyf. 13 (1952)), t. 46</ref> Mab i deulu arall o’r Gwredog oedd [[Owen Jones, Gwredog\|Owen Jones]] a ddarganfu lechi yn Slatington, Pensylfania tua 1845. .<ref>Bob Owen, Yr ymfudo o Sir Gaernarfon i’r Unol Daleithiau, (Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon (II), Cyf. 14 (1953)), t. 58</ref>		Cafodd [[John Evans (fforiwr)\|John Evans]], a elwir fel rheol yn “John Evans, Waunfawr”, ei eni yng Ngwredog Uchaf ym 1770. Daeth yn enwog oherwydd ei waith ymysg pobl frodorol America, sef llwyth y Mandaniaid, ac fel mapiwr eu tiriogaeth.<ref>Bob Owen, Yr ymfudo o Sir Gaernarfon i’r Unol Daleithiau (I), (Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon, Cyf. 13 (1952)), t. 46</ref> Mab i deulu arall o’r Gwredog oedd [[Owen Jones, Gwredog\|Owen Jones]] a ddarganfu lechi yn Slatington, Pensylfania tua 1845. .<ref>Bob Owen, Yr ymfudo o Sir Gaernarfon i’r Unol Daleithiau, (Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon (II), Cyf. 14 (1953)), t. 58</ref>

Cyfaill Eben am 16:24, 4 Rhagfyr 2023

2023-12-04T16:24:07Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:24, 4 Rhagfyr 2023
Llinell 1:		Llinell 1:
	Mae Gwredog yn cael ei enwi’n gynnar iawn oherwydd yr hanes (neu’r chwedl) am Cadwallon ap Cadfan, mab Cadfan Sant, yn rhoi tir Gwredog i [[Beuno Sant]]. Cododd dadl ynglŷn â hawl Cadwallon i’r tir, a symudodd Beuno ei eglwys i [[Clynnog Fawr\|~~Clynnog~~]]. Ar dir Gwredog y mae [[Ffynnon Beuno (Llanwnda)\|Ffynnon Beuno]]. Saif tir Gwredog ar lan ddeheuol [[Afon Gwyrfai]] tua milltir a hanner o bentref [[Y Bontnewydd]].		Mae Gwredog yn cael ei enwi’n gynnar iawn oherwydd yr hanes (neu’r chwedl) am Cadwallon ap Cadfan, mab Cadfan Sant, yn rhoi tir Gwredog i [[Beuno Sant]]. Cododd dadl ynglŷn â hawl Cadwallon i’r tir, a symudodd Beuno ei eglwys i [[Clynnog Fawr\|Glynnog]]. Ar dir Gwredog y mae [[Ffynnon Beuno (Llanwnda)\|Ffynnon Beuno]]. Saif tir Gwredog ar lan ddeheuol [[Afon Gwyrfai]] tua milltir a hanner o bentref [[Y Bontnewydd]].

	Mae tir Gwredog wedi ~~rhannu~~ rhwng Gwredog Uchaf, Gwredog Isaf, Tan’rallt (neu Gwredog Tan’rallt) o Gwredog Bach erbyn hyn, ac mae’n debyg y digwyddodd hynny fesul ~~dipyn~~ ar ôl i [[Ystad y Faenol]] ddod yn berchnogion yr eiddo yn y 18g.. Cyn hynny, roedd wedi bod yn rhan o [[Ystad Plas-yn-Bont]] a chyn hynny’n eiddo i [[Ystad Lleuar]].<Gweler yr erthyglau yng Nghof y Cwmwd ar yr ystadau hynny</ref>		Mae tir Gwredog wedi ei rannu rhwng Gwredog Uchaf, Gwredog Isaf, Tan’rallt (neu Gwredog Tan’rallt), Gwredog Bach erbyn hyn, ac mae’n debyg y digwyddodd hynny fesul tipyn ar ôl i [[Ystad y Faenol]] ddod yn berchnogion yr eiddo yn y 18g. Cyn hynny, roedd wedi bod yn rhan o [[Ystad Plas-yn-Bont]] a chyn hynny’n eiddo i [[Ystad Lleuar]].<Gweler yr erthyglau yng Nghof y Cwmwd ar yr ystadau hynny</ref>

	Cafodd [[John Evans (fforiwr)\|John Evans]] a elwir fel ~~arfer~~ yn “John Evans, Waunfawr”, ei eni yng Ngwredog Uchaf ym 1770. Daeth yn enwog oherwydd ei waith ymysg pobl ~~y cenhedloedd Cyntaf~~, sef y Mandaniaid ~~yn America~~ ac ~~am fapio~~ eu tiriogaeth.<ref>Bob Owen, Yr ymfudo o Sir Gaernarfon i’r Unol Daleithiau (I), (Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon, Cyf. 13 (1952)), t. 46</ref> Mab i deulu arall o’r Gwredog oedd [[Owen Jones, Gwredog\|Owen Jones]] a ddarganfu ~~llechi~~ yn Slatington, Pensylfania tua 1845. .<ref>Bob Owen, Yr ymfudo o Sir Gaernarfon i’r Unol Daleithiau, (Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon (II), Cyf. 14 (1953)), t. 58</ref>		Cafodd [[John Evans (fforiwr)\|John Evans]], a elwir fel rheol yn “John Evans, Waunfawr”, ei eni yng Ngwredog Uchaf ym 1770. Daeth yn enwog oherwydd ei waith ymysg pobl frodorol America, sef llwyth y Mandaniaid, ac fel mapiwr eu tiriogaeth.<ref>Bob Owen, Yr ymfudo o Sir Gaernarfon i’r Unol Daleithiau (I), (Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon, Cyf. 13 (1952)), t. 46</ref> Mab i deulu arall o’r Gwredog oedd [[Owen Jones, Gwredog\|Owen Jones]] a ddarganfu lechi yn Slatington, Pensylfania tua 1845. .<ref>Bob Owen, Yr ymfudo o Sir Gaernarfon i’r Unol Daleithiau, (Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon (II), Cyf. 14 (1953)), t. 58</ref>

	Ym 1841, ceid pedwar teulu’n byw yn nhai Gwredog: John Thomas, ffermwr 65 oed a’i deulu yng Ngwredog Tan’rallt; Thomas Owens, ffermwr 60 oed a’i blant yng Ngwredog Uchaf; John Davies, gwas fferm 40 oed a’i deulu hefyd yng Ngwredog Uchaf; Hugh Owens, ffermwr 69 oed a’i deulu yng Ngwredog Isaf; a William Lewis,75 oed, a’i ddau blentyn yng Ngwredog Bach. Ymhen 10 mlynedd, roedd gweddw John Thomas, Gwen, 64 oed, ei phlant a dau was yn byw yng Ngwredog Tan’rallt; Griffith Jones, 50 oed a’i deulu a Richard Owen (oedd yn chwarelwr) a’i deulu yntau yn byw mewn dau dŷ yng Ngwredog Uchaf; Thomas Williams, 44 oed, ei deulu a phedwar o weision yn byw yng Ngwredog Isaf; a Lewis Williams (mab William Lewis), 49 oed a’i wraig yng Ngwredog Bach. Mae’r cyfrifiad yn nodi maint y ffermydd hyn: Gwredog Tan’rallt yn 50 erw; Gwredog Uchaf yn 32 erw; Gwredog Isaf yn 100 erw; a Gwredog Bach yn 47 erw. [[Thomas Assheton Smith II\|Thomas Assheton Smith]] o’r Faenol oedd perchennog y ffermydd hyn, heblaw Gwaredog Bach, oedd yn eiddo i Henry Rumsey Williams.<ref>Map Degwm plwyf Llanwnda, 1841</ref>		Ym 1841, ceid pedwar teulu’n byw yn nhai Gwredog: John Thomas, ffermwr 65 oed a’i deulu yng Ngwredog Tan’rallt; Thomas Owens, ffermwr 60 oed a’i blant yng Ngwredog Uchaf; John Davies, gwas fferm 40 oed a’i deulu hefyd yng Ngwredog Uchaf; Hugh Owens, ffermwr 69 oed a’i deulu yng Ngwredog Isaf; a William Lewis,75 oed, a’i ddau blentyn yng Ngwredog Bach. Ymhen 10 mlynedd, roedd gweddw John Thomas, Gwen, 64 oed, ei phlant a dau was yn byw yng Ngwredog Tan’rallt; Griffith Jones, 50 oed a’i deulu a Richard Owen (oedd yn chwarelwr) a’i deulu yntau yn byw mewn dau dŷ yng Ngwredog Uchaf; Thomas Williams, 44 oed, ei deulu a phedwar o weision yn byw yng Ngwredog Isaf; a Lewis Williams (mab William Lewis), 49 oed a’i wraig yng Ngwredog Bach. Mae’r cyfrifiad yn nodi maint y ffermydd hyn: Gwredog Tan’rallt yn 50 erw; Gwredog Uchaf yn 32 erw; Gwredog Isaf yn 100 erw; a Gwredog Bach yn 47 erw. [[Thomas Assheton Smith II\|Thomas Assheton Smith]] o’r Faenol oedd perchennog y ffermydd hyn, heblaw Gwaredog Bach, a oedd yn eiddo i Henry Rumsey Williams.<ref>Map Degwm plwyf Llanwnda, 1841</ref>

	Mae'n hysbys bod Gwredog Bach wedi ei ~~werthu~~ gan ystad Rumsey Williams ym 1871, a gwerthwyd Gwredog Uchaf gan Ystad y Faenol ym 1919.		Mae'n hysbys bod Gwredog Bach wedi ei gwerthu gan ystad Rumsey Williams ym 1871, a gwerthwyd Gwredog Uchaf gan Ystad y Faenol ym 1919.

	Roedd Gwredog Isaf yn gartref i Gwilym Prichard a Claudia Williams, yr arlunwyr enwog, o 1980 hyd 1984 pan symudodd y cwpl i wlad Groeg, ac wedyn i Lydaw. Mae nifer o luniau o Gwredog Bach wedi'i paentio gan Gwilym Prichard yn y Llyfrgell Genedlaethol.<ref>Gwefan Robert Meyrick [https://robertmeyrick.co.uk/2018/05/21/gwilym-prichard/] cyrchwyd 4.12.2023</ref>		Roedd Gwredog Isaf yn gartref i Gwilym Prichard a Claudia Williams, yr arlunwyr enwog, o 1980 hyd 1984 pan symudodd y cwpl i wlad Groeg, ac wedyn i Lydaw. Mae nifer o luniau o Gwredog Bach wedi'u paentio gan Gwilym Prichard yn y Llyfrgell Genedlaethol.<ref>Gwefan Robert Meyrick [https://robertmeyrick.co.uk/2018/05/21/gwilym-prichard/] cyrchwyd 4.12.2023</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

	[[Categori:Ffermydd]]		[[Categori:Ffermydd]]

Irion am 15:28, 4 Rhagfyr 2023

2023-12-04T15:28:05Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:28, 4 Rhagfyr 2023
Llinell 7:		Llinell 7:
	Ym 1841, ceid pedwar teulu’n byw yn nhai Gwredog: John Thomas, ffermwr 65 oed a’i deulu yng Ngwredog Tan’rallt; Thomas Owens, ffermwr 60 oed a’i blant yng Ngwredog Uchaf; John Davies, gwas fferm 40 oed a’i deulu hefyd yng Ngwredog Uchaf; Hugh Owens, ffermwr 69 oed a’i deulu yng Ngwredog Isaf; a William Lewis,75 oed, a’i ddau blentyn yng Ngwredog Bach. Ymhen 10 mlynedd, roedd gweddw John Thomas, Gwen, 64 oed, ei phlant a dau was yn byw yng Ngwredog Tan’rallt; Griffith Jones, 50 oed a’i deulu a Richard Owen (oedd yn chwarelwr) a’i deulu yntau yn byw mewn dau dŷ yng Ngwredog Uchaf; Thomas Williams, 44 oed, ei deulu a phedwar o weision yn byw yng Ngwredog Isaf; a Lewis Williams (mab William Lewis), 49 oed a’i wraig yng Ngwredog Bach. Mae’r cyfrifiad yn nodi maint y ffermydd hyn: Gwredog Tan’rallt yn 50 erw; Gwredog Uchaf yn 32 erw; Gwredog Isaf yn 100 erw; a Gwredog Bach yn 47 erw. [[Thomas Assheton Smith II\|Thomas Assheton Smith]] o’r Faenol oedd perchennog y ffermydd hyn, heblaw Gwaredog Bach, oedd yn eiddo i Henry Rumsey Williams.<ref>Map Degwm plwyf Llanwnda, 1841</ref>		Ym 1841, ceid pedwar teulu’n byw yn nhai Gwredog: John Thomas, ffermwr 65 oed a’i deulu yng Ngwredog Tan’rallt; Thomas Owens, ffermwr 60 oed a’i blant yng Ngwredog Uchaf; John Davies, gwas fferm 40 oed a’i deulu hefyd yng Ngwredog Uchaf; Hugh Owens, ffermwr 69 oed a’i deulu yng Ngwredog Isaf; a William Lewis,75 oed, a’i ddau blentyn yng Ngwredog Bach. Ymhen 10 mlynedd, roedd gweddw John Thomas, Gwen, 64 oed, ei phlant a dau was yn byw yng Ngwredog Tan’rallt; Griffith Jones, 50 oed a’i deulu a Richard Owen (oedd yn chwarelwr) a’i deulu yntau yn byw mewn dau dŷ yng Ngwredog Uchaf; Thomas Williams, 44 oed, ei deulu a phedwar o weision yn byw yng Ngwredog Isaf; a Lewis Williams (mab William Lewis), 49 oed a’i wraig yng Ngwredog Bach. Mae’r cyfrifiad yn nodi maint y ffermydd hyn: Gwredog Tan’rallt yn 50 erw; Gwredog Uchaf yn 32 erw; Gwredog Isaf yn 100 erw; a Gwredog Bach yn 47 erw. [[Thomas Assheton Smith II\|Thomas Assheton Smith]] o’r Faenol oedd perchennog y ffermydd hyn, heblaw Gwaredog Bach, oedd yn eiddo i Henry Rumsey Williams.<ref>Map Degwm plwyf Llanwnda, 1841</ref>

	Roedd Gwredog Isaf yn gartref i Gwilym Prichard a Claudia Williams, yr arlunwyr enwog, o 1980 hyd 1984 pan symudodd y cwpl i wlad Groeg, ac wedyn i Lydaw.		Mae'n hysbys bod Gwredog Bach wedi ei werthu gan ystad Rumsey Williams ym 1871, a gwerthwyd Gwredog Uchaf gan Ystad y Faenol ym 1919.

			Roedd Gwredog Isaf yn gartref i Gwilym Prichard a Claudia Williams, yr arlunwyr enwog, o 1980 hyd 1984 pan symudodd y cwpl i wlad Groeg, ac wedyn i Lydaw. Mae nifer o luniau o Gwredog Bach wedi'i paentio gan Gwilym Prichard yn y Llyfrgell Genedlaethol.<ref>Gwefan Robert Meyrick [https://robertmeyrick.co.uk/2018/05/21/gwilym-prichard/] cyrchwyd 4.12.2023</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

	[[Categori:Ffermydd]]		[[Categori:Ffermydd]]

Irion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Mae Gwredog yn cael ei enwi’n gynnar iawn oherwydd yr hanes (neu’r chwedl) am Cadwallon ap Cadfan, mab Cadfan Sant, yn rhoi tir Gwredog i Beuno Sant...'

2023-12-04T11:58:37Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Mae Gwredog yn cael ei enwi’n gynnar iawn oherwydd yr hanes (neu’r chwedl) am Cadwallon ap Cadfan, mab Cadfan Sant, yn rhoi tir Gwredog i Beuno Sant...'

Tudalen newydd

Mae Gwredog yn cael ei enwi’n gynnar iawn oherwydd yr hanes (neu’r chwedl) am Cadwallon ap Cadfan, mab Cadfan Sant, yn rhoi tir Gwredog i [[Beuno Sant]]. Cododd dadl ynglŷn â hawl Cadwallon i’r tir, a symudodd Beuno ei eglwys i [[Clynnog Fawr|Clynnog]]. Ar dir Gwredog y mae [[Ffynnon Beuno (Llanwnda)|Ffynnon Beuno]]. Saif tir Gwredog ar lan ddeheuol [[Afon Gwyrfai]] tua milltir a hanner o bentref [[Y Bontnewydd]].

Mae tir Gwredog wedi rhannu rhwng Gwredog Uchaf, Gwredog Isaf, Tan’rallt (neu Gwredog Tan’rallt) o Gwredog Bach erbyn hyn, ac mae’n debyg y digwyddodd hynny fesul dipyn ar ôl i [[Ystad y Faenol]] ddod yn berchnogion yr eiddo yn y 18g.. Cyn hynny, roedd wedi bod yn rhan o [[Ystad Plas-yn-Bont]] a chyn hynny’n eiddo i [[Ystad Lleuar]].<Gweler yr erthyglau yng Nghof y Cwmwd ar yr ystadau hynny</ref>

Cafodd [[John Evans (fforiwr)|John Evans]] a elwir fel arfer yn “John Evans, Waunfawr”, ei eni yng Ngwredog Uchaf ym 1770. Daeth yn enwog oherwydd ei waith ymysg pobl y cenhedloedd Cyntaf, sef y Mandaniaid yn America ac am fapio eu tiriogaeth.<ref>Bob Owen, Yr ymfudo o Sir Gaernarfon i’r Unol Daleithiau (I), (Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon, Cyf. 13 (1952)), t. 46</ref> Mab i deulu arall o’r Gwredog oedd [[Owen Jones, Gwredog|Owen Jones]] a ddarganfu llechi yn Slatington, Pensylfania tua 1845. .<ref>Bob Owen, Yr ymfudo o Sir Gaernarfon i’r Unol Daleithiau, (Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon (II), Cyf. 14 (1953)), t. 58</ref>

Ym 1841, ceid pedwar teulu’n byw yn nhai Gwredog: John Thomas, ffermwr 65 oed a’i deulu yng Ngwredog Tan’rallt; Thomas Owens, ffermwr 60 oed a’i blant yng Ngwredog Uchaf; John Davies, gwas fferm 40 oed a’i deulu hefyd yng Ngwredog Uchaf; Hugh Owens, ffermwr 69 oed a’i deulu yng Ngwredog Isaf; a William Lewis,75 oed, a’i ddau blentyn yng Ngwredog Bach. Ymhen 10 mlynedd, roedd gweddw John Thomas, Gwen, 64 oed, ei phlant a dau was yn byw yng Ngwredog Tan’rallt; Griffith Jones, 50 oed a’i deulu a Richard Owen (oedd yn chwarelwr) a’i deulu yntau yn byw mewn dau dŷ yng Ngwredog Uchaf; Thomas Williams, 44 oed, ei deulu a phedwar o weision yn byw yng Ngwredog Isaf; a Lewis Williams (mab William Lewis), 49 oed a’i wraig yng Ngwredog Bach. Mae’r cyfrifiad yn nodi maint y ffermydd hyn: Gwredog Tan’rallt yn 50 erw; Gwredog Uchaf yn 32 erw; Gwredog Isaf yn 100 erw; a Gwredog Bach yn 47 erw. [[Thomas Assheton Smith II|Thomas Assheton Smith]] o’r Faenol oedd perchennog y ffermydd hyn, heblaw Gwaredog Bach, oedd yn eiddo i Henry Rumsey Williams.<ref>Map Degwm plwyf Llanwnda, 1841</ref>

Roedd Gwredog Isaf yn gartref i Gwilym Prichard a Claudia Williams, yr arlunwyr enwog, o 1980 hyd 1984 pan symudodd y cwpl i wlad Groeg, ac wedyn i Lydaw.

==Cyfeiriadau==

[[Categori:Ffermydd]]