Gwesty'r Red Lion - Hanes golygu

Cyfaill Eben am 14:13, 1 Gorffennaf 2022

2022-07-01T14:13:52Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:13, 1 Gorffennaf 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Tafarn ar Stryd Fawr [[Pen-y-groes]] oedd '''Gwesty'r Red Lion''', a "Red Lion" yw enw'r adeilad hyd heddiw. Gan fod Pen-y-groes yn tyfu'n bentref sylweddol ac yn ganolfan siopau yn ail hanner y 19g., bu cynnydd yn nifer y tafarnau a wasanaethai'r ardal. Mae'n debyg (a barnu oddi wrth y Cyfrifiad) fod y Red Lion wedi agor yn ystod y 1870au. Gallwn fod yn sicr ei bod ~~ar agor~~ erbyn mis Chwefror 1877 gan fod achos ym Mrawdlys Caernarfon yn cyfeirio at y lle.<ref>''Y Genedl Gymreig'', 1.3.1877, t.5</ref> Ym 1881 yr oedd Ann Roberts, gwraig weddw, yn cadw'r dafarn. Dynes leol 49 oed oedd hi, gyda dau blentyn i'w cynnal, ac yr oedd ei brawd, a oedd yn ddyn glo, hefyd yn byw yno, ynghyd â gwas.		Tafarn ar Stryd Fawr [[Pen-y-groes]] oedd '''Gwesty'r Red Lion''', a "Red Lion" yw enw'r adeilad hyd heddiw. Gan fod Pen-y-groes yn tyfu'n bentref sylweddol ac yn ganolfan siopau yn ail hanner y 19g., bu cynnydd yn nifer y tafarnau a wasanaethai'r ardal. Mae'n debyg (a barnu oddi wrth y Cyfrifiad) fod y Red Lion wedi agor yn ystod y 1870au. Gallwn fod yn sicr ei bod yn agored erbyn mis Chwefror 1877 gan fod achos ym Mrawdlys Caernarfon yn cyfeirio at y lle.<ref>''Y Genedl Gymreig'', 1.3.1877, t.5</ref> Ym 1881 yr oedd Ann Roberts, gwraig weddw, yn cadw'r dafarn. Dynes leol 49 oed oedd hi, gyda dau blentyn i'w cynnal, ac yr oedd ei brawd, a oedd yn ddyn glo, hefyd yn byw yno, ynghyd â gwas.

	Ym 1891, yr oedd Ann Roberts yn dal i gadw'r lle. Ni enwir y dafarn yn nogfen y Cyfrifiad ond fe'i rhestrwyd fel tŷ ar y Stryd Fawr; serch hynny, yr oedd Ann Roberts wedi cael ei disgrifio fel ceidwad tŷ tafarn ac felly gallwn fod yn bur sicr mai sôn am y Red Lion y mae'r ddogfen. Yr oedd ei brawd, y dyn glo, yn dal i fyw gyda hi; ac felly yr oedd hi ym 1901, ond erbyn hynny, ac Ann Roberts yn agosáu at ei 70 oed, yr oedd hi wedi symud o'r Red Lion ym 1897<ref>''Yr Herald Cymraeg'', 4.5.1897, t.4</ref> gyda'i brawd i Ogwen House gerllaw. Y disgrifiad ohoni erbyn hynny oedd dynes yn "byw ar ei harian", sydd yn tueddu awgrymu fod busnes y Red Lion wedi bod yn ddigon llewyrchus yn ei dwylo.		Ym 1891, yr oedd Ann Roberts yn dal i gadw'r lle. Ni enwir y dafarn yn nogfen y Cyfrifiad ond fe'i rhestrwyd fel tŷ ar y Stryd Fawr; serch hynny, yr oedd Ann Roberts wedi cael ei disgrifio fel ceidwad tŷ tafarn ac felly gallwn fod yn bur sicr mai sôn am y Red Lion y mae'r ddogfen. Yr oedd ei brawd, y dyn glo, yn dal i fyw gyda hi; ac felly yr oedd hi ym 1901, ond erbyn hynny, ac Ann Roberts yn agosáu at ei 70 oed, yr oedd hi wedi symud o'r Red Lion ym 1897<ref>''Yr Herald Cymraeg'', 4.5.1897, t.4</ref> gyda'i brawd i Ogwen House gerllaw. Y disgrifiad ohoni erbyn hynny oedd dynes yn "byw ar ei harian", sydd yn tueddu i awgrymu fod busnes y Red Lion wedi bod yn ddigon llewyrchus yn ei dwylo.

	Rywbryd tua dechrau'r ganrif ddiwethaf, mae'n debyg, yr ailadeiladwyd y dafarn ~~ar y~~ ffurf ~~ag y mae heddiw~~, a barnu oddi wrth newid yn safon y ddarpariaeth (yn ôl y Cyfrifiad) a hefyd natur y ~~pensaernïaeth~~, sy'n adlewyrchu dylanwadau mudiad celf a chrefft y cyfnod yn ei ~~adeiladwaith~~. Nid oes sicrwydd pwy a ~~adeiladwyd~~ y dafarn ar ei newydd wedd, ond dichon mai dyn o’r enw Robert H. Evans a wnaeth. Cafodd hwnnw ei eni tua 1871 yng Nghricieth, yn fab i Griffith Evans a arferai gadw’r Black Lion ym Mhwllheli yn ystod y 1890au, ac yn ôl achos yn Llys Trwyddedu’r Ynadon dywedwyd ei fod wedi bod yn byw yn y Red Lion ym Mhen-y-groes ~~ers~~ 1896.<ref>''Y Genedl Gymreig'', 16.10.1900, t.6</ref> Yr oedd y dafarn erbyn hyn yn cael ei ~~alw~~'n westy, a Robert Evans yn cael ei ddisgrifio yn nogfennau’r Cyfifiad ym 1901 fel ceidwad gwesty a meistr y tŷ. Yn ogystal â Robert Evans, yr oedd y rheolwraig byw yn y gwesty ~~- honno~~'n gweithio hefyd y tu ôl i'r bar. Winifred Roberts oedd ei henw, dynes 24 oed yn hanu o Ffestiniog. Yr oedd gwas cyffredinol yn byw yno hefyd, ynghyd â William G. Evans, 35 oed, yntau hefyd yn hanu o Gricieth - tybed, yng ngoleuni'r cyfenw oedd yn gyffredin rhyngddo fo a Robert, ai brawd ~~hyn~~ Robert ydoedd. Mae William yn cael ei ddisgrifio fel gyrrwr ac ostler (sef dyn a ofalai am geffylau). Yn sicr, mae mynediad at stabl neu gertws yn rhan o du blaen yr adeilad.		Rywbryd tua dechrau'r ganrif ddiwethaf, mae'n debyg, yr ailadeiladwyd y dafarn yn ei ffurf bresennol, a barnu oddi wrth newid yn safon y ddarpariaeth (yn ôl y Cyfrifiad) a hefyd natur y bensaernïaeth, sy'n adlewyrchu dylanwadau mudiad celf a chrefft y cyfnod yn ei hadeiladwaith. Nid oes sicrwydd pwy a adeiladodd y dafarn ar ei newydd wedd, ond dichon mai dyn o’r enw Robert H. Evans a wnaeth hynny. Cafodd hwnnw ei eni tua 1871 yng Nghricieth, yn fab i Griffith Evans a arferai gadw’r Black Lion ym Mhwllheli yn ystod y 1890au, ac yn ôl achos yn Llys Trwyddedu’r Ynadon dywedwyd ei fod wedi bod yn byw yn y Red Lion ym Mhen-y-groes er 1896.<ref>''Y Genedl Gymreig'', 16.10.1900, t.6</ref> Yr oedd y dafarn erbyn hyn yn cael ei galw'n westy, a Robert Evans yn cael ei ddisgrifio yn nogfennau’r Cyfifiad ym 1901 fel ceidwad gwesty a meistr y tŷ. Yn ogystal â Robert Evans, yr oedd rheolwraig yn byw yn y gwesty a byddai'n gweithio hefyd y tu ôl i'r bar. Winifred Roberts oedd ei henw, dynes 24 oed yn hanu o Ffestiniog. Yr oedd gwas cyffredinol yn byw yno hefyd, ynghyd â William G. Evans, 35 oed, yntau hefyd yn hanu o Gricieth - tybed, yng ngoleuni'r cyfenw a oedd yn gyffredin rhyngddo fo a Robert, ai brawd hŷn Robert ydoedd. Mae William yn cael ei ddisgrifio fel gyrrwr ac ostler (sef dyn a ofalai am geffylau). Yn sicr, mae mynediad at stabl neu gertws yn rhan o du blaen yr adeilad.

	Ym 1904, trosglwyddwyd y drwydded dros dro i Elias Hughes, Llanfrothen; tybed ai perthynas i Winifred, rheolwraig Robert Evans ydoedd. Bu newid eto o ran y rhai a oedd yn rhedeg y gwesty ym 1906. Robert James Edwards, gŵr 42 oed a aned yng Nghaer oedd y tafarnwr newydd,<ref>''Yr Herald Cymraeg'', 1.5.1906, t.5''</ref> gyda’i wraig Catherine a hanai o ~~Ruthun~~. Diddorol yw sylwi ar hanes y mab oedd yn 16 oed ym 1906: fe gafodd ei eni yn Nhreharris nid nepell o Abercynon a Merthyr Tudful. Daeth y teulu i Ben-y-groes o Ynysowen ger Merthyr. Dyma deulu, mae’n amlwg ,oedd wedi arfer symud o fan i fan; serch hynny roeddent ill tri yn Gymry Cymraeg <ref>''Yr Herald Cymraeg'', 23.2.1904, t.5; 6.3.1906, t.8''; Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni 1871-1911</ref>		Ym 1904, trosglwyddwyd y drwydded dros dro i Elias Hughes, Llanfrothen; tybed ai perthynas i Winifred, rheolwraig Robert Evans ydoedd. Bu newid eto o ran y rhai a oedd yn rhedeg y gwesty ym 1906. Robert James Edwards, gŵr 42 oed a aned yng Nghaer oedd y tafarnwr newydd,<ref>''Yr Herald Cymraeg'', 1.5.1906, t.5''</ref> gyda’i wraig Catherine a hanai o Rhuthun. Diddorol yw sylwi ar hanes y mab a oedd yn 16 oed ym 1906: fe gafodd ei eni yn Nhreharris, nid nepell o Abercynon a Merthyr Tudful. Daeth y teulu i Ben-y-groes o Ynysowen ger Merthyr. Dyma deulu, mae’n amlwg, a oedd wedi arfer symud o fan i fan; serch hynny roeddent ill tri yn Gymry Cymraeg <ref>''Yr Herald Cymraeg'', 23.2.1904, t.5; 6.3.1906, t.8''; Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni 1871-1911</ref>

	Parhaodd y gwesty’n agored tan y 1950au – mae cofnod i [[Sefydliad y Merched Y Groeslon]] ddathlu 21 mlynedd ~~o fodolaeth~~ trwy gynnal swper yno ym 1952. Awgryma hyn fod y Red Lion yn lle ‘parchus’ yr adeg honno, yn hytrach na thafarn gyffredin.<ref>''Hanes y Groeslon'' (Caernarfon, 2000), t.98-9</ref>		Parhaodd y gwesty’n agored tan y 1950au – mae cofnod i [[Sefydliad y Merched Y Groeslon]] ddathlu 21 mlynedd ers ei ffurfio trwy gynnal swper yno ym 1952. Awgryma hyn fod y Red Lion yn lle ‘parchus’ yr adeg honno, yn hytrach na thafarn gyffredin.<ref>''Hanes y Groeslon'' (Caernarfon, 2000), t.98-9</ref>

	Daeth y Red Lion i’r newyddion ym 1958, fodd bynnag, a hynny am reswm arswydus. Bu farw Marjorie Buckland yno wedi i’w gŵr ei lladd; yn ~~y man~~ cafodd ei ddedfrydu i dair blynedd yn y carchar am ~~ei dynladdiad~~.<ref>Gwefan Black Kalendar [http://www.blackkalendar.nl/c/9249/George%20Vernon%20James%20Buckland], cyrchwyd 28.6.2022</ref>		Daeth y Red Lion i’r newyddion ym 1958, fodd bynnag, a hynny am reswm arswydus. Bu farw Marjorie Buckland yno wedi i’w gŵr ei lladd; yn ddiweddarach cafodd ei ddedfrydu i dair blynedd yn y carchar am ddynladdiad.<ref>Gwefan Black Kalendar [http://www.blackkalendar.nl/c/9249/George%20Vernon%20James%20Buckland], cyrchwyd 28.6.2022</ref>
	Caeodd y dafarn yn fuan ar ôl i hynny ddigwydd, a bu’n gartref i nifer o fusnesau ac ati. Am ychydig yn y 1980au bu’n siop modelau. Yn 2007, symudodd ~~deulu~~ yno o Essex – er iddynt hanu o Nigeria’n wreiddiol, ac fe sefydlwyd Eglwys Watersprings yno, sydd yn dal i ffynnu. Y tu ôl i’r fenter oedd Margaret (neu Maggie) Ogunbanwo. ~~Rhedodd gaffi~~ yn yr adeilad am rai blynyddoedd yn cynnig cymysgedd o fwydydd Cymreig ac Affricanaidd eu naws. Sefydlodd ~~cwmni~~ Maggie’s Exotic Foods i gynhyrchu ~~sosiau~~ a sbeisys. Mae’r busnes yn dal i ffynnu er nad oes caffi yno bellach ac mae’r teulu wedi dod yn rhan o’r gymuned Gymraeg. Mae mab y teulu, [[Sage Todz]], yn rapiwr sydd yn perfformio yn y Gymraeg a Saesneg; mae ganddo lawer o ddilynwyr ar YouTube.		Caeodd y dafarn yn fuan ar ôl i hynny ddigwydd, a bu’n gartref i nifer o fusnesau ac ati. Am ychydig yn y 1980au bu’n siop modelau. Yn 2007, symudodd teulu yno o Essex – er iddynt hanu o Nigeria’n wreiddiol, ac fe sefydlwyd Eglwys Watersprings yno, sydd yn dal i ffynnu. Y tu ôl i’r fenter oedd Margaret (neu Maggie) Ogunbanwo. Bu'n rhedeg caffi yn yr adeilad am rai blynyddoedd yn cynnig cymysgedd o fwydydd Cymreig ac Affricanaidd eu naws. Sefydlodd gwmni Maggie’s Exotic Foods i gynhyrchu sawsiau a sbeisys. Mae’r busnes yn dal i ffynnu er nad oes caffi yno bellach ac mae’r teulu wedi dod yn rhan o’r gymuned Gymraeg. Mae mab y teulu, [[Sage Todz]], yn rapiwr sydd yn perfformio yn y Gymraeg a Saesneg; mae ganddo lawer o ddilynwyr ar YouTube.
	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==
	[[Categori:Tafarndai]]		[[Categori:Tafarndai]]

Irion am 16:29, 28 Mehefin 2022

2022-06-28T16:29:46Z

← Fersiwn hŷn	Fersiwn yn ôl 17:29, 28 Mehefin 2022
Llinell 1:	Llinell 1:
		Tafarn ar Stryd Fawr [[Pen-y-groes]] oedd '''Gwesty'r Red Lion''', a "Red Lion" yw enw'r adeilad hyd heddiw. Gan fod Pen-y-groes yn tyfu'n bentref sylweddol ac yn ganolfan siopau yn ail hanner y 19g., bu cynnydd yn nifer y tafarnau a wasanaethai'r ardal. Mae'n debyg (a barnu oddi wrth y Cyfrifiad) fod y Red Lion wedi agor yn ystod y 1870au. Gallwn fod yn sicr ei bod ar agor erbyn mis Chwefror 1877 gan fod achos ym Mrawdlys Caernarfon yn cyfeirio at y lle.<ref>''Y Genedl Gymreig'', 1.3.1877, t.5</ref> Ym 1881 yr oedd Ann Roberts, gwraig weddw, yn cadw'r dafarn. Dynes leol 49 oed oedd hi, gyda dau blentyn i'w cynnal, ac yr oedd ei brawd, a oedd yn ddyn glo, hefyd yn byw yno, ynghyd â gwas.

		Ym 1891, yr oedd Ann Roberts yn dal i gadw'r lle. Ni enwir y dafarn yn nogfen y Cyfrifiad ond fe'i rhestrwyd fel tŷ ar y Stryd Fawr; serch hynny, yr oedd Ann Roberts wedi cael ei disgrifio fel ceidwad tŷ tafarn ac felly gallwn fod yn bur sicr mai sôn am y Red Lion y mae'r ddogfen. Yr oedd ei brawd, y dyn glo, yn dal i fyw gyda hi; ac felly yr oedd hi ym 1901, ond erbyn hynny, ac Ann Roberts yn agosáu at ei 70 oed, yr oedd hi wedi symud o'r Red Lion ym 1897<ref>''Yr Herald Cymraeg'', 4.5.1897, t.4</ref> gyda'i brawd i Ogwen House gerllaw. Y disgrifiad ohoni erbyn hynny oedd dynes yn "byw ar ei harian", sydd yn tueddu awgrymu fod busnes y Red Lion wedi bod yn ddigon llewyrchus yn ei dwylo.

		Rywbryd tua dechrau'r ganrif ddiwethaf, mae'n debyg, yr ailadeiladwyd y dafarn ar y ffurf ag y mae heddiw, a barnu oddi wrth newid yn safon y ddarpariaeth (yn ôl y Cyfrifiad) a hefyd natur y pensaernïaeth, sy'n adlewyrchu dylanwadau mudiad celf a chrefft y cyfnod yn ei adeiladwaith. Nid oes sicrwydd pwy a adeiladwyd y dafarn ar ei newydd wedd, ond dichon mai dyn o’r enw Robert H. Evans a wnaeth. Cafodd hwnnw ei eni tua 1871 yng Nghricieth, yn fab i Griffith Evans a arferai gadw’r Black Lion ym Mhwllheli yn ystod y 1890au, ac yn ôl achos yn Llys Trwyddedu’r Ynadon dywedwyd ei fod wedi bod yn byw yn y Red Lion ym Mhen-y-groes ers 1896.<ref>''Y Genedl Gymreig'', 16.10.1900, t.6</ref> Yr oedd y dafarn erbyn hyn yn cael ei alw'n westy, a Robert Evans yn cael ei ddisgrifio yn nogfennau’r Cyfifiad ym 1901 fel ceidwad gwesty a meistr y tŷ. Yn ogystal â Robert Evans, yr oedd y rheolwraig byw yn y gwesty - honno'n gweithio hefyd y tu ôl i'r bar. Winifred Roberts oedd ei henw, dynes 24 oed yn hanu o Ffestiniog. Yr oedd gwas cyffredinol yn byw yno hefyd, ynghyd â William G. Evans, 35 oed, yntau hefyd yn hanu o Gricieth - tybed, yng ngoleuni'r cyfenw oedd yn gyffredin rhyngddo fo a Robert, ai brawd hyn Robert ydoedd. Mae William yn cael ei ddisgrifio fel gyrrwr ac ostler (sef dyn a ofalai am geffylau). Yn sicr, mae mynediad at stabl neu gertws yn rhan o du blaen yr adeilad.

		Ym 1904, trosglwyddwyd y drwydded dros dro i Elias Hughes, Llanfrothen; tybed ai perthynas i Winifred, rheolwraig Robert Evans ydoedd. Bu newid eto o ran y rhai a oedd yn rhedeg y gwesty ym 1906. Robert James Edwards, gŵr 42 oed a aned yng Nghaer oedd y tafarnwr newydd,<ref>''Yr Herald Cymraeg'', 1.5.1906, t.5''</ref> gyda’i wraig Catherine a hanai o Ruthun. Diddorol yw sylwi ar hanes y mab oedd yn 16 oed ym 1906: fe gafodd ei eni yn Nhreharris nid nepell o Abercynon a Merthyr Tudful. Daeth y teulu i Ben-y-groes o Ynysowen ger Merthyr. Dyma deulu, mae’n amlwg ,oedd wedi arfer symud o fan i fan; serch hynny roeddent ill tri yn Gymry Cymraeg <ref>''Yr Herald Cymraeg'', 23.2.1904, t.5; 6.3.1906, t.8''; Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni 1871-1911</ref>

		Parhaodd y gwesty’n agored tan y 1950au – mae cofnod i [[Sefydliad y Merched Y Groeslon]] ddathlu 21 mlynedd o fodolaeth trwy gynnal swper yno ym 1952. Awgryma hyn fod y Red Lion yn lle ‘parchus’ yr adeg honno, yn hytrach na thafarn gyffredin.<ref>''Hanes y Groeslon'' (Caernarfon, 2000), t.98-9</ref>

		Daeth y Red Lion i’r newyddion ym 1958, fodd bynnag, a hynny am reswm arswydus. Bu farw Marjorie Buckland yno wedi i’w gŵr ei lladd; yn y man cafodd ei ddedfrydu i dair blynedd yn y carchar am ei dynladdiad.<ref>Gwefan Black Kalendar [http://www.blackkalendar.nl/c/9249/George%20Vernon%20James%20Buckland], cyrchwyd 28.6.2022</ref>
		Caeodd y dafarn yn fuan ar ôl i hynny ddigwydd, a bu’n gartref i nifer o fusnesau ac ati. Am ychydig yn y 1980au bu’n siop modelau. Yn 2007, symudodd deulu yno o Essex – er iddynt hanu o Nigeria’n wreiddiol, ac fe sefydlwyd Eglwys Watersprings yno, sydd yn dal i ffynnu. Y tu ôl i’r fenter oedd Margaret (neu Maggie) Ogunbanwo. Rhedodd gaffi yn yr adeilad am rai blynyddoedd yn cynnig cymysgedd o fwydydd Cymreig ac Affricanaidd eu naws. Sefydlodd cwmni Maggie’s Exotic Foods i gynhyrchu sosiau a sbeisys. Mae’r busnes yn dal i ffynnu er nad oes caffi yno bellach ac mae’r teulu wedi dod yn rhan o’r gymuned Gymraeg. Mae mab y teulu, [[Sage Todz]], yn rapiwr sydd yn perfformio yn y Gymraeg a Saesneg; mae ganddo lawer o ddilynwyr ar YouTube.
		==Cyfeiriadau==
		[[Categori:Tafarndai]]

Irion: Wedi gwacáu'r dudalen yn llwyr

2022-06-28T15:01:11Z

Wedi gwacáu'r dudalen yn llwyr

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:01, 28 Mehefin 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Tafarn ar Stryd Fawr [[Pen-y-groes]] oedd '''Gwesty'r Red Lion''', a "Red Lion" yw enw'r adeilad hyd heddiw. Fel yr oedd [[Pen-y-groes]] yn tyfu'n bentref sylweddol ac yn ganolfan siopau yn ail hanner y 19g., cynyddodd nifer y tafarnau a wasanaethai'r ardal. Mae'n debyg (a barnu oddi wrth y Cyfrifiad) fod y Red Lion wedi agor yn ystod y 1870au. Yn sicr, erbyn 1881 yr oedd hi wedi ei sefydlu, gyda Ann Roberyts, gwraig weddw, yn cadw'r dafarn. Dynes leol 49 oed oedd hi, gyda 2 blentyn i'w cynnal, ac yr oedd ei brawd, a oedd yn ddyn glo, hefyd yn byw yno, ynghyd â gwas.

	Ym 1891, yr oedd Ann Roberts yn dal i gadw'r lle. Ni enwir y dafarn ac fe'i rhestrwyd fel tŷ ar y Stryd Fawr, ond yr oedd Ann Roberts yn cael ei disgrifio fel ceidwad tŷ tafarn ac felly gallwn fod yn bur sicr mai sôn am y Red Lion y mae'r ddogfen. Yr oedd ei brawd, y dyn glo, yn dal i fyw gyda hi; ac felly yr oedd hi ym 1901, ond erbyn hynny, ac Ann Roberts yn agosáu at ei 70 oed, yr oedd hi wedi symud o'r Red Lion gyda'i brawd i Ogwen House gerllaw. Y disgrifiad ohoni erbyn hynny oedd "byw ar ei harian", sydd yn tueddu awgrymu fod busnes y Red Lion wedi bod yn ddigon llewyrchus.

	Rywbryd tua dechrau'r ganrif, mae'n debyg, yr ailadeiladwyd y dafarn ar y ffurf ag y mae heddiw, a barnu oddi wrth safon y ddarpariaeth yn ol y Cyfrifiad a hefyd natur y pensaernïaeth, sy'n adlewyrchu dylanwadau mudiad celf a chrefft y cyfnod yn ei adeiladwaith. Nid oes sicrwydd pwy a adeiladwyd y dafarn ar ei newydd wedd, ond dichon mai Robert H. Evans, 30 oed, a aned yng Nghricieth a wnaeth. Yr oedd y dafarn erbyn hyn yn cael ei alw'n westy, a Robert Evans yn cael ei ddisgrifio fel ceidwad gwesty a meistr y tŷ. Yn byw yn y gwesty yr oedd y rheolwraig a aweithiai heefyd y tu ôl i'r bar, sef Winifred Roberts, 24 oed, a hanai o Ffestiniog. Yr oedd gwas cyffredinol hefyd yn byw yno, ynghyd â William G. Evans, 35 oed a oedd hefyd yn hanu o Gricieth - tybed, yng ngoleuni'r cyfenw ynb gyffredin rhyngddo a Robert, ai brawd hyn Robert ydoedd. Mae William yn cael ei ddisgrifio fel gyrrwr ac ostler (sef dyn a ofalai am geffylau). Yn sicr, mae mynediad at stabl neu gertws yn rhan o du blaen yr adeilad. '''Heb ei orffen'''

Irion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Tafarn ar Stryd Fawr Pen-y-groes oedd '''Gwesty'r Red Lion''', a "Red Lion" yw enw'r adeilad hyd heddiw. Fel yr oedd Pen-y-groes yn tyfu'n bentref...'

2022-06-28T11:18:09Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Tafarn ar Stryd Fawr Pen-y-groes oedd '''Gwesty'r Red Lion''', a "Red Lion" yw enw'r adeilad hyd heddiw. Fel yr oedd Pen-y-groes yn tyfu'n bentref...'

Tudalen newydd

Tafarn ar Stryd Fawr [[Pen-y-groes]] oedd '''Gwesty'r Red Lion''', a "Red Lion" yw enw'r adeilad hyd heddiw. Fel yr oedd [[Pen-y-groes]] yn tyfu'n bentref sylweddol ac yn ganolfan siopau yn ail hanner y 19g., cynyddodd nifer y tafarnau a wasanaethai'r ardal. Mae'n debyg (a barnu oddi wrth y Cyfrifiad) fod y Red Lion wedi agor yn ystod y 1870au. Yn sicr, erbyn 1881 yr oedd hi wedi ei sefydlu, gyda Ann Roberyts, gwraig weddw, yn cadw'r dafarn. Dynes leol 49 oed oedd hi, gyda 2 blentyn i'w cynnal, ac yr oedd ei brawd, a oedd yn ddyn glo, hefyd yn byw yno, ynghyd â gwas.

Ym 1891, yr oedd Ann Roberts yn dal i gadw'r lle. Ni enwir y dafarn ac fe'i rhestrwyd fel tŷ ar y Stryd Fawr, ond yr oedd Ann Roberts yn cael ei disgrifio fel ceidwad tŷ tafarn ac felly gallwn fod yn bur sicr mai sôn am y Red Lion y mae'r ddogfen. Yr oedd ei brawd, y dyn glo, yn dal i fyw gyda hi; ac felly yr oedd hi ym 1901, ond erbyn hynny, ac Ann Roberts yn agosáu at ei 70 oed, yr oedd hi wedi symud o'r Red Lion gyda'i brawd i Ogwen House gerllaw. Y disgrifiad ohoni erbyn hynny oedd "byw ar ei harian", sydd yn tueddu awgrymu fod busnes y Red Lion wedi bod yn ddigon llewyrchus.

Rywbryd tua dechrau'r ganrif, mae'n debyg, yr ailadeiladwyd y dafarn ar y ffurf ag y mae heddiw, a barnu oddi wrth safon y ddarpariaeth yn ol y Cyfrifiad a hefyd natur y pensaernïaeth, sy'n adlewyrchu dylanwadau mudiad celf a chrefft y cyfnod yn ei adeiladwaith. Nid oes sicrwydd pwy a adeiladwyd y dafarn ar ei newydd wedd, ond dichon mai Robert H. Evans, 30 oed, a aned yng Nghricieth a wnaeth. Yr oedd y dafarn erbyn hyn yn cael ei alw'n westy, a Robert Evans yn cael ei ddisgrifio fel ceidwad gwesty a meistr y tŷ. Yn byw yn y gwesty yr oedd y rheolwraig a aweithiai heefyd y tu ôl i'r bar, sef Winifred Roberts, 24 oed, a hanai o Ffestiniog. Yr oedd gwas cyffredinol hefyd yn byw yno, ynghyd â William G. Evans, 35 oed a oedd hefyd yn hanu o Gricieth - tybed, yng ngoleuni'r cyfenw ynb gyffredin rhyngddo a Robert, ai brawd hyn Robert ydoedd. Mae William yn cael ei ddisgrifio fel gyrrwr ac ostler (sef dyn a ofalai am geffylau). Yn sicr, mae mynediad at stabl neu gertws yn rhan o du blaen yr adeilad. '''Heb ei orffen'''