Ffatri Wlân Clynnog - Hanes golygu

Cyfaill Eben am 14:25, 6 Mawrth 2022

2022-03-06T14:25:05Z

Malan% am 20:51, 11 Mehefin 2021

2021-06-11T20:51:15Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 21:51, 11 Mehefin 2021
Llinell 13:		Llinell 13:

	[[Delwedd:FfatriTaiLon.jpg\|bawd\|400px\|de\|Ffatri Wlân Tai Lôn tua 1890]]		[[Delwedd:FfatriTaiLon.jpg\|bawd\|400px\|de\|Ffatri Wlân Tai Lôn tua 1890]]
	Ym mis Tachwedd 1865 perchennog y Ffatri oedd Joseph Roberts a'r deilydd oedd John Roberts.<ref>Llyfr Rhenti Plwyf Clynnog.</ref>		Ym mis Tachwedd 1865 perchennog y Ffatri oedd Joseph Roberts a'r deilydd oedd John Roberts.<ref>Llyfr Rhenti Plwyf Clynnog.Cyfeirir ati fel ''Factory Tainlon''</ref>

	Yr ieuengaf o'r plant oedd Joseph Jones ac yng nghyfrifiad 1851 nid oedd sôn am Joseph, ond ddeng mlynedd yn ddiweddarach roedd yn gweithio i'w dad fel gweithiwr ffatri wlân. Yr oedd ei dad tua 74 oed ac erbyn 1871, roedd wedi trosglwyddo'r ffatri i Joseph, a oedd wedi penderfynu am ryw reswm neu'i gilydd ddefnyddio'r cyfenw patronymig Jones yn lle Roberts - ond roedd ei dad, John Roberts, 84 oed erbyn hynny, yn dal yno. Roedd wedi colli ei wraig, ac yn cael ei ddisgrifio'n syml fel gwehydd gwlân - yn methu ymddeol yn llwyr, mae'n debyg. Yn ogystal â John Roberts, roedd pedwar o wehyddion cyflogedig yn byw yn y ffatri efo'r teulu. Ym 1891, roedd un gweithiwr yn byw yno gyda'r teulu. Ym 1901, roedd y ffatri'n dal i weithio, ond y flwyddyn honno fe ddisgrifiodd cyfrifwr y Cyfrifiad Joseph fel gwneuthurwr gwlanen ("Flannel Manufacturer").<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1851-1901</ref>		Yr ieuengaf o'r plant oedd Joseph Jones ac yng nghyfrifiad 1851 nid oedd sôn am Joseph, ond ddeng mlynedd yn ddiweddarach roedd yn gweithio i'w dad fel gweithiwr ffatri wlân. Yr oedd ei dad tua 74 oed ac erbyn 1871, roedd wedi trosglwyddo'r ffatri i Joseph, a oedd wedi penderfynu am ryw reswm neu'i gilydd ddefnyddio'r cyfenw patronymig Jones yn lle Roberts - ond roedd ei dad, John Roberts, 84 oed erbyn hynny, yn dal yno. Roedd wedi colli ei wraig, ac yn cael ei ddisgrifio'n syml fel gwehydd gwlân - yn methu ymddeol yn llwyr, mae'n debyg. Yn ogystal â John Roberts, roedd pedwar o wehyddion cyflogedig yn byw yn y ffatri efo'r teulu. Ym 1891, roedd un gweithiwr yn byw yno gyda'r teulu. Ym 1901, roedd y ffatri'n dal i weithio, ond y flwyddyn honno fe ddisgrifiodd cyfrifwr y Cyfrifiad Joseph fel gwneuthurwr gwlanen ("Flannel Manufacturer").<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1851-1901</ref>

Malan% am 20:49, 11 Mehefin 2021

2021-06-11T20:49:03Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 21:49, 11 Mehefin 2021
Llinell 13:		Llinell 13:

	[[Delwedd:FfatriTaiLon.jpg\|bawd\|400px\|de\|Ffatri Wlân Tai Lôn tua 1890]]		[[Delwedd:FfatriTaiLon.jpg\|bawd\|400px\|de\|Ffatri Wlân Tai Lôn tua 1890]]
			Ym mis Tachwedd 1865 perchennog y Ffatri oedd Joseph Roberts a'r deilydd oedd John Roberts.<ref>Llyfr Rhenti Plwyf Clynnog.</ref>

	Yr ieuengaf o'r plant oedd Joseph Jones ac yng nghyfrifiad 1851 nid oedd sôn am Joseph, ond ddeng mlynedd yn ddiweddarach roedd yn gweithio i'w dad fel gweithiwr ffatri wlân. Yr oedd ei dad tua 74 oed ac erbyn 1871, roedd wedi trosglwyddo'r ffatri i Joseph, a oedd wedi penderfynu am ryw reswm neu'i gilydd ddefnyddio'r cyfenw patronymig Jones yn lle Roberts - ond roedd ei dad, John Roberts, 84 oed erbyn hynny, yn dal yno. Roedd wedi colli ei wraig, ac yn cael ei ddisgrifio'n syml fel gwehydd gwlân - yn methu ymddeol yn llwyr, mae'n debyg. Yn ogystal â John Roberts, roedd pedwar o wehyddion cyflogedig yn byw yn y ffatri efo'r teulu. Ym 1891, roedd un gweithiwr yn byw yno gyda'r teulu. Ym 1901, roedd y ffatri'n dal i weithio, ond y flwyddyn honno fe ddisgrifiodd cyfrifwr y Cyfrifiad Joseph fel gwneuthurwr gwlanen ("Flannel Manufacturer").<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1851-1901</ref>		Yr ieuengaf o'r plant oedd Joseph Jones ac yng nghyfrifiad 1851 nid oedd sôn am Joseph, ond ddeng mlynedd yn ddiweddarach roedd yn gweithio i'w dad fel gweithiwr ffatri wlân. Yr oedd ei dad tua 74 oed ac erbyn 1871, roedd wedi trosglwyddo'r ffatri i Joseph, a oedd wedi penderfynu am ryw reswm neu'i gilydd ddefnyddio'r cyfenw patronymig Jones yn lle Roberts - ond roedd ei dad, John Roberts, 84 oed erbyn hynny, yn dal yno. Roedd wedi colli ei wraig, ac yn cael ei ddisgrifio'n syml fel gwehydd gwlân - yn methu ymddeol yn llwyr, mae'n debyg. Yn ogystal â John Roberts, roedd pedwar o wehyddion cyflogedig yn byw yn y ffatri efo'r teulu. Ym 1891, roedd un gweithiwr yn byw yno gyda'r teulu. Ym 1901, roedd y ffatri'n dal i weithio, ond y flwyddyn honno fe ddisgrifiodd cyfrifwr y Cyfrifiad Joseph fel gwneuthurwr gwlanen ("Flannel Manufacturer").<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1851-1901</ref>

Irion am 19:52, 7 Mehefin 2021

2021-06-07T19:52:58Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 20:52, 7 Mehefin 2021
Llinell 12:		Llinell 12:
	''Y torsedi hyn oedd y cwrlidau Cymreig - nwyddau byd-hysbys - a wneid yn y llaw-weithfa honno ar gyfer ffair y Borth - ffair oedd ar y pryd yn ''centre'' masnach eang mewn nwyddau cartref."<ref>John Jones, F.R.G.S., Pwllheli, ''Cofiant John Jones, Bryn'rodyn'' (Caernarfon 1903), t.10''</ref>		''Y torsedi hyn oedd y cwrlidau Cymreig - nwyddau byd-hysbys - a wneid yn y llaw-weithfa honno ar gyfer ffair y Borth - ffair oedd ar y pryd yn ''centre'' masnach eang mewn nwyddau cartref."<ref>John Jones, F.R.G.S., Pwllheli, ''Cofiant John Jones, Bryn'rodyn'' (Caernarfon 1903), t.10''</ref>

	[[Delwedd:FfatriTaiLon.jpg\|bawd\|~~200px~~\|Ffatri Wlân Tai'r Lôn tua 1890]]		[[Delwedd:FfatriTaiLon.jpg\|bawd\|400px\|de\|Ffatri Wlân Tai Lôn tua 1890]]

Malan% am 19:16, 7 Mehefin 2021

2021-06-07T19:16:21Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 20:16, 7 Mehefin 2021
Llinell 11:		Llinell 11:
	''Heddyw ydyw y diwrnod o flaen ffair y Borth. Darfod y stwff am bedwar o'r gloch, a thynu y torsedi o'r gwŷdd, er bod yn barod at y ffair yfory.''		''Heddyw ydyw y diwrnod o flaen ffair y Borth. Darfod y stwff am bedwar o'r gloch, a thynu y torsedi o'r gwŷdd, er bod yn barod at y ffair yfory.''
	''Y torsedi hyn oedd y cwrlidau Cymreig - nwyddau byd-hysbys - a wneid yn y llaw-weithfa honno ar gyfer ffair y Borth - ffair oedd ar y pryd yn ''centre'' masnach eang mewn nwyddau cartref."<ref>John Jones, F.R.G.S., Pwllheli, ''Cofiant John Jones, Bryn'rodyn'' (Caernarfon 1903), t.10''</ref>		''Y torsedi hyn oedd y cwrlidau Cymreig - nwyddau byd-hysbys - a wneid yn y llaw-weithfa honno ar gyfer ffair y Borth - ffair oedd ar y pryd yn ''centre'' masnach eang mewn nwyddau cartref."<ref>John Jones, F.R.G.S., Pwllheli, ''Cofiant John Jones, Bryn'rodyn'' (Caernarfon 1903), t.10''</ref>

			[[Delwedd:FfatriTaiLon.jpg\|bawd\|200px\|Ffatri Wlân Tai'r Lôn tua 1890]]


	Yr ieuengaf o'r plant oedd Joseph Jones ac yng nghyfrifiad 1851 nid oedd sôn am Joseph, ond ddeng mlynedd yn ddiweddarach roedd yn gweithio i'w dad fel gweithiwr ffatri wlân. Yr oedd ei dad tua 74 oed ac erbyn 1871, roedd wedi trosglwyddo'r ffatri i Joseph, a oedd wedi penderfynu am ryw reswm neu'i gilydd ddefnyddio'r cyfenw patronymig Jones yn lle Roberts - ond roedd ei dad, John Roberts, 84 oed erbyn hynny, yn dal yno. Roedd wedi colli ei wraig, ac yn cael ei ddisgrifio'n syml fel gwehydd gwlân - yn methu ymddeol yn llwyr, mae'n debyg. Yn ogystal â John Roberts, roedd pedwar o wehyddion cyflogedig yn byw yn y ffatri efo'r teulu. Ym 1891, roedd un gweithiwr yn byw yno gyda'r teulu. Ym 1901, roedd y ffatri'n dal i weithio, ond y flwyddyn honno fe ddisgrifiodd cyfrifwr y Cyfrifiad Joseph fel gwneuthurwr gwlanen ("Flannel Manufacturer").<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1851-1901</ref>		Yr ieuengaf o'r plant oedd Joseph Jones ac yng nghyfrifiad 1851 nid oedd sôn am Joseph, ond ddeng mlynedd yn ddiweddarach roedd yn gweithio i'w dad fel gweithiwr ffatri wlân. Yr oedd ei dad tua 74 oed ac erbyn 1871, roedd wedi trosglwyddo'r ffatri i Joseph, a oedd wedi penderfynu am ryw reswm neu'i gilydd ddefnyddio'r cyfenw patronymig Jones yn lle Roberts - ond roedd ei dad, John Roberts, 84 oed erbyn hynny, yn dal yno. Roedd wedi colli ei wraig, ac yn cael ei ddisgrifio'n syml fel gwehydd gwlân - yn methu ymddeol yn llwyr, mae'n debyg. Yn ogystal â John Roberts, roedd pedwar o wehyddion cyflogedig yn byw yn y ffatri efo'r teulu. Ym 1891, roedd un gweithiwr yn byw yno gyda'r teulu. Ym 1901, roedd y ffatri'n dal i weithio, ond y flwyddyn honno fe ddisgrifiodd cyfrifwr y Cyfrifiad Joseph fel gwneuthurwr gwlanen ("Flannel Manufacturer").<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1851-1901</ref>

Malan% am 18:43, 6 Mehefin 2021

2021-06-06T18:43:26Z

Irion am 12:14, 6 Mehefin 2021

2021-06-06T12:14:55Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:14, 6 Mehefin 2021
Llinell 14:		Llinell 14:
	Yr ieuengaf o'r plant oedd Joseph Jones ac yng nghyfrifiad 1851 nid oedd sôn am Joseph, ond ddeng mlynedd yn ddiweddarach roedd yn gweithio i'w dad fel gweithiwr ffatri wlân. Yr oedd ei dad tua 74 oed ac erbyn 1871, roedd wedi trosglwyddo'r ffatri i Joseph, a oedd wedi penderfynu am ryw reswm neu'i gilydd ddefnyddio'r cyfenw patronymig Jones yn lle Roberts - ond roedd ei dad, John Roberts, 84 oed erbyn hynny, yn dal yno. Roedd wedi colli ei wraig, ac yn cael ei ddisgrifio'n syml fel gwehydd gwlân - yn methu ymddeol yn llwyr, mae'n debyg. Yn ogystal â John Roberts, roedd pedwar o wehyddion cyflogedig yn byw yn y ffatri efo'r teulu. Ym 1891, roedd un gweithiwr yn byw yno gyda'r teulu. Ym 1901, roedd y ffatri'n dal i weithio, ond y flwyddyn honno fe ddisgrifiodd cyfrifwr y Cyfrifiad Joseph fel gwneuthurwr gwlanen ("Flannel Manufacturer").<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1851-1901</ref>		Yr ieuengaf o'r plant oedd Joseph Jones ac yng nghyfrifiad 1851 nid oedd sôn am Joseph, ond ddeng mlynedd yn ddiweddarach roedd yn gweithio i'w dad fel gweithiwr ffatri wlân. Yr oedd ei dad tua 74 oed ac erbyn 1871, roedd wedi trosglwyddo'r ffatri i Joseph, a oedd wedi penderfynu am ryw reswm neu'i gilydd ddefnyddio'r cyfenw patronymig Jones yn lle Roberts - ond roedd ei dad, John Roberts, 84 oed erbyn hynny, yn dal yno. Roedd wedi colli ei wraig, ac yn cael ei ddisgrifio'n syml fel gwehydd gwlân - yn methu ymddeol yn llwyr, mae'n debyg. Yn ogystal â John Roberts, roedd pedwar o wehyddion cyflogedig yn byw yn y ffatri efo'r teulu. Ym 1891, roedd un gweithiwr yn byw yno gyda'r teulu. Ym 1901, roedd y ffatri'n dal i weithio, ond y flwyddyn honno fe ddisgrifiodd cyfrifwr y Cyfrifiad Joseph fel gwneuthurwr gwlanen ("Flannel Manufacturer").<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1851-1901</ref>

	Cyfeiria Catri Parri Huws at wraig Joseph Jones yn ei llyfr Sul Gŵyl a Gwaith:		Cyfeiria Catri Parri Huws at wraig Joseph Jones yn ei llyfr ''Sul Gŵyl a Gwaith'':

	"Cofiaf fy mam yn adrodd hanes Elin Jones Ffatri yn mynd bob cam i Lundain. Roedd mynd i Lundain yn golygu rhywbeth tros ganrif yn ôl. Gwisgai ei		"Cofiaf fy mam yn adrodd hanes Elin Jones Ffatri yn mynd bob cam i Lundain. Roedd mynd i Lundain yn golygu rhywbeth tros ganrif yn ôl. Gwisgai ei siwt Gymreig. Âi â'i throell gyda hi, achos iddi gael gwahoddiad i nyddu o flaen y Frenhines Victoria..."<ref>Catrin Parri Huws, ''Sul Gŵyl a Gwaith'' (Caernarfon, 1981) tt.33-4</ref>
	siwt Gymreig. Âi â'i throell gyda hi, achos iddi gael gwahoddiad i nyddu o flaen y Frenhines Victoria..."<ref>Sul Gŵyl a Gwaith ~~gan Catrin Parri~~
	~~Huws~~, tt.33-~~34, Gwasg Gwynedd, 1981.~~</ref>

	Erbyn 1911, fodd bynnag, roedd Joseph wedi marw ac yr oedd yna berchennog newydd ar fusnes y ffatri, sef John Hughes, dyn 43 oed a ddisgrifiodd ei hun ar y ffurflen Cyfrifiad fel "Ffatrwr/Masnachwr" ac yn feistr-grefftwr. Dyn o'r Bala ydoedd, ond roedd ei wraig Martha'n hanu o Fethesda.<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1911</ref>		Erbyn 1911, fodd bynnag, roedd Joseph wedi marw ac yr oedd yna berchennog newydd ar fusnes y ffatri, sef John Hughes, dyn 43 oed a ddisgrifiodd ei hun ar y ffurflen Cyfrifiad fel "Ffatrwr/Masnachwr" ac yn feistr-grefftwr. Dyn o'r Bala ydoedd, ond roedd ei wraig Martha'n hanu o Fethesda.<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1911</ref>
Llinell 24:		Llinell 22:
	Ymddengys enw John Hughes yng Nghyfrifiad Gwytherin, 1891, 23 oed a dibriod, yn gweithio fel gwehydd yn Ffatri Wlân Gwytherin yn Sir Ddinbych. Roedd Robert Roberts, gwneuthurwr gwlân, yn hen lanc 55 oed ac yn dal i fyw yn Nhŷ'r Ffatri hefo'i fam, Mary Hughes, 86 oed. Roedd Robert Roberts yn ŵr uchel ei barch ac yn flaenor yng Nhapel Cae’r Graig, cangen i Gapel Siloh, Gwytherin..... Mae’r tri yma yn enedigol o’r Bala. Yn byw yma hefyd mae Thomas Roberts, nyddwr 17 oed, o Lanfair Talhaearn yn ogystal â’r forwyn Catherin Evans, 18 oed. Bu farw Mary Hughes, Tŷ’r Ffatri, ym 1894 a chladdwyd hi ym mynwent Capel Siloh, Gwytherin.		Ymddengys enw John Hughes yng Nghyfrifiad Gwytherin, 1891, 23 oed a dibriod, yn gweithio fel gwehydd yn Ffatri Wlân Gwytherin yn Sir Ddinbych. Roedd Robert Roberts, gwneuthurwr gwlân, yn hen lanc 55 oed ac yn dal i fyw yn Nhŷ'r Ffatri hefo'i fam, Mary Hughes, 86 oed. Roedd Robert Roberts yn ŵr uchel ei barch ac yn flaenor yng Nhapel Cae’r Graig, cangen i Gapel Siloh, Gwytherin..... Mae’r tri yma yn enedigol o’r Bala. Yn byw yma hefyd mae Thomas Roberts, nyddwr 17 oed, o Lanfair Talhaearn yn ogystal â’r forwyn Catherin Evans, 18 oed. Bu farw Mary Hughes, Tŷ’r Ffatri, ym 1894 a chladdwyd hi ym mynwent Capel Siloh, Gwytherin.

	Ar gyfrifon 1901 gwelwn bod Robert Roberts, y pennaeth, yn dal yng Ngwytherin ynghyd â John Hughes a Thomas Roberts a disgrifir nhw fel “Woolen Factory men”. Mae Martha Hughes o Fethesda yn cadw tŷ iddyn’ nhw. Dau arall a fu’n gweithio yn y ffatri wlân oedd John Owen Jones ac Evan Griffith Jones.		Ar gyfrifon 1901 gwelwn bod Robert Roberts, y pennaeth, yn dal yng Ngwytherin ynghyd â John Hughes a Thomas Roberts a disgrifir nhw fel “Woolen Factory men”. Mae Martha Hughes o Fethesda yn cadw tŷ iddyn’ nhw. Dau arall a fu’n gweithio yn y ffatri wlân oedd John Owen Jones ac Evan Griffith Jones.<ref>Cyfrifiad plwyf Gwytherin, Sir Ddinbych, 1891 a 1901</ref>

	Daeth amser pan nad oedd cymaint o waith yn y ffatri wlan ac o’r herwydd fe symudodd Robert Roberts, a John a Martha Hughes, i ffatri Wlân Tai Lôn, Clynnog Fawr, a John Owen Jones i Tŷ Newydd, Mynytho. Evan Griffith Jones oedd yr olaf i symud tua 1921-2. Aeth ef a’i wraig a’r mab, Emlyn, i Ddolgellau i gadw siop ddillad. Wedi marwolaeth Robert Roberts yng Nhlynnog ym mis Hydref 1917 yn 80 oed, daeth 'nôl i Wytherin i’w gladdu gyda’i fam.<ref>Heulwen Ann Roberts, Gwytherin, ar gyfer arddangosfa yn Amgueddfa Syr Henry Jones, Mehefin 2008.</ref>		Daeth amser pan nad oedd cymaint o waith yn y ffatri wlan ac o’r herwydd fe symudodd Robert Roberts, a John a Martha Hughes, i ffatri Wlân Tai Lôn, Clynnog Fawr, a John Owen Jones i Tŷ Newydd, Mynytho. Evan Griffith Jones oedd yr olaf i symud tua 1921-2. Aeth ef a’i wraig a’r mab, Emlyn, i Ddolgellau i gadw siop ddillad. Wedi marwolaeth Robert Roberts yng Nhlynnog ym mis Hydref 1917 yn 80 oed, daeth 'nôl i Wytherin i’w gladdu gyda’i fam.<ref>Heulwen Ann Roberts, Gwytherin, ar gyfer arddangosfa yn Amgueddfa Syr Henry Jones, Mehefin 2008.</ref>

	Fel y gwelsom uchod, yr oedd Ffatri Wlan Tai Lôn yn dal i weithio ym 1911. Meddai O. Roger Owen, wrth sôn am dripiau yn adeg honno gan blant [[Ysgol Ynys-yr-arch]] yn ei hunangofiant:		Fel y gwelsom uchod, yr oedd Ffatri Wlan Tai Lôn yn dal i weithio ym 1911. Meddai O. Roger Owen, wrth sôn am dripiau yn adeg honno gan blant [[Ysgol Ynys-yr-arch]] yn ei hunangofiant:
			Cawsom hefyd fynd i weld ffatri wlân Tai Lôn, gweld yr amryw beiriannau, a'r perchennog yn egluro i ni sut y defnyddid hwy. Olwyn ddŵr fawr oedd yn troi'r peiriannau.<ref>O. Roger Owen, ''O Ben Moel Tryfan'' (Pen-y-groes, 1981), t.24</ref>
	Cawsom hefyd fynd i weld ffatri wlân Tai Lôn, gweld yr amryw beiriannau, a'r perchennog yn egluro i ni sut y defnyddid hwy. Olwyn ddŵr fawr oedd
	yn troi'r peiriannau.<ref>O. Roger Owen, ''O Ben Moel Tryfan'' (Pen-y-groes, 1981), t.24</ref>

	Bu Catrin Parri Huws hithau ar ymweliad tebyg:		Bu Catrin Parri Huws hithau ar ymweliad tebyg:
			Profiad arall oedd cael mynd o'r ysgol ar ddiwrnod braf i weld y ffatri'n gweithio. Yr oedd yno dri o ddynion wrth eu gwaith, tair o ferched o gwmpas y tŷ, a'r parlwr wedi ei droi'n siop, gyda silffoedd pwrpasol i ddal gwlanen. 'Roedd cownter hir, sisyrnau a ffon-fesurydd arno gyda hosanau wedi eu gwau, crysau gwlanen i ddynion a chrafatiau cynnes.<ref>Catrin Pari Huws, ''Sul Gŵyl a Gwaith'' (Caernarfon, 1981) t.34</ref>
	"Profiad arall oedd cael mynd o'r ysgol ar ddiwrnod braf i weld y ffatri'n gweithio. Yr oedd yno dri o ddynion wrth eu gwaith, tair o ferched o
	gwmpas y tŷ, a'r parlwr wedi ei droi'n siop, gyda silffoedd pwrpasol i ddal gwlanen. 'Roedd cownter hir, sisyrnau a ffon-fesurydd arno gyda
	hosanau wedi eu gwau, crysau gwlanen i ddynion a chrafatiau cynnes."<ref>Sul Gŵyl a Gwaith ~~gan Catrin Parri Huws~~, t.34~~, Gwasg Gwynedd, 1981~~</ref>

	Mae Sophia Pari-Jones wedi cynnwys llun o fil y felin sydd yn dangos llun y ffatri. Fe'i atgynhyrchir ar y dudalen hon.<ref>Sophia Pari-Jones, ''Echoes from a Water Wheel'' (Bangor, 2011), llun rhwng tt.28/29</ref> Dyddiad y bil yw 1891, ryw 20 mlynedd cyn ymweliad y Roger Owen ifanc â'r ffatri, ond mae'n bosibl bod yr engrafiad wedi ei wneud gryn amser cyn hynny. John Jones, melinydd [[Melin Faesog]] gerllaw, oedd y sawl oedd yn ddyledus i Joseph Jones, perchennog y ffatri ar y pryd. Sylwer ar dop y bil y rhestr o bethau yr oedd y ffatri'n eu cynhyrchu.		Mae Sophia Pari-Jones wedi cynnwys llun o fil y felin sydd yn dangos llun y ffatri. Fe'i atgynhyrchir ar y dudalen hon.<ref>Sophia Pari-Jones, ''Echoes from a Water Wheel'' (Bangor, 2011), llun rhwng tt.28/29</ref> Dyddiad y bil yw 1891, ryw 20 mlynedd cyn ymweliad y Roger Owen ifanc â'r ffatri, ond mae'n bosibl bod yr engrafiad wedi ei wneud gryn amser cyn hynny. John Jones, melinydd [[Melin Faesog]] gerllaw, oedd y sawl oedd yn ddyledus i Joseph Jones, perchennog y ffatri ar y pryd. Sylwer ar dop y bil y rhestr o bethau yr oedd y ffatri'n eu cynhyrchu.

Irion am 11:15, 6 Mehefin 2021

2021-06-06T11:15:08Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:15, 6 Mehefin 2021
Llinell 7:		Llinell 7:
	Yn 1841, roedd John Roberts, gwehydd yn byw yn y "Factory" yn Nhai Lôn,<ref>Cyfrifiad plwyf Clynnog Fawr, 1841</ref> ac erbyn 1850 roedd yn fusnes digon pwysig i gael ei gyfrif mewn rhestr o felinau gwlân y sir.<ref>J. Geraint Jenkins, ''The Welsh Woollen Industry'' (Caerdydd, 1969), t.240</ref> Ym 1851, roedd John Roberts yno o hyd, ac yn cael ei ddisgrifio fel meistr-wehydd gwlân.		Yn 1841, roedd John Roberts, gwehydd yn byw yn y "Factory" yn Nhai Lôn,<ref>Cyfrifiad plwyf Clynnog Fawr, 1841</ref> ac erbyn 1850 roedd yn fusnes digon pwysig i gael ei gyfrif mewn rhestr o felinau gwlân y sir.<ref>J. Geraint Jenkins, ''The Welsh Woollen Industry'' (Caerdydd, 1969), t.240</ref> Ym 1851, roedd John Roberts yno o hyd, ac yn cael ei ddisgrifio fel meistr-wehydd gwlân.

	Priod John Roberts oedd Margaret Dafydd<ref>Roedd hi'n gyfnither i John Elias. ''Cofiant John Jones Bryn'rodyn'', t.6</ref> a chawsant unarddeg o blant, yn cynnwys Y Parchedig John Jones Bryn'rodyn. Bu rhai o'r plant yn gweithio yn y ffatri, a dyma hanes John:		Priod John Roberts oedd Margaret Dafydd<ref>Roedd hi'n gyfnither i John Elias. ''Cofiant John Jones Bryn'rodyn'', t.6</ref> a chawsant unarddeg o blant, yn cynnwys Y Parchedig [[John Jones, Bryn'rodyn]]. Bu rhai o'r plant yn gweithio yn y ffatri, a dyma hanes John:
	"Yn fore ar ei oes aeth i Ffactri ei dad yn Nhai'r-lôn, er dysgu y grefft o wehydd; ac yn ddilynol i Ffactri Glangwna... Wedi aros am dymor (yno).. dychwelodd drachefn i'w hen gynefin, pryd y darfu iddo, mewn undeb â'i frodyr Solomon a Griffith, ail-wneyd hen Law-weithfa Tai'r Lôn yn newydd, ac hefyd adeiladu tŷ yn y pentref bychan hwn, sydd yn dwyn yr enw "Tymawr". Yn ei Ddyddiadur dyddiedig Hydref 25ain 1844 ceir y cofnodiad canlynol ganddo:		"Yn fore ar ei oes aeth i Ffactri ei dad yn Nhai'r-lôn, er dysgu y grefft o wehydd; ac yn ddilynol i Ffactri Glangwna... Wedi aros am dymor (yno).. dychwelodd drachefn i'w hen gynefin, pryd y darfu iddo, mewn undeb â'i frodyr Solomon a Griffith, ail-wneyd hen Law-weithfa Tai'r Lôn yn newydd, ac hefyd adeiladu tŷ yn y pentref bychan hwn, sydd yn dwyn yr enw "Tymawr". Yn ei Ddyddiadur dyddiedig Hydref 25ain 1844 ceir y cofnodiad canlynol ganddo:
	''Heddyw ydyw y diwrnod o flaen ffair y Borth. Darfod y stwff am bedwar o'r gloch, a thynu y torsedi o'r gwŷdd, er bod yn barod at y ffair yfory.'' ''		''Heddyw ydyw y diwrnod o flaen ffair y Borth. Darfod y stwff am bedwar o'r gloch, a thynu y torsedi o'r gwŷdd, er bod yn barod at y ffair yfory.'' ''

Irion am 11:14, 6 Mehefin 2021

2021-06-06T11:14:39Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:14, 6 Mehefin 2021
Llinell 10:		Llinell 10:
	"Yn fore ar ei oes aeth i Ffactri ei dad yn Nhai'r-lôn, er dysgu y grefft o wehydd; ac yn ddilynol i Ffactri Glangwna... Wedi aros am dymor (yno).. dychwelodd drachefn i'w hen gynefin, pryd y darfu iddo, mewn undeb â'i frodyr Solomon a Griffith, ail-wneyd hen Law-weithfa Tai'r Lôn yn newydd, ac hefyd adeiladu tŷ yn y pentref bychan hwn, sydd yn dwyn yr enw "Tymawr". Yn ei Ddyddiadur dyddiedig Hydref 25ain 1844 ceir y cofnodiad canlynol ganddo:		"Yn fore ar ei oes aeth i Ffactri ei dad yn Nhai'r-lôn, er dysgu y grefft o wehydd; ac yn ddilynol i Ffactri Glangwna... Wedi aros am dymor (yno).. dychwelodd drachefn i'w hen gynefin, pryd y darfu iddo, mewn undeb â'i frodyr Solomon a Griffith, ail-wneyd hen Law-weithfa Tai'r Lôn yn newydd, ac hefyd adeiladu tŷ yn y pentref bychan hwn, sydd yn dwyn yr enw "Tymawr". Yn ei Ddyddiadur dyddiedig Hydref 25ain 1844 ceir y cofnodiad canlynol ganddo:
	''Heddyw ydyw y diwrnod o flaen ffair y Borth. Darfod y stwff am bedwar o'r gloch, a thynu y torsedi o'r gwŷdd, er bod yn barod at y ffair yfory.'' ''		''Heddyw ydyw y diwrnod o flaen ffair y Borth. Darfod y stwff am bedwar o'r gloch, a thynu y torsedi o'r gwŷdd, er bod yn barod at y ffair yfory.'' ''
	Y torsedi hyn oedd y cwrlidau Cymreig - nwyddau byd-hysbys - a wneid yn y llaw-weithfa honno ar gyfer ffair y Borth - ffair oedd ar y pryd yn ''centre'' masnach eang mewn nwyddau cartref.<ref>John Jones, F.R.G.S., Pwllheli, ''Cofiant John Jones, Bryn'rodyn'' (Caernarfon 1903), t.10</ref>		Y torsedi hyn oedd y cwrlidau Cymreig - nwyddau byd-hysbys - a wneid yn y llaw-weithfa honno ar gyfer ffair y Borth - ffair oedd ar y pryd yn ''centre'' masnach eang mewn nwyddau cartref."<ref>John Jones, F.R.G.S., Pwllheli, ''Cofiant John Jones, Bryn'rodyn'' (Caernarfon 1903), t.10</ref>

	Yr ieuengaf o'r plant oedd Joseph Jones ac yng nghyfrifiad 1851 nid oedd sôn am Joseph, ond ddeng mlynedd yn ddiweddarach roedd yn gweithio i'w dad fel gweithiwr ffatri wlân. Yr oedd ei dad tua 74 oed ac erbyn 1871, roedd wedi trosglwyddo'r ffatri i Joseph, a oedd wedi penderfynu am ryw reswm neu'i gilydd ddefnyddio'r cyfenw patronymig Jones yn lle Roberts - ond roedd ei dad, John Roberts, 84 oed erbyn hynny, yn dal yno. Roedd wedi colli ei wraig, ac yn cael ei ddisgrifio'n syml fel gwehydd gwlân - yn methu ymddeol yn llwyr, mae'n debyg. Yn ogystal â John Roberts, roedd pedwar o wehyddion cyflogedig yn byw yn y ffatri efo'r teulu. Ym 1891, roedd un gweithiwr yn byw yno gyda'r teulu. Ym 1901, roedd y ffatri'n dal i weithio, ond y flwyddyn honno fe ddisgrifiodd cyfrifwr y Cyfrifiad Joseph fel gwneuthurwr gwlanen ("Flannel Manufacturer").<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1851-1901</ref>		Yr ieuengaf o'r plant oedd Joseph Jones ac yng nghyfrifiad 1851 nid oedd sôn am Joseph, ond ddeng mlynedd yn ddiweddarach roedd yn gweithio i'w dad fel gweithiwr ffatri wlân. Yr oedd ei dad tua 74 oed ac erbyn 1871, roedd wedi trosglwyddo'r ffatri i Joseph, a oedd wedi penderfynu am ryw reswm neu'i gilydd ddefnyddio'r cyfenw patronymig Jones yn lle Roberts - ond roedd ei dad, John Roberts, 84 oed erbyn hynny, yn dal yno. Roedd wedi colli ei wraig, ac yn cael ei ddisgrifio'n syml fel gwehydd gwlân - yn methu ymddeol yn llwyr, mae'n debyg. Yn ogystal â John Roberts, roedd pedwar o wehyddion cyflogedig yn byw yn y ffatri efo'r teulu. Ym 1891, roedd un gweithiwr yn byw yno gyda'r teulu. Ym 1901, roedd y ffatri'n dal i weithio, ond y flwyddyn honno fe ddisgrifiodd cyfrifwr y Cyfrifiad Joseph fel gwneuthurwr gwlanen ("Flannel Manufacturer").<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1851-1901</ref>

Irion am 11:14, 6 Mehefin 2021

2021-06-06T11:14:20Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:14, 6 Mehefin 2021
Llinell 9:		Llinell 9:
	Priod John Roberts oedd Margaret Dafydd<ref>Roedd hi'n gyfnither i John Elias. ''Cofiant John Jones Bryn'rodyn'', t.6</ref> a chawsant unarddeg o blant, yn cynnwys Y Parchedig John Jones Bryn'rodyn. Bu rhai o'r plant yn gweithio yn y ffatri, a dyma hanes John:		Priod John Roberts oedd Margaret Dafydd<ref>Roedd hi'n gyfnither i John Elias. ''Cofiant John Jones Bryn'rodyn'', t.6</ref> a chawsant unarddeg o blant, yn cynnwys Y Parchedig John Jones Bryn'rodyn. Bu rhai o'r plant yn gweithio yn y ffatri, a dyma hanes John:
	"Yn fore ar ei oes aeth i Ffactri ei dad yn Nhai'r-lôn, er dysgu y grefft o wehydd; ac yn ddilynol i Ffactri Glangwna... Wedi aros am dymor (yno).. dychwelodd drachefn i'w hen gynefin, pryd y darfu iddo, mewn undeb â'i frodyr Solomon a Griffith, ail-wneyd hen Law-weithfa Tai'r Lôn yn newydd, ac hefyd adeiladu tŷ yn y pentref bychan hwn, sydd yn dwyn yr enw "Tymawr". Yn ei Ddyddiadur dyddiedig Hydref 25ain 1844 ceir y cofnodiad canlynol ganddo:		"Yn fore ar ei oes aeth i Ffactri ei dad yn Nhai'r-lôn, er dysgu y grefft o wehydd; ac yn ddilynol i Ffactri Glangwna... Wedi aros am dymor (yno).. dychwelodd drachefn i'w hen gynefin, pryd y darfu iddo, mewn undeb â'i frodyr Solomon a Griffith, ail-wneyd hen Law-weithfa Tai'r Lôn yn newydd, ac hefyd adeiladu tŷ yn y pentref bychan hwn, sydd yn dwyn yr enw "Tymawr". Yn ei Ddyddiadur dyddiedig Hydref 25ain 1844 ceir y cofnodiad canlynol ganddo:
	" ''Heddyw ydyw y diwrnod o flaen ffair y Borth. Darfod y stwff am bedwar o'r gloch, a thynu y torsedi o'r gwŷdd, er bod yn barod at y ffair yfory.'' ''		''Heddyw ydyw y diwrnod o flaen ffair y Borth. Darfod y stwff am bedwar o'r gloch, a thynu y torsedi o'r gwŷdd, er bod yn barod at y ffair yfory.'' ''
	Y torsedi hyn oedd y cwrlidau Cymreig - nwyddau byd-hysbys - a wneid yn y llaw-weithfa honno ar gyfer ffair y Borth - ffair oedd ar y pryd yn ''centre'' masnach eang mewn nwyddau cartref.<ref>John Jones, F.R.G.S., Pwllheli, ''Cofiant John Jones, Bryn'rodyn'' (Caernarfon 1903), t.10</ref>		Y torsedi hyn oedd y cwrlidau Cymreig - nwyddau byd-hysbys - a wneid yn y llaw-weithfa honno ar gyfer ffair y Borth - ffair oedd ar y pryd yn ''centre'' masnach eang mewn nwyddau cartref.<ref>John Jones, F.R.G.S., Pwllheli, ''Cofiant John Jones, Bryn'rodyn'' (Caernarfon 1903), t.10</ref>

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:25, 6 Mawrth 2022
Llinell 3:		Llinell 3:
	Safai '''Ffatri Wlân Clynnog''' ym mhentrefan [[Tai Lôn]]. Tröwyd olwyn ddŵr y ffatri gan [[Afon Desach]], wedi i'r dŵr gael ei droi ar hyd pinfarch neu gafn 270 metr o hyd.<ref>Gwefan Coflein, [https://coflein.gov.uk/en/site/422933/]. cyrchwyd 24.5.2021</ref>		Safai '''Ffatri Wlân Clynnog''' ym mhentrefan [[Tai Lôn]]. Tröwyd olwyn ddŵr y ffatri gan [[Afon Desach]], wedi i'r dŵr gael ei droi ar hyd pinfarch neu gafn 270 metr o hyd.<ref>Gwefan Coflein, [https://coflein.gov.uk/en/site/422933/]. cyrchwyd 24.5.2021</ref>

	Mae'n sicr ei bod hi wedi ei sefydlu cyn 1794, gan fod "John Robert, Factory, Tai Lôn" wedi cynorthwyo John Owen, Henbant Bach, i sefydlu Ysgol Sul yn y capel a enwyd yn ddiweddarach yn [[Capel Uchaf (MC), Clynnog Fawr\|"Capel Uchaf"]]. Roedd John Robert yn fab i Robert Ffoulk, y gwehydd.<ref>W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Caernarfon, 1910), t.25.</ref> Fe'i hadwaenid hefyd fel John Roberts.<ref> John Jones, FRGS, Pwllheli ''Cofiant John Jones Bryn'rodyn''(Caernarfon,1903), t.6.</ref>		Mae'n sicr ei bod wedi ei sefydlu cyn 1794, gan fod "John Robert, Factory, Tai Lôn" wedi cynorthwyo John Owen, Henbant Bach, i sefydlu Ysgol Sul yn y capel a enwyd yn ddiweddarach yn [[Capel Uchaf (MC), Clynnog Fawr\|"Capel Uchaf"]]. Roedd John Robert yn fab i Robert Ffoulk, y gwehydd.<ref>W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Caernarfon, 1910), t.25.</ref> Fe'i hadwaenid hefyd fel John Roberts.<ref> John Jones, FRGS, Pwllheli ''Cofiant John Jones Bryn'rodyn''(Caernarfon,1903), t.6.</ref>

	Yn 1841, roedd John Roberts, gwehydd yn byw yn y "Factory" yn Nhai Lôn,<ref>Cyfrifiad plwyf Clynnog Fawr, 1841</ref> ac erbyn 1850 roedd yn fusnes digon pwysig i gael ei gyfrif mewn rhestr o felinau gwlân y sir.<ref>J. Geraint Jenkins, ''The Welsh Woollen Industry'' (Caerdydd, 1969), t.240</ref> Ym 1851, roedd John Roberts yno o hyd, ac yn cael ei ddisgrifio fel meistr-wehydd gwlân.		Ym 1841, roedd John Roberts, gwehydd yn byw yn y "Factory" yn Nhai Lôn,<ref>Cyfrifiad plwyf Clynnog Fawr, 1841</ref> ac erbyn 1850 roedd yn fusnes digon pwysig i gael ei gyfrif mewn rhestr o felinau gwlân y sir.<ref>J. Geraint Jenkins, ''The Welsh Woollen Industry'' (Caerdydd, 1969), t.240</ref> Ym 1851, roedd John Roberts yno o hyd, ac yn cael ei ddisgrifio fel meistr-wehydd gwlân.

	Priod John Roberts oedd Margaret Dafydd<ref>Roedd hi'n gyfnither i John Elias. ''Cofiant John Jones Bryn'rodyn'', t.6</ref> a chawsant unarddeg o blant, yn cynnwys Y Parchedig [[John Jones, Bryn'rodyn]]. Bu rhai o'r plant yn gweithio yn y ffatri, a dyma hanes John:		Priod John Roberts oedd Margaret Dafydd<ref>Roedd hi'n gyfnither i John Elias. ''Cofiant John Jones Bryn'rodyn'', t.6</ref> a chawsant unarddeg o blant, yn cynnwys Y Parchedig [[John Jones, Bryn'rodyn]]. Bu rhai o'r plant yn gweithio yn y ffatri, a dyma hanes John:
Llinell 13:		Llinell 13:

	[[Delwedd:FfatriTaiLon.jpg\|bawd\|400px\|de\|Ffatri Wlân Tai Lôn tua 1890]]		[[Delwedd:FfatriTaiLon.jpg\|bawd\|400px\|de\|Ffatri Wlân Tai Lôn tua 1890]]
	Ym mis Tachwedd 1865 perchennog y Ffatri oedd Joseph Roberts a'r deilydd oedd John Roberts.<ref>Llyfr Rhenti Plwyf Clynnog.Cyfeirir ati fel ''Factory Tainlon''</ref>		Ym mis Tachwedd 1865 perchennog y Ffatri oedd Joseph Roberts a'r deilydd oedd John Roberts.<ref>Llyfr Rhenti Plwyf Clynnog. Cyfeirir ati fel ''Factory Tainlon''</ref>

	Yr ieuengaf o'r plant oedd Joseph Jones ac yng nghyfrifiad 1851 nid oedd sôn am Joseph, ond ddeng mlynedd yn ddiweddarach roedd yn gweithio i'w dad fel gweithiwr ffatri wlân. Yr oedd ei dad tua 74 oed ac erbyn 1871, roedd wedi trosglwyddo'r ffatri i Joseph, a oedd wedi penderfynu am ryw reswm neu'i gilydd ddefnyddio'r cyfenw patronymig Jones yn lle Roberts - ond roedd ei dad, John Roberts, 84 oed erbyn hynny, yn dal yno. Roedd wedi colli ei wraig, ac yn cael ei ddisgrifio'n syml fel gwehydd gwlân - yn methu ymddeol yn llwyr, mae'n debyg. Yn ogystal â John Roberts, roedd pedwar o wehyddion cyflogedig yn byw yn y ffatri efo'r teulu. Ym 1891, roedd un gweithiwr yn byw yno gyda'r teulu. Ym 1901, roedd y ffatri'n dal i weithio, ond y flwyddyn honno fe ddisgrifiodd cyfrifwr y Cyfrifiad Joseph fel gwneuthurwr gwlanen ("Flannel Manufacturer").<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1851-1901</ref>		Yr ieuengaf o'r plant oedd Joseph Jones ac yng nghyfrifiad 1851 nid oedd sôn am Joseph, ond ddeng mlynedd yn ddiweddarach roedd yn gweithio i'w dad fel gweithiwr ffatri wlân. Yr oedd ei dad tua 74 oed ac, erbyn 1871, roedd wedi trosglwyddo'r ffatri i Joseph, a oedd wedi penderfynu am ryw reswm neu'i gilydd ddefnyddio'r cyfenw patronymig Jones yn lle Roberts - ond roedd ei dad, John Roberts, 84 oed erbyn hynny, yn dal yno. Roedd wedi colli ei wraig, ac yn cael ei ddisgrifio'n syml fel gwehydd gwlân - yn methu ymddeol yn llwyr, mae'n debyg. Yn ogystal â John Roberts, roedd pedwar o wehyddion cyflogedig yn byw yn y ffatri efo'r teulu. Ym 1891, roedd un gweithiwr yn byw yno gyda'r teulu. Ym 1901, roedd y ffatri'n dal i weithio, ond y flwyddyn honno fe ddisgrifiodd cyfrifwr y Cyfrifiad Joseph fel gwneuthurwr gwlanen ("Flannel Manufacturer").<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1851-1901</ref>

	Cyfeiria Catri Parri Huws at wraig Joseph Jones yn ei llyfr ''Sul Gŵyl a Gwaith'':		Cyfeiria Catri Parri Huws at wraig Joseph Jones yn ei llyfr ''Sul Gŵyl a Gwaith'':
Llinell 23:		Llinell 23:
	Erbyn 1911, fodd bynnag, roedd Joseph wedi marw ac yr oedd yna berchennog newydd ar fusnes y ffatri, sef John Hughes, dyn 43 oed a ddisgrifiodd ei hun ar y ffurflen Cyfrifiad fel "Ffatrwr/Masnachwr" ac yn feistr-grefftwr. Dyn o'r Bala ydoedd, ond roedd ei wraig Martha'n hanu o Fethesda.<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1911</ref>		Erbyn 1911, fodd bynnag, roedd Joseph wedi marw ac yr oedd yna berchennog newydd ar fusnes y ffatri, sef John Hughes, dyn 43 oed a ddisgrifiodd ei hun ar y ffurflen Cyfrifiad fel "Ffatrwr/Masnachwr" ac yn feistr-grefftwr. Dyn o'r Bala ydoedd, ond roedd ei wraig Martha'n hanu o Fethesda.<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1911</ref>

	Ymddengys enw John Hughes yng Nghyfrifiad Gwytherin, 1891, 23 oed a dibriod, yn gweithio fel gwehydd yn Ffatri Wlân Gwytherin yn Sir Ddinbych. Roedd Robert Roberts, gwneuthurwr gwlân, yn hen lanc 55 oed ac yn dal i fyw yn Nhŷ'r Ffatri ~~hefo~~'i fam, Mary Hughes, 86 oed. Roedd Robert Roberts yn ŵr uchel ei barch ac yn flaenor yng Nhapel Cae’r Graig, cangen i Gapel Siloh, Gwytherin..... ~~Mae’r~~ tri ~~yma~~ yn enedigol o’r Bala. Yn byw ~~yma~~ hefyd ~~mae~~ Thomas Roberts, nyddwr 17 oed, o Lanfair Talhaearn yn ogystal â’r forwyn Catherin Evans, 18 oed. Bu farw Mary Hughes, Tŷ’r Ffatri, ym 1894 a chladdwyd hi ym mynwent Capel Siloh, Gwytherin.		Ymddengys enw John Hughes yng Nghyfrifiad Gwytherin, 1891, 23 oed a dibriod, yn gweithio fel gwehydd yn Ffatri Wlân Gwytherin yn Sir Ddinbych. Roedd Robert Roberts, gwneuthurwr gwlân, yn hen lanc 55 oed ac yn dal i fyw yn Nhŷ'r Ffatri gyda'i fam, Mary Hughes, 86 oed. Roedd Robert Roberts yn ŵr uchel ei barch ac yn flaenor yng Nhapel Cae’r Graig, cangen i Gapel Siloh, Gwytherin..... Roedd y tri hyn yn enedigol o’r Bala. Yn byw yno hefyd roedd Thomas Roberts, nyddwr 17 oed, o Lanfair Talhaearn, yn ogystal â’r forwyn Catherin Evans, 18 oed. Bu farw Mary Hughes, Tŷ’r Ffatri, ym 1894 a chladdwyd hi ym mynwent Capel Siloh, Gwytherin.

	Ar gyfrifon 1901 gwelwn bod Robert Roberts, y pennaeth, yn dal yng Ngwytherin ynghyd â John Hughes a Thomas Roberts a disgrifir ~~nhw~~ fel Woolen Factory men. ~~Mae~~ Martha Hughes o Fethesda yn cadw tŷ ~~iddyn’ nhw~~. Dau arall a fu’n gweithio yn y ffatri wlân oedd John Owen Jones ac Evan Griffith Jones.<ref>Cyfrifiad plwyf Gwytherin, Sir Ddinbych, 1891 a 1901</ref>		Ar gyfrifon 1901 gwelwn bod Robert Roberts, y pennaeth, yn dal yng Ngwytherin, ynghyd â John Hughes a Thomas Roberts, a disgrifir hwy fel Woolen Factory men. Roedd Martha Hughes o Fethesda yn cadw tŷ iddynt. Dau arall a fu’n gweithio yn y ffatri wlân oedd John Owen Jones ac Evan Griffith Jones.<ref>Cyfrifiad plwyf Gwytherin, Sir Ddinbych, 1891 a 1901</ref>

	Daeth amser pan nad oedd cymaint o waith yn y ffatri wlân ac o’r herwydd fe symudodd Robert Roberts, a John a Martha Hughes, i ffatri Wlân Tai Lôn, Clynnog Fawr, a John Owen Jones i Tŷ Newydd, Mynytho. Evan Griffith Jones oedd yr olaf i symud tua 1921-2. Aeth ef a’i wraig a’r mab, Emlyn, i Ddolgellau i gadw siop ddillad. Wedi marwolaeth Robert Roberts yng Nhlynnog ym mis Hydref 1917 yn 80 oed, daeth 'nôl i Wytherin i’w gladdu gyda’i fam.<ref>Heulwen Ann Roberts, Gwytherin, ar gyfer arddangosfa yn Amgueddfa Syr Henry Jones, Mehefin 2008.</ref>		Daeth amser pan nad oedd cymaint o waith yn y ffatri wlân ac, o’r herwydd, fe symudodd Robert Roberts, a John a Martha Hughes, i ffatri Wlân Tai Lôn, Clynnog Fawr, a John Owen Jones i Tŷ Newydd, Mynytho. Evan Griffith Jones oedd yr olaf i symud tua 1921-2. Aeth ef a’i wraig a’r mab, Emlyn, i Ddolgellau i gadw siop ddillad. Wedi marwolaeth Robert Roberts yng Nhlynnog ym mis Hydref 1917 yn 80 oed, daeth 'nôl i Wytherin i’w gladdu gyda’i fam.<ref>Heulwen Ann Roberts, Gwytherin, ar gyfer arddangosfa yn Amgueddfa Syr Henry Jones, Mehefin 2008.</ref>

	Fel y gwelsom uchod, yr oedd Ffatri wlân Tai Lôn yn dal i weithio ym 1911. Meddai O. Roger Owen, wrth sôn am dripiau yn adeg honno gan blant [[Ysgol Ynys-yr-arch]] ~~yn ei hunangofiant~~:		Fel y gwelsom uchod, yr oedd Ffatri wlân Tai Lôn yn dal i weithio ym 1911. Meddai O. Roger Owen, wrth sôn yn ei hunangofiant am dripiau yr adeg honno gan blant [[Ysgol Ynys-yr-arch]]:
	''Cawsom hefyd fynd i weld ffatri wlân Tai Lôn, gweld yr amryw beiriannau, a'r perchennog yn egluro i ni sut y defnyddid hwy. Olwyn ddŵr fawr oedd yn troi'r peiriannau.''<ref>O. Roger Owen, ''O Ben Moel Tryfan'' (Pen-y-groes, 1981), t.24</ref>		''Cawsom hefyd fynd i weld ffatri wlân Tai Lôn, gweld yr amryw beiriannau, a'r perchennog yn egluro i ni sut y defnyddid hwy. Olwyn ddŵr fawr oedd yn troi'r peiriannau.''<ref>O. Roger Owen, ''O Ben Moel Tryfan'' (Pen-y-groes, 1981), t.24</ref>

Llinell 35:		Llinell 35:
	''Profiad arall oedd cael mynd o'r ysgol ar ddiwrnod braf i weld y ffatri'n gweithio. Yr oedd yno dri o ddynion wrth eu gwaith, tair o ferched o gwmpas y tŷ, a'r parlwr wedi ei droi'n siop, gyda silffoedd pwrpasol i ddal gwlanen. 'Roedd cownter hir, sisyrnau a ffon-fesurydd arno gyda hosanau wedi eu gwau, crysau gwlanen i ddynion a chrafatiau cynnes.''<ref>Catrin Pari Huws, ''Sul Gŵyl a Gwaith'' (Caernarfon, 1981) t.34</ref>		''Profiad arall oedd cael mynd o'r ysgol ar ddiwrnod braf i weld y ffatri'n gweithio. Yr oedd yno dri o ddynion wrth eu gwaith, tair o ferched o gwmpas y tŷ, a'r parlwr wedi ei droi'n siop, gyda silffoedd pwrpasol i ddal gwlanen. 'Roedd cownter hir, sisyrnau a ffon-fesurydd arno gyda hosanau wedi eu gwau, crysau gwlanen i ddynion a chrafatiau cynnes.''<ref>Catrin Pari Huws, ''Sul Gŵyl a Gwaith'' (Caernarfon, 1981) t.34</ref>

	Mae Sophia Pari-Jones wedi cynnwys llun o fil y felin sydd yn dangos llun y ffatri. Fe'i ~~atgynhyrchir~~ ar y dudalen hon.<ref>Sophia Pari-Jones, ''Echoes from a Water Wheel'' (Bangor, 2011), llun rhwng tt.28/29</ref> Dyddiad y bil yw 1891, ryw 20 mlynedd cyn ymweliad y Roger Owen ifanc â'r ffatri, ond mae'n bosibl bod yr engrafiad wedi ei wneud gryn amser cyn hynny. John Jones, melinydd [[Melin Faesog]] gerllaw, oedd y sawl oedd yn ddyledus i Joseph Jones, perchennog y ffatri ar y pryd. Sylwer ar dop y bil y rhestr o bethau yr oedd y ffatri'n eu cynhyrchu.		Mae Sophia Pari-Jones wedi cynnwys llun o fil y felin sydd yn dangos llun y ffatri. Fe'i hatgynhyrchir ar y dudalen hon.<ref>Sophia Pari-Jones, ''Echoes from a Water Wheel'' (Bangor, 2011), llun rhwng tt.28/29</ref> Dyddiad y bil yw 1891, ryw 20 mlynedd cyn ymweliad y Roger Owen ifanc â'r ffatri, ond mae'n bosibl bod yr engrafiad wedi ei wneud gryn amser cyn hynny. John Jones, melinydd [[Melin Faesog]] gerllaw, oedd y sawl oedd yn ddyledus i Joseph Jones, perchennog y ffatri ar y pryd. Sylwer ar dop y bil y rhestr o bethau yr oedd y ffatri'n eu cynhyrchu.

	Mae'r ffatri wedi cau ers blynyddoedd lawer, ond mae'r adeiladau wedi goroesi fel tai, sef Yr Hen Felindy a Melin Wlân.		Mae'r ffatri wedi cau ers blynyddoedd lawer, ond mae'r adeiladau wedi goroesi fel tai, sef Yr Hen Felindy a Melin Wlân.

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:43, 6 Mehefin 2021
Llinell 8:		Llinell 8:

	Priod John Roberts oedd Margaret Dafydd<ref>Roedd hi'n gyfnither i John Elias. ''Cofiant John Jones Bryn'rodyn'', t.6</ref> a chawsant unarddeg o blant, yn cynnwys Y Parchedig [[John Jones, Bryn'rodyn]]. Bu rhai o'r plant yn gweithio yn y ffatri, a dyma hanes John:		Priod John Roberts oedd Margaret Dafydd<ref>Roedd hi'n gyfnither i John Elias. ''Cofiant John Jones Bryn'rodyn'', t.6</ref> a chawsant unarddeg o blant, yn cynnwys Y Parchedig [[John Jones, Bryn'rodyn]]. Bu rhai o'r plant yn gweithio yn y ffatri, a dyma hanes John:
	"Yn fore ar ei oes aeth i Ffactri ei dad yn Nhai'r-lôn, er dysgu y grefft o wehydd; ac yn ddilynol i Ffactri Glangwna... Wedi aros am dymor (yno).. dychwelodd drachefn i'w hen gynefin, pryd y darfu iddo, mewn undeb â'i frodyr Solomon a Griffith, ail-wneyd hen Law-weithfa Tai'r Lôn yn newydd, ac hefyd adeiladu tŷ yn y pentref bychan hwn, sydd yn dwyn yr enw "Tymawr". Yn ei Ddyddiadur dyddiedig Hydref 25ain 1844 ceir y cofnodiad canlynol ganddo:		''Yn fore ar ei oes aeth i Ffactri ei dad yn Nhai'r-lôn, er dysgu y grefft o wehydd; ac yn ddilynol i Ffactri Glangwna... Wedi aros am dymor (yno).. dychwelodd drachefn i'w hen gynefin, pryd y darfu iddo, mewn undeb â'i frodyr Solomon a Griffith, ail-wneyd hen Law-weithfa Tai'r Lôn yn newydd, ac hefyd adeiladu tŷ yn y pentref bychan hwn, sydd yn dwyn yr enw "Tymawr". Yn ei Ddyddiadur dyddiedig Hydref 25ain 1844 ceir y cofnodiad canlynol ganddo:
	''Heddyw ydyw y diwrnod o flaen ffair y Borth. Darfod y stwff am bedwar o'r gloch, a thynu y torsedi o'r gwŷdd, er bod yn barod at y ffair yfory.'' ''		''Heddyw ydyw y diwrnod o flaen ffair y Borth. Darfod y stwff am bedwar o'r gloch, a thynu y torsedi o'r gwŷdd, er bod yn barod at y ffair yfory.''
	Y torsedi hyn oedd y cwrlidau Cymreig - nwyddau byd-hysbys - a wneid yn y llaw-weithfa honno ar gyfer ffair y Borth - ffair oedd ar y pryd yn ''centre'' masnach eang mewn nwyddau cartref."<ref>John Jones, F.R.G.S., Pwllheli, ''Cofiant John Jones, Bryn'rodyn'' (Caernarfon 1903), t.10</ref>		''Y torsedi hyn oedd y cwrlidau Cymreig - nwyddau byd-hysbys - a wneid yn y llaw-weithfa honno ar gyfer ffair y Borth - ffair oedd ar y pryd yn ''centre'' masnach eang mewn nwyddau cartref."<ref>John Jones, F.R.G.S., Pwllheli, ''Cofiant John Jones, Bryn'rodyn'' (Caernarfon 1903), t.10''</ref>

	Yr ieuengaf o'r plant oedd Joseph Jones ac yng nghyfrifiad 1851 nid oedd sôn am Joseph, ond ddeng mlynedd yn ddiweddarach roedd yn gweithio i'w dad fel gweithiwr ffatri wlân. Yr oedd ei dad tua 74 oed ac erbyn 1871, roedd wedi trosglwyddo'r ffatri i Joseph, a oedd wedi penderfynu am ryw reswm neu'i gilydd ddefnyddio'r cyfenw patronymig Jones yn lle Roberts - ond roedd ei dad, John Roberts, 84 oed erbyn hynny, yn dal yno. Roedd wedi colli ei wraig, ac yn cael ei ddisgrifio'n syml fel gwehydd gwlân - yn methu ymddeol yn llwyr, mae'n debyg. Yn ogystal â John Roberts, roedd pedwar o wehyddion cyflogedig yn byw yn y ffatri efo'r teulu. Ym 1891, roedd un gweithiwr yn byw yno gyda'r teulu. Ym 1901, roedd y ffatri'n dal i weithio, ond y flwyddyn honno fe ddisgrifiodd cyfrifwr y Cyfrifiad Joseph fel gwneuthurwr gwlanen ("Flannel Manufacturer").<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1851-1901</ref>		Yr ieuengaf o'r plant oedd Joseph Jones ac yng nghyfrifiad 1851 nid oedd sôn am Joseph, ond ddeng mlynedd yn ddiweddarach roedd yn gweithio i'w dad fel gweithiwr ffatri wlân. Yr oedd ei dad tua 74 oed ac erbyn 1871, roedd wedi trosglwyddo'r ffatri i Joseph, a oedd wedi penderfynu am ryw reswm neu'i gilydd ddefnyddio'r cyfenw patronymig Jones yn lle Roberts - ond roedd ei dad, John Roberts, 84 oed erbyn hynny, yn dal yno. Roedd wedi colli ei wraig, ac yn cael ei ddisgrifio'n syml fel gwehydd gwlân - yn methu ymddeol yn llwyr, mae'n debyg. Yn ogystal â John Roberts, roedd pedwar o wehyddion cyflogedig yn byw yn y ffatri efo'r teulu. Ym 1891, roedd un gweithiwr yn byw yno gyda'r teulu. Ym 1901, roedd y ffatri'n dal i weithio, ond y flwyddyn honno fe ddisgrifiodd cyfrifwr y Cyfrifiad Joseph fel gwneuthurwr gwlanen ("Flannel Manufacturer").<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1851-1901</ref>
Llinell 16:		Llinell 16:
	Cyfeiria Catri Parri Huws at wraig Joseph Jones yn ei llyfr ''Sul Gŵyl a Gwaith'':		Cyfeiria Catri Parri Huws at wraig Joseph Jones yn ei llyfr ''Sul Gŵyl a Gwaith'':

	"Cofiaf fy mam yn adrodd hanes Elin Jones Ffatri yn mynd bob cam i Lundain. Roedd mynd i Lundain yn golygu rhywbeth tros ganrif yn ôl. Gwisgai ei siwt Gymreig. Âi â'i throell gyda hi, achos iddi gael gwahoddiad i nyddu o flaen y Frenhines Victoria..."<ref>Catrin Parri Huws, ''Sul Gŵyl a Gwaith'' (Caernarfon, 1981) tt.33-4</ref>		''Cofiaf fy mam yn adrodd hanes Elin Jones Ffatri yn mynd bob cam i Lundain. Roedd mynd i Lundain yn golygu rhywbeth tros ganrif yn ôl. Gwisgai ei siwt Gymreig. Âi â'i throell gyda hi, achos iddi gael gwahoddiad i nyddu o flaen y Frenhines Victoria...''<ref>Catrin Parri Huws, ''Sul Gŵyl a Gwaith'' (Caernarfon, 1981) tt.33-4</ref>

	Erbyn 1911, fodd bynnag, roedd Joseph wedi marw ac yr oedd yna berchennog newydd ar fusnes y ffatri, sef John Hughes, dyn 43 oed a ddisgrifiodd ei hun ar y ffurflen Cyfrifiad fel "Ffatrwr/Masnachwr" ac yn feistr-grefftwr. Dyn o'r Bala ydoedd, ond roedd ei wraig Martha'n hanu o Fethesda.<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1911</ref>		Erbyn 1911, fodd bynnag, roedd Joseph wedi marw ac yr oedd yna berchennog newydd ar fusnes y ffatri, sef John Hughes, dyn 43 oed a ddisgrifiodd ei hun ar y ffurflen Cyfrifiad fel "Ffatrwr/Masnachwr" ac yn feistr-grefftwr. Dyn o'r Bala ydoedd, ond roedd ei wraig Martha'n hanu o Fethesda.<ref>Cyfrifiadau plwyf Clynnog Fawr, 1911</ref>
Llinell 22:		Llinell 22:
	Ymddengys enw John Hughes yng Nghyfrifiad Gwytherin, 1891, 23 oed a dibriod, yn gweithio fel gwehydd yn Ffatri Wlân Gwytherin yn Sir Ddinbych. Roedd Robert Roberts, gwneuthurwr gwlân, yn hen lanc 55 oed ac yn dal i fyw yn Nhŷ'r Ffatri hefo'i fam, Mary Hughes, 86 oed. Roedd Robert Roberts yn ŵr uchel ei barch ac yn flaenor yng Nhapel Cae’r Graig, cangen i Gapel Siloh, Gwytherin..... Mae’r tri yma yn enedigol o’r Bala. Yn byw yma hefyd mae Thomas Roberts, nyddwr 17 oed, o Lanfair Talhaearn yn ogystal â’r forwyn Catherin Evans, 18 oed. Bu farw Mary Hughes, Tŷ’r Ffatri, ym 1894 a chladdwyd hi ym mynwent Capel Siloh, Gwytherin.		Ymddengys enw John Hughes yng Nghyfrifiad Gwytherin, 1891, 23 oed a dibriod, yn gweithio fel gwehydd yn Ffatri Wlân Gwytherin yn Sir Ddinbych. Roedd Robert Roberts, gwneuthurwr gwlân, yn hen lanc 55 oed ac yn dal i fyw yn Nhŷ'r Ffatri hefo'i fam, Mary Hughes, 86 oed. Roedd Robert Roberts yn ŵr uchel ei barch ac yn flaenor yng Nhapel Cae’r Graig, cangen i Gapel Siloh, Gwytherin..... Mae’r tri yma yn enedigol o’r Bala. Yn byw yma hefyd mae Thomas Roberts, nyddwr 17 oed, o Lanfair Talhaearn yn ogystal â’r forwyn Catherin Evans, 18 oed. Bu farw Mary Hughes, Tŷ’r Ffatri, ym 1894 a chladdwyd hi ym mynwent Capel Siloh, Gwytherin.

	Ar gyfrifon 1901 gwelwn bod Robert Roberts, y pennaeth, yn dal yng Ngwytherin ynghyd â John Hughes a Thomas Roberts a disgrifir nhw fel ~~“Woolen~~ Factory ~~men”~~. Mae Martha Hughes o Fethesda yn cadw tŷ iddyn’ nhw. Dau arall a fu’n gweithio yn y ffatri wlân oedd John Owen Jones ac Evan Griffith Jones.<ref>Cyfrifiad plwyf Gwytherin, Sir Ddinbych, 1891 a 1901</ref>		Ar gyfrifon 1901 gwelwn bod Robert Roberts, y pennaeth, yn dal yng Ngwytherin ynghyd â John Hughes a Thomas Roberts a disgrifir nhw fel Woolen Factory men. Mae Martha Hughes o Fethesda yn cadw tŷ iddyn’ nhw. Dau arall a fu’n gweithio yn y ffatri wlân oedd John Owen Jones ac Evan Griffith Jones.<ref>Cyfrifiad plwyf Gwytherin, Sir Ddinbych, 1891 a 1901</ref>

	Daeth amser pan nad oedd cymaint o waith yn y ffatri ~~wlan~~ ac o’r herwydd fe symudodd Robert Roberts, a John a Martha Hughes, i ffatri Wlân Tai Lôn, Clynnog Fawr, a John Owen Jones i Tŷ Newydd, Mynytho. Evan Griffith Jones oedd yr olaf i symud tua 1921-2. Aeth ef a’i wraig a’r mab, Emlyn, i Ddolgellau i gadw siop ddillad. Wedi marwolaeth Robert Roberts yng Nhlynnog ym mis Hydref 1917 yn 80 oed, daeth 'nôl i Wytherin i’w gladdu gyda’i fam.<ref>Heulwen Ann Roberts, Gwytherin, ar gyfer arddangosfa yn Amgueddfa Syr Henry Jones, Mehefin 2008.</ref>		Daeth amser pan nad oedd cymaint o waith yn y ffatri wlân ac o’r herwydd fe symudodd Robert Roberts, a John a Martha Hughes, i ffatri Wlân Tai Lôn, Clynnog Fawr, a John Owen Jones i Tŷ Newydd, Mynytho. Evan Griffith Jones oedd yr olaf i symud tua 1921-2. Aeth ef a’i wraig a’r mab, Emlyn, i Ddolgellau i gadw siop ddillad. Wedi marwolaeth Robert Roberts yng Nhlynnog ym mis Hydref 1917 yn 80 oed, daeth 'nôl i Wytherin i’w gladdu gyda’i fam.<ref>Heulwen Ann Roberts, Gwytherin, ar gyfer arddangosfa yn Amgueddfa Syr Henry Jones, Mehefin 2008.</ref>

	Fel y gwelsom uchod, yr oedd Ffatri ~~Wlan~~ Tai Lôn yn dal i weithio ym 1911. Meddai O. Roger Owen, wrth sôn am dripiau yn adeg honno gan blant [[Ysgol Ynys-yr-arch]] yn ei hunangofiant:		Fel y gwelsom uchod, yr oedd Ffatri wlân Tai Lôn yn dal i weithio ym 1911. Meddai O. Roger Owen, wrth sôn am dripiau yn adeg honno gan blant [[Ysgol Ynys-yr-arch]] yn ei hunangofiant:
	Cawsom hefyd fynd i weld ffatri wlân Tai Lôn, gweld yr amryw beiriannau, a'r perchennog yn egluro i ni sut y defnyddid hwy. Olwyn ddŵr fawr oedd yn troi'r peiriannau.<ref>O. Roger Owen, ''O Ben Moel Tryfan'' (Pen-y-groes, 1981), t.24</ref>		''Cawsom hefyd fynd i weld ffatri wlân Tai Lôn, gweld yr amryw beiriannau, a'r perchennog yn egluro i ni sut y defnyddid hwy. Olwyn ddŵr fawr oedd yn troi'r peiriannau.''<ref>O. Roger Owen, ''O Ben Moel Tryfan'' (Pen-y-groes, 1981), t.24</ref>

	Bu Catrin Parri Huws hithau ar ymweliad tebyg:		Bu Catrin Parri Huws hithau ar ymweliad tebyg:
	Profiad arall oedd cael mynd o'r ysgol ar ddiwrnod braf i weld y ffatri'n gweithio. Yr oedd yno dri o ddynion wrth eu gwaith, tair o ferched o gwmpas y tŷ, a'r parlwr wedi ei droi'n siop, gyda silffoedd pwrpasol i ddal gwlanen. 'Roedd cownter hir, sisyrnau a ffon-fesurydd arno gyda hosanau wedi eu gwau, crysau gwlanen i ddynion a chrafatiau cynnes.<ref>Catrin Pari Huws, ''Sul Gŵyl a Gwaith'' (Caernarfon, 1981) t.34</ref>		''Profiad arall oedd cael mynd o'r ysgol ar ddiwrnod braf i weld y ffatri'n gweithio. Yr oedd yno dri o ddynion wrth eu gwaith, tair o ferched o gwmpas y tŷ, a'r parlwr wedi ei droi'n siop, gyda silffoedd pwrpasol i ddal gwlanen. 'Roedd cownter hir, sisyrnau a ffon-fesurydd arno gyda hosanau wedi eu gwau, crysau gwlanen i ddynion a chrafatiau cynnes.''<ref>Catrin Pari Huws, ''Sul Gŵyl a Gwaith'' (Caernarfon, 1981) t.34</ref>

	Mae Sophia Pari-Jones wedi cynnwys llun o fil y felin sydd yn dangos llun y ffatri. Fe'i atgynhyrchir ar y dudalen hon.<ref>Sophia Pari-Jones, ''Echoes from a Water Wheel'' (Bangor, 2011), llun rhwng tt.28/29</ref> Dyddiad y bil yw 1891, ryw 20 mlynedd cyn ymweliad y Roger Owen ifanc â'r ffatri, ond mae'n bosibl bod yr engrafiad wedi ei wneud gryn amser cyn hynny. John Jones, melinydd [[Melin Faesog]] gerllaw, oedd y sawl oedd yn ddyledus i Joseph Jones, perchennog y ffatri ar y pryd. Sylwer ar dop y bil y rhestr o bethau yr oedd y ffatri'n eu cynhyrchu.		Mae Sophia Pari-Jones wedi cynnwys llun o fil y felin sydd yn dangos llun y ffatri. Fe'i atgynhyrchir ar y dudalen hon.<ref>Sophia Pari-Jones, ''Echoes from a Water Wheel'' (Bangor, 2011), llun rhwng tt.28/29</ref> Dyddiad y bil yw 1891, ryw 20 mlynedd cyn ymweliad y Roger Owen ifanc â'r ffatri, ond mae'n bosibl bod yr engrafiad wedi ei wneud gryn amser cyn hynny. John Jones, melinydd [[Melin Faesog]] gerllaw, oedd y sawl oedd yn ddyledus i Joseph Jones, perchennog y ffatri ar y pryd. Sylwer ar dop y bil y rhestr o bethau yr oedd y ffatri'n eu cynhyrchu.