Evan Richards - Hanes golygu

Cyfaill Eben am 15:30, 14 Mawrth 2025

2025-03-14T15:30:41Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:30, 14 Mawrth 2025
Llinell 1:		Llinell 1:
	Roedd y '''Parch. Evan Richards''' (1785-1860) yn ficer [[Llanwnda]] a Llanfaglan yn ystod y 1840au. Roedd yn frodor o Lanilar, Sir Aberteifi. Bu'n byw mewn tŷ a rentiwyd, sef [[Graeanfryn]].		Roedd y '''Parch. Evan Richards''' (1785-1860) yn ficer [[Llanwnda]] a Llanfaglan yn ystod y 1840au. Roedd yn frodor o Lanilar, Sir Aberteifi. Bu'n byw mewn tŷ a rentiwyd, sef [[Graeanfryn]].

	Ysywaeth, tua diwedd 1843, dirywiodd ei iechyd meddwl i'r fath raddau nes bod rhaid iddo fynd i wallgofdy. Trefnodd Dr. Owen Owen Roberts, Bangor, iddo fynd i Haydock Lodge ger Newton-le-Willows. Roedd ynadon gogledd Cymru wedi honni fod y sefydliad hwnnw'n gallu ateb yr angen am seilam ar gyfer yr ardal (rhag iddynt orfod codi ysbyty meddwl eu hunain), a bod Mr Mott, y rheolwr, wedi bod yn un o is-gomisiynwyr Comisiwn Deddf y Tlodion ac yn ddyn ~~ygellid~~ ymddiried ~~ynddio~~ felly. Aeth Dr Roberts â Mr Richards yno, ond sylwodd nad oedd ond un o'r staff meddygol yn gallu siarad Gymraeg. Felly, fe drefnodd gyda Mr Mott y penodid dwy o nyrsys Cymraeg eu hiaith fel y gallai Mr Richards ac eraill gael sylw ~~dyledus~~ yn eu hiaith eu hunain. Ym 1844 roedd tua hanner cant o gleifion yno, ond ymhen dwy flynedd roedd dros 500, a'r ddwy Gymraes wedi hen ymadael. Roedd yr amodau wedi dirywio i'r fath raddau erbyn diwedd 1845 fel yr aeth Dr Roberts ati i berswadio ffrindiau Mr Richards i'w symud o'r sefydliad a dod â fo adref. Cyrhaeddodd Mr Richards yn ôl adref 5 Ionawr 1846, ac roedd mewn cyflwr truenus. Roedd yn gwbl amlwg ei fod wedi cael ei gam-drin: "roedd yna brawf digamsyniol o anwybyddu gwarthus a thriniaeth greulon; roedd ei gorff yn gleisiau drosto, roedd ganddo greithiau a mannau gyda lliw drwg arnynt, bod un o fysedd ei draed wedi ei wasgu'n ddifrifol ac un o'i glustiau fel pe bai hi bron wedi ei rhwygo i ffwrdd; roedd ei ddillad yn hollol fudr a chwbl ffiaidd" (cyfieithiad o'r Saesneg).<ref>''North Wales Chronicle'', 20.6.1846, t.3</ref>		Ysywaeth, tua diwedd 1843, dirywiodd ei iechyd meddwl i'r fath raddau nes bod rhaid iddo fynd i wallgofdy. Trefnodd Dr. Owen Owen Roberts, Bangor, iddo fynd i Haydock Lodge ger Newton-le-Willows. Roedd ynadon gogledd Cymru wedi honni fod y sefydliad hwnnw'n gallu ateb yr angen am seilam ar gyfer yr ardal (rhag iddynt orfod codi ysbyty meddwl eu hunain), a bod Mr Mott, y rheolwr, wedi bod yn un o is-gomisiynwyr Comisiwn Deddf y Tlodion ac yn ddyn y gellid ymddiried ynddo felly. Aeth Dr Roberts â Mr Richards yno, ond sylwodd nad oedd ond un o'r staff meddygol yn gallu siarad Gymraeg. Felly, fe drefnodd gyda Mr Mott y penodid dwy o nyrsys Cymraeg eu hiaith fel y gallai Mr Richards ac eraill gael sylw dyladwy yn eu hiaith eu hunain. Ym 1844 roedd tua hanner cant o gleifion yno, ond ymhen dwy flynedd roedd dros 500, a'r ddwy Gymraes wedi hen ymadael. Roedd yr amodau wedi dirywio i'r fath raddau erbyn diwedd 1845 fel yr aeth Dr Roberts ati i berswadio ffrindiau Mr Richards i'w symud o'r sefydliad a dod â fo adref. Cyrhaeddodd Mr Richards yn ôl adref 5 Ionawr 1846, ac roedd mewn cyflwr truenus. Roedd yn gwbl amlwg ei fod wedi cael ei gam-drin: "roedd yna brawf digamsyniol o anwybyddu gwarthus a thriniaeth greulon; roedd ei gorff yn gleisiau drosto, roedd ganddo greithiau a mannau gyda lliw drwg arnynt, bod un o fysedd ei draed wedi ei wasgu'n ddifrifol ac un o'i glustiau fel pe bai hi bron wedi ei rhwygo i ffwrdd; roedd ei ddillad yn hollol fudr a chwbl ffiaidd" (cyfieithiad o'r Saesneg).<ref>''North Wales Chronicle'', 20.6.1846, t.3</ref>

	Nid yw'n glir i ba raddau y gwellodd y Parch. Evan Richards, ond ail-ymgartrefodd yng Ngraeanfryn neu Maengwyn, Llanwnda, cyn symud yn y man i dŷ [[Cefn Hendre]] ar draws y caeau. Yno gydag ef oedd ei wraig, Jane Richards (1789-1867) o Eglwys-fach, Sir Ddinbych, pan gymerwyd cyfrifiad 1851. Bu farw Evan Richards Ionawr 1860, yn dal yn ficer y plwyf hyd diwedd ei oes, a pharhaodd Jane ei weddw'n ffermio 70 acer Cefn nes i hithau farw ym 1867 a'i chladdu - nid efo'i gŵr yn Llanwnda, ond ym mynwent Llanfaglan, er ei bod wedi byw yn nhŷ Cefn, ~~plwytf~~ Llanwnda, hyd y diwedd.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanwnda, 1851 a 1861; Archifdy Caernarfon, Cofrestr Claddedigaethau plwyf Llanfaglan, 1867</ref>		Nid yw'n glir i ba raddau y gwellodd y Parch. Evan Richards, ond ail-ymgartrefodd yng Ngraeanfryn neu Maengwyn, Llanwnda, cyn symud yn y man i dŷ [[Cefn Hendre]] ar draws y caeau. Yno gydag ef oedd ei wraig, Jane Richards (1789-1867) o Eglwys-fach, Sir Ddinbych, pan gymerwyd cyfrifiad 1851. Bu farw Evan Richards yn Ionawr 1860, yn dal yn ficer y plwyf hyd diwedd ei oes, a pharhaodd Jane ei weddw i ffermio 70 acer Cefn nes iddi hithau farw ym 1867 a'i chladdu - nid efo'i gŵr yn Llanwnda - ond ym mynwent Llanfaglan, er ei bod wedi byw yn nhŷ Cefn, plwyf Llanwnda, hyd y diwedd.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanwnda, 1851 a 1861; Archifdy Caernarfon, Cofrestr Claddedigaethau plwyf Llanfaglan, 1867</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion am 10:14, 14 Mawrth 2025

2025-03-14T10:14:42Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:14, 14 Mawrth 2025
Llinell 3:		Llinell 3:
	Ysywaeth, tua diwedd 1843, dirywiodd ei iechyd meddwl i'r fath raddau nes bod rhaid iddo fynd i wallgofdy. Trefnodd Dr. Owen Owen Roberts, Bangor, iddo fynd i Haydock Lodge ger Newton-le-Willows. Roedd ynadon gogledd Cymru wedi honni fod y sefydliad hwnnw'n gallu ateb yr angen am seilam ar gyfer yr ardal (rhag iddynt orfod codi ysbyty meddwl eu hunain), a bod Mr Mott, y rheolwr, wedi bod yn un o is-gomisiynwyr Comisiwn Deddf y Tlodion ac yn ddyn ygellid ymddiried ynddio felly. Aeth Dr Roberts â Mr Richards yno, ond sylwodd nad oedd ond un o'r staff meddygol yn gallu siarad Gymraeg. Felly, fe drefnodd gyda Mr Mott y penodid dwy o nyrsys Cymraeg eu hiaith fel y gallai Mr Richards ac eraill gael sylw dyledus yn eu hiaith eu hunain. Ym 1844 roedd tua hanner cant o gleifion yno, ond ymhen dwy flynedd roedd dros 500, a'r ddwy Gymraes wedi hen ymadael. Roedd yr amodau wedi dirywio i'r fath raddau erbyn diwedd 1845 fel yr aeth Dr Roberts ati i berswadio ffrindiau Mr Richards i'w symud o'r sefydliad a dod â fo adref. Cyrhaeddodd Mr Richards yn ôl adref 5 Ionawr 1846, ac roedd mewn cyflwr truenus. Roedd yn gwbl amlwg ei fod wedi cael ei gam-drin: "roedd yna brawf digamsyniol o anwybyddu gwarthus a thriniaeth greulon; roedd ei gorff yn gleisiau drosto, roedd ganddo greithiau a mannau gyda lliw drwg arnynt, bod un o fysedd ei draed wedi ei wasgu'n ddifrifol ac un o'i glustiau fel pe bai hi bron wedi ei rhwygo i ffwrdd; roedd ei ddillad yn hollol fudr a chwbl ffiaidd" (cyfieithiad o'r Saesneg).<ref>''North Wales Chronicle'', 20.6.1846, t.3</ref>		Ysywaeth, tua diwedd 1843, dirywiodd ei iechyd meddwl i'r fath raddau nes bod rhaid iddo fynd i wallgofdy. Trefnodd Dr. Owen Owen Roberts, Bangor, iddo fynd i Haydock Lodge ger Newton-le-Willows. Roedd ynadon gogledd Cymru wedi honni fod y sefydliad hwnnw'n gallu ateb yr angen am seilam ar gyfer yr ardal (rhag iddynt orfod codi ysbyty meddwl eu hunain), a bod Mr Mott, y rheolwr, wedi bod yn un o is-gomisiynwyr Comisiwn Deddf y Tlodion ac yn ddyn ygellid ymddiried ynddio felly. Aeth Dr Roberts â Mr Richards yno, ond sylwodd nad oedd ond un o'r staff meddygol yn gallu siarad Gymraeg. Felly, fe drefnodd gyda Mr Mott y penodid dwy o nyrsys Cymraeg eu hiaith fel y gallai Mr Richards ac eraill gael sylw dyledus yn eu hiaith eu hunain. Ym 1844 roedd tua hanner cant o gleifion yno, ond ymhen dwy flynedd roedd dros 500, a'r ddwy Gymraes wedi hen ymadael. Roedd yr amodau wedi dirywio i'r fath raddau erbyn diwedd 1845 fel yr aeth Dr Roberts ati i berswadio ffrindiau Mr Richards i'w symud o'r sefydliad a dod â fo adref. Cyrhaeddodd Mr Richards yn ôl adref 5 Ionawr 1846, ac roedd mewn cyflwr truenus. Roedd yn gwbl amlwg ei fod wedi cael ei gam-drin: "roedd yna brawf digamsyniol o anwybyddu gwarthus a thriniaeth greulon; roedd ei gorff yn gleisiau drosto, roedd ganddo greithiau a mannau gyda lliw drwg arnynt, bod un o fysedd ei draed wedi ei wasgu'n ddifrifol ac un o'i glustiau fel pe bai hi bron wedi ei rhwygo i ffwrdd; roedd ei ddillad yn hollol fudr a chwbl ffiaidd" (cyfieithiad o'r Saesneg).<ref>''North Wales Chronicle'', 20.6.1846, t.3</ref>

	Nid yw'n glir i ba raddau y gwellodd y Parch. Evan Richards, ond ail-ymgartrefodd yng Ngraeanfryn neu Maengwyn, Llanwnda, cyn symud yn y man i dŷ [[Cefn Hendre]] ar draws y caeau. Yno gydag ef oedd ei wraig, Jane Richards (1789-1867) o Eglwys-fach, Sir Ddinbych, pan gymerwyd cyfrifiad 1851. Bu farw Evan Richards Ionawr 1860, yn dal yn ficer y plwyf hyd diwedd ei oes, a pharhaodd Jane ei weddw'n ffermio 70 acer Cefn nes i hithau farw ym 1867 a'i chladdu - nid efo'i gŵr yn Llanwnda, ond ym mynwent Llanfaglan, er ei bod wedi byw yn nhŷ Cefn, plwytf Llanwnda, hyd y diwedd.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanwnda, 1851 a 1861</ref>		Nid yw'n glir i ba raddau y gwellodd y Parch. Evan Richards, ond ail-ymgartrefodd yng Ngraeanfryn neu Maengwyn, Llanwnda, cyn symud yn y man i dŷ [[Cefn Hendre]] ar draws y caeau. Yno gydag ef oedd ei wraig, Jane Richards (1789-1867) o Eglwys-fach, Sir Ddinbych, pan gymerwyd cyfrifiad 1851. Bu farw Evan Richards Ionawr 1860, yn dal yn ficer y plwyf hyd diwedd ei oes, a pharhaodd Jane ei weddw'n ffermio 70 acer Cefn nes i hithau farw ym 1867 a'i chladdu - nid efo'i gŵr yn Llanwnda, ond ym mynwent Llanfaglan, er ei bod wedi byw yn nhŷ Cefn, plwytf Llanwnda, hyd y diwedd.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanwnda, 1851 a 1861; Archifdy Caernarfon, Cofrestr Claddedigaethau plwyf Llanfaglan, 1867</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion am 10:10, 14 Mawrth 2025

2025-03-14T10:10:57Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:10, 14 Mawrth 2025
Llinell 1:		Llinell 1:
	Roedd y '''Parch. Evan Richards''' (1785-1860) yn ficer [[Llanwnda]] a Llanfaglan yn ystod y 1840au. ~~Dyn~~ o Lanilar, Sir Aberteifi ~~ydoedd~~. Bu'n byw yn mewn tŷ a rentiwyd, sef [[Graeanfryn]].		Roedd y '''Parch. Evan Richards''' (1785-1860) yn ficer [[Llanwnda]] a Llanfaglan yn ystod y 1840au. Roedd yn frodor o Lanilar, Sir Aberteifi. Bu'n byw mewn tŷ a rentiwyd, sef [[Graeanfryn]].

	Ysywaeth, tua diwedd 1843, dirywiodd ei iechyd meddwl i'r fath raddau nes ~~fod~~ rhaid iddo fynd i wallgofdy. Trefnodd Dr. Owen Owen Roberts, Bangor, iddo fynd i Haydock Lodge ger Newton-le-Willows. Roedd ynadon gogledd Cymru wedi honni fod y sefydliad hwnnw yn gallu ateb yr angen am seilam ar gyfer yr ardal (rhag iddynt orfod codi ysbyty meddwl eu hunain), a bod Mr Mott, y rheolwr, wedi bod yn un o is-gomisiynwyr Comisiwn Deddf y Tlodion. Aeth Dr Roberts â Mr Richards yno, ond sylwodd nad oedd ond un ~~ar y~~ staff meddygol ~~a allai~~ siarad Gymraeg, ~~a threfnodd~~ gyda Mr Mott y penodid dwy o nyrsys Cymraeg eu hiaith fel y gallai Mr Richards ac eraill gael sylw dyledus yn eu hiaith eu hunain. Ym 1844 roedd tua hanner cant o gleifion yno, ond ymhen dwy flynedd roedd dros 500, a'r ddwy Gymraes wedi hen ymadael. Roedd yr amodau wedi dirywio i'r fath raddau erbyn diwedd 1845 fel yr aeth Dr Roberts ati i berswadio ffrindiau Mr Richards i'w symud o'r sefydliad a dod â fo adref. Cyrhaeddodd Mr Richards yn ôl adref 5 Ionawr 1846, ac roedd mewn cyflwr truenus. Roedd yn gwbl amlwg ei fod wedi cael ei gam-drin: "roedd yna brawf digamsyniol o anwybyddu gwarthus a thriniaeth greulon; roedd ei gorff yn gleisiau drosto, roedd ganddo greithiau a mannau gyda lliw drwg arnynt, bod un o fysedd ei draed wedi ei wasgu'n ddifrifol ac un o'i glustiau fel pe bai hi bron wedi ei rhwygo i ffwrdd; roedd ei ddillad yn hollol fudr a chwbl ffiaidd" (cyfieithiad o'r Saesneg).<ref>''~~NBorth~~ Wales Chronicle'', 20.6.1846, t.3</ref>		Ysywaeth, tua diwedd 1843, dirywiodd ei iechyd meddwl i'r fath raddau nes bod rhaid iddo fynd i wallgofdy. Trefnodd Dr. Owen Owen Roberts, Bangor, iddo fynd i Haydock Lodge ger Newton-le-Willows. Roedd ynadon gogledd Cymru wedi honni fod y sefydliad hwnnw'n gallu ateb yr angen am seilam ar gyfer yr ardal (rhag iddynt orfod codi ysbyty meddwl eu hunain), a bod Mr Mott, y rheolwr, wedi bod yn un o is-gomisiynwyr Comisiwn Deddf y Tlodion ac yn ddyn ygellid ymddiried ynddio felly. Aeth Dr Roberts â Mr Richards yno, ond sylwodd nad oedd ond un o'r staff meddygol yn gallu siarad Gymraeg. Felly, fe drefnodd gyda Mr Mott y penodid dwy o nyrsys Cymraeg eu hiaith fel y gallai Mr Richards ac eraill gael sylw dyledus yn eu hiaith eu hunain. Ym 1844 roedd tua hanner cant o gleifion yno, ond ymhen dwy flynedd roedd dros 500, a'r ddwy Gymraes wedi hen ymadael. Roedd yr amodau wedi dirywio i'r fath raddau erbyn diwedd 1845 fel yr aeth Dr Roberts ati i berswadio ffrindiau Mr Richards i'w symud o'r sefydliad a dod â fo adref. Cyrhaeddodd Mr Richards yn ôl adref 5 Ionawr 1846, ac roedd mewn cyflwr truenus. Roedd yn gwbl amlwg ei fod wedi cael ei gam-drin: "roedd yna brawf digamsyniol o anwybyddu gwarthus a thriniaeth greulon; roedd ei gorff yn gleisiau drosto, roedd ganddo greithiau a mannau gyda lliw drwg arnynt, bod un o fysedd ei draed wedi ei wasgu'n ddifrifol ac un o'i glustiau fel pe bai hi bron wedi ei rhwygo i ffwrdd; roedd ei ddillad yn hollol fudr a chwbl ffiaidd" (cyfieithiad o'r Saesneg).<ref>''North Wales Chronicle'', 20.6.1846, t.3</ref>

	Nid yw'n glir i ba raddau y gwellodd y Parch. Evan Richards, ond ail-ymgartrefodd yng Ngraeanfryn neu Maengwyn, Llanwnda, cyn symud yn y man i dŷ [[Cefn Hendre]] ar draws y caeau. Yno gydag ef oedd ei wraig, Jane Richards (1789-1867) o Eglwys-fach, Sir Ddinbych, pan gymerwyd cyfrifiad 1851. Bu farw Evan Richards Ionawr 1860, yn dal yn ficer y plwyf hyd diwedd ei oes, a pharhaodd Jane ei weddw'n ffermio 70 acer Cefn nes i hithau farw ym 1867 a'i chladdu - nid efo'i gŵr yn Llanwnda, ond ym mynwent Llanfaglan, er ei bod wedi byw yn nhŷ Cefn hyd y diwedd.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanwnda, 1851 a 1861</ref>		Nid yw'n glir i ba raddau y gwellodd y Parch. Evan Richards, ond ail-ymgartrefodd yng Ngraeanfryn neu Maengwyn, Llanwnda, cyn symud yn y man i dŷ [[Cefn Hendre]] ar draws y caeau. Yno gydag ef oedd ei wraig, Jane Richards (1789-1867) o Eglwys-fach, Sir Ddinbych, pan gymerwyd cyfrifiad 1851. Bu farw Evan Richards Ionawr 1860, yn dal yn ficer y plwyf hyd diwedd ei oes, a pharhaodd Jane ei weddw'n ffermio 70 acer Cefn nes i hithau farw ym 1867 a'i chladdu - nid efo'i gŵr yn Llanwnda, ond ym mynwent Llanfaglan, er ei bod wedi byw yn nhŷ Cefn, plwytf Llanwnda, hyd y diwedd.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanwnda, 1851 a 1861</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion am 19:28, 13 Mawrth 2025

2025-03-13T19:28:18Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 20:28, 13 Mawrth 2025
Llinell 1:		Llinell 1:
	Roedd y '''Parch. Evan Richards''' (1785-1860) yn ficer [[Llanwnda]] a Llanfaglan yn ystod y 1840au. Dyn o Lanilar, Sir Aberteifi ydoedd. Bu'n byw yn mewn tŷ a rentiwyd, sef [[Graeanfryn]]. Ysywaeth, tua diwedd 1843, dirywiodd ei iechyd meddwl i'r fath raddau nes fod rhaid iddo fynd i wallgofdy. Trefnodd Dr. Owen Owen Roberts, Bangor, iddo fynd i Haydock Lodge ger Newton-le-Willows. Roedd ynadon gogledd Cymru wedi honni fod y sefydliad hwnnw yn gallu ateb yr angen am seilam ar gyfer yr ardal (rhag iddynt orfod codi ysbyty meddwl eu hunain), a bod Mr Mott, y rheolwr, wedi bod yn un o is-gomisiynwyr Comisiwn Deddf y Tlodion		Roedd y '''Parch. Evan Richards''' (1785-1860) yn ficer [[Llanwnda]] a Llanfaglan yn ystod y 1840au. Dyn o Lanilar, Sir Aberteifi ydoedd. Bu'n byw yn mewn tŷ a rentiwyd, sef [[Graeanfryn]].
	.
	Aeth Dr Roberts â Mr Richards yno, ond sylwodd nad oedd ond un ar y staff meddygol a allai siarad Gymraeg, a threfnodd gyda Mr Mott y penodid dwy o nyrsys Cymraeg eu hiaith fel y gallai Mr Richards ac eraill gael sylw dyledus yn eu hiaith eu hunain. Ym 1844 roedd tua hanner cant o gleifion yno, ond ymhen dwy flynedd roedd dros 500, a'r ddwy Gymraes wedi hen ymadael. Roedd yr amodau wedi dirywio i'r fath raddau erbyn diwedd 1845 fel yr aeth Dr Roberts ati i berswadio ffrindiau Mr Richards i'w symud o'r sefydliad a dod â fo adref. Cyrhaeddodd Mr Richards yn ôl adref 5 Ionawr 1846, ac roedd mewn cyflwr truenus. Roedd yn gwbl amlwg ei fod wedi cael ei gam-drin: "roedd yna brawf digamsyniol o anwybyddu gwarthus a thriniaeth greulon; roedd ei gorff yn gleisiau drosto, roedd ganddo greithiau a mannau gyda lliw drwg arnynt, bod un o fysedd ei draed wedi ei wasgu'n ddifrifol ac un o'i glustiau fel pe bai hi bron wedi ei rhwygo i ffwrdd; roedd ei ddillad yn hollol fudr a chwbl ffiaidd" (cyfieithiad o'r Saesneg).<ref>''NBorth Wales Chronicle'', 20.6.1846, t.3</ref>		Ysywaeth, tua diwedd 1843, dirywiodd ei iechyd meddwl i'r fath raddau nes fod rhaid iddo fynd i wallgofdy. Trefnodd Dr. Owen Owen Roberts, Bangor, iddo fynd i Haydock Lodge ger Newton-le-Willows. Roedd ynadon gogledd Cymru wedi honni fod y sefydliad hwnnw yn gallu ateb yr angen am seilam ar gyfer yr ardal (rhag iddynt orfod codi ysbyty meddwl eu hunain), a bod Mr Mott, y rheolwr, wedi bod yn un o is-gomisiynwyr Comisiwn Deddf y Tlodion. Aeth Dr Roberts â Mr Richards yno, ond sylwodd nad oedd ond un ar y staff meddygol a allai siarad Gymraeg, a threfnodd gyda Mr Mott y penodid dwy o nyrsys Cymraeg eu hiaith fel y gallai Mr Richards ac eraill gael sylw dyledus yn eu hiaith eu hunain. Ym 1844 roedd tua hanner cant o gleifion yno, ond ymhen dwy flynedd roedd dros 500, a'r ddwy Gymraes wedi hen ymadael. Roedd yr amodau wedi dirywio i'r fath raddau erbyn diwedd 1845 fel yr aeth Dr Roberts ati i berswadio ffrindiau Mr Richards i'w symud o'r sefydliad a dod â fo adref. Cyrhaeddodd Mr Richards yn ôl adref 5 Ionawr 1846, ac roedd mewn cyflwr truenus. Roedd yn gwbl amlwg ei fod wedi cael ei gam-drin: "roedd yna brawf digamsyniol o anwybyddu gwarthus a thriniaeth greulon; roedd ei gorff yn gleisiau drosto, roedd ganddo greithiau a mannau gyda lliw drwg arnynt, bod un o fysedd ei draed wedi ei wasgu'n ddifrifol ac un o'i glustiau fel pe bai hi bron wedi ei rhwygo i ffwrdd; roedd ei ddillad yn hollol fudr a chwbl ffiaidd" (cyfieithiad o'r Saesneg).<ref>''NBorth Wales Chronicle'', 20.6.1846, t.3</ref>

	Nid yw'n glir i ba raddau y gwellodd y Parch. Evan Richards, ond ail-ymgartrefodd yng Ngraeanfryn neu Maengwyn, Llanwnda, cyn symud yn y man i dŷ [[Cefn Hendre]] ar draws y caeau. Yno gydag ef oedd ei wraig, Jane Richards (1789-1867) o Eglwys-fach, Sir Ddinbych, pan gymerwyd cyfrifiad 1851. Bu farw Evan Richards Ionawr 1860, yn dal yn ficer y plwyf hyd diwedd ei oes, a pharhaodd Jane ei weddw'n ffermio 70 acer Cefn nes i hithau farw ym 1867 a'i chladdu - nid efo'i gŵr yn Llanwnda, ond ym mynwent Llanfaglan, er ei bod wedi byw yn nhŷ Cefn hyd y diwedd.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanwnda, 1851 a 1861</ref>		Nid yw'n glir i ba raddau y gwellodd y Parch. Evan Richards, ond ail-ymgartrefodd yng Ngraeanfryn neu Maengwyn, Llanwnda, cyn symud yn y man i dŷ [[Cefn Hendre]] ar draws y caeau. Yno gydag ef oedd ei wraig, Jane Richards (1789-1867) o Eglwys-fach, Sir Ddinbych, pan gymerwyd cyfrifiad 1851. Bu farw Evan Richards Ionawr 1860, yn dal yn ficer y plwyf hyd diwedd ei oes, a pharhaodd Jane ei weddw'n ffermio 70 acer Cefn nes i hithau farw ym 1867 a'i chladdu - nid efo'i gŵr yn Llanwnda, ond ym mynwent Llanfaglan, er ei bod wedi byw yn nhŷ Cefn hyd y diwedd.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanwnda, 1851 a 1861</ref>

Irion am 19:27, 13 Mawrth 2025

2025-03-13T19:27:29Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 20:27, 13 Mawrth 2025
Llinell 1:		Llinell 1:
	Roedd y '''Parch. Evan Richards''' yn ficer [[Llanwnda]] a Llanfaglan yn ystod y 1840au. Dyn o Lanilar, Sir Aberteifi ydoedd~~, a aned ym 1795~~. Bu'n byw yn mewn tŷ a rentiwyd, sef [[Graeanfryn]]. Ysywaeth, tua diwedd 1843, dirywiodd ei iechyd meddwl i'r fath raddau fod rhaid iddo fynd i wallgofdy. Trefnodd Dr. Owen Owen Roberts, Bangor, iddo fynd i Haydock Lodge ger Newton-le-Willows. Roedd ynadon gogledd Cymru wedi honni fod y sefydliad hwnnw yn gallu ateb yr angen am seilam ar gyfer yr ardal (rhag iddynt orfod codi ysbyty meddwl eu hunain), a bod Mr Mott, y rheolwr, wedi bod yn un o is-gomisiynwyr Comisiwn Deddf y Tlodion.		Roedd y '''Parch. Evan Richards''' (1785-1860) yn ficer [[Llanwnda]] a Llanfaglan yn ystod y 1840au. Dyn o Lanilar, Sir Aberteifi ydoedd. Bu'n byw yn mewn tŷ a rentiwyd, sef [[Graeanfryn]]. Ysywaeth, tua diwedd 1843, dirywiodd ei iechyd meddwl i'r fath raddau nes fod rhaid iddo fynd i wallgofdy. Trefnodd Dr. Owen Owen Roberts, Bangor, iddo fynd i Haydock Lodge ger Newton-le-Willows. Roedd ynadon gogledd Cymru wedi honni fod y sefydliad hwnnw yn gallu ateb yr angen am seilam ar gyfer yr ardal (rhag iddynt orfod codi ysbyty meddwl eu hunain), a bod Mr Mott, y rheolwr, wedi bod yn un o is-gomisiynwyr Comisiwn Deddf y Tlodion
			.
	Aeth Dr Roberts â Mr Richards yno, ond sylwodd nad oedd ond un ar y staff meddygol a allai siarad Gymraeg, a threfnodd gyda Mr Mott y penodid dwy o nyrsys Cymraeg eu hiaith fel y gallai Mr Richards ac eraill gael sylw dyledus yn eu hiaith eu hunain. Ym 1844 roedd tua hanner cant o gleifion yno, ond ymhen dwy flynedd roedd dros 500, a'r ddwy Gymraes wedi hen ymadael. Roedd yr amodau wedi dirywio i'r fath raddau erbyn diwedd 1845 fel yr aeth Dr Roberts ati i berswadio ffrindiau Mr Richards i'w symud o'r sefydliad a dod â fo adref. Cyrhaeddodd Mr Richards yn ôl adref 5 Ionawr 1846, ac roedd mewn cyflwr truenus. Roedd yn gwbl amlwg ei fod wedi cael ei gam-drin: "roedd yna brawf digamsyniol o anwybyddu gwarthus a thriniaeth greulon; roedd ei gorff yn gleisiau drosto, roedd ganddo greithiau a mannau gyda lliw drwg arnynt, bod un o fysedd ei draed wedi ei wasgu'n ddifrifol ac un o'i glustiau fel pe bai hi bron wedi ei rhwygo i ffwrdd; roedd ei ddillad yn hollol fudr a chwbl ffiaidd" (cyfieithiad o'r Saesneg).<ref>''NBorth Wales Chronicle'', 20.6.1846, t.3</ref>		Aeth Dr Roberts â Mr Richards yno, ond sylwodd nad oedd ond un ar y staff meddygol a allai siarad Gymraeg, a threfnodd gyda Mr Mott y penodid dwy o nyrsys Cymraeg eu hiaith fel y gallai Mr Richards ac eraill gael sylw dyledus yn eu hiaith eu hunain. Ym 1844 roedd tua hanner cant o gleifion yno, ond ymhen dwy flynedd roedd dros 500, a'r ddwy Gymraes wedi hen ymadael. Roedd yr amodau wedi dirywio i'r fath raddau erbyn diwedd 1845 fel yr aeth Dr Roberts ati i berswadio ffrindiau Mr Richards i'w symud o'r sefydliad a dod â fo adref. Cyrhaeddodd Mr Richards yn ôl adref 5 Ionawr 1846, ac roedd mewn cyflwr truenus. Roedd yn gwbl amlwg ei fod wedi cael ei gam-drin: "roedd yna brawf digamsyniol o anwybyddu gwarthus a thriniaeth greulon; roedd ei gorff yn gleisiau drosto, roedd ganddo greithiau a mannau gyda lliw drwg arnynt, bod un o fysedd ei draed wedi ei wasgu'n ddifrifol ac un o'i glustiau fel pe bai hi bron wedi ei rhwygo i ffwrdd; roedd ei ddillad yn hollol fudr a chwbl ffiaidd" (cyfieithiad o'r Saesneg).<ref>''NBorth Wales Chronicle'', 20.6.1846, t.3</ref>

	Nid yw'n glir i ba raddau y gwellodd y Parch. Evan Richards, ond ail-ymgartrefodd yng Ngraeanfryn neu Maengwyn, Llanwnda, cyn symud yn y man i dŷ [[Cefn Hendre]] ar draws y caeau. Yno gydag ef oedd ei wraig, Jane Richards o Eglwys-fach, Sir Ddinbych, pan gymerwyd cyfrifiad 1851. ~~Erbyn 1861 roedd~~ Evan Richards ~~wedi marw~~, ~~ond~~ Jane ei weddw'n ffermio 70 acer.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanwnda, 1851 a 1861</ref>		Nid yw'n glir i ba raddau y gwellodd y Parch. Evan Richards, ond ail-ymgartrefodd yng Ngraeanfryn neu Maengwyn, Llanwnda, cyn symud yn y man i dŷ [[Cefn Hendre]] ar draws y caeau. Yno gydag ef oedd ei wraig, Jane Richards (1789-1867) o Eglwys-fach, Sir Ddinbych, pan gymerwyd cyfrifiad 1851. Bu farw Evan Richards Ionawr 1860, yn dal yn ficer y plwyf hyd diwedd ei oes, a pharhaodd Jane ei weddw'n ffermio 70 acer Cefn nes i hithau farw ym 1867 a'i chladdu - nid efo'i gŵr yn Llanwnda, ond ym mynwent Llanfaglan, er ei bod wedi byw yn nhŷ Cefn hyd y diwedd.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanwnda, 1851 a 1861</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion am 19:18, 13 Mawrth 2025

2025-03-13T19:18:17Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 20:18, 13 Mawrth 2025
Llinell 1:		Llinell 1:
	Roedd y '''Parch. Evan Richards''' yn ficer [[Llanwnda]] a Llanfaglan yn ystod y 1840au. Bu'n byw yn ~~ei dŷ ei hun~~, sef [[Graeanfryn]]. Ysywaeth, tua diwedd 1843, dirywiodd ei iechyd meddwl i'r fath raddau fod rhaid iddo fynd i wallgofdy. Trefnodd Dr. Owen Owen Roberts, Bangor, iddo fynd i Haydock Lodge ger Newton-le-Willows. Roedd ynadon gogledd Cymru wedi honni fod y sefydliad hwnnw yn gallu ateb yr angen am seilam ar gyfer yr ardal (rhag iddynt orfod codi ysbyty meddwl eu hunain), a bod Mr Mott, y rheolwr, wedi bod yn un o is-gomisiynwyr Comisiwn Deddf y Tlodion.		Roedd y '''Parch. Evan Richards''' yn ficer [[Llanwnda]] a Llanfaglan yn ystod y 1840au. Dyn o Lanilar, Sir Aberteifi ydoedd, a aned ym 1795. Bu'n byw yn mewn tŷ a rentiwyd, sef [[Graeanfryn]]. Ysywaeth, tua diwedd 1843, dirywiodd ei iechyd meddwl i'r fath raddau fod rhaid iddo fynd i wallgofdy. Trefnodd Dr. Owen Owen Roberts, Bangor, iddo fynd i Haydock Lodge ger Newton-le-Willows. Roedd ynadon gogledd Cymru wedi honni fod y sefydliad hwnnw yn gallu ateb yr angen am seilam ar gyfer yr ardal (rhag iddynt orfod codi ysbyty meddwl eu hunain), a bod Mr Mott, y rheolwr, wedi bod yn un o is-gomisiynwyr Comisiwn Deddf y Tlodion.
	Aeth Dr Roberts â Mr Richards yno, ond sylwodd nad oedd ond un ar y staff meddygol a allai siarad Gymraeg, a threfnodd gyda Mr Mott y penodid dwy o nyrsys Cymraeg eu hiaith fel y gallai Mr Richards ac eraill gael sylw dyledus yn eu hiaith eu hunain. Ym 1844 roedd tua hanner cant o gleifion yno, ond ymhen dwy flynedd roedd dros 500, a'r ddwy Gymraes wedi hen ymadael. Roedd yr amodau wedi dirywio i'r fath raddau erbyn diwedd 1845 fel yr aeth Dr Roberts ati i berswadio ffrindiau Mr Richards i'w symud o'r sefydliad a dod â fo adref. Cyrhaeddodd Mr Richards yn ôl adref 5 Ionawr 1846, ac roedd mewn cyflwr truenus. Roedd yn gwbl amlwg ei fod wedi cael ei gam-drin: "roedd yna brawf digamsyniol o anwybyddu gwarthus a thriniaeth greulon; roedd ei gorff yn gleisiau drosto, roedd ganddo greithiau a mannau gyda lliw drwg arnynt, bod un o fysedd ei draed wedi ei wasgu'n ddifrifol ac un o'i glustiau fel pe bai hi bron wedi ei rhwygo i ffwrdd; roedd ei ddillad yn hollol fudr a chwbl ffiaidd" (cyfieithiad o'r Saesneg).<ref>''NBorth Wales Chronicle'', 20.6.1846, t.3</ref>		Aeth Dr Roberts â Mr Richards yno, ond sylwodd nad oedd ond un ar y staff meddygol a allai siarad Gymraeg, a threfnodd gyda Mr Mott y penodid dwy o nyrsys Cymraeg eu hiaith fel y gallai Mr Richards ac eraill gael sylw dyledus yn eu hiaith eu hunain. Ym 1844 roedd tua hanner cant o gleifion yno, ond ymhen dwy flynedd roedd dros 500, a'r ddwy Gymraes wedi hen ymadael. Roedd yr amodau wedi dirywio i'r fath raddau erbyn diwedd 1845 fel yr aeth Dr Roberts ati i berswadio ffrindiau Mr Richards i'w symud o'r sefydliad a dod â fo adref. Cyrhaeddodd Mr Richards yn ôl adref 5 Ionawr 1846, ac roedd mewn cyflwr truenus. Roedd yn gwbl amlwg ei fod wedi cael ei gam-drin: "roedd yna brawf digamsyniol o anwybyddu gwarthus a thriniaeth greulon; roedd ei gorff yn gleisiau drosto, roedd ganddo greithiau a mannau gyda lliw drwg arnynt, bod un o fysedd ei draed wedi ei wasgu'n ddifrifol ac un o'i glustiau fel pe bai hi bron wedi ei rhwygo i ffwrdd; roedd ei ddillad yn hollol fudr a chwbl ffiaidd" (cyfieithiad o'r Saesneg).<ref>''NBorth Wales Chronicle'', 20.6.1846, t.3</ref>

	Nid yw'n glir i ba raddau y gwellodd y Parch. Evan Richards, ond ail-ymgartrefodd yng Ngraeanfryn neu Maengwyn, Llanwnda, cyn symud yn y man i dŷ [[Cefn Hendre]] ar draws y caeau. Yno gydag ef oedd ei wraig, Jane Richards o Eglwys-~~bach~~, Sir Ddinbych, pan gymerwyd cyfrifiad 1851. Erbyn 1861 roedd Evan Richards wedi marw, ond Jane ei weddw'n ffermio 70 acer.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanwnda, 1851 a 1861</ref>		Nid yw'n glir i ba raddau y gwellodd y Parch. Evan Richards, ond ail-ymgartrefodd yng Ngraeanfryn neu Maengwyn, Llanwnda, cyn symud yn y man i dŷ [[Cefn Hendre]] ar draws y caeau. Yno gydag ef oedd ei wraig, Jane Richards o Eglwys-fach, Sir Ddinbych, pan gymerwyd cyfrifiad 1851. Erbyn 1861 roedd Evan Richards wedi marw, ond Jane ei weddw'n ffermio 70 acer.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanwnda, 1851 a 1861</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion: Dechrau tudalen newydd gyda "Roedd y '''Parch. Evan Richards''' yn ficer Llanwnda a Llanfaglan yn ystod y 1840au. Bu'n byw yn ei dŷ ei hun, sef Graeanfryn. Ysywaeth, tua diwedd 1843, dirywiodd ei iechyd meddwl i'r fath raddau fod rhaid iddo fynd i wallgofdy. Trefnodd Dr. Owen Owen Roberts, Bangor, iddo fynd i Haydock Lodge ger Newton-le-Willows. Roedd ynadon gogledd Cymru wedi honni fod y sefydliad hwnnw yn gallu ateb yr angen am seilam ar gyfer yr ardal (rhag iddynt orfod codi y..."

2025-03-13T19:14:21Z

Dechrau tudalen newydd gyda "Roedd y '''Parch. Evan Richards''' yn ficer Llanwnda a Llanfaglan yn ystod y 1840au. Bu'n byw yn ei dŷ ei hun, sef Graeanfryn. Ysywaeth, tua diwedd 1843, dirywiodd ei iechyd meddwl i'r fath raddau fod rhaid iddo fynd i wallgofdy. Trefnodd Dr. Owen Owen Roberts, Bangor, iddo fynd i Haydock Lodge ger Newton-le-Willows. Roedd ynadon gogledd Cymru wedi honni fod y sefydliad hwnnw yn gallu ateb yr angen am seilam ar gyfer yr ardal (rhag iddynt orfod codi y..."

Tudalen newydd

Roedd y '''Parch. Evan Richards''' yn ficer [[Llanwnda]] a Llanfaglan yn ystod y 1840au. Bu'n byw yn ei dŷ ei hun, sef [[Graeanfryn]]. Ysywaeth, tua diwedd 1843, dirywiodd ei iechyd meddwl i'r fath raddau fod rhaid iddo fynd i wallgofdy. Trefnodd Dr. Owen Owen Roberts, Bangor, iddo fynd i Haydock Lodge ger Newton-le-Willows. Roedd ynadon gogledd Cymru wedi honni fod y sefydliad hwnnw yn gallu ateb yr angen am seilam ar gyfer yr ardal (rhag iddynt orfod codi ysbyty meddwl eu hunain), a bod Mr Mott, y rheolwr, wedi bod yn un o is-gomisiynwyr Comisiwn Deddf y Tlodion.
Aeth Dr Roberts â Mr Richards yno, ond sylwodd nad oedd ond un ar y staff meddygol a allai siarad Gymraeg, a threfnodd gyda Mr Mott y penodid dwy o nyrsys Cymraeg eu hiaith fel y gallai Mr Richards ac eraill gael sylw dyledus yn eu hiaith eu hunain. Ym 1844 roedd tua hanner cant o gleifion yno, ond ymhen dwy flynedd roedd dros 500, a'r ddwy Gymraes wedi hen ymadael. Roedd yr amodau wedi dirywio i'r fath raddau erbyn diwedd 1845 fel yr aeth Dr Roberts ati i berswadio ffrindiau Mr Richards i'w symud o'r sefydliad a dod â fo adref. Cyrhaeddodd Mr Richards yn ôl adref 5 Ionawr 1846, ac roedd mewn cyflwr truenus. Roedd yn gwbl amlwg ei fod wedi cael ei gam-drin: "roedd yna brawf digamsyniol o anwybyddu gwarthus a thriniaeth greulon; roedd ei gorff yn gleisiau drosto, roedd ganddo greithiau a mannau gyda lliw drwg arnynt, bod un o fysedd ei draed wedi ei wasgu'n ddifrifol ac un o'i glustiau fel pe bai hi bron wedi ei rhwygo i ffwrdd; roedd ei ddillad yn hollol fudr a chwbl ffiaidd" (cyfieithiad o'r Saesneg).<ref>''NBorth Wales Chronicle'', 20.6.1846, t.3</ref>

Nid yw'n glir i ba raddau y gwellodd y Parch. Evan Richards, ond ail-ymgartrefodd yng Ngraeanfryn neu Maengwyn, Llanwnda, cyn symud yn y man i dŷ [[Cefn Hendre]] ar draws y caeau. Yno gydag ef oedd ei wraig, Jane Richards o Eglwys-bach, Sir Ddinbych, pan gymerwyd cyfrifiad 1851. Erbyn 1861 roedd Evan Richards wedi marw, ond Jane ei weddw'n ffermio 70 acer.<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanwnda, 1851 a 1861</ref>

==Cyfeiriadau==

[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Offeiriaid]]