Elusen Dr Lewis - Hanes golygu

Irion am 16:21, 5 Hydref 2023

2023-10-05T16:21:37Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:21, 5 Hydref 2023
Llinell 5:		Llinell 5:
	Mae nifer helaeth o lythyrau'n ymdrin â materion yr elusen ymysg gohebiaeth [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], tra oedd yn ymddiriedolwr.<ref>Archifdy Caernarfon. Ceir amryw o lythyrau rhwng y rhifau XD2/18068 a XD2/24258</ref>		Mae nifer helaeth o lythyrau'n ymdrin â materion yr elusen ymysg gohebiaeth [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], tra oedd yn ymddiriedolwr.<ref>Archifdy Caernarfon. Ceir amryw o lythyrau rhwng y rhifau XD2/18068 a XD2/24258</ref>

	Mae sôn am yr elusen yn berthnasol i [[Uwchgwyrfai]] gan fod yr ymddiriedolwyr wedi prynu eiddo ym mhlwyf [[Llanaelhaearn]] er mwyn buddsoddi peth o'r arian. Erbyn adeg y degwm tua 1840, pan geir rhestr o eiddo'r elusen, roedd ffermydd [[Cwm Ceiliog]], Ynys Goch, Cefn Bronmiod, Tyddyn Coch, Terfyn, Tŷ'n y Graig, Tyddyn y Felin, a Thyddyn yr Eglwys yn eiddo iddi, a dichon mai dyma'r ystad gyfan a brynwyd tua 1683.<ref>LlGC, Dogfen Pennu'r Degwm ar gyfer plwyf Llanaelhaearn</ref> Gwerthwyd yr eiddo hwn gan yr elusen ym 1920 (gweler erthygl ar wahân yn Cof y Cwmwd ar [[Arwerthiant Ffermydd Dr William Lewis]].<ref>Archifdy Caernarfon, XD2/14563</ref>		Mae sôn am yr elusen yn berthnasol i [[Uwchgwyrfai]] gan fod yr ymddiriedolwyr wedi prynu eiddo ym mhlwyf [[Llanaelhaearn]] er mwyn buddsoddi peth o'r arian. Erbyn adeg y degwm tua 1840, pan geir rhestr o eiddo'r elusen, roedd ffermydd [[Cwm Ceiliog]], Ynys Goch, Cefn Bronmiod, Tyddyn Coch, Terfyn, Tŷ'n y Graig, Tyddyn y Felin, a Thyddyn yr Eglwys yn eiddo iddi, a dichon mai dyma'r ystad gyfan a brynwyd tua 1683.<ref>LlGC, Dogfen Pennu'r Degwm ar gyfer plwyf Llanaelhaearn</ref> Gwerthwyd yr eiddo hwn gan yr elusen ym 1920 (gweler erthygl ar wahân yn Cof y Cwmwd ar [[Arwerthiant Ffermydd Elusen Dr William Lewis]].<ref>Archifdy Caernarfon, XD2/14563</ref>

	Fel y dywedwyd, mae'r elusen yn dal yn weithredol, er bod y tair brif amcan - cynnal tlodion, addysgu a helpu gweddwon clerigwyr - wedi eu rhannu'n dair elusen ar wahân. Erbyn heddiw hefyd, Esgob Bangor yw'r unig ymddiriedolwr.<ref>Gwefan Y Comisiwn Elusennau [https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/cy/charity-search?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_regId=216361&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_subId=0], cyrchwyd 19.9.2023</ref>		Fel y dywedwyd, mae'r elusen yn dal yn weithredol, er bod y tair brif amcan - cynnal tlodion, addysgu a helpu gweddwon clerigwyr - wedi eu rhannu'n dair elusen ar wahân. Erbyn heddiw hefyd, Esgob Bangor yw'r unig ymddiriedolwr.<ref>Gwefan Y Comisiwn Elusennau [https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/cy/charity-search?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_regId=216361&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_subId=0], cyrchwyd 19.9.2023</ref>

Irion am 11:15, 26 Medi 2023

2023-09-26T11:15:55Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:15, 26 Medi 2023
Llinell 5:		Llinell 5:
	Mae nifer helaeth o lythyrau'n ymdrin â materion yr elusen ymysg gohebiaeth [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], tra oedd yn ymddiriedolwr.<ref>Archifdy Caernarfon. Ceir amryw o lythyrau rhwng y rhifau XD2/18068 a XD2/24258</ref>		Mae nifer helaeth o lythyrau'n ymdrin â materion yr elusen ymysg gohebiaeth [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], tra oedd yn ymddiriedolwr.<ref>Archifdy Caernarfon. Ceir amryw o lythyrau rhwng y rhifau XD2/18068 a XD2/24258</ref>

	Mae sôn am yr elusen yn berthnasol i [[Uwchgwyrfai]] gan fod yr ymddiriedolwyr wedi prynu eiddo ym mhlwyf [[Llanaelhaearn]] er mwyn buddsoddi peth o'r arian. Erbyn adeg y degwm tua 1840, pan geir rhestr o eiddo'r elusen, roedd ffermydd [[Cwm Ceiliog]], Ynys Goch, Cefn Bronmiod, Tyddyn Coch, Terfyn, Tŷ'n y Graig, Tyddyn y Felin, a Thyddyn yr Eglwys yn eiddo iddi, a dichon mai dyma'r ystad gyfan a brynwyd tua 1683.<ref>LlGC, Dogfen Pennu'r Degwm ar gyfer plwyf Llanaelhaearn</ref> Gwerthwyd yr eiddo hwn gan yr elusen ym 1920 (gweler erthygl ar wahân yn Cof y Cwmwd ar [[Arwerthiant Ffermydd ~~Elusen~~ Dr William Lewis]].<ref>Archifdy Caernarfon, XD2/14563</ref>		Mae sôn am yr elusen yn berthnasol i [[Uwchgwyrfai]] gan fod yr ymddiriedolwyr wedi prynu eiddo ym mhlwyf [[Llanaelhaearn]] er mwyn buddsoddi peth o'r arian. Erbyn adeg y degwm tua 1840, pan geir rhestr o eiddo'r elusen, roedd ffermydd [[Cwm Ceiliog]], Ynys Goch, Cefn Bronmiod, Tyddyn Coch, Terfyn, Tŷ'n y Graig, Tyddyn y Felin, a Thyddyn yr Eglwys yn eiddo iddi, a dichon mai dyma'r ystad gyfan a brynwyd tua 1683.<ref>LlGC, Dogfen Pennu'r Degwm ar gyfer plwyf Llanaelhaearn</ref> Gwerthwyd yr eiddo hwn gan yr elusen ym 1920 (gweler erthygl ar wahân yn Cof y Cwmwd ar [[Arwerthiant Ffermydd Dr William Lewis]].<ref>Archifdy Caernarfon, XD2/14563</ref>

	Fel y dywedwyd, mae'r elusen yn dal yn weithredol, er bod y tair brif amcan - cynnal tlodion, addysgu a helpu gweddwon clerigwyr - wedi eu rhannu'n dair elusen ar wahân. Erbyn heddiw hefyd, Esgob Bangor yw'r unig ymddiriedolwr.<ref>Gwefan Y Comisiwn Elusennau [https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/cy/charity-search?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_regId=216361&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_subId=0], cyrchwyd 19.9.2023</ref>		Fel y dywedwyd, mae'r elusen yn dal yn weithredol, er bod y tair brif amcan - cynnal tlodion, addysgu a helpu gweddwon clerigwyr - wedi eu rhannu'n dair elusen ar wahân. Erbyn heddiw hefyd, Esgob Bangor yw'r unig ymddiriedolwr.<ref>Gwefan Y Comisiwn Elusennau [https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/cy/charity-search?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_regId=216361&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_subId=0], cyrchwyd 19.9.2023</ref>

Irion am 11:13, 26 Medi 2023

2023-09-26T11:13:48Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:13, 26 Medi 2023
Llinell 5:		Llinell 5:
	Mae nifer helaeth o lythyrau'n ymdrin â materion yr elusen ymysg gohebiaeth [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], tra oedd yn ymddiriedolwr.<ref>Archifdy Caernarfon. Ceir amryw o lythyrau rhwng y rhifau XD2/18068 a XD2/24258</ref>		Mae nifer helaeth o lythyrau'n ymdrin â materion yr elusen ymysg gohebiaeth [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], tra oedd yn ymddiriedolwr.<ref>Archifdy Caernarfon. Ceir amryw o lythyrau rhwng y rhifau XD2/18068 a XD2/24258</ref>

	Mae sôn am yr elusen yn berthnasol i [[Uwchgwyrfai]] gan fod yr ymddiriedolwyr wedi prynu eiddo ym mhlwyf [[Llanaelhaearn]] er mwyn buddsoddi peth o'r arian. Erbyn adeg y degwm tua 1840, pan geir rhestr o eiddo'r elusen, roedd ffermydd [[Cwm Ceiliog]], Ynys Goch, Cefn Bronmiod, Tyddyn Coch, Terfyn, Tŷ'n y Graig, Tyddyn y Felin, a Thyddyn yr Eglwys yn eiddo iddi, a dichon mai dyma'r ystad gyfan a brynwyd tua 1683.<ref>LlGC, Dogfen Pennu'r Degwm ar gyfer plwyf Llanaelhaearn</ref> Gwerthwyd yr eiddo hwn gan yr elusen ym 1920 (gweler erthygl ar wahân yn Cof y Cwmwd ar ~~'''~~Arwerthiant Ffermydd Elusen Dr William Lewis~~'''~~.<ref>Archifdy Caernarfon, XD2/14563</ref>		Mae sôn am yr elusen yn berthnasol i [[Uwchgwyrfai]] gan fod yr ymddiriedolwyr wedi prynu eiddo ym mhlwyf [[Llanaelhaearn]] er mwyn buddsoddi peth o'r arian. Erbyn adeg y degwm tua 1840, pan geir rhestr o eiddo'r elusen, roedd ffermydd [[Cwm Ceiliog]], Ynys Goch, Cefn Bronmiod, Tyddyn Coch, Terfyn, Tŷ'n y Graig, Tyddyn y Felin, a Thyddyn yr Eglwys yn eiddo iddi, a dichon mai dyma'r ystad gyfan a brynwyd tua 1683.<ref>LlGC, Dogfen Pennu'r Degwm ar gyfer plwyf Llanaelhaearn</ref> Gwerthwyd yr eiddo hwn gan yr elusen ym 1920 (gweler erthygl ar wahân yn Cof y Cwmwd ar [[Arwerthiant Ffermydd Elusen Dr William Lewis]].<ref>Archifdy Caernarfon, XD2/14563</ref>

	Fel y dywedwyd, mae'r elusen yn dal yn weithredol, er bod y tair brif amcan - cynnal tlodion, addysgu a helpu gweddwon clerigwyr - wedi eu rhannu'n dair elusen ar wahân. Erbyn heddiw hefyd, Esgob Bangor yw'r unig ymddiriedolwr.<ref>Gwefan Y Comisiwn Elusennau [https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/cy/charity-search?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_regId=216361&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_subId=0], cyrchwyd 19.9.2023</ref>		Fel y dywedwyd, mae'r elusen yn dal yn weithredol, er bod y tair brif amcan - cynnal tlodion, addysgu a helpu gweddwon clerigwyr - wedi eu rhannu'n dair elusen ar wahân. Erbyn heddiw hefyd, Esgob Bangor yw'r unig ymddiriedolwr.<ref>Gwefan Y Comisiwn Elusennau [https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/cy/charity-search?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_regId=216361&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_subId=0], cyrchwyd 19.9.2023</ref>

Cyfaill Eben am 09:04, 26 Medi 2023

2023-09-26T09:04:03Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:04, 26 Medi 2023
Llinell 5:		Llinell 5:
	Mae nifer helaeth o lythyrau'n ymdrin â materion yr elusen ymysg gohebiaeth [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], tra oedd yn ymddiriedolwr.<ref>Archifdy Caernarfon. Ceir amryw o lythyrau rhwng y rhifau XD2/18068 a XD2/24258</ref>		Mae nifer helaeth o lythyrau'n ymdrin â materion yr elusen ymysg gohebiaeth [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], tra oedd yn ymddiriedolwr.<ref>Archifdy Caernarfon. Ceir amryw o lythyrau rhwng y rhifau XD2/18068 a XD2/24258</ref>

	Mae sôn am yr elusen yn berthnasol i [[Uwchgwyrfai]] gan fod yr ymddiriedolwyr wedi prynu eiddo ym mhlwyf [[Llanaelhaearn]] er mwyn buddsoddi peth o'r arian. Erbyn adeg y degwm tua 1840, pan geir rhestr o eiddo'r elusen, roedd ffermydd [[Cwm Ceiliog]], Ynys Goch, Cefn Bronmiod, Tyddyn Coch, Terfyn, Tŷ'n y Graig, Tyddyn y Felin, a Thyddyn yr Eglwys yn eiddo iddi, a dichon mai dyma'r ystad gyfan a brynwyd tua 1683.<ref>LlGC, Dogfen Pennu'r Degwm ar gyfer plwyf Llanaelhaearn</ref> Gwerthwyd yr eiddo hwn gan yr elusen ym 1920.<ref>Archifdy Caernarfon, XD2/14563</ref>		Mae sôn am yr elusen yn berthnasol i [[Uwchgwyrfai]] gan fod yr ymddiriedolwyr wedi prynu eiddo ym mhlwyf [[Llanaelhaearn]] er mwyn buddsoddi peth o'r arian. Erbyn adeg y degwm tua 1840, pan geir rhestr o eiddo'r elusen, roedd ffermydd [[Cwm Ceiliog]], Ynys Goch, Cefn Bronmiod, Tyddyn Coch, Terfyn, Tŷ'n y Graig, Tyddyn y Felin, a Thyddyn yr Eglwys yn eiddo iddi, a dichon mai dyma'r ystad gyfan a brynwyd tua 1683.<ref>LlGC, Dogfen Pennu'r Degwm ar gyfer plwyf Llanaelhaearn</ref> Gwerthwyd yr eiddo hwn gan yr elusen ym 1920 (gweler erthygl ar wahân yn Cof y Cwmwd ar '''Arwerthiant Ffermydd Elusen Dr William Lewis'''.<ref>Archifdy Caernarfon, XD2/14563</ref>

	Fel y dywedwyd, mae'r elusen yn dal yn weithredol, er bod y tair brif amcan - cynnal tlodion, addysgu a helpu gweddwon clerigwyr - wedi eu rhannu'n dair elusen ar wahân. Erbyn heddiw hefyd, Esgob Bangor yw'r unig ymddiriedolwr.<ref>Gwefan Y Comisiwn Elusennau [https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/cy/charity-search?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_regId=216361&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_subId=0], cyrchwyd 19.9.2023</ref>		Fel y dywedwyd, mae'r elusen yn dal yn weithredol, er bod y tair brif amcan - cynnal tlodion, addysgu a helpu gweddwon clerigwyr - wedi eu rhannu'n dair elusen ar wahân. Erbyn heddiw hefyd, Esgob Bangor yw'r unig ymddiriedolwr.<ref>Gwefan Y Comisiwn Elusennau [https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/cy/charity-search?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_regId=216361&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_subId=0], cyrchwyd 19.9.2023</ref>

Cyfaill Eben am 13:36, 22 Medi 2023

2023-09-22T13:36:41Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 14:36, 22 Medi 2023
Llinell 1:		Llinell 1:
	Cafodd '''Elusen Dr Lewis''' ei sefydlu tua 1683 trwy gyfrwng cymal yn ewyllys Dr William Lewis, D.D., rheithor plwyf Allhallows-on-the-Wall yn ninas Llundain. Nid yw'n glir o'i ewyllys o ba le yng Ngogledd Cymru yr hanodd, ond mae cliw, efallai, yn y ffaith mai un o ddarpariaethau gwreiddiol ei ewyllys oedd talu am bregethau blynyddol yn eglwysi Llangristiolus a Cherrig Ceinwen yn Ynys Môn. £3000 oedd y gwaddoliad gwreiddiol. Roedd hynny'n swm anferthol y pryd hynny, yn arbennig felly gan fod nifer o gymunroddion hael i neiaint a nithoedd Dr Lewis yn yr ewyllys hefyd, a'r ffaith fod y £3000 i'w talu mewn arian o fewn tri mis wedi iddo farw. Enwyd nifer o brif dirfeddianwyr Môn ynghyd ag Esgobion Bangor, Llanelwy a Rochester fel ymddiriedolwyr. Prif ddibenion yr elusen oedd talu am gynhaliaeth, addysg a phrentisio ar gyfer dau fachgen ~~dlawd~~ o Gerrig Ceinwen; talu am ysgoloriaeth i bedwar bachgen tlawd yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt a phedwar yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen (gyda'r flaenoriaeth i gael ei ~~roi~~ i fyfyrwyr o Fôn ac wedyn i rai o Ogledd Cymru); a thalu blwydd-dal i chwe gweddw gweinidog tlawd. Roedd yr arian i gael ei ddefnyddio i brynu eiddo a fyddai'n cynhyrchu incwm blynyddol.<ref>Yr Archifdy Gwladol, PROB 11/372/324</ref>		Cafodd '''Elusen Dr Lewis''' ei sefydlu tua 1683 trwy gyfrwng cymal yn ewyllys Dr William Lewis, D.D., rheithor plwyf Allhallows-on-the-Wall yn ninas Llundain. Nid yw'n glir o'i ewyllys o ba le yng Ngogledd Cymru yr hanodd, ond mae cliw, efallai, yn y ffaith mai un o ddarpariaethau gwreiddiol ei ewyllys oedd talu am bregethau blynyddol yn eglwysi Llangristiolus a Cherrig Ceinwen yn Ynys Môn. £3000 oedd y gwaddoliad gwreiddiol. Roedd hynny'n swm anferthol y pryd hynny, yn arbennig felly gan fod nifer o gymunroddion hael i neiaint a nithoedd Dr Lewis yn yr ewyllys hefyd, a'r ffaith fod y £3000 i'w talu mewn arian o fewn tri mis wedi iddo farw. Enwyd nifer o brif dirfeddianwyr Môn, ynghyd ag Esgobion Bangor, Llanelwy a Rochester, fel ymddiriedolwyr. Prif ddibenion yr elusen oedd talu am gynhaliaeth, addysg a phrentisio ar gyfer dau fachgen tlawd o Gerrig Ceinwen; talu am ysgoloriaeth i bedwar bachgen tlawd yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt a phedwar yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen (gyda'r flaenoriaeth i gael ei rhoi i fyfyrwyr o Fôn ac wedyn i rai o Ogledd Cymru); a thalu blwydd-dal i chwe gweddw gweinidog tlawd. Roedd yr arian i gael ei ddefnyddio i brynu eiddo a fyddai'n cynhyrchu incwm blynyddol.<ref>Yr Archifdy Gwladol, PROB 11/372/324</ref>

	Sefydlwyd yr elusen, ac yn groes i'r rhan fwyaf o elusennau a sefydlwyd ganrifoedd yn ôl, mae'n parhau mewn bodolaeth, er bod yr incwm erbyn hyn ond ychydig o gannoedd y flwyddyn. Mae hysbyseb gan glerc yr elusen, John Thomas, Stryd y Farchnad, Caernarfon, yn y ''North Wales Chronicle''<ref>''North Wales Chronicle'', 31.7.1869, t.1</ref> yn gofyn am geisiadau gan ddynion ifanc ~~sydd am fynd~~ yn brentis. Ar yr un dudalen, nodir bod pwyllgor yr elusen ar gyfer gweddwon a phlant amddifaid clerigwyr am gyfarfod, a bron yn sicr, sôn am ~~pwyllgor~~ yr ymddiriedolwyr sydd yma.		Sefydlwyd yr elusen, ac yn groes i'r rhan fwyaf o elusennau a sefydlwyd ganrifoedd yn ôl, mae'n parhau mewn bodolaeth, er bod yr incwm erbyn hyn ond ychydig o gannoedd y flwyddyn. Mae hysbyseb gan glerc yr elusen, John Thomas, Stryd y Farchnad, Caernarfon, yn y ''North Wales Chronicle''<ref>''North Wales Chronicle'', 31.7.1869, t.1</ref> yn gofyn am geisiadau gan ddynion ifanc a oedd yn dymuno mynd yn brentis. Ar yr un dudalen, nodir bod pwyllgor yr elusen ar gyfer gweddwon a phlant amddifaid clerigwyr am gyfarfod, a bron yn sicr, sôn am bwyllgor yr ymddiriedolwyr sydd yma.

	Mae nifer helaeth o lythyrau'n ymdrin â materion yr elusen ymysg gohebiaeth [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], tra oedd yn ymddiriedolwr.<ref>Archifdy Caernarfon. Ceir amryw o lythyrau rhwng y rhifau XD2/18068 a XD2/24258</ref>		Mae nifer helaeth o lythyrau'n ymdrin â materion yr elusen ymysg gohebiaeth [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], tra oedd yn ymddiriedolwr.<ref>Archifdy Caernarfon. Ceir amryw o lythyrau rhwng y rhifau XD2/18068 a XD2/24258</ref>

	Mae sôn am yr elusen yn berthnasol i [[Uwchgwyrfai]] gan fod yr ymddiriedolwyr wedi prynu eiddo ym mhlwyf [[Llanaelhaearn]] er mwyn buddsoddi peth o'r arian. Erbyn adeg y degwm tua 1840 pan ~~ceir~~ rhestr o eiddo'r elusen, roedd ffermydd [[Cwm Ceiliog]], Ynys Goch, Cefn Bronmiod, Tyddyn Coch, Terfyn, Tŷ'n y Graig, Tyddyn y Felin, a Thyddyn yr Eglwys yn ~~berchen~~ iddi, a dichon mai dyma'r ystad gyfan a brynwyd tua 1683.<ref>LlGC, Dogfen Pennu'r Degwm ar gyfer plwyf Llanaelhaearn</ref> Gwerthwyd yr eiddo hwn gan yr elusen ym 1920.<ref>Archifdy Caernarfon, XD2/14563</ref>		Mae sôn am yr elusen yn berthnasol i [[Uwchgwyrfai]] gan fod yr ymddiriedolwyr wedi prynu eiddo ym mhlwyf [[Llanaelhaearn]] er mwyn buddsoddi peth o'r arian. Erbyn adeg y degwm tua 1840, pan geir rhestr o eiddo'r elusen, roedd ffermydd [[Cwm Ceiliog]], Ynys Goch, Cefn Bronmiod, Tyddyn Coch, Terfyn, Tŷ'n y Graig, Tyddyn y Felin, a Thyddyn yr Eglwys yn eiddo iddi, a dichon mai dyma'r ystad gyfan a brynwyd tua 1683.<ref>LlGC, Dogfen Pennu'r Degwm ar gyfer plwyf Llanaelhaearn</ref> Gwerthwyd yr eiddo hwn gan yr elusen ym 1920.<ref>Archifdy Caernarfon, XD2/14563</ref>

	Fel y dywedwyd, mae'rt elusen yn dal yn weithredol, er bod y tair brif amcan - cynnal tlodion, addysgu a helpu gweddwon clerigwyr - wedi eu rhannu'n dair elusen ar wahân. Erbyn heddiw hefyd, Esgob Bangor yw'r unig ymddiriedolwr.<ref>Gwefan Y Comisiwn Elusennau [https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/cy/charity-search?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_regId=216361&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_subId=0], cyrchwyd 19.9.2023</ref>		Fel y dywedwyd, mae'r elusen yn dal yn weithredol, er bod y tair brif amcan - cynnal tlodion, addysgu a helpu gweddwon clerigwyr - wedi eu rhannu'n dair elusen ar wahân. Erbyn heddiw hefyd, Esgob Bangor yw'r unig ymddiriedolwr.<ref>Gwefan Y Comisiwn Elusennau [https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/cy/charity-search?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_regId=216361&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_subId=0], cyrchwyd 19.9.2023</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion am 14:09, 19 Medi 2023

2023-09-19T14:09:02Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:09, 19 Medi 2023
Llinell 11:		Llinell 11:
	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

	[[Categori:~~Elusennau~~]]		[[Categori:Elusen]]
	[[Categori:Tirfeddianwyr]]		[[Categori:Tirfeddianwyr]]

Irion am 14:08, 19 Medi 2023

2023-09-19T14:08:20Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:08, 19 Medi 2023
Llinell 1:		Llinell 1:
	Cafodd '''Elusen Dr Lewis''' ei sefydlu tua 1683 trwy gyfrwng cymal yn ewyllys Dr William Lewis, D.D., rheithor plwyf Allhallows-on-the-Wall yn ninas Llundain. Nid yw'n glir o'i ewyllys o ba le yng Ngogledd Cymru yr hanodd, ond mae cliw, efallai, yn y ffaith mai un o ddarpariaethau gwreiddiol ei ewyllys oedd talu am bregethau blynyddol yn eglwysi Llangristiolus a Cherrig Ceinwen yn Ynys Môn. £3000 oedd y gwaddoliad gwreiddiol. Roedd hynny'n swm anferthol y pryd hynny, yn arbennig felly gan fod nifer o gymunroddion hael i neiaint a nithoedd Dr Lewis yn yr ewyllys hefyd, a'r ffaith fod y £3000 i'w talu mewn arian o fewn tri mis ~~i'w farwolaeth~~. Enwyd nifer o brif dirfeddianwyr Môn ynghyd ag Esgobion Bangor, Llanelwy a Rochester fel ymddiriedolwyr. Prif ddibenion yr elusen oedd talu am gynhaliaeth, addysg a phrentisio ar gyfer dau fachgen dlawd o Gerrig Ceinwen; talu am ysgoloriaeth i bedwar bachgen tlawd yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt a phedwar yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen (gyda'r flaenoriaeth i gael ei roi i fyfyrwyr o Fôn ac wedyn i rai o Ogledd Cymru); a thalu blwydd-dal i chwe gweddw gweinidog tlawd. ~~Rioedds~~ yr arian i gael ei ddefnyddio i brynu eiddo a fyddai'n cynhyrchu incwm blynyddol.<ref>Yr Archifdy Gwladol, PROB 11/372/324</ref>		Cafodd '''Elusen Dr Lewis''' ei sefydlu tua 1683 trwy gyfrwng cymal yn ewyllys Dr William Lewis, D.D., rheithor plwyf Allhallows-on-the-Wall yn ninas Llundain. Nid yw'n glir o'i ewyllys o ba le yng Ngogledd Cymru yr hanodd, ond mae cliw, efallai, yn y ffaith mai un o ddarpariaethau gwreiddiol ei ewyllys oedd talu am bregethau blynyddol yn eglwysi Llangristiolus a Cherrig Ceinwen yn Ynys Môn. £3000 oedd y gwaddoliad gwreiddiol. Roedd hynny'n swm anferthol y pryd hynny, yn arbennig felly gan fod nifer o gymunroddion hael i neiaint a nithoedd Dr Lewis yn yr ewyllys hefyd, a'r ffaith fod y £3000 i'w talu mewn arian o fewn tri mis wedi iddo farw. Enwyd nifer o brif dirfeddianwyr Môn ynghyd ag Esgobion Bangor, Llanelwy a Rochester fel ymddiriedolwyr. Prif ddibenion yr elusen oedd talu am gynhaliaeth, addysg a phrentisio ar gyfer dau fachgen dlawd o Gerrig Ceinwen; talu am ysgoloriaeth i bedwar bachgen tlawd yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt a phedwar yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen (gyda'r flaenoriaeth i gael ei roi i fyfyrwyr o Fôn ac wedyn i rai o Ogledd Cymru); a thalu blwydd-dal i chwe gweddw gweinidog tlawd. Roedd yr arian i gael ei ddefnyddio i brynu eiddo a fyddai'n cynhyrchu incwm blynyddol.<ref>Yr Archifdy Gwladol, PROB 11/372/324</ref>

	Sefydlwyd yr elusen, ac yn groes i'r rhan fwyaf o elusennau a sefydlwyd ~~ers canrifoedd~~, mae'n parhau mewn bodolaeth, er bod yr incwm erbyn hyn ond ychydig o gannoedd y flwyddyn. Mae hysbyseb gan glerc yr elusen, John Thomas, Stryd y Farchnad, Caernarfon, yn y ''North Wales Chronicle''<ref>''North Wales Chronicle'', 31.7.1869, t.1</ref> yn gofyn am geisiadau gan ddynion ifanc sydd am fynd yn brentis. Ar yr un dudalen, nodir bod pwyllgor yr elusen ar gyfer gweddwon a phlant amddifaid clerigwyr am gyfarfod, a bron yn sicr, sôn am pwyllgor yr ymddiriedolwyr sydd yma~~. Erbyn heddiw, Esgob Bangor yw'r unig ymddiriedolwr~~.		Sefydlwyd yr elusen, ac yn groes i'r rhan fwyaf o elusennau a sefydlwyd ganrifoedd yn ôl, mae'n parhau mewn bodolaeth, er bod yr incwm erbyn hyn ond ychydig o gannoedd y flwyddyn. Mae hysbyseb gan glerc yr elusen, John Thomas, Stryd y Farchnad, Caernarfon, yn y ''North Wales Chronicle''<ref>''North Wales Chronicle'', 31.7.1869, t.1</ref> yn gofyn am geisiadau gan ddynion ifanc sydd am fynd yn brentis. Ar yr un dudalen, nodir bod pwyllgor yr elusen ar gyfer gweddwon a phlant amddifaid clerigwyr am gyfarfod, a bron yn sicr, sôn am pwyllgor yr ymddiriedolwyr sydd yma.

	Mae sôn am yr elusen yn berthnasol i [[Uwchgwyrfai]] gan fod yr ~~ymddirioedolwyr~~ wedi prynu eiddo mhlwyf [[Llanaelhaearn]] er mwyn buddsoddi peth o'r arian. Erbyn adeg y degwm tua 1840, roedd ffermydd [[Cwm Ceiliog]], Ynys Goch, Cefn Bronmiod, Tyddyn Coch, Terfyn, Tŷ'n y Graig, Tyddyn y ~~felin~~, a Thyddyn yr Eglwys,,yn ~~eiddo i'r elusen~~, a dichon mai'r ystad gyfan a brynwyd tua 1683.<ref>LlGC, Dogfen Pennu'r Degwm ar ~~gyer~~ plwyf Llanaelhaearn</ref>		Mae nifer helaeth o lythyrau'n ymdrin â materion yr elusen ymysg gohebiaeth [[Spencer Bulkeley Wynn, 3ydd Arglwydd Newborough\|Arglwydd Newborough]], tra oedd yn ymddiriedolwr.<ref>Archifdy Caernarfon. Ceir amryw o lythyrau rhwng y rhifau XD2/18068 a XD2/24258</ref>

			Mae sôn am yr elusen yn berthnasol i [[Uwchgwyrfai]] gan fod yr ymddiriedolwyr wedi prynu eiddo ym mhlwyf [[Llanaelhaearn]] er mwyn buddsoddi peth o'r arian. Erbyn adeg y degwm tua 1840 pan ceir rhestr o eiddo'r elusen, roedd ffermydd [[Cwm Ceiliog]], Ynys Goch, Cefn Bronmiod, Tyddyn Coch, Terfyn, Tŷ'n y Graig, Tyddyn y Felin, a Thyddyn yr Eglwys yn berchen iddi, a dichon mai dyma'r ystad gyfan a brynwyd tua 1683.<ref>LlGC, Dogfen Pennu'r Degwm ar gyfer plwyf Llanaelhaearn</ref> Gwerthwyd yr eiddo hwn gan yr elusen ym 1920.<ref>Archifdy Caernarfon, XD2/14563</ref>

			Fel y dywedwyd, mae'rt elusen yn dal yn weithredol, er bod y tair brif amcan - cynnal tlodion, addysgu a helpu gweddwon clerigwyr - wedi eu rhannu'n dair elusen ar wahân. Erbyn heddiw hefyd, Esgob Bangor yw'r unig ymddiriedolwr.<ref>Gwefan Y Comisiwn Elusennau [https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/cy/charity-search?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_regId=216361&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_subId=0], cyrchwyd 19.9.2023</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Cafodd '''Elusen Dr Lewis''' ei sefydlu tua 1683 trwy gyfrwng cymal yn ewyllys Dr William Lewis, D.D., rheithor plwyf Allhallows-on-the-Wall yn ninas Llun...'

2023-09-19T11:47:52Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Cafodd '''Elusen Dr Lewis''' ei sefydlu tua 1683 trwy gyfrwng cymal yn ewyllys Dr William Lewis, D.D., rheithor plwyf Allhallows-on-the-Wall yn ninas Llun...'

Tudalen newydd

Cafodd '''Elusen Dr Lewis''' ei sefydlu tua 1683 trwy gyfrwng cymal yn ewyllys Dr William Lewis, D.D., rheithor plwyf Allhallows-on-the-Wall yn ninas Llundain. Nid yw'n glir o'i ewyllys o ba le yng Ngogledd Cymru yr hanodd, ond mae cliw, efallai, yn y ffaith mai un o ddarpariaethau gwreiddiol ei ewyllys oedd talu am bregethau blynyddol yn eglwysi Llangristiolus a Cherrig Ceinwen yn Ynys Môn. £3000 oedd y gwaddoliad gwreiddiol. Roedd hynny'n swm anferthol y pryd hynny, yn arbennig felly gan fod nifer o gymunroddion hael i neiaint a nithoedd Dr Lewis yn yr ewyllys hefyd, a'r ffaith fod y £3000 i'w talu mewn arian o fewn tri mis i'w farwolaeth. Enwyd nifer o brif dirfeddianwyr Môn ynghyd ag Esgobion Bangor, Llanelwy a Rochester fel ymddiriedolwyr. Prif ddibenion yr elusen oedd talu am gynhaliaeth, addysg a phrentisio ar gyfer dau fachgen dlawd o Gerrig Ceinwen; talu am ysgoloriaeth i bedwar bachgen tlawd yng Ngholeg y Drindod, Caergrawnt a phedwar yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen (gyda'r flaenoriaeth i gael ei roi i fyfyrwyr o Fôn ac wedyn i rai o Ogledd Cymru); a thalu blwydd-dal i chwe gweddw gweinidog tlawd. Rioedds yr arian i gael ei ddefnyddio i brynu eiddo a fyddai'n cynhyrchu incwm blynyddol.<ref>Yr Archifdy Gwladol, PROB 11/372/324</ref>

Sefydlwyd yr elusen, ac yn groes i'r rhan fwyaf o elusennau a sefydlwyd ers canrifoedd, mae'n parhau mewn bodolaeth, er bod yr incwm erbyn hyn ond ychydig o gannoedd y flwyddyn. Mae hysbyseb gan glerc yr elusen, John Thomas, Stryd y Farchnad, Caernarfon, yn y ''North Wales Chronicle''<ref>''North Wales Chronicle'', 31.7.1869, t.1</ref> yn gofyn am geisiadau gan ddynion ifanc sydd am fynd yn brentis. Ar yr un dudalen, nodir bod pwyllgor yr elusen ar gyfer gweddwon a phlant amddifaid clerigwyr am gyfarfod, a bron yn sicr, sôn am pwyllgor yr ymddiriedolwyr sydd yma. Erbyn heddiw, Esgob Bangor yw'r unig ymddiriedolwr.

Mae sôn am yr elusen yn berthnasol i [[Uwchgwyrfai]] gan fod yr ymddirioedolwyr wedi prynu eiddo mhlwyf [[Llanaelhaearn]] er mwyn buddsoddi peth o'r arian. Erbyn adeg y degwm tua 1840, roedd ffermydd [[Cwm Ceiliog]], Ynys Goch, Cefn Bronmiod, Tyddyn Coch, Terfyn, Tŷ'n y Graig, Tyddyn y felin, a Thyddyn yr Eglwys,,yn eiddo i'r elusen, a dichon mai'r ystad gyfan a brynwyd tua 1683.<ref>LlGC, Dogfen Pennu'r Degwm ar gyer plwyf Llanaelhaearn</ref>

==Cyfeiriadau==

[[Categori:Elusennau]]
[[Categori:Tirfeddianwyr]]