Eglwys Sant Aelhaearn, Llanaelhaearn - Hanes golygu

Irion am 13:34, 12 Ionawr 2026

2026-01-12T13:34:34Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 14:34, 12 Ionawr 2026
Llinell 1:		Llinell 1:
	Eglwys hynafol yw '''Eglwys Aelhaearn''', ym mhentref [[Llanaelhaearn]]. Saif yr eglwys groesffurf yn rhan uchaf y pentref ac mae muriau’r corff yn dyddio o’r ddeuddegfed neu’r drydedd ganrif ar ddeg. Mae’r esgyll yn dyddio o'r unfed ganrif ar bymtheg neu ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg. Credir mai'r aden ogleddol yw'r un hynaf (yr unfed ganrif ar bymtheg) gyda'r aden ddeheuol yn perthyn i'r ganrif ddilynol. Yn ystod yr 1840au, fe wnaethpwyd gwaith adfer ar yr eglwys dan oruchwyliaeth y pensaer eglwysig o Fangor, Henry Kennedy, a ystyriwyd (ar y pryd, o leiaf) fel pensaer galluog a chydwybodol iawn.<ref>''Caernarvon and Denbigh Herald'', 18.11.1848, t.4</ref>Ehangwyd y gangell ym 1892. Mae’r sgrin, sydd yn gwahanu’r corff a’r gangell, yn cynnwys saith bae a pherthyn hon i’r bymthegfed ganrif, ac felly hefyd dri chwpl sy’n dal to’r corff.		Eglwys hynafol yw '''Eglwys Aelhaearn''', ym mhentref [[Llanaelhaearn]]. Saif yr eglwys groesffurf yn rhan uchaf y pentref ac mae muriau’r corff yn dyddio o’r ddeuddegfed neu’r drydedd ganrif ar ddeg. Mae’r esgyll yn dyddio o'r unfed ganrif ar bymtheg neu ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg. Credir mai'r aden ogleddol yw'r un hynaf (yr unfed ganrif ar bymtheg) gyda'r aden ddeheuol yn perthyn i'r ganrif ddilynol. Yn ystod yr 1840au, fe wnaethpwyd gwaith adfer ar yr eglwys dan oruchwyliaeth y pensaer eglwysig o Fangor, Henry Kennedy, a ystyriwyd (ar y pryd, o leiaf) fel pensaer galluog a chydwybodol iawn.<ref>''Caernarvon and Denbigh Herald'', 18.11.1848, t.4</ref> Ehangwyd y gangell ym 1892. Mae’r sgrin, sydd yn gwahanu’r corff a’r gangell, yn cynnwys saith bae a pherthyn hon i’r bymthegfed ganrif, ac felly hefyd dri chwpl sy’n dal to’r corff.

	Sefydlwyd yr eglwys gan [[Aelhaearn Sant]], disgybl [[Beuno Sant]] a sefydlodd [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]]. Mab Hygarfael, uchelwr o Bowys, oedd Aelhaearn ond gwrthododd ef a’i ddau frawd y bywyd milwrol a phenderfynu dilyn Beuno.		Sefydlwyd yr eglwys gan [[Aelhaearn Sant]], disgybl [[Beuno Sant]] a sefydlodd [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]]. Mab Hygarfael, uchelwr o Bowys, oedd Aelhaearn ond gwrthododd ef a’i ddau frawd y bywyd milwrol a phenderfynu dilyn Beuno.

Irion am 11:07, 12 Ionawr 2026

2026-01-12T11:07:09Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:07, 12 Ionawr 2026
Llinell 1:		Llinell 1:
	Eglwys hynafol yw '''Eglwys Aelhaearn''', ym mhentref [[Llanaelhaearn]]. Saif yr eglwys groesffurf yn rhan uchaf y pentref ac mae muriau’r corff yn dyddio o’r ddeuddegfed neu’r drydedd ganrif ar ddeg. Mae’r esgyll yn dyddio o'r unfed ganrif ar bymtheg neu ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg. Credir mai'r aden ogleddol yw'r un hynaf (yr unfed ganrif ar bymtheg) gyda'r aden ddeheuol yn perthyn i'r ganrif ddilynol. Ehangwyd y gangell ym 1892. Mae’r sgrin, sydd yn gwahanu’r corff a’r gangell, yn cynnwys saith bae a pherthyn hon i’r bymthegfed ganrif, ac felly hefyd dri chwpl sy’n dal to’r corff.		Eglwys hynafol yw '''Eglwys Aelhaearn''', ym mhentref [[Llanaelhaearn]]. Saif yr eglwys groesffurf yn rhan uchaf y pentref ac mae muriau’r corff yn dyddio o’r ddeuddegfed neu’r drydedd ganrif ar ddeg. Mae’r esgyll yn dyddio o'r unfed ganrif ar bymtheg neu ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg. Credir mai'r aden ogleddol yw'r un hynaf (yr unfed ganrif ar bymtheg) gyda'r aden ddeheuol yn perthyn i'r ganrif ddilynol. Yn ystod yr 1840au, fe wnaethpwyd gwaith adfer ar yr eglwys dan oruchwyliaeth y pensaer eglwysig o Fangor, Henry Kennedy, a ystyriwyd (ar y pryd, o leiaf) fel pensaer galluog a chydwybodol iawn.<ref>''Caernarvon and Denbigh Herald'', 18.11.1848, t.4</ref>Ehangwyd y gangell ym 1892. Mae’r sgrin, sydd yn gwahanu’r corff a’r gangell, yn cynnwys saith bae a pherthyn hon i’r bymthegfed ganrif, ac felly hefyd dri chwpl sy’n dal to’r corff.

	Sefydlwyd yr eglwys gan [[Aelhaearn Sant]], disgybl [[Beuno Sant]] a sefydlodd [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]]. Mab Hygarfael, uchelwr o Bowys, oedd Aelhaearn ond gwrthododd ef a’i ddau frawd y bywyd milwrol a phenderfynu dilyn Beuno.		Sefydlwyd yr eglwys gan [[Aelhaearn Sant]], disgybl [[Beuno Sant]] a sefydlodd [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]]. Mab Hygarfael, uchelwr o Bowys, oedd Aelhaearn ond gwrthododd ef a’i ddau frawd y bywyd milwrol a phenderfynu dilyn Beuno.

Irion am 17:25, 12 Ionawr 2021

2021-01-12T17:25:32Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:25, 12 Ionawr 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Eglwys hynafol yw '''Eglwys Aelhaearn''', ym mhentref [[Llanaelhaearn]]. Saif yr eglwys groesffurf yn rhan uchaf y pentref ac mae muriau’r corff yn dyddio o’r ddeuddegfed neu’r drydedd ganrif ar ddeg. Mae’r esgyll yn dyddio o'r unfed ganrif ar bymtheg neu ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg. Credir mai'r aden ogleddol yw'r un hynaf (yr unfed ganrif ar bymtheg) gyda'r aden ddeheuol yn perthyn i'r ganrif ddilynol. Ehangwyd y gangell ym 1892. Mae’r sgrin, sydd yn gwahanu’r corff a’r gangell, yn cynnwys saith bae a pherthyn hon i’r bymthegfed ganrif, ac felly hefyd dri chwpl sy’n dal to’r corff.		Eglwys hynafol yw '''Eglwys Aelhaearn''', ym mhentref [[Llanaelhaearn]]. Saif yr eglwys groesffurf yn rhan uchaf y pentref ac mae muriau’r corff yn dyddio o’r ddeuddegfed neu’r drydedd ganrif ar ddeg. Mae’r esgyll yn dyddio o'r unfed ganrif ar bymtheg neu ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg. Credir mai'r aden ogleddol yw'r un hynaf (yr unfed ganrif ar bymtheg) gyda'r aden ddeheuol yn perthyn i'r ganrif ddilynol. Ehangwyd y gangell ym 1892. Mae’r sgrin, sydd yn gwahanu’r corff a’r gangell, yn cynnwys saith bae a pherthyn hon i’r bymthegfed ganrif, ac felly hefyd dri chwpl sy’n dal to’r corff.

	Sefydlwyd yr eglwys gan [[Aelhaearn Sant]], disgybl [[Beuno Sant]] a sefydlodd [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog~~-fawr~~]]. Mab Hygarfael, uchelwr o Bowys, oedd Aelhaearn ond gwrthododd ef a’i ddau frawd y bywyd milwrol a phenderfynu dilyn Beuno.		Sefydlwyd yr eglwys gan [[Aelhaearn Sant]], disgybl [[Beuno Sant]] a sefydlodd [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]]. Mab Hygarfael, uchelwr o Bowys, oedd Aelhaearn ond gwrthododd ef a’i ddau frawd y bywyd milwrol a phenderfynu dilyn Beuno.

	Mae arwyddion Cristnogol cynnar ar y safle, megis carreg goffa [[Carreg Aliortus\|Aliortus]] ar fur yr aden ogleddol. Darganfuwyd y garreg hon, y credir iddi gael ei llunio yn y seithfed ganrif, mewn cae ger yr eglwys ym 1865 a'i symud i'w safle presennol. Ar y garreg ceir yr arysgrif, "Aliortus Elmetiacos hic iacet" - sef "Yma y gorwedd Aliortus, un o Elfed". Gan fod hon yn garreg fedd Gristnogol, mae'n amlwg fod Aliortus (sef ffurf Ladin enw Brythonig tebyg i Eiliorth) yn Gristion a'i fod yn dod o Elfed, hen diriogaeth Frythonaidd sydd yn Sir Efrog bresennol. Hawdd tybio ei fod yn bererin pwysig a fu farw ar y daith i Enlli.		Mae arwyddion Cristnogol cynnar ar y safle, megis carreg goffa [[Carreg Aliortus\|Aliortus]] ar fur yr aden ogleddol. Darganfuwyd y garreg hon, y credir iddi gael ei llunio yn y seithfed ganrif, mewn cae ger yr eglwys ym 1865 a'i symud i'w safle presennol. Ar y garreg ceir yr arysgrif, "Aliortus Elmetiacos hic iacet" - sef "Yma y gorwedd Aliortus, un o Elfed". Gan fod hon yn garreg fedd Gristnogol, mae'n amlwg fod Aliortus (sef ffurf Ladin enw Brythonig tebyg i Eiliorth) yn Gristion a'i fod yn dod o Elfed, hen diriogaeth Frythonaidd sydd yn Sir Efrog bresennol. Hawdd tybio ei fod yn bererin pwysig a fu farw ar y daith i Enlli.

	Saif carreg goffa [[Carreg Melitus\|Melitus]] (sy'n perthyn i'r un cyfnod yn fras â charreg Aliortus) yn y fynwent ar y dde i’r llwybr wrth ddod at borth yr eglwys a gwelir un o gerrig y pererinion (carreg a chroes arni), o’r cyfnod rhwng y seithfed a’r nawfed ganrif, ym mur y fynwent. Mae nifer o'r cerrig hyn i'w gweld ar lwybr y pererinion i Enlli, ac mewn mannau eraill yng Nghymru a oedd yn gyrchfan i bererinion. Weithiau dim ond croes syml sydd wedi ei thorri ar y garreg, ond mewn enghreifftiau eraill mae'r groes o fewn cylch wedi'i ysgythru. Gelwid y cylch hwn yn "mesur y dorth" gan yr arferid pobi torthau bychain a oedd yn ffitio o fewn y cylch i'w rhoi i'r pererinion ar eu taith.<ref>Gwefan Llanaelhaearn, [[http://llanaelhaearn.com/cy/llefydd/eglwys-st-aelhaearn~~/ Cofnod o’r lle hwn ar wefan Llanaelhaearn~~]; Gwefan Coflein [http://www.coflein.gov.uk/cy/site/43685/details/st-aelhaearns-church-llanaelhaearn]</ref>		Saif carreg goffa [[Carreg Melitus\|Melitus]] (sy'n perthyn i'r un cyfnod yn fras â charreg Aliortus) yn y fynwent ar y dde i’r llwybr wrth ddod at borth yr eglwys a gwelir un o gerrig y pererinion (carreg a chroes arni), o’r cyfnod rhwng y seithfed a’r nawfed ganrif, ym mur y fynwent. Mae nifer o'r cerrig hyn i'w gweld ar lwybr y pererinion i Enlli, ac mewn mannau eraill yng Nghymru a oedd yn gyrchfan i bererinion. Weithiau dim ond croes syml sydd wedi ei thorri ar y garreg, ond mewn enghreifftiau eraill mae'r groes o fewn cylch wedi'i ysgythru. Gelwid y cylch hwn yn "mesur y dorth" gan yr arferid pobi torthau bychain a oedd yn ffitio o fewn y cylch i'w rhoi i'r pererinion ar eu taith.<ref>Gwefan Llanaelhaearn, [[http://llanaelhaearn.com/cy/llefydd/eglwys-st-aelhaearn]; Gwefan Coflein [http://www.coflein.gov.uk/cy/site/43685/details/st-aelhaearns-church-llanaelhaearn]</ref>

Irion am 17:24, 12 Ionawr 2021

2021-01-12T17:24:32Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:24, 12 Ionawr 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Eglwys hynafol yw '''Eglwys Aelhaearn''', ym mhentref [[Llanaelhaearn]]. Saif yr eglwys groesffurf yn rhan uchaf y pentref ac mae muriau’r corff yn dyddio o’r ddeuddegfed neu’r drydedd ganrif ar ddeg. Mae’r esgyll yn dyddio o'r unfed ganrif ar bymtheg neu ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg. Credir mai'r aden ogleddol yw'r un hynaf (yr unfed ganrif ar bymtheg) gyda'r aden ddeheuol yn perthyn i'r ganrif ddilynol. Ehangwyd y gangell ym 1892. Mae’r sgrin, sydd yn gwahanu’r corff a’r gangell, yn cynnwys saith bae a pherthyn hon i’r bymthegfed ganrif, ac felly hefyd dri chwpl sy’n dal to’r corff.		Eglwys hynafol yw '''Eglwys Aelhaearn''', ym mhentref [[Llanaelhaearn]]. Saif yr eglwys groesffurf yn rhan uchaf y pentref ac mae muriau’r corff yn dyddio o’r ddeuddegfed neu’r drydedd ganrif ar ddeg. Mae’r esgyll yn dyddio o'r unfed ganrif ar bymtheg neu ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg. Credir mai'r aden ogleddol yw'r un hynaf (yr unfed ganrif ar bymtheg) gyda'r aden ddeheuol yn perthyn i'r ganrif ddilynol. Ehangwyd y gangell ym 1892. Mae’r sgrin, sydd yn gwahanu’r corff a’r gangell, yn cynnwys saith bae a pherthyn hon i’r bymthegfed ganrif, ac felly hefyd dri chwpl sy’n dal to’r corff.

	Sefydlwyd yr eglwys gan [[Aelhaearn Sant]], disgybl [[Beuno Sant]] a sefydlodd [[Eglwys Clynnog-fawr]]. Mab Hygarfael, uchelwr o Bowys, oedd Aelhaearn ond gwrthododd ef a’i ddau frawd y bywyd milwrol a phenderfynu dilyn Beuno.		Sefydlwyd yr eglwys gan [[Aelhaearn Sant]], disgybl [[Beuno Sant]] a sefydlodd [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog-fawr]]. Mab Hygarfael, uchelwr o Bowys, oedd Aelhaearn ond gwrthododd ef a’i ddau frawd y bywyd milwrol a phenderfynu dilyn Beuno.

	Mae arwyddion Cristnogol cynnar ar y safle, megis carreg goffa [[Carreg Aliortus\|Aliortus]] ar fur yr aden ogleddol. Darganfuwyd y garreg hon, y credir iddi gael ei llunio yn y seithfed ganrif, mewn cae ger yr eglwys ym 1865 a'i symud i'w safle presennol. Ar y garreg ceir yr arysgrif, "Aliortus Elmetiacos hic iacet" - sef "Yma y gorwedd Aliortus, un o Elfed". Gan fod hon yn garreg fedd Gristnogol, mae'n amlwg fod Aliortus (sef ffurf Ladin enw Brythonig tebyg i Eiliorth) yn Gristion a'i fod yn dod o Elfed, hen diriogaeth Frythonaidd sydd yn Sir Efrog bresennol. Hawdd tybio ei fod yn bererin pwysig a fu farw ar y daith i Enlli.		Mae arwyddion Cristnogol cynnar ar y safle, megis carreg goffa [[Carreg Aliortus\|Aliortus]] ar fur yr aden ogleddol. Darganfuwyd y garreg hon, y credir iddi gael ei llunio yn y seithfed ganrif, mewn cae ger yr eglwys ym 1865 a'i symud i'w safle presennol. Ar y garreg ceir yr arysgrif, "Aliortus Elmetiacos hic iacet" - sef "Yma y gorwedd Aliortus, un o Elfed". Gan fod hon yn garreg fedd Gristnogol, mae'n amlwg fod Aliortus (sef ffurf Ladin enw Brythonig tebyg i Eiliorth) yn Gristion a'i fod yn dod o Elfed, hen diriogaeth Frythonaidd sydd yn Sir Efrog bresennol. Hawdd tybio ei fod yn bererin pwysig a fu farw ar y daith i Enlli.

Irion am 17:24, 12 Ionawr 2021

2021-01-12T17:24:11Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:24, 12 Ionawr 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Eglwys hynafol yw Eglwys Aelhaearn, ym mhentref [[Llanaelhaearn]]. Saif yr eglwys groesffurf yn rhan uchaf y pentref ac mae muriau’r corff yn dyddio o’r ddeuddegfed neu’r drydedd ganrif ar ddeg. Mae’r esgyll yn dyddio o'r unfed ganrif ar bymtheg neu ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg. Credir mai'r aden ogleddol yw'r un hynaf (yr unfed ganrif ar bymtheg) gyda'r aden ddeheuol yn perthyn i'r ganrif ddilynol. Ehangwyd y gangell ym 1892. Mae’r sgrin, sydd yn gwahanu’r corff a’r gangell, yn cynnwys saith bae a pherthyn hon i’r bymthegfed ganrif, ac felly hefyd dri chwpl sy’n dal to’r corff.		Eglwys hynafol yw '''Eglwys Aelhaearn''', ym mhentref [[Llanaelhaearn]]. Saif yr eglwys groesffurf yn rhan uchaf y pentref ac mae muriau’r corff yn dyddio o’r ddeuddegfed neu’r drydedd ganrif ar ddeg. Mae’r esgyll yn dyddio o'r unfed ganrif ar bymtheg neu ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg. Credir mai'r aden ogleddol yw'r un hynaf (yr unfed ganrif ar bymtheg) gyda'r aden ddeheuol yn perthyn i'r ganrif ddilynol. Ehangwyd y gangell ym 1892. Mae’r sgrin, sydd yn gwahanu’r corff a’r gangell, yn cynnwys saith bae a pherthyn hon i’r bymthegfed ganrif, ac felly hefyd dri chwpl sy’n dal to’r corff.

	Sefydlwyd yr eglwys gan [[Aelhaearn Sant]], disgybl [[Beuno Sant]] a sefydlodd Eglwys Clynnog. Mab Hygarfael, uchelwr o Bowys, oedd Aelhaearn ond gwrthododd ef a’i ddau frawd y bywyd milwrol a phenderfynu dilyn Beuno.		Sefydlwyd yr eglwys gan [[Aelhaearn Sant]], disgybl [[Beuno Sant]] a sefydlodd [[Eglwys Clynnog-fawr]]. Mab Hygarfael, uchelwr o Bowys, oedd Aelhaearn ond gwrthododd ef a’i ddau frawd y bywyd milwrol a phenderfynu dilyn Beuno.

	Mae arwyddion Cristnogol cynnar ar y safle, megis carreg goffa Aliortus ar fur yr aden ogleddol. Darganfuwyd y garreg hon, y credir iddi gael ei llunio yn y seithfed ganrif, mewn cae ger yr eglwys ym 1865 a'i symud i'w safle presennol. Ar y garreg ceir yr arysgrif, "Aliortus Elmetiacos hic iacet" - sef "Yma y gorwedd Aliortus, un o Elfed". Gan fod hon yn garreg fedd Gristnogol, mae'n amlwg fod Aliortus (sef ffurf Ladin enw Brythonig tebyg i Eiliorth) yn Gristion a'i fod yn dod o Elfed, hen diriogaeth Frythonaidd sydd yn Sir Efrog bresennol. Hawdd tybio ei fod yn bererin pwysig a fu farw ar y daith i Enlli.		Mae arwyddion Cristnogol cynnar ar y safle, megis carreg goffa [[Carreg Aliortus\|Aliortus]] ar fur yr aden ogleddol. Darganfuwyd y garreg hon, y credir iddi gael ei llunio yn y seithfed ganrif, mewn cae ger yr eglwys ym 1865 a'i symud i'w safle presennol. Ar y garreg ceir yr arysgrif, "Aliortus Elmetiacos hic iacet" - sef "Yma y gorwedd Aliortus, un o Elfed". Gan fod hon yn garreg fedd Gristnogol, mae'n amlwg fod Aliortus (sef ffurf Ladin enw Brythonig tebyg i Eiliorth) yn Gristion a'i fod yn dod o Elfed, hen diriogaeth Frythonaidd sydd yn Sir Efrog bresennol. Hawdd tybio ei fod yn bererin pwysig a fu farw ar y daith i Enlli.

	Saif carreg goffa [[Melitus]] (sy'n perthyn i'r un cyfnod yn fras â charreg Aliortus) yn y fynwent ar y dde i’r llwybr wrth ddod at borth yr eglwys a gwelir un o gerrig y pererinion (carreg a chroes arni), o’r cyfnod rhwng y seithfed a’r nawfed ganrif, ym mur y fynwent. Mae nifer o'r cerrig hyn i'w gweld ar lwybr y pererinion i Enlli, ac mewn mannau eraill yng Nghymru a oedd yn gyrchfan i bererinion. Weithiau dim ond croes syml sydd wedi ei thorri ar y garreg, ond mewn enghreifftiau eraill mae'r groes o fewn cylch wedi'i ysgythru. Gelwid y cylch hwn yn "mesur y dorth" gan yr arferid pobi torthau bychain a oedd yn ffitio o fewn y cylch i'w rhoi i'r pererinion ar eu taith.		Saif carreg goffa [[Carreg Melitus\|Melitus]] (sy'n perthyn i'r un cyfnod yn fras â charreg Aliortus) yn y fynwent ar y dde i’r llwybr wrth ddod at borth yr eglwys a gwelir un o gerrig y pererinion (carreg a chroes arni), o’r cyfnod rhwng y seithfed a’r nawfed ganrif, ym mur y fynwent. Mae nifer o'r cerrig hyn i'w gweld ar lwybr y pererinion i Enlli, ac mewn mannau eraill yng Nghymru a oedd yn gyrchfan i bererinion. Weithiau dim ond croes syml sydd wedi ei thorri ar y garreg, ond mewn enghreifftiau eraill mae'r groes o fewn cylch wedi'i ysgythru. Gelwid y cylch hwn yn "mesur y dorth" gan yr arferid pobi torthau bychain a oedd yn ffitio o fewn y cylch i'w rhoi i'r pererinion ar eu taith.<ref>Gwefan Llanaelhaearn, [[http://llanaelhaearn.com/cy/llefydd/eglwys-st-aelhaearn/ Cofnod o’r lle hwn ar wefan Llanaelhaearn]; Gwefan Coflein [http://www.coflein.gov.uk/cy/site/43685/details/st-aelhaearns-church-llanaelhaearn]</ref>





	==~~Ffynonellau~~==		==Cyfeiriadau==
			{{cyfeiriadau}}

	~~[http://llanaelhaearn.com/cy/llefydd/eglwys-st-aelhaearn/ Cofnod o’r lle hwn ar wefan Llanaelhaearn]~~

	~~[http://www.coflein.gov.uk/cy/site/43685/details/st-aelhaearns-church-llanaelhaearn Cofnod o’r lle hwn ar wefan y Comisiwn Brenhinol]~~

	[[Categori: Safleoedd nodedig]]		[[Categori: Safleoedd nodedig]]
	[[Categori:Eglwysi]]		[[Categori:Eglwysi]]

Cyfaill Eben am 16:18, 12 Ionawr 2021

2021-01-12T16:18:52Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:18, 12 Ionawr 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Eglwys hynafol yw Eglwys Aelhaearn, ym mhentref [[Llanaelhaearn]].		Eglwys hynafol yw Eglwys Aelhaearn, ym mhentref [[Llanaelhaearn]]. Saif yr eglwys groesffurf yn rhan uchaf y pentref ac mae muriau’r corff yn dyddio o’r ddeuddegfed neu’r drydedd ganrif ar ddeg. Mae’r esgyll yn dyddio o'r unfed ganrif ar bymtheg neu ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg. Credir mai'r aden ogleddol yw'r un hynaf (yr unfed ganrif ar bymtheg) gyda'r aden ddeheuol yn perthyn i'r ganrif ddilynol. Ehangwyd y gangell ym 1892. Mae’r sgrin, sydd yn gwahanu’r corff a’r gangell, yn cynnwys saith bae a pherthyn hon i’r bymthegfed ganrif, ac felly hefyd dri chwpl sy’n dal to’r corff.

	Sefydlwyd gan [[Aelhaearn Sant]], disgybl [[Beuno Sant]] a sefydlodd Eglwys Clynnog. ~~Credir~~ iddi ei ~~hadeiladu o gwmpas~~ y ~~deuddegfed~~ ganrif, ~~neu’r drydedd ganrif~~ ar ~~ddeg~~. ~~Mae’r Esgyll~~ yn ~~dyddio~~ rhwng ~~yr unfed~~ ganrif ar ~~bymtheg neu ddechrau’r ail ganrif~~ ar ~~bymtheg~~.		Sefydlwyd yr eglwys gan [[Aelhaearn Sant]], disgybl [[Beuno Sant]] a sefydlodd Eglwys Clynnog. Mab Hygarfael, uchelwr o Bowys, oedd Aelhaearn ond gwrthododd ef a’i ddau frawd y bywyd milwrol a phenderfynu dilyn Beuno.

			Mae arwyddion Cristnogol cynnar ar y safle, megis carreg goffa Aliortus ar fur yr aden ogleddol. Darganfuwyd y garreg hon, y credir iddi gael ei llunio yn y seithfed ganrif, mewn cae ger yr eglwys ym 1865 a'i symud i'w safle presennol. Ar y garreg ceir yr arysgrif, "Aliortus Elmetiacos hic iacet" - sef "Yma y gorwedd Aliortus, un o Elfed". Gan fod hon yn garreg fedd Gristnogol, mae'n amlwg fod Aliortus (sef ffurf Ladin enw Brythonig tebyg i Eiliorth) yn Gristion a'i fod yn dod o Elfed, hen diriogaeth Frythonaidd sydd yn Sir Efrog bresennol. Hawdd tybio ei fod yn bererin pwysig a fu farw ar y daith i Enlli.

			Saif carreg goffa [[Melitus]] (sy'n perthyn i'r un cyfnod yn fras â charreg Aliortus) yn y fynwent ar y dde i’r llwybr wrth ddod at borth yr eglwys a gwelir un o gerrig y pererinion (carreg a chroes arni), o’r cyfnod rhwng y seithfed a’r nawfed ganrif, ym mur y fynwent. Mae nifer o'r cerrig hyn i'w gweld ar lwybr y pererinion i Enlli, ac mewn mannau eraill yng Nghymru a oedd yn gyrchfan i bererinion. Weithiau dim ond croes syml sydd wedi ei thorri ar y garreg, ond mewn enghreifftiau eraill mae'r groes o fewn cylch wedi'i ysgythru. Gelwid y cylch hwn yn "mesur y dorth" gan yr arferid pobi torthau bychain a oedd yn ffitio o fewn y cylch i'w rhoi i'r pererinion ar eu taith.




	~~Yn 1865 darganfuwyd carreg [[Aliortus]] mewn cae ger yr Eglwys, a chredir iddi ddyddio i’r seithfed ganrif.~~

	==Ffynonellau==		==Ffynonellau==

Irion am 09:48, 7 Chwefror 2020

2020-02-07T09:48:10Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:48, 7 Chwefror 2020
Llinell 12:		Llinell 12:

	[[Categori: Safleoedd nodedig]]		[[Categori: Safleoedd nodedig]]
			[[Categori:Eglwysi]]

Miriamlloydjones am 17:55, 11 Rhagfyr 2017

2017-12-11T17:55:30Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:55, 11 Rhagfyr 2017
Llinell 1:		Llinell 1:
	Eglwys hynafol yw Eglwys Aelhaearn, ym mhentref [[Llanaelhaearn]].		Eglwys hynafol yw Eglwys Aelhaearn, ym mhentref [[Llanaelhaearn]].

	Sefydlwyd gan [[Aelhaearn]], disgybl i [[Beuno]] a sefydlodd Eglwys Clynnog. Credir iddi ei hadeiladu o gwmpas y deuddegfed ganrif, neu’r drydedd ganrif ar ddeg. Mae’r Esgyll yn dyddio rhwng yr unfed ganrif ar bymtheg neu ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg.		Sefydlwyd gan [[Aelhaearn Sant]], disgybl [[Beuno Sant]] a sefydlodd Eglwys Clynnog. Credir iddi ei hadeiladu o gwmpas y deuddegfed ganrif, neu’r drydedd ganrif ar ddeg. Mae’r Esgyll yn dyddio rhwng yr unfed ganrif ar bymtheg neu ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg.

	Yn 1865 darganfuwyd carreg [[Aliortus]] mewn cae ger yr Eglwys, a chredir iddi ddyddio i’r seithfed ganrif.		Yn 1865 darganfuwyd carreg [[Aliortus]] mewn cae ger yr Eglwys, a chredir iddi ddyddio i’r seithfed ganrif.

Miriamlloydjones: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Eglwys hynafol yw Eglwys Aelhaearn, ym mhentref Llanaelhaearn. Sefydlwyd gan Aelhaearn, disgybl i Beuno a sefydlodd Eglwys Clynnog. Credir i...'

2017-12-11T17:54:16Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Eglwys hynafol yw Eglwys Aelhaearn, ym mhentref Llanaelhaearn. Sefydlwyd gan Aelhaearn, disgybl i Beuno a sefydlodd Eglwys Clynnog. Credir i...'

Tudalen newydd

Eglwys hynafol yw Eglwys Aelhaearn, ym mhentref [[Llanaelhaearn]].

Sefydlwyd gan [[Aelhaearn]], disgybl i [[Beuno]] a sefydlodd Eglwys Clynnog. Credir iddi ei hadeiladu o gwmpas y deuddegfed ganrif, neu’r drydedd ganrif ar ddeg. Mae’r Esgyll yn dyddio rhwng yr unfed ganrif ar bymtheg neu ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg.

Yn 1865 darganfuwyd carreg [[Aliortus]] mewn cae ger yr Eglwys, a chredir iddi ddyddio i’r seithfed ganrif.

==Ffynonellau==

[http://llanaelhaearn.com/cy/llefydd/eglwys-st-aelhaearn/ Cofnod o’r lle hwn ar wefan Llanaelhaearn]

[http://www.coflein.gov.uk/cy/site/43685/details/st-aelhaearns-church-llanaelhaearn Cofnod o’r lle hwn ar wefan y Comisiwn Brenhinol]

[[Categori: Safleoedd nodedig]]