Ebenezer Thomas (Eben Fardd) - Hanes golygu

Irion am 12:07, 5 Chwefror 2024

2024-02-05T12:07:23Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:07, 5 Chwefror 2024
Llinell 11:		Llinell 11:
	==Eben Fardd yr athro a'r dyddiadurwr==		==Eben Fardd yr athro a'r dyddiadurwr==

	Ym 1827 symudodd i [[Clynnog Fawr\|Glynnog Fawr]] i gadw ysgol ar gais Hugh Williams, ficer y plwyf, yn y rhan o'r [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr\|eglwys]] a elwir yn [[Capel Beuno\|Gapel Beuno]]. Priododd ym 1830 â Mary Williams, Cae'~~rpwsan~~, [[Clynnog Fawr]] a ~~ganwyd~~ iddynt dair merch ac un mab yn eu cartref, [[Bod Gybi]]. Byddai ei wraig yn pobi bara a chadw siop a byddai Eben yntau yn rhwymo llyfrau a gwneud cyfrifon i bobl i ychwanegu at ei incwm fel ysgolfeistr. Yn ddiweddarach bu'n cadw post yn y pentref hefyd. Ym 1856 bu bron i Eben Fardd symud i Gaernarfon pan glywodd fod swydd lewyrchus postfeistr wedi dod yn rhydd, ond er iddo ofyn i'r [[Arglwydd Newborough]] ddefnyddio ei ddylanwad ar ei ran, nid oedd Newborough yn fodlon gwneud hynny ac ni chafodd Eben y swydd. <ref>Archifdy Gwynedd, XD2/25074, 25878, 25882</ref>Yn fuan ar ôl iddo symud i Glynnog dechreuodd gadw dyddiadur a chyflawnodd yr orchwyl honno bron yn ddi-dor wedyn tan flynyddoedd olaf ei oes. Mae'r dyddiaduron hyn yn ffynhonnell eithriadol bwysig o wybodaeth am amgylchiadau'r cyfnod, yn ogystal â thaflu goleuni ar amgylchiadau personol y bardd a'i deulu. Roedd Eben yn arw am ddiod er sawl ymgais i ddiwygio. Dioddefai'n gyson oddi wrth bruddglwyfni hefyd a phoenai'n aml ynghylch cyflwr ei enaid. Dioddefai ef a'r teulu oddi wrth salwch blin a chyson a cheir disgrifiadau o rai o feddyginiaethau'r oes ar dudalennau'r dyddiaduron hefyd. Cyhoeddwyd detholiad helaeth ohonynt gan E.G. Millward ym 1968 gyda rhagair sylweddol.<ref>E.G. Millward, ''Detholion o Ddyddiadur Eben Fardd'' (Caerdydd, 1968).</ref>		Ym 1827 symudodd i [[Clynnog Fawr\|Glynnog Fawr]] i gadw ysgol ar gais Hugh Williams, ficer y plwyf, yn y rhan o'r [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr\|eglwys]] a elwir yn [[Capel Beuno\|Gapel Beuno]]. Priododd ym 1830 â Mary Williams, [[Cae'r Pwsan]], [[Clynnog Fawr]], merch Thomas Williams a gadwai'r [[Tafarn y Sportsman, Gurn Goch\|Dafarn y Sportsman]] yng [[Gurn Goch\|Ngurn Goch]].<ref>''North Wales Chronicle'', 2.12.1830, t.3</ref> Ganwyd iddynt dair merch ac un mab yn eu cartref, [[Bod Gybi]]. Byddai ei wraig yn pobi bara a chadw siop a byddai Eben yntau yn rhwymo llyfrau a gwneud cyfrifon i bobl i ychwanegu at ei incwm fel ysgolfeistr. Yn ddiweddarach bu'n cadw post yn y pentref hefyd. Ym 1856 bu bron i Eben Fardd symud i Gaernarfon pan glywodd fod swydd lewyrchus postfeistr wedi dod yn rhydd, ond er iddo ofyn i'r [[Arglwydd Newborough]] ddefnyddio ei ddylanwad ar ei ran, nid oedd Newborough yn fodlon gwneud hynny ac ni chafodd Eben y swydd. <ref>Archifdy Gwynedd, XD2/25074, 25878, 25882</ref>Yn fuan ar ôl iddo symud i Glynnog dechreuodd gadw dyddiadur a chyflawnodd yr orchwyl honno bron yn ddi-dor wedyn tan flynyddoedd olaf ei oes. Mae'r dyddiaduron hyn yn ffynhonnell eithriadol bwysig o wybodaeth am amgylchiadau'r cyfnod, yn ogystal â thaflu goleuni ar amgylchiadau personol y bardd a'i deulu. Roedd Eben yn arw am ddiod er sawl ymgais i ddiwygio. Dioddefai'n gyson oddi wrth bruddglwyfni hefyd a phoenai'n aml ynghylch cyflwr ei enaid. Dioddefai ef a'r teulu oddi wrth salwch blin a chyson a cheir disgrifiadau o rai o feddyginiaethau'r oes ar dudalennau'r dyddiaduron hefyd. Cyhoeddwyd detholiad helaeth ohonynt gan E.G. Millward ym 1968 gyda rhagair sylweddol.<ref>E.G. Millward, ''Detholion o Ddyddiadur Eben Fardd'' (Caerdydd, 1968).</ref>

	==Bardd ac awdur==		==Bardd ac awdur==

Irion am 16:25, 3 Tachwedd 2022

2022-11-03T16:25:16Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:25, 3 Tachwedd 2022
Llinell 28:		Llinell 28:
	[[Categori:Haneswyr]]		[[Categori:Haneswyr]]
	[[Categori:Awduron]]		[[Categori:Awduron]]
			[[Categori:Emynwyr]]

Irion am 10:37, 11 Chwefror 2022

2022-02-11T10:37:30Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:37, 11 Chwefror 2022
Llinell 11:		Llinell 11:
	==Eben Fardd yr athro a'r dyddiadurwr==		==Eben Fardd yr athro a'r dyddiadurwr==

	Ym 1827 symudodd i [[Glynnog Fawr]] i gadw ysgol ar gais Hugh Williams, ficer y plwyf, yn y rhan o'r [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr\|eglwys]] a elwir yn [[Capel Beuno\|Gapel Beuno]]. Priododd ym 1830 â Mary Williams, Cae'rpwsan, [[Clynnog Fawr]] a ganwyd iddynt dair merch ac un mab yn eu cartref, [[Bod Gybi]]. Byddai ei wraig yn pobi bara a chadw siop a byddai Eben yntau yn rhwymo llyfrau a gwneud cyfrifon i bobl i ychwanegu at ei incwm fel ysgolfeistr. Yn ddiweddarach bu'n cadw post yn y pentref hefyd. Ym 1856 bu bron i Eben Fardd symud i Gaernarfon pan glywodd fod swydd lewyrchus postfeistr wedi dod yn rhydd, ond er iddo ofyn i'r [[Arglwydd Newborough]] ddefnyddio ei ddylanwad ar ei ran, nid oedd Newborough yn fodlon gwneud hynny ac ni chafodd Eben y swydd. <ref>Archifdy Gwynedd, XD2/25074, 25878, 25882</ref>Yn fuan ar ôl iddo symud i Glynnog dechreuodd gadw dyddiadur a chyflawnodd yr orchwyl honno bron yn ddi-dor wedyn tan flynyddoedd olaf ei oes. Mae'r dyddiaduron hyn yn ffynhonnell eithriadol bwysig o wybodaeth am amgylchiadau'r cyfnod, yn ogystal â thaflu goleuni ar amgylchiadau personol y bardd a'i deulu. Roedd Eben yn arw am ddiod er sawl ymgais i ddiwygio. Dioddefai'n gyson oddi wrth bruddglwyfni hefyd a phoenai'n aml ynghylch cyflwr ei enaid. Dioddefai ef a'r teulu oddi wrth salwch blin a chyson a cheir disgrifiadau o rai o feddyginiaethau'r oes ar dudalennau'r dyddiaduron hefyd. Cyhoeddwyd detholiad helaeth ohonynt gan E.G. Millward ym 1968 gyda rhagair sylweddol.<ref>E.G. Millward, ''Detholion o Ddyddiadur Eben Fardd'' (Caerdydd, 1968).</ref>		Ym 1827 symudodd i [[Clynnog Fawr\|Glynnog Fawr]] i gadw ysgol ar gais Hugh Williams, ficer y plwyf, yn y rhan o'r [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr\|eglwys]] a elwir yn [[Capel Beuno\|Gapel Beuno]]. Priododd ym 1830 â Mary Williams, Cae'rpwsan, [[Clynnog Fawr]] a ganwyd iddynt dair merch ac un mab yn eu cartref, [[Bod Gybi]]. Byddai ei wraig yn pobi bara a chadw siop a byddai Eben yntau yn rhwymo llyfrau a gwneud cyfrifon i bobl i ychwanegu at ei incwm fel ysgolfeistr. Yn ddiweddarach bu'n cadw post yn y pentref hefyd. Ym 1856 bu bron i Eben Fardd symud i Gaernarfon pan glywodd fod swydd lewyrchus postfeistr wedi dod yn rhydd, ond er iddo ofyn i'r [[Arglwydd Newborough]] ddefnyddio ei ddylanwad ar ei ran, nid oedd Newborough yn fodlon gwneud hynny ac ni chafodd Eben y swydd. <ref>Archifdy Gwynedd, XD2/25074, 25878, 25882</ref>Yn fuan ar ôl iddo symud i Glynnog dechreuodd gadw dyddiadur a chyflawnodd yr orchwyl honno bron yn ddi-dor wedyn tan flynyddoedd olaf ei oes. Mae'r dyddiaduron hyn yn ffynhonnell eithriadol bwysig o wybodaeth am amgylchiadau'r cyfnod, yn ogystal â thaflu goleuni ar amgylchiadau personol y bardd a'i deulu. Roedd Eben yn arw am ddiod er sawl ymgais i ddiwygio. Dioddefai'n gyson oddi wrth bruddglwyfni hefyd a phoenai'n aml ynghylch cyflwr ei enaid. Dioddefai ef a'r teulu oddi wrth salwch blin a chyson a cheir disgrifiadau o rai o feddyginiaethau'r oes ar dudalennau'r dyddiaduron hefyd. Cyhoeddwyd detholiad helaeth ohonynt gan E.G. Millward ym 1968 gyda rhagair sylweddol.<ref>E.G. Millward, ''Detholion o Ddyddiadur Eben Fardd'' (Caerdydd, 1968).</ref>

	==Bardd ac awdur==		==Bardd ac awdur==

Cyfaill Eben am 17:43, 10 Chwefror 2022

2022-02-10T17:43:48Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:43, 10 Chwefror 2022
Llinell 17:		Llinell 17:
	Enillodd Eben Fardd ei ail wobr eisteddfodol bwysig yn Eisteddfod y Gordofigion yn Lerpwl ym 1840 am awdl ar 'Cystudd, Amynedd ac Adferiad Job' ac er nad yw honno'n awdl cystal â 'Dinistr Jerusalem' fe geir rhai darnau dramatig a chain ynddi hithau hefyd.<ref>Sail cychwynnol yr erthygl gyfan yw'r Bywgraffiadur Cymreig ar-lein [http://wbo.llgc.org.uk/cy/c-THOM-EBE-1802.html Cofnod ar y Bywgraffiadaur Cymreig]</ref>		Enillodd Eben Fardd ei ail wobr eisteddfodol bwysig yn Eisteddfod y Gordofigion yn Lerpwl ym 1840 am awdl ar 'Cystudd, Amynedd ac Adferiad Job' ac er nad yw honno'n awdl cystal â 'Dinistr Jerusalem' fe geir rhai darnau dramatig a chain ynddi hithau hefyd.<ref>Sail cychwynnol yr erthygl gyfan yw'r Bywgraffiadur Cymreig ar-lein [http://wbo.llgc.org.uk/cy/c-THOM-EBE-1802.html Cofnod ar y Bywgraffiadaur Cymreig]</ref>

	''Cyff Beuno'' yw'r enw a roddodd [[Eben Fardd]] ar awdl o'i waith i nodi atgyweiriad Eglwys [[Clynnog Fawr]] a hefyd yn deitl ar ei lyfr sydd yn ymwneud â hanes y fro - gan gynnwys yr awdl - ac a gyhoeddwyd yn Nhremadog wedi ei farwolaeth ym 1863. Mae'r awdl yn dal yn ddigon difyr a darllenadwy ac yn rhoi cip ar hanes [[Beuno Sant]], yr eglwys a'r sefydliadau a oedd yn gysylltiedig â hi fel y canfyddid yr hanes mewn oes pan nad oedd ffynonellau dibynadwy ar gael i haneswyr yn gyffredinol. Mae gweddill y llyfr yn cynnwys nodiadau ffeithiol eu naws (yn ôl dealltwriaeth yr oes) ar bethau yr ymdrinnir â hwy yn yr awdl, a manylion am enwogion y plwyf a'u hachau a nodweddion hanesyddol eglwys a phlwyf Clynnog Fawr. Mae'r gyfrol hefyd yn cynnwys nodiadau am y bardd a'i "hynodion" gan [[Ioan ab Hu Feddyg]], sef cofiant a gwerthfawrogiad o gyfraniad Eben Fardd. Er cofio i'r llyfr gael ei gyhoeddi dros 150 mlynedd yn ôl, a bod llawer o waith hanesyddol wedi ei wneud ers hynny, eto ~~ellid~~ honni mai dyma un o'r gweithiau pwysicaf ar hanes [[Uwchgwyrfai]] hyd yn ddiweddar oherwydd ei flaengaredd a'r ymdrech i gofnodi hanes ffeithiol yr ardal.<ref>Eben Fardd, ''Cyff Beuno, sef Awdl ar Adgyweiiad Eglwys Clynnog Fawr, yng nghyd a nodiadau hynafol, achyddiaeth, daiaregaeth y plwyf, rhestr o'r beirdd a'r llenorion &c'' (Tremadog, 1863)</ref>		''Cyff Beuno'' yw'r enw a roddodd [[Eben Fardd]] ar awdl o'i waith i nodi atgyweiriad Eglwys [[Clynnog Fawr]] a hefyd yn deitl ar ei lyfr sydd yn ymwneud â hanes y fro - gan gynnwys yr awdl - ac a gyhoeddwyd yn Nhremadog wedi ei farwolaeth ym 1863. Mae'r awdl yn dal yn ddigon difyr a darllenadwy ac yn rhoi cip ar hanes [[Beuno Sant]], yr eglwys a'r sefydliadau a oedd yn gysylltiedig â hi fel y canfyddid yr hanes mewn oes pan nad oedd ffynonellau dibynadwy ar gael i haneswyr yn gyffredinol. Mae gweddill y llyfr yn cynnwys nodiadau ffeithiol eu naws (yn ôl dealltwriaeth yr oes) ar bethau yr ymdrinnir â hwy yn yr awdl, a manylion am enwogion y plwyf a'u hachau a nodweddion hanesyddol eglwys a phlwyf Clynnog Fawr. Mae'r gyfrol hefyd yn cynnwys nodiadau am y bardd a'i "hynodion" gan [[Ioan ab Hu Feddyg]], sef cofiant a gwerthfawrogiad o gyfraniad Eben Fardd. Er cofio i'r llyfr gael ei gyhoeddi dros 150 mlynedd yn ôl, a bod llawer o waith hanesyddol wedi ei wneud ers hynny, eto gellid honni mai dyma un o'r gweithiau pwysicaf ar hanes [[Uwchgwyrfai]] hyd yn ddiweddar oherwydd ei flaengaredd a'r ymdrech i gofnodi hanes ffeithiol yr ardal.<ref>Eben Fardd, ''Cyff Beuno, sef Awdl ar Adgyweiiad Eglwys Clynnog Fawr, yng nghyd a nodiadau hynafol, achyddiaeth, daiaregaeth y plwyf, rhestr o'r beirdd a'r llenorion &c'' (Tremadog, 1863)</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Cyfaill Eben am 17:42, 10 Chwefror 2022

2022-02-10T17:42:43Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:42, 10 Chwefror 2022
Llinell 5:		Llinell 5:
	==Bywyd cynnar==		==Bywyd cynnar==

	Ganed Ebenezer Thomas yn Nhan-lan, ger Llangybi i Thomas Williams a Catherine Prys. Gwehydd oedd ei dad ac roedd ef a'i wraig yn aelodau ffyddlon yn y Seiat Fethodistaidd ym Mhencaenewydd. Ymunodd Eben â'r seiat ei hun yn 1811. Cafodd addysg gynnar mewn ysgolion yn Llangybi ac Abererch a dysgodd grefft ei dad yn ogystal. Aeth ymlaen wedyn i gael addysg bellach mewn ysgol yn Nhudweiliog ond pan fu farw ei frawd, Evan, ym 1822 dychwelodd i fro ei febyd i ofalu am ysgol a gadwai Evan yn Llangybi.		Ganed Ebenezer Thomas yn Nhan-lan, ger Llangybi, i Thomas Williams a Catherine Prys. Gwehydd oedd ei dad ac roedd ef a'i wraig yn aelodau ffyddlon yn y Seiat Fethodistaidd ym Mhencaenewydd. Ymunodd Eben â'r seiat ei hun ym 1811. Cafodd addysg gynnar mewn ysgolion yn Llangybi ac Abererch a dysgodd grefft ei dad yn ogystal. Aeth ymlaen wedyn i gael addysg bellach mewn ysgol yn Nhudweiliog ond pan fu farw ei frawd, Evan, ym 1822 dychwelodd i fro ei febyd i ofalu am ysgol a gadwai Evan yn Llangybi.

	Dechreuodd ~~ymhel~~ â barddoniaeth cyn bod yn 15 oed ac roedd wedi dod i adnabod dau o brifeirdd y cwmwd, Dewi Wyn o Eifion a Robert ap Gwilym Ddu~~, erbyn hynny~~. Ei enw barddol cynnar oedd Cybi o Eifion a dyna a geir wrth ei gerddi cynharaf. Ym 1824 enillodd gadair Eisteddfod Powys am ei awdl ''Dinystr Jerusalem gan y ~~Rhufeiniad~~''. Mae hon yn un o awdlau mwyaf adnabyddus ~~y19g~~ a cheir ynddi ddarnau cynhyrfus a dramatig iawn.		Dechreuodd ymhél â barddoniaeth cyn bod yn 15 oed ac roedd wedi dod i adnabod dau o brifeirdd cwmwd Eifionydd erbyn hynny, sef Dewi Wyn o Eifion a Robert ap Gwilym Ddu. Ei enw barddol cynnar oedd Cybi o Eifion a dyna a geir wrth ei gerddi cynharaf. Ym 1824 enillodd gadair Eisteddfod Powys am ei awdl ''Dinystr Jerusalem gan y Rhufeiniaid''. Mae hon yn un o awdlau mwyaf adnabyddus y 19g a cheir ynddi ddarnau cynhyrfus a dramatig iawn.

	==Eben Fardd yr athro a'r dyddiadurwr==		==Eben Fardd yr athro a'r dyddiadurwr==

	Ym 1827 symudodd i [[~~Clynnog~~ Fawr]] i gadw ysgol ar gais Hugh Williams, ficer y plwyf, yn y rhan o'r [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr\|eglwys]] a elwir yn [[Capel Beuno\|Gapel Beuno]]. Priododd ym 1830 ~~gyda~~ Mary Williams, Cae'rpwsan, [[Clynnog Fawr]] a ganwyd iddynt dair merch ac un mab yn eu cartref, [[Bod Gybi]].. Byddai ei wraig yn pobi bara a chadw siop a byddai Eben yntau yn rhwymo llyfrau a gwneud cyfrifon i bobl i ychwanegu at ei incwm fel ysgolfeistr. Yn ddiweddarach bu'n cadw post yn y pentref hefyd. Ym 1856 bu bron i Eben Fardd symud i Gaernarfon pan ~~glwodd~~ fod swydd lewyrchus postfeistr wedi dod yn rhydd, ond er iddo ofyn i'r [[Arglwydd Newborough]] ddefnyddio ei ~~dylanwad~~ ar ei ran, nid oedd Newborough yn fodlon gwneud hynny a ni chafodd Eben y swydd. <ref>Archifdy Gwynedd, XD2/25074, 25878, 25882</ref>Yn fuan ar âl iddo symud i Glynnog dechreuodd gadw dyddiadur a chyflawnodd yr orchwyl honno bron yn ddi-dor wedyn tan flynyddoedd olaf ei oes. Mae'r dyddiaduron hyn yn ffynhonnell eithriadol bwysig o wybodaeth am amgylchiadau'r cyfnod, yn ogystal â thaflu goleuni ar amgylchiadau personol y bardd a'i deulu. Roedd Eben yn arw am ddiod er sawl ymgais i ddiwygio. Dioddefai'n gyson oddi wrth bruddglwyfni hefyd a phoenai'n aml ynghylch cyflwr ei enaid. Dioddefai ef a'r teulu oddi wrth salwch blin a chyson a cheir disgrifiadau o rai o feddyginiaethau'r oes ar dudalennau'r dyddiaduron hefyd. Cyhoeddwyd detholiad helaeth ohonynt gan E.G. Millward ym 1968 gyda rhagair sylweddol.<ref>E.G. Millward, ''Detholion o Ddyddiadur Eben Fardd'' (Caerdydd, 1968).</ref>		Ym 1827 symudodd i [[Glynnog Fawr]] i gadw ysgol ar gais Hugh Williams, ficer y plwyf, yn y rhan o'r [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr\|eglwys]] a elwir yn [[Capel Beuno\|Gapel Beuno]]. Priododd ym 1830 â Mary Williams, Cae'rpwsan, [[Clynnog Fawr]] a ganwyd iddynt dair merch ac un mab yn eu cartref, [[Bod Gybi]]. Byddai ei wraig yn pobi bara a chadw siop a byddai Eben yntau yn rhwymo llyfrau a gwneud cyfrifon i bobl i ychwanegu at ei incwm fel ysgolfeistr. Yn ddiweddarach bu'n cadw post yn y pentref hefyd. Ym 1856 bu bron i Eben Fardd symud i Gaernarfon pan glywodd fod swydd lewyrchus postfeistr wedi dod yn rhydd, ond er iddo ofyn i'r [[Arglwydd Newborough]] ddefnyddio ei ddylanwad ar ei ran, nid oedd Newborough yn fodlon gwneud hynny ac ni chafodd Eben y swydd. <ref>Archifdy Gwynedd, XD2/25074, 25878, 25882</ref>Yn fuan ar ôl iddo symud i Glynnog dechreuodd gadw dyddiadur a chyflawnodd yr orchwyl honno bron yn ddi-dor wedyn tan flynyddoedd olaf ei oes. Mae'r dyddiaduron hyn yn ffynhonnell eithriadol bwysig o wybodaeth am amgylchiadau'r cyfnod, yn ogystal â thaflu goleuni ar amgylchiadau personol y bardd a'i deulu. Roedd Eben yn arw am ddiod er sawl ymgais i ddiwygio. Dioddefai'n gyson oddi wrth bruddglwyfni hefyd a phoenai'n aml ynghylch cyflwr ei enaid. Dioddefai ef a'r teulu oddi wrth salwch blin a chyson a cheir disgrifiadau o rai o feddyginiaethau'r oes ar dudalennau'r dyddiaduron hefyd. Cyhoeddwyd detholiad helaeth ohonynt gan E.G. Millward ym 1968 gyda rhagair sylweddol.<ref>E.G. Millward, ''Detholion o Ddyddiadur Eben Fardd'' (Caerdydd, 1968).</ref>

	==Bardd ac awdur==		==Bardd ac awdur==
Llinell 17:		Llinell 17:
	Enillodd Eben Fardd ei ail wobr eisteddfodol bwysig yn Eisteddfod y Gordofigion yn Lerpwl ym 1840 am awdl ar 'Cystudd, Amynedd ac Adferiad Job' ac er nad yw honno'n awdl cystal â 'Dinistr Jerusalem' fe geir rhai darnau dramatig a chain ynddi hithau hefyd.<ref>Sail cychwynnol yr erthygl gyfan yw'r Bywgraffiadur Cymreig ar-lein [http://wbo.llgc.org.uk/cy/c-THOM-EBE-1802.html Cofnod ar y Bywgraffiadaur Cymreig]</ref>		Enillodd Eben Fardd ei ail wobr eisteddfodol bwysig yn Eisteddfod y Gordofigion yn Lerpwl ym 1840 am awdl ar 'Cystudd, Amynedd ac Adferiad Job' ac er nad yw honno'n awdl cystal â 'Dinistr Jerusalem' fe geir rhai darnau dramatig a chain ynddi hithau hefyd.<ref>Sail cychwynnol yr erthygl gyfan yw'r Bywgraffiadur Cymreig ar-lein [http://wbo.llgc.org.uk/cy/c-THOM-EBE-1802.html Cofnod ar y Bywgraffiadaur Cymreig]</ref>

	''Cyff Beuno'' yw'r enw a roddodd [[Eben Fardd]] ar awdl o'i waith i nodi ~~atgyweiiad~~ Eglwys [[Clynnog Fawr]] ac hefyd yn deitl ar ei lyfr sydd yn ymwneud â hanes y fro - gan gynnwys yr awdl, ac a gyhoeddwyd yn Nhremadog wedi ei farwolaeth ym 1863. Mae'r awdl yn dal yn ddigon difyr a darllenadwy ac yn rhoi cip ar hanes [[Beuno Sant]], yr eglwys a'r sefydliadau a oedd yn gysylltiedig â hi fel y canfyddid yr hanes mewn oes pan nad oedd ffynonellau dibynadwy ar gael i haneswyr yn gyffredinol. Mae gweddill y llyfr yn cynnwys nodiadau ffeithiol ei naws (yn ol dealltwriaeth yr oes) ar bethau yr ymdrinnir â hwy yn yr awdl, a manylion am enwogion y plwyf a'u hachau a nodweddion hanesyddol eglwys a phlwyf Clynnog Fawr. Mae'r gyfrol hefyd yn cynnwys nodiadau am y bardd a'i "hynodion" gan [[Ioan ab Hu Feddyg]], sef cofiant a gwerthfawrogiad o Eben Fardd. Er ~~rhaid~~ cofio ~~mai dros 150 oed yw~~'r llyfr a llawer o waith hanesyddol wedi ei wneud ers hynny, ~~gellid~~ honni mai' dyma un o ~~weithiau~~ pwysicaf ar hanes [[Uwchgwyrfai]] hyd yn ddiweddar oherwydd ei flaengaredd a'r ymdrech i gofnodi hanes ffeithiol yr ardal.<ref>Eben Fardd, ''Cyff Beuno, sef Awdl ar Adgyweiiad Eglwys Clynnog Fawr, yng nghyd a nodiadau hynafol, achyddiaeth, daiaregaeth y plwyf, rhestr o'r beirdd a'r llenorion &c'' (Tremadog, 1863)</ref>		''Cyff Beuno'' yw'r enw a roddodd [[Eben Fardd]] ar awdl o'i waith i nodi atgyweiriad Eglwys [[Clynnog Fawr]] a hefyd yn deitl ar ei lyfr sydd yn ymwneud â hanes y fro - gan gynnwys yr awdl - ac a gyhoeddwyd yn Nhremadog wedi ei farwolaeth ym 1863. Mae'r awdl yn dal yn ddigon difyr a darllenadwy ac yn rhoi cip ar hanes [[Beuno Sant]], yr eglwys a'r sefydliadau a oedd yn gysylltiedig â hi fel y canfyddid yr hanes mewn oes pan nad oedd ffynonellau dibynadwy ar gael i haneswyr yn gyffredinol. Mae gweddill y llyfr yn cynnwys nodiadau ffeithiol eu naws (yn ôl dealltwriaeth yr oes) ar bethau yr ymdrinnir â hwy yn yr awdl, a manylion am enwogion y plwyf a'u hachau a nodweddion hanesyddol eglwys a phlwyf Clynnog Fawr. Mae'r gyfrol hefyd yn cynnwys nodiadau am y bardd a'i "hynodion" gan [[Ioan ab Hu Feddyg]], sef cofiant a gwerthfawrogiad o gyfraniad Eben Fardd. Er cofio i'r llyfr gael ei gyhoeddi dros 150 mlynedd yn ôl, a bod llawer o waith hanesyddol wedi ei wneud ers hynny, eto ellid honni mai dyma un o'r gweithiau pwysicaf ar hanes [[Uwchgwyrfai]] hyd yn ddiweddar oherwydd ei flaengaredd a'r ymdrech i gofnodi hanes ffeithiol yr ardal.<ref>Eben Fardd, ''Cyff Beuno, sef Awdl ar Adgyweiiad Eglwys Clynnog Fawr, yng nghyd a nodiadau hynafol, achyddiaeth, daiaregaeth y plwyf, rhestr o'r beirdd a'r llenorion &c'' (Tremadog, 1863)</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion am 11:51, 29 Mawrth 2021

2021-03-29T11:51:00Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:51, 29 Mawrth 2021
Llinell 11:		Llinell 11:
	==Eben Fardd yr athro a'r dyddiadurwr==		==Eben Fardd yr athro a'r dyddiadurwr==

	Ym 1827 symudodd i [[Clynnog Fawr]] i gadw ysgol ar gais Hugh Williams, ficer y plwyf, yn y rhan o'r [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr\|eglwys]] a elwir yn [[Capel Beuno\|Gapel Beuno]]. Priododd ym 1830 gyda Mary Williams, ~~Caerpwsan~~, [[Clynnog Fawr]] a ganwyd iddynt dair merch ac un mab. Byddai ei wraig yn pobi bara a chadw siop a byddai Eben yntau yn rhwymo llyfrau a gwneud cyfrifon i bobl i ychwanegu at ei incwm fel ysgolfeistr. Yn ddiweddarach bu'n cadw post yn y pentref hefyd. Ym 1856 bu bron i Eben Fardd symud i Gaernarfon pan glwodd fod swydd lewyrchus postfeistr wedi dod yn rhydd, ond er iddo ofyn i'r [[Arglwydd Newborough]] ddefnyddio ei dylanwad ar ei ran, nid oedd Newborough yn fodlon gwneud hynny a ni chafodd Eben y swydd. <ref>Archifdy Gwynedd, XD2/25074, 25878, 25882</ref>Yn fuan ar âl iddo symud i Glynnog dechreuodd gadw dyddiadur a chyflawnodd yr orchwyl honno bron yn ddi-dor wedyn tan flynyddoedd olaf ei oes. Mae'r dyddiaduron hyn yn ffynhonnell eithriadol bwysig o wybodaeth am amgylchiadau'r cyfnod, yn ogystal â thaflu goleuni ar amgylchiadau personol y bardd a'i deulu. Roedd Eben yn arw am ddiod er sawl ymgais i ddiwygio. Dioddefai'n gyson oddi wrth bruddglwyfni hefyd a phoenai'n aml ynghylch cyflwr ei enaid. Dioddefai ef a'r teulu oddi wrth salwch blin a chyson a cheir disgrifiadau o rai o feddyginiaethau'r oes ar dudalennau'r dyddiaduron hefyd. Cyhoeddwyd detholiad helaeth ohonynt gan E.G. Millward ym 1968 gyda rhagair sylweddol.<ref>E.G. Millward, ''Detholion o Ddyddiadur Eben Fardd'' (Caerdydd, 1968).</ref>		Ym 1827 symudodd i [[Clynnog Fawr]] i gadw ysgol ar gais Hugh Williams, ficer y plwyf, yn y rhan o'r [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr\|eglwys]] a elwir yn [[Capel Beuno\|Gapel Beuno]]. Priododd ym 1830 gyda Mary Williams, Cae'rpwsan, [[Clynnog Fawr]] a ganwyd iddynt dair merch ac un mab yn eu cartref, [[Bod Gybi]].. Byddai ei wraig yn pobi bara a chadw siop a byddai Eben yntau yn rhwymo llyfrau a gwneud cyfrifon i bobl i ychwanegu at ei incwm fel ysgolfeistr. Yn ddiweddarach bu'n cadw post yn y pentref hefyd. Ym 1856 bu bron i Eben Fardd symud i Gaernarfon pan glwodd fod swydd lewyrchus postfeistr wedi dod yn rhydd, ond er iddo ofyn i'r [[Arglwydd Newborough]] ddefnyddio ei dylanwad ar ei ran, nid oedd Newborough yn fodlon gwneud hynny a ni chafodd Eben y swydd. <ref>Archifdy Gwynedd, XD2/25074, 25878, 25882</ref>Yn fuan ar âl iddo symud i Glynnog dechreuodd gadw dyddiadur a chyflawnodd yr orchwyl honno bron yn ddi-dor wedyn tan flynyddoedd olaf ei oes. Mae'r dyddiaduron hyn yn ffynhonnell eithriadol bwysig o wybodaeth am amgylchiadau'r cyfnod, yn ogystal â thaflu goleuni ar amgylchiadau personol y bardd a'i deulu. Roedd Eben yn arw am ddiod er sawl ymgais i ddiwygio. Dioddefai'n gyson oddi wrth bruddglwyfni hefyd a phoenai'n aml ynghylch cyflwr ei enaid. Dioddefai ef a'r teulu oddi wrth salwch blin a chyson a cheir disgrifiadau o rai o feddyginiaethau'r oes ar dudalennau'r dyddiaduron hefyd. Cyhoeddwyd detholiad helaeth ohonynt gan E.G. Millward ym 1968 gyda rhagair sylweddol.<ref>E.G. Millward, ''Detholion o Ddyddiadur Eben Fardd'' (Caerdydd, 1968).</ref>

	==Bardd ac awdur==		==Bardd ac awdur==

Irion am 16:36, 19 Ebrill 2020

2020-04-19T16:36:03Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:36, 19 Ebrill 2020
Llinell 17:		Llinell 17:
	Enillodd Eben Fardd ei ail wobr eisteddfodol bwysig yn Eisteddfod y Gordofigion yn Lerpwl ym 1840 am awdl ar 'Cystudd, Amynedd ac Adferiad Job' ac er nad yw honno'n awdl cystal â 'Dinistr Jerusalem' fe geir rhai darnau dramatig a chain ynddi hithau hefyd.<ref>Sail cychwynnol yr erthygl gyfan yw'r Bywgraffiadur Cymreig ar-lein [http://wbo.llgc.org.uk/cy/c-THOM-EBE-1802.html Cofnod ar y Bywgraffiadaur Cymreig]</ref>		Enillodd Eben Fardd ei ail wobr eisteddfodol bwysig yn Eisteddfod y Gordofigion yn Lerpwl ym 1840 am awdl ar 'Cystudd, Amynedd ac Adferiad Job' ac er nad yw honno'n awdl cystal â 'Dinistr Jerusalem' fe geir rhai darnau dramatig a chain ynddi hithau hefyd.<ref>Sail cychwynnol yr erthygl gyfan yw'r Bywgraffiadur Cymreig ar-lein [http://wbo.llgc.org.uk/cy/c-THOM-EBE-1802.html Cofnod ar y Bywgraffiadaur Cymreig]</ref>

	"Cyff Beuno~~" hefyd~~ yw'r enw a roddodd [[Eben Fardd]] ar awdl o'i waith i nodi atgyweiiad Eglwys [[Clynnog Fawr]] ac hefyd yn deitl ar ei lyfr sydd yn ymwneud â hanes y fro - gan gynnwys yr awdl, ac a gyhoeddwyd yn Nhremadog wedi ei farwolaeth ym 1863. Mae'r awdl yn dal yn ddigon difyr a darllenadwy ac yn rhoi cip ar hanes [[Beuno Sant]], yr eglwys a'r sefydliadau a oedd yn gysylltiedig â hi fel y canfyddid yr hanes mewn oes pan nad oedd ffynonellau dibynadwy ar gael i haneswyr yn gyffredinol. Mae gweddill y llyfr yn cynnwys nodiadau ffeithiol ei naws (yn ol dealltwriaeth yr oes) ar bethau yr ymdrinnir â hwy yn yr awdl, a manylion am enwogion y plwyf a'u hachau a nodweddion hanesyddol eglwys a phlwyf Clynnog Fawr. Mae'r gyfrol hefyd yn cynnwys nodiadau am y bardd a'i "hynodion" gan [[Ioan ab Hu Feddyg]], sef cofiant a gwerthfawrogiad o Eben Fardd. Er rhaid cofio mai dros 150 oed yw'r llyfr a llawer o waith hanesyddol wedi ei wneud ers hynny, gellid honni mai' dyma un o weithiau pwysicaf ar hanes [[Uwchgwyrfai]] hyd yn ddiweddar oherwydd ei flaengaredd a'r ymdrech i gofnodi hanes ffeithiol yr ardal.<ref>Eben Fardd, ''Cyff Beuno, sef Awdl ar Adgyweiiad Eglwys Clynnog Fawr, yng nghyd a nodiadau hynafol, achyddiaeth, daiaregaeth y plwyf, rhestr o'r beirdd a'r llenorion &c'' (Tremadog, 1863)</ref>		''Cyff Beuno'' yw'r enw a roddodd [[Eben Fardd]] ar awdl o'i waith i nodi atgyweiiad Eglwys [[Clynnog Fawr]] ac hefyd yn deitl ar ei lyfr sydd yn ymwneud â hanes y fro - gan gynnwys yr awdl, ac a gyhoeddwyd yn Nhremadog wedi ei farwolaeth ym 1863. Mae'r awdl yn dal yn ddigon difyr a darllenadwy ac yn rhoi cip ar hanes [[Beuno Sant]], yr eglwys a'r sefydliadau a oedd yn gysylltiedig â hi fel y canfyddid yr hanes mewn oes pan nad oedd ffynonellau dibynadwy ar gael i haneswyr yn gyffredinol. Mae gweddill y llyfr yn cynnwys nodiadau ffeithiol ei naws (yn ol dealltwriaeth yr oes) ar bethau yr ymdrinnir â hwy yn yr awdl, a manylion am enwogion y plwyf a'u hachau a nodweddion hanesyddol eglwys a phlwyf Clynnog Fawr. Mae'r gyfrol hefyd yn cynnwys nodiadau am y bardd a'i "hynodion" gan [[Ioan ab Hu Feddyg]], sef cofiant a gwerthfawrogiad o Eben Fardd. Er rhaid cofio mai dros 150 oed yw'r llyfr a llawer o waith hanesyddol wedi ei wneud ers hynny, gellid honni mai' dyma un o weithiau pwysicaf ar hanes [[Uwchgwyrfai]] hyd yn ddiweddar oherwydd ei flaengaredd a'r ymdrech i gofnodi hanes ffeithiol yr ardal.<ref>Eben Fardd, ''Cyff Beuno, sef Awdl ar Adgyweiiad Eglwys Clynnog Fawr, yng nghyd a nodiadau hynafol, achyddiaeth, daiaregaeth y plwyf, rhestr o'r beirdd a'r llenorion &c'' (Tremadog, 1863)</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion am 10:08, 19 Ebrill 2020

2020-04-19T10:08:18Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:08, 19 Ebrill 2020
Llinell 26:		Llinell 26:
	[[Categori:Addysg]]		[[Categori:Addysg]]
	[[Categori:Athrawon]]		[[Categori:Athrawon]]
	[Categori:Haneswyr]]		[[Categori:Haneswyr]]
	[[Categori:Awduron]]		[[Categori:Awduron]]

Irion am 10:07, 19 Ebrill 2020

2020-04-19T10:07:54Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:07, 19 Ebrill 2020
Llinell 2:		Llinell 2:

	Ysgolfeistr a bardd oedd '''Ebenezer Thomas (Eben Fardd)''' (Awst 1802 - 17 Chwefror 1863).		Ysgolfeistr a bardd oedd '''Ebenezer Thomas (Eben Fardd)''' (Awst 1802 - 17 Chwefror 1863).

			==Bywyd cynnar==

	Ganed Ebenezer Thomas yn Nhan-lan, ger Llangybi i Thomas Williams a Catherine Prys. Gwehydd oedd ei dad ac roedd ef a'i wraig yn aelodau ffyddlon yn y Seiat Fethodistaidd ym Mhencaenewydd. Ymunodd Eben â'r seiat ei hun yn 1811. Cafodd addysg gynnar mewn ysgolion yn Llangybi ac Abererch a dysgodd grefft ei dad yn ogystal. Aeth ymlaen wedyn i gael addysg bellach mewn ysgol yn Nhudweiliog ond pan fu farw ei frawd, Evan, ym 1822 dychwelodd i fro ei febyd i ofalu am ysgol a gadwai Evan yn Llangybi.		Ganed Ebenezer Thomas yn Nhan-lan, ger Llangybi i Thomas Williams a Catherine Prys. Gwehydd oedd ei dad ac roedd ef a'i wraig yn aelodau ffyddlon yn y Seiat Fethodistaidd ym Mhencaenewydd. Ymunodd Eben â'r seiat ei hun yn 1811. Cafodd addysg gynnar mewn ysgolion yn Llangybi ac Abererch a dysgodd grefft ei dad yn ogystal. Aeth ymlaen wedyn i gael addysg bellach mewn ysgol yn Nhudweiliog ond pan fu farw ei frawd, Evan, ym 1822 dychwelodd i fro ei febyd i ofalu am ysgol a gadwai Evan yn Llangybi.

	Dechreuodd ymhel â barddoniaeth cyn bod yn 15 oed ac roedd wedi dod i adnabod dau o brifeirdd y cwmwd, Dewi Wyn o Eifion a Robert ap Gwilym Ddu, erbyn hynny. Ei enw barddol cynnar oedd Cybi o Eifion a dyna a geir wrth ei gerddi cynharaf. Ym 1824 enillodd gadair Eisteddfod Powys am ei awdl ''Dinystr Jerusalem gan y Rhufeiniad''. Mae hon yn un o awdlau mwyaf adnabyddus y19g a cheir ynddi ddarnau cynhyrfus a dramatig iawn.		Dechreuodd ymhel â barddoniaeth cyn bod yn 15 oed ac roedd wedi dod i adnabod dau o brifeirdd y cwmwd, Dewi Wyn o Eifion a Robert ap Gwilym Ddu, erbyn hynny. Ei enw barddol cynnar oedd Cybi o Eifion a dyna a geir wrth ei gerddi cynharaf. Ym 1824 enillodd gadair Eisteddfod Powys am ei awdl ''Dinystr Jerusalem gan y Rhufeiniad''. Mae hon yn un o awdlau mwyaf adnabyddus y19g a cheir ynddi ddarnau cynhyrfus a dramatig iawn.

			==Eben Fardd yr athro a'r dyddiadurwr==

	Ym 1827 symudodd i [[Clynnog Fawr]] i gadw ysgol ar gais Hugh Williams, ficer y plwyf, yn y rhan o'r [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr\|eglwys]] a elwir yn [[Capel Beuno\|Gapel Beuno]]. Priododd ym 1830 gyda Mary Williams, Caerpwsan, [[Clynnog Fawr]] a ganwyd iddynt dair merch ac un mab. Byddai ei wraig yn pobi bara a chadw siop a byddai Eben yntau yn rhwymo llyfrau a gwneud cyfrifon i bobl i ychwanegu at ei incwm fel ysgolfeistr. Yn ddiweddarach bu'n cadw post yn y pentref hefyd. Ym 1856 bu bron i Eben Fardd symud i Gaernarfon pan glwodd fod swydd lewyrchus postfeistr wedi dod yn rhydd, ond er iddo ofyn i'r [[Arglwydd Newborough]] ddefnyddio ei dylanwad ar ei ran, nid oedd Newborough yn fodlon gwneud hynny a ni chafodd Eben y swydd. <ref>Archifdy Gwynedd, XD2/25074, 25878, 25882</ref>Yn fuan ar âl iddo symud i Glynnog dechreuodd gadw dyddiadur a chyflawnodd yr orchwyl honno bron yn ddi-dor wedyn tan flynyddoedd olaf ei oes. Mae'r dyddiaduron hyn yn ffynhonnell eithriadol bwysig o wybodaeth am amgylchiadau'r cyfnod, yn ogystal â thaflu goleuni ar amgylchiadau personol y bardd a'i deulu. Roedd Eben yn arw am ddiod er sawl ymgais i ddiwygio. Dioddefai'n gyson oddi wrth bruddglwyfni hefyd a phoenai'n aml ynghylch cyflwr ei enaid. Dioddefai ef a'r teulu oddi wrth salwch blin a chyson a cheir disgrifiadau o rai o feddyginiaethau'r oes ar dudalennau'r dyddiaduron hefyd. Cyhoeddwyd detholiad helaeth ohonynt gan E.G. Millward ym 1968 gyda rhagair sylweddol.<ref>E.G. Millward, ''Detholion o Ddyddiadur Eben Fardd'' (Caerdydd, 1968).</ref>		Ym 1827 symudodd i [[Clynnog Fawr]] i gadw ysgol ar gais Hugh Williams, ficer y plwyf, yn y rhan o'r [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr\|eglwys]] a elwir yn [[Capel Beuno\|Gapel Beuno]]. Priododd ym 1830 gyda Mary Williams, Caerpwsan, [[Clynnog Fawr]] a ganwyd iddynt dair merch ac un mab. Byddai ei wraig yn pobi bara a chadw siop a byddai Eben yntau yn rhwymo llyfrau a gwneud cyfrifon i bobl i ychwanegu at ei incwm fel ysgolfeistr. Yn ddiweddarach bu'n cadw post yn y pentref hefyd. Ym 1856 bu bron i Eben Fardd symud i Gaernarfon pan glwodd fod swydd lewyrchus postfeistr wedi dod yn rhydd, ond er iddo ofyn i'r [[Arglwydd Newborough]] ddefnyddio ei dylanwad ar ei ran, nid oedd Newborough yn fodlon gwneud hynny a ni chafodd Eben y swydd. <ref>Archifdy Gwynedd, XD2/25074, 25878, 25882</ref>Yn fuan ar âl iddo symud i Glynnog dechreuodd gadw dyddiadur a chyflawnodd yr orchwyl honno bron yn ddi-dor wedyn tan flynyddoedd olaf ei oes. Mae'r dyddiaduron hyn yn ffynhonnell eithriadol bwysig o wybodaeth am amgylchiadau'r cyfnod, yn ogystal â thaflu goleuni ar amgylchiadau personol y bardd a'i deulu. Roedd Eben yn arw am ddiod er sawl ymgais i ddiwygio. Dioddefai'n gyson oddi wrth bruddglwyfni hefyd a phoenai'n aml ynghylch cyflwr ei enaid. Dioddefai ef a'r teulu oddi wrth salwch blin a chyson a cheir disgrifiadau o rai o feddyginiaethau'r oes ar dudalennau'r dyddiaduron hefyd. Cyhoeddwyd detholiad helaeth ohonynt gan E.G. Millward ym 1968 gyda rhagair sylweddol.<ref>E.G. Millward, ''Detholion o Ddyddiadur Eben Fardd'' (Caerdydd, 1968).</ref>

			==Bardd ac awdur==

	Enillodd Eben Fardd ei ail wobr eisteddfodol bwysig yn Eisteddfod y Gordofigion yn Lerpwl ym 1840 am awdl ar 'Cystudd, Amynedd ac Adferiad Job' ac er nad yw honno'n awdl cystal â 'Dinistr Jerusalem' fe geir rhai darnau dramatig a chain ynddi hithau hefyd.<ref>Sail cychwynnol yr erthygl gyfan yw'r Bywgraffiadur Cymreig ar-lein [http://wbo.llgc.org.uk/cy/c-THOM-EBE-1802.html Cofnod ar y Bywgraffiadaur Cymreig]</ref>		Enillodd Eben Fardd ei ail wobr eisteddfodol bwysig yn Eisteddfod y Gordofigion yn Lerpwl ym 1840 am awdl ar 'Cystudd, Amynedd ac Adferiad Job' ac er nad yw honno'n awdl cystal â 'Dinistr Jerusalem' fe geir rhai darnau dramatig a chain ynddi hithau hefyd.<ref>Sail cychwynnol yr erthygl gyfan yw'r Bywgraffiadur Cymreig ar-lein [http://wbo.llgc.org.uk/cy/c-THOM-EBE-1802.html Cofnod ar y Bywgraffiadaur Cymreig]</ref>

	"Cyff Beuno" hefyd yw'r enw a roddodd [[Eben Fardd]] ar awdl o'i waith i nodi atgyweiiad Eglwys [[Clynnog Fawr]] ac hefyd yn deitl ar ei lyfr sydd yn ymwneud â hanes y fro - gan gynnwys yr awdl, ac a gyhoeddwyd yn Nhremadog wedi ei farwolaeth ym 1863. Mae'r awdl yn dal yn ddigon difyr a darllenadwy ac yn rhoi cip ar hanes [[Beuno Sant]], yr eglwys a'r sefydliadau a oedd yn gysylltiedig â hi fel y canfyddid yr hanes mewn oes pan nad oedd ffynonellau dibynadwy ar gael i haneswyr yn gyffredinol. Mae gweddill y llyfr yn cynnwys nodiadau ffeithiol ei naws (yn ol dealltwriaeth yr oes) ar bethau yr ymdrinnir â hwy yn yr awdl, a manylion am enwogion y plwyf a'u hachau a nodweddion hanesyddol eglwys a phlwyf Clynnog Fawr. Mae'r gyfrol hefyd yn cynnwys nodiadau am y bardd a'i "hynodion" gan [[Ioan ab Hu Feddyg]], sef cofiant a gwerthfawrogiad o Eben Fardd. Er rhaid cofio mai dros 150 oed yw'r llyfr a llawer o waith hanesyddol wedi ei wneud ers hynny, gellid honni mai' dyma un o weithiau pwysicaf ar hanes [[Uwchgwyrfai]] hyd yn ddiweddar oherwydd ei flaengaredd a'r ymdrech i gofnodi hanes ffeithiol yr ardal.<ref>Eben Fardd, ''Cyff Beuno, sef Awdl ar Adgyweiiad Eglwys Clynnog Fawr, yng nghyd a nodiadau hynafol, achyddiaeth, daiaregaeth y plwyf, rhestr o'r beirdd a'r llenorion &c'' (Tremadog, 1863)</ref>		"Cyff Beuno" hefyd yw'r enw a roddodd [[Eben Fardd]] ar awdl o'i waith i nodi atgyweiiad Eglwys [[Clynnog Fawr]] ac hefyd yn deitl ar ei lyfr sydd yn ymwneud â hanes y fro - gan gynnwys yr awdl, ac a gyhoeddwyd yn Nhremadog wedi ei farwolaeth ym 1863. Mae'r awdl yn dal yn ddigon difyr a darllenadwy ac yn rhoi cip ar hanes [[Beuno Sant]], yr eglwys a'r sefydliadau a oedd yn gysylltiedig â hi fel y canfyddid yr hanes mewn oes pan nad oedd ffynonellau dibynadwy ar gael i haneswyr yn gyffredinol. Mae gweddill y llyfr yn cynnwys nodiadau ffeithiol ei naws (yn ol dealltwriaeth yr oes) ar bethau yr ymdrinnir â hwy yn yr awdl, a manylion am enwogion y plwyf a'u hachau a nodweddion hanesyddol eglwys a phlwyf Clynnog Fawr. Mae'r gyfrol hefyd yn cynnwys nodiadau am y bardd a'i "hynodion" gan [[Ioan ab Hu Feddyg]], sef cofiant a gwerthfawrogiad o Eben Fardd. Er rhaid cofio mai dros 150 oed yw'r llyfr a llawer o waith hanesyddol wedi ei wneud ers hynny, gellid honni mai' dyma un o weithiau pwysicaf ar hanes [[Uwchgwyrfai]] hyd yn ddiweddar oherwydd ei flaengaredd a'r ymdrech i gofnodi hanes ffeithiol yr ardal.<ref>Eben Fardd, ''Cyff Beuno, sef Awdl ar Adgyweiiad Eglwys Clynnog Fawr, yng nghyd a nodiadau hynafol, achyddiaeth, daiaregaeth y plwyf, rhestr o'r beirdd a'r llenorion &c'' (Tremadog, 1863)</ref>


	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==




	{{DEFAULTSORT:Eben Fardd}}		{{DEFAULTSORT:Eben Fardd}}

Irion am 10:05, 19 Ebrill 2020

2020-04-19T10:05:44Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:05, 19 Ebrill 2020
Llinell 24:		Llinell 24:
	[[Categori:Addysg]]		[[Categori:Addysg]]
	[[Categori:Athrawon]]		[[Categori:Athrawon]]
	[~~[Beirdd~~:Haneswyr]]		[Categori:Haneswyr]]
	[[Categori:Awduron]]		[[Categori:Awduron]]