Dyffryn Nantlle - Hanes golygu

Irion am 10:32, 7 Rhagfyr 2022

2022-12-07T10:32:46Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:32, 7 Rhagfyr 2022
Llinell 22:		Llinell 22:
	Mae y dyffryn mewn ystyr ddaearyddol yn perthyn i ddau blwyf, sef Llanllyfni a [[Llandwrog]]. Mae y prif chwareli yn Llandwrog, ond mae yr adeiladau lle mae gweithwyr y cyfryw chwarelau yn byw yn mhlwyf Llanllyfni. Beth amser yn ôl, gwnaed cais am newid terfynau y plwyfi, a rhoddi y rhan sydd yn cynnwys y chwareli at blwyf Llanllyfni, fel y byddai trethi y chwareli yn mynd i ddarparu at draul y rhai sydd yn cynhyrchu eu cyfoeth ond aflwyddiant fu'r cais.		Mae y dyffryn mewn ystyr ddaearyddol yn perthyn i ddau blwyf, sef Llanllyfni a [[Llandwrog]]. Mae y prif chwareli yn Llandwrog, ond mae yr adeiladau lle mae gweithwyr y cyfryw chwarelau yn byw yn mhlwyf Llanllyfni. Beth amser yn ôl, gwnaed cais am newid terfynau y plwyfi, a rhoddi y rhan sydd yn cynnwys y chwareli at blwyf Llanllyfni, fel y byddai trethi y chwareli yn mynd i ddarparu at draul y rhai sydd yn cynhyrchu eu cyfoeth ond aflwyddiant fu'r cais.
	===Chwareli llechi===		===Chwareli llechi===
	Mae yn y dyffryn 14 o wahanol chwarelau. Cynhwysent rhyngddynt yn agos i dair mil o weithwyr. Mae poblogaeth plwyf Llanllyfni yn agos i chwe mil. Y chwarelau sydd yn gweithio yn bresennol ydynt: [[Chwarel Cilgwyn\|Cilgwyn]], [[Chwarel Pen-yr-orsedd\|Pen-yr-orsedd]], [[Chwarel Pen-y-bryn\|Pen-y-bryn]], [[Chwarel Dorothea\|Dorothea]], [[Chwarel Gallt-y-fedw]], [[Chwarel Tal-y-sarn\|Tal-y-sarn]], [[Chwarel Blaen-y-cae\|Blaen-y-cae]], [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Coedmadog\|Choedmadog]]. Mae yr oll o'r rhai hyn ar yr ochr ogleddol i'r dyffryn. Ar yr ochr ddeheuol, mae [[Chwarel Gwernor\|Gwernor]], [[Chwarel Tŷ Mawr\|Tŷ Mawr]], [[Chwarel Ty'n-y-weirglodd\|Tŷ’n-y-weirglodd]], [[Chwarel Tan'rallt\|Tan’rallt]], [[Chwarel Fronheulog\|Fronheulog]], a [[Chwarel Tyddyn Agnes\|Thyddyn Agnes]]. Mr Thomas Robinson, Tal-y-sarn Hall, sydd yn perchenogi chwarelau Blaen-y-cae, Tal-y-sarn, Cloddfa'r coed, a, Tan'rallt, fel olynydd ei dad parchus, Mr John Robinson, uchel siryf, yr hwn a fu farw yn ddiweddar. Triga Mr Thomas Robinson, yn Plas Tan'rallt, ac y mae yn fonheddwr cymeradwy iawn gan y gweithwyr.		Mae yn y dyffryn 14 o wahanol chwarelau. Cynhwysent rhyngddynt yn agos i dair mil o weithwyr. Mae poblogaeth plwyf Llanllyfni yn agos i chwe mil. Y chwarelau sydd yn gweithio yn bresennol ydynt: [[Chwarel Cilgwyn\|Cilgwyn]], [[Chwarel Pen-yr-orsedd\|Pen-yr-orsedd]], [[Chwarel Pen-y-bryn\|Pen-y-bryn]], [[Chwarel Dorothea\|Dorothea]], [[Chwarel Gallt-y-fedw]], [[Chwarel Tal-y-sarn\|Tal-y-sarn]], [[Chwarel Blaen-y-cae\|Blaen-y-cae]], [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Coedmadog\|Choedmadog]]. Mae yr oll o'r rhai hyn ar yr ochr ogleddol i'r dyffryn. Ar yr ochr ddeheuol, mae [[Chwarel Gwernor\|Gwernor]], [[Chwarel Tŷ Mawr\|Tŷ Mawr]], [[Chwarel Tŷ'n-y-weirglodd\|Tŷ’n-y-weirglodd]], [[Chwarel Tan'rallt\|Tan’rallt]], [[Chwarel Fronheulog\|Fronheulog]], a [[Chwarel Tyddyn Agnes\|Thyddyn Agnes]]. Mr Thomas Robinson, Tal-y-sarn Hall, sydd yn perchenogi chwarelau Blaen-y-cae, Tal-y-sarn, Cloddfa'r coed, a, Tan'rallt, fel olynydd ei dad parchus, Mr John Robinson, uchel siryf, yr hwn a fu farw yn ddiweddar. Triga Mr Thomas Robinson, yn Plas Tan'rallt, ac y mae yn fonheddwr cymeradwy iawn gan y gweithwyr.
	===Draenio Llyn Nantlle Isaf===		===Draenio Llyn Nantlle Isaf===
	Anturiaeth bwysicaf a mwyaf bendithfawr ei chanlyniadau ynglŷn â'r chwarelau sydd ar waelod y dyffryn oedd agoriad [[Afon Llyfni]], a. sychu [[Llyn Nantlle Isaf\|llyn isaf Nantlle]]. Yr oedd perchenogion y chwarelau wedi bod am dros dair blynedd yn ceisio cario allan yr anturiaeth, ond wedi methu yn hollol. Wrth weld fod amryw o'r chwarelau pwysicaf yn y dyffryn mewn perygl o gael eu gorlenwi â dŵr a bod dwy wedi eu gorlenwi, fe ymaflwyd yn yr achos gan bwyllgor wedi eu ddewis i weithredu dros y cyhoedd. Wedi ymdrech orchestol am dros dair blynedd, fe wnaed v gwaith, yr hwn gostiodd dros ddeng mil o bunnau.		Anturiaeth bwysicaf a mwyaf bendithfawr ei chanlyniadau ynglŷn â'r chwarelau sydd ar waelod y dyffryn oedd agoriad [[Afon Llyfni]], a. sychu [[Llyn Nantlle Isaf\|llyn isaf Nantlle]]. Yr oedd perchenogion y chwarelau wedi bod am dros dair blynedd yn ceisio cario allan yr anturiaeth, ond wedi methu yn hollol. Wrth weld fod amryw o'r chwarelau pwysicaf yn y dyffryn mewn perygl o gael eu gorlenwi â dŵr a bod dwy wedi eu gorlenwi, fe ymaflwyd yn yr achos gan bwyllgor wedi eu ddewis i weithredu dros y cyhoedd. Wedi ymdrech orchestol am dros dair blynedd, fe wnaed v gwaith, yr hwn gostiodd dros ddeng mil o bunnau.

Irion am 11:01, 17 Tachwedd 2022

2022-11-17T11:01:19Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:01, 17 Tachwedd 2022
Llinell 53:		Llinell 53:
	Diau mai un o brif hynodion y dyffryn ydyw [[Seindorf Arian Dyffryn Nantlle\|Seindorf Arian Frenhinol Nantlle]], yr hon erbyn hyn ydyw yr enwocaf yn Nghymru. Maent wedi para yn eu henwogrwydd ers dros ddeg ar hugain o flynyddoedd, ac yn parhau i ymberffeithio yn ddiorffwys. Maent yn bresennol yn adeiladu hall [h.y. neuadd] gerddorol eang, er mwyn cael pob hwylustod i ymarfer gyda'u gilydd. Anfynych y gwelwyd band wedi cadw i fyny eu gymeriad cerddorol a moesol mor ddilychwin am gynifer o flynyddoedd.		Diau mai un o brif hynodion y dyffryn ydyw [[Seindorf Arian Dyffryn Nantlle\|Seindorf Arian Frenhinol Nantlle]], yr hon erbyn hyn ydyw yr enwocaf yn Nghymru. Maent wedi para yn eu henwogrwydd ers dros ddeg ar hugain o flynyddoedd, ac yn parhau i ymberffeithio yn ddiorffwys. Maent yn bresennol yn adeiladu hall [h.y. neuadd] gerddorol eang, er mwyn cael pob hwylustod i ymarfer gyda'u gilydd. Anfynych y gwelwyd band wedi cadw i fyny eu gymeriad cerddorol a moesol mor ddilychwin am gynifer o flynyddoedd.

	Mae yma luaws o feirdd a llenorion, megis [[Croesfryn]], [[Anant]], [[Ioan Eifion]], [[John Hughes (Alaw Llyfnwy)]], [[Pencerdd Llyfnwy]], [[Hywel Cefni]], [[Cyrus]], ac eraill. Diau mai prif ddaearegwr y dyffryn ydyw [[John J. Evans\|Mr J. J. Evans]]. Mae hanes gwaith dŵr plwyf Llanllyfni wedi mynd bron o gylch y byd ond ni ddaeth y diwedd eto. Mae yma waith nwy at oleuo, ond un salw a thywyll ydyw a llefa pob llygaid am gael ohono ei olwg yn gliriach nag y mae gan y nwy ddaw o'r gwaith hwn.		Mae yma luaws o feirdd a llenorion, megis [[Croesfryn]], [[Anant]], [[Ioan Eifion]], [[John Hughes (Alaw Llyfnwy)]], [[Pencerdd Llyfnwy]], [[Hywel Cefni]], [[William W. Jones (Cyrus)\|Cyrus]], ac eraill. Diau mai prif ddaearegwr y dyffryn ydyw [[John J. Evans\|Mr J. J. Evans]]. Mae hanes gwaith dŵr plwyf Llanllyfni wedi mynd bron o gylch y byd ond ni ddaeth y diwedd eto. Mae yma waith nwy at oleuo, ond un salw a thywyll ydyw a llefa pob llygaid am gael ohono ei olwg yn gliriach nag y mae gan y nwy ddaw o'r gwaith hwn.

	===Ffactorau negyddol===		===Ffactorau negyddol===

Irion am 21:35, 10 Tachwedd 2022

2022-11-10T21:35:23Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 22:35, 10 Tachwedd 2022
Llinell 53:		Llinell 53:
	Diau mai un o brif hynodion y dyffryn ydyw [[Seindorf Arian Dyffryn Nantlle\|Seindorf Arian Frenhinol Nantlle]], yr hon erbyn hyn ydyw yr enwocaf yn Nghymru. Maent wedi para yn eu henwogrwydd ers dros ddeg ar hugain o flynyddoedd, ac yn parhau i ymberffeithio yn ddiorffwys. Maent yn bresennol yn adeiladu hall [h.y. neuadd] gerddorol eang, er mwyn cael pob hwylustod i ymarfer gyda'u gilydd. Anfynych y gwelwyd band wedi cadw i fyny eu gymeriad cerddorol a moesol mor ddilychwin am gynifer o flynyddoedd.		Diau mai un o brif hynodion y dyffryn ydyw [[Seindorf Arian Dyffryn Nantlle\|Seindorf Arian Frenhinol Nantlle]], yr hon erbyn hyn ydyw yr enwocaf yn Nghymru. Maent wedi para yn eu henwogrwydd ers dros ddeg ar hugain o flynyddoedd, ac yn parhau i ymberffeithio yn ddiorffwys. Maent yn bresennol yn adeiladu hall [h.y. neuadd] gerddorol eang, er mwyn cael pob hwylustod i ymarfer gyda'u gilydd. Anfynych y gwelwyd band wedi cadw i fyny eu gymeriad cerddorol a moesol mor ddilychwin am gynifer o flynyddoedd.

	Mae yma luaws o feirdd a llenorion, megis [[Croesfryn]], [[Anant]], [[Ioan Eifion]], [[Alaw Llyfnwy]], [[Pencerdd Llyfnwy]], [[Hywel Cefni]], [[Cyrus]], ac eraill. Diau mai prif ddaearegwr y dyffryn ydyw [[John J. Evans\|Mr J. J. Evans]]. Mae hanes gwaith dŵr plwyf Llanllyfni wedi mynd bron o gylch y byd ond ni ddaeth y diwedd eto. Mae yma waith nwy at oleuo, ond un salw a thywyll ydyw a llefa pob llygaid am gael ohono ei olwg yn gliriach nag y mae gan y nwy ddaw o'r gwaith hwn.		Mae yma luaws o feirdd a llenorion, megis [[Croesfryn]], [[Anant]], [[Ioan Eifion]], [[John Hughes (Alaw Llyfnwy)]], [[Pencerdd Llyfnwy]], [[Hywel Cefni]], [[Cyrus]], ac eraill. Diau mai prif ddaearegwr y dyffryn ydyw [[John J. Evans\|Mr J. J. Evans]]. Mae hanes gwaith dŵr plwyf Llanllyfni wedi mynd bron o gylch y byd ond ni ddaeth y diwedd eto. Mae yma waith nwy at oleuo, ond un salw a thywyll ydyw a llefa pob llygaid am gael ohono ei olwg yn gliriach nag y mae gan y nwy ddaw o'r gwaith hwn.

	===Ffactorau negyddol===		===Ffactorau negyddol===

Irion am 18:43, 7 Tachwedd 2022

2022-11-07T18:43:25Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:43, 7 Tachwedd 2022
Llinell 14:		Llinell 14:

	==Dyffryn Nantlle ym 1900 (yn ôl ''Papur Pawb'')==		==Dyffryn Nantlle ym 1900 (yn ôl ''Papur Pawb'')==
	Cyhoeddwyd erthyglau manwl am y gwahanol fröydd yn y papur newydd Papur Pawb ar ddechrau 1900. Isod gwelir yr hyn oedd gan y papur i’w ddweud am y dyffryn. Er i’r darn fod yn nodweddiadol o’i oes, mae hefyd yn rhoi cipdrem difyr ar yr ardal y pryd hynny.		Cyhoeddwyd erthyglau manwl am y gwahanol fröydd yn y papur newydd ''Papur Pawb'' ar ddechrau 1900. Isod gwelir yr hyn oedd gan y papur i’w ddweud am y dyffryn. Er i’r darn fod yn nodweddiadol o’i oes, mae hefyd yn rhoi cipdrem difyr ar yr ardal y pryd hynny.

	===Daearyddiaeth===		===Daearyddiaeth===

Irion am 18:42, 7 Tachwedd 2022

2022-11-07T18:42:15Z

Irion am 17:35, 7 Tachwedd 2022

2022-11-07T17:35:18Z

@@ Llinell 1: / Llinell 1: @@
 [[Delwedd:Dyffryn Nantlle 1971.jpg|bawd|400px|de|Pen ucha'r dyffryn o Nantlle, 1970]]
 '''Dyffryn Nantlle''' yw prif ddyffryn [[Uwchgwyrfai]]. Mewn gwirionedd dyffryn yr [[Afon Llyfni]] ydyw, yn rhedeg o [[Drws-y-coed|Ddrws-y-coed]] yn y dwyrain hyd aber Afon Llyfni ym [[Pontlyfni|Mhontlyfni]]. Mae'r rhan helaethaf o lawer o'r dyffryn o fewn ffiniau plwyf [[Llanllyfni]], er bod rhai o'r mân afonydd sy'n bwydo Afon Llyfni'n llifo trwy rhan ogleddol plwyf [[Clynnog Fawr]]. Hefyd, hyd ail hanner yr 20g, roedd glannau gogleddol Afon Llyfni o [[Tal-y-sarn|Dal-y-sarn]] hyd pen ucha'r dyffryn ym mhlwyf [[Llandwrog]].
@@ Llinell 11: / Llinell 13: @@
 Rhed y ffordd B4418 trwy'r dyffryn ac ymlaen i [[Rhyd-ddu|Ryd-ddu]]; bu hon ar un adeg yn ffordd dyrpeg.
-{{eginyn}}
+==Dyffryn Nantlle ym 1900 (yn ôl Papur Pawb)==
 [[Categori:Daearyddiaeth ffisegol]]
 [[Categori:Daearyddiaeth ddynol]]

Irion am 11:08, 7 Tachwedd 2022

2022-11-07T11:08:59Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:08, 7 Tachwedd 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	[[Delwedd:Dyffryn Nantlle 1971.jpg\|bawd\|400px\|de\|Pen ucha'r dyffryn o Nantlle, 1970]]		[[Delwedd:Dyffryn Nantlle 1971.jpg\|bawd\|400px\|de\|Pen ucha'r dyffryn o Nantlle, 1970]]

	'''Dyffryn Nantlle''' yw prif ddyffryn [[Uwchgwyrfai]]. Mewn gwirionedd dyffryn yr [[Afon Llyfni]] ydyw, yn rhedeg o [[Drws-y-coed\|Ddrws-y-coed]] yn y dwyrain hyd aber yr Afon Llyfni ym [[Pontlyfni\|Mhontlyfni]]. Mae'r rhan helaethaf o lawer o'r dyffryn o fewn ffiniau plwyf [[Llanllyfni]], er bod rhai o'r mân afonydd sy'n bwydo Afon Llyfni'n llifo trwy rhan ogleddol plwyf [[Clynnog Fawr]]. Hefyd, hyd ail hanner yr 20g, roedd glannau gogleddol Afon Llyfni o [[Tal-y-sarn\|Dal-y-sarn]] hyd pen ucha'r dyffryn ym mhlwyf [[Llandwrog]].		'''Dyffryn Nantlle''' yw prif ddyffryn [[Uwchgwyrfai]]. Mewn gwirionedd dyffryn yr [[Afon Llyfni]] ydyw, yn rhedeg o [[Drws-y-coed\|Ddrws-y-coed]] yn y dwyrain hyd aber Afon Llyfni ym [[Pontlyfni\|Mhontlyfni]]. Mae'r rhan helaethaf o lawer o'r dyffryn o fewn ffiniau plwyf [[Llanllyfni]], er bod rhai o'r mân afonydd sy'n bwydo Afon Llyfni'n llifo trwy rhan ogleddol plwyf [[Clynnog Fawr]]. Hefyd, hyd ail hanner yr 20g, roedd glannau gogleddol Afon Llyfni o [[Tal-y-sarn\|Dal-y-sarn]] hyd pen ucha'r dyffryn ym mhlwyf [[Llandwrog]].

	Weithiau defnyddir y term "Dyffryn Nantlle" i gynnwys pentrefi megis [[Llandwrog]], [[Rhostryfan]], [[Rhosgadfan]] a [[Carmel\|Charmel]] ymysg pentrefi'r dyffryn ond, mewn gwirionedd, pentrefi yw'r rhain sydd â'u nentydd yn llifo i'r môr ger [[Y Foryd]], ac felly mewn system arall o fân ddyffrynnoedd y maent yn sefyll mewn gwirionedd.		Weithiau defnyddir y term "Dyffryn Nantlle" i gynnwys pentrefi megis [[Llandwrog]], [[Rhostryfan]], [[Rhosgadfan]] a [[Carmel\|Charmel]] ymysg pentrefi'r dyffryn ond, mewn gwirionedd, pentrefi yw'r rhain sydd â'u nentydd yn llifo i'r môr ger [[Y Foryd]], ac felly mewn system arall o fân ddyffrynnoedd y maent yn sefyll mewn gwirionedd.
Llinell 7:		Llinell 7:
	Heb os, prif bentref y dyffryn erbyn heddiw yw [[Pen-y-groes]] er nad oedd y fan honno'n bodoli cyn canol y 19g. Hen ganolfan y dyffryn oedd pentref Llanllyfni, lle cynhelid ffeiriau ac yno oedd yr unig eglwys yn y dyffryn ei hun.		Heb os, prif bentref y dyffryn erbyn heddiw yw [[Pen-y-groes]] er nad oedd y fan honno'n bodoli cyn canol y 19g. Hen ganolfan y dyffryn oedd pentref Llanllyfni, lle cynhelid ffeiriau ac yno oedd yr unig eglwys yn y dyffryn ei hun.

	Bu llawer o chwareli yn y dyffryn, yn cynnwys [[Chwarel Dorothea]], [[Chwarel Pen-yr-orsedd]] a nifer helaeth o rai llai. Bu cloddio sylweddol am gopr hefyd yn Nrws-y-coed.		Bu llawer o chwareli yn y dyffryn, yn cynnwys [[Chwarel Dorothea]], [[Chwarel Pen-yr-orsedd]] a nifer helaeth o rai llai. Bu cloddio sylweddol am gopr hefyd yn [[Drws-y-coed\|Nrws-y-coed]].

	Rhed y ffordd B4418 trwy'r dyffryn ac ymlaen i [[Rhyd-ddu\|Ryd-ddu]]; bu hon ar un adeg yn ffordd dyrpeg.		Rhed y ffordd B4418 trwy'r dyffryn ac ymlaen i [[Rhyd-ddu\|Ryd-ddu]]; bu hon ar un adeg yn ffordd dyrpeg.

Cyfaill Eben am 15:21, 9 Ebrill 2022

2022-04-09T15:21:11Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:21, 9 Ebrill 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	[[Delwedd:Dyffryn Nantlle 1971.jpg\|bawd\|400px\|de\|Pen ucha'r dyffryn o Nantlle, 1970]]		[[Delwedd:Dyffryn Nantlle 1971.jpg\|bawd\|400px\|de\|Pen ucha'r dyffryn o Nantlle, 1970]]

	'''Dyffryn Nantlle''' yw prif ddyffryn [[Uwchgwyrfai]]. Mewn gwirionedd dyffryn yr [[Afon ~~Llyfnwy~~]] ydyw, yn rhedeg o [[Drws-y-coed\|Ddrws-y-coed]] yn y dwyrain hyd aber yr Afon ~~Llyfnwy~~ ym [[Pontlyfni\|Mhontlyfni]]. Mae'r rhan helaethaf o lawer o'r dyffryn o fewn ffiniau plwyf [[Llanllyfni]], er bod rhai o'r mân afonydd sy'n bwydo Afon ~~Llyfnwy~~'n llifo trwy rhan ogleddol plwyf [[Clynnog Fawr]]. Hefyd, hyd ail hanner yr 20g, roedd glannau gogleddol Afon ~~Llyfnwy~~ o [[Tal-y-sarn\|Dal-y-sarn]] hyd pen ucha'r dyffryn ym mhlwyf [[Llandwrog]].		'''Dyffryn Nantlle''' yw prif ddyffryn [[Uwchgwyrfai]]. Mewn gwirionedd dyffryn yr [[Afon Llyfni]] ydyw, yn rhedeg o [[Drws-y-coed\|Ddrws-y-coed]] yn y dwyrain hyd aber yr Afon Llyfni ym [[Pontlyfni\|Mhontlyfni]]. Mae'r rhan helaethaf o lawer o'r dyffryn o fewn ffiniau plwyf [[Llanllyfni]], er bod rhai o'r mân afonydd sy'n bwydo Afon Llyfni'n llifo trwy rhan ogleddol plwyf [[Clynnog Fawr]]. Hefyd, hyd ail hanner yr 20g, roedd glannau gogleddol Afon Llyfni o [[Tal-y-sarn\|Dal-y-sarn]] hyd pen ucha'r dyffryn ym mhlwyf [[Llandwrog]].

	Weithiau defnyddir y term "Dyffryn Nantlle" i gynnwys pentrefi megis [[Llandwrog]], [[Rhostryfan]], [[Rhosgadfan]] a [[Carmel\|Charmel]] ymysg pentrefi'r dyffryn ond, mewn gwirionedd, pentrefi yw'r rhain sydd â'u nentydd yn llifo i'r môr ger [[Y Foryd]], ac felly mewn system arall o fân ddyffrynnoedd y maent yn sefyll mewn gwirionedd.		Weithiau defnyddir y term "Dyffryn Nantlle" i gynnwys pentrefi megis [[Llandwrog]], [[Rhostryfan]], [[Rhosgadfan]] a [[Carmel\|Charmel]] ymysg pentrefi'r dyffryn ond, mewn gwirionedd, pentrefi yw'r rhain sydd â'u nentydd yn llifo i'r môr ger [[Y Foryd]], ac felly mewn system arall o fân ddyffrynnoedd y maent yn sefyll mewn gwirionedd.

Cyfaill Eben am 13:23, 27 Mawrth 2022

2022-03-27T13:23:38Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 14:23, 27 Mawrth 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	[[Delwedd:Dyffryn Nantlle 1971.jpg\|bawd\|400px\|de\|Pen ucha'r dyffryn o Nantlle, 1970]]		[[Delwedd:Dyffryn Nantlle 1971.jpg\|bawd\|400px\|de\|Pen ucha'r dyffryn o Nantlle, 1970]]

	'''Dyffryn Nantlle''' yw prif ddyffryn [[Uwchgwyrfai]]. Mewn gwirionedd dyffryn yr [[Afon Llyfnwy]] ydyw, yn rhedeg o [[Drws-y-coed\|Ddrws-y-coed]] yn y dwyrain hyd aber yr Afon Llyfnwy ym [[Pontlyfni\|Mhontlyfni]]. Mae rhan helaethaf o lawer o'r dyffryn o fewn ffiniau plwyf [[Llanllyfni]], er ~~i rai~~ o'r mân afonydd sy'n bwydo Afon Llyfnwy'n llifo trwy rhan ogleddol plwyf [[Clynnog Fawr]], a hyd ail hanner yr 20g, roedd glannau gogleddol Afon Llyfnwy o [[Tal-y-sarn\|Dal-y-sarn]] hyd pen ucha'r dyffryn ym mhlwyf [[Llandwrog]].		'''Dyffryn Nantlle''' yw prif ddyffryn [[Uwchgwyrfai]]. Mewn gwirionedd dyffryn yr [[Afon Llyfnwy]] ydyw, yn rhedeg o [[Drws-y-coed\|Ddrws-y-coed]] yn y dwyrain hyd aber yr Afon Llyfnwy ym [[Pontlyfni\|Mhontlyfni]]. Mae'r rhan helaethaf o lawer o'r dyffryn o fewn ffiniau plwyf [[Llanllyfni]], er bod rhai o'r mân afonydd sy'n bwydo Afon Llyfnwy'n llifo trwy rhan ogleddol plwyf [[Clynnog Fawr]]. Hefyd, hyd ail hanner yr 20g, roedd glannau gogleddol Afon Llyfnwy o [[Tal-y-sarn\|Dal-y-sarn]] hyd pen ucha'r dyffryn ym mhlwyf [[Llandwrog]].

	Weithiau defnyddir y term "Dyffryn Nantlle" i gynnwys pentrefi megis [[Llandwrog]], [[Rhostryfan]], [[Rhosgadfan]] a [[Carmel\|Charmel]] ymysg pentrefi'r dyffryn, ~~ond~~ mewn gwirionedd, pentrefi yw'r rhain sydd â'u nentydd yn llifo i'r môr ger [[Y Foryd]], ac felly mewn system arall o fân ddyffrynnoedd y maent yn sefyll mewn gwirionedd.		Weithiau defnyddir y term "Dyffryn Nantlle" i gynnwys pentrefi megis [[Llandwrog]], [[Rhostryfan]], [[Rhosgadfan]] a [[Carmel\|Charmel]] ymysg pentrefi'r dyffryn ond, mewn gwirionedd, pentrefi yw'r rhain sydd â'u nentydd yn llifo i'r môr ger [[Y Foryd]], ac felly mewn system arall o fân ddyffrynnoedd y maent yn sefyll mewn gwirionedd.

	Heb os, prif bentref y dyffryn erbyn heddiw yw [[Pen-y-groes]] er nad oedd y fan honno'n bodoli cyn canol y 19g. Hen ganolfan y dyffryn oedd pentref Llanllyfni, lle cynhelid ffeiriau ~~a dyna~~ oedd unig eglwys yn y dyffryn ei hun.		Heb os, prif bentref y dyffryn erbyn heddiw yw [[Pen-y-groes]] er nad oedd y fan honno'n bodoli cyn canol y 19g. Hen ganolfan y dyffryn oedd pentref Llanllyfni, lle cynhelid ffeiriau ac yno oedd yr unig eglwys yn y dyffryn ei hun.

	Bu llawer o chwareli yn y dyffryn, yn cynnwys [[Chwarel Dorothea]], [[Chwarel Pen-yr-orsedd]] a nifer helaeth o rai llai. Bu cloddio sylweddol am gopr hefyd yn ~~Nhrws~~-y-coed.		Bu llawer o chwareli yn y dyffryn, yn cynnwys [[Chwarel Dorothea]], [[Chwarel Pen-yr-orsedd]] a nifer helaeth o rai llai. Bu cloddio sylweddol am gopr hefyd yn Nrws-y-coed.

	Rhed y ffordd B4418 trwy'r dyffryn ac ymlaen i [[Rhyd-ddu\|Ryd-ddu]]; bu hon ar un adeg yn ffordd dyrpeg.		Rhed y ffordd B4418 trwy'r dyffryn ac ymlaen i [[Rhyd-ddu\|Ryd-ddu]]; bu hon ar un adeg yn ffordd dyrpeg.

Irion am 14:21, 1 Medi 2020

2020-09-01T14:21:30Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:21, 1 Medi 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
	[[Delwedd:Dyffryn Nantlle 1971.jpg\|bawd\|400px\|de\|Pen ucha'r dyffryn o Nantlle, 1970]]		[[Delwedd:Dyffryn Nantlle 1971.jpg\|bawd\|400px\|de\|Pen ucha'r dyffryn o Nantlle, 1970]]

	'''Dyffryn Nantlle''' yw prif ddyffryn [[Uwchgwyrfai]]. Mewn gwirionedd dyffryn yr [[Afon Llyfnwy]] ydyw, yn rhedeg o [[Drws-y-coed\|Ddrws-y-coed]] yn y dwyrain hyd aber yr Afon Llyfnwy ym [[Pontlyfni\|Mhontlyfni]]. Mae rhan helaethaf o lawer o'r dyffryn o fewn ffiniau plwyf [[Llanllyfni]], er i rai o'r ~~man~~ afonydd sy'n bwydo~~'r LLyfnwy~~'n llifo trwy rhan ogleddol plwyf [[Clynnog Fawr]], a hyd ail hanner yr 20g, roedd glannau gogleddol y Llyfnwy o [[Tal-y-sarn\|Dal-y-sarn]] hyd pen ucha'r dyffryn ym mhlwyf [[Llandwrog]].		'''Dyffryn Nantlle''' yw prif ddyffryn [[Uwchgwyrfai]]. Mewn gwirionedd dyffryn yr [[Afon Llyfnwy]] ydyw, yn rhedeg o [[Drws-y-coed\|Ddrws-y-coed]] yn y dwyrain hyd aber yr Afon Llyfnwy ym [[Pontlyfni\|Mhontlyfni]]. Mae rhan helaethaf o lawer o'r dyffryn o fewn ffiniau plwyf [[Llanllyfni]], er i rai o'r mân afonydd sy'n bwydo Afon Llyfnwy'n llifo trwy rhan ogleddol plwyf [[Clynnog Fawr]], a hyd ail hanner yr 20g, roedd glannau gogleddol Afon Llyfnwy o [[Tal-y-sarn\|Dal-y-sarn]] hyd pen ucha'r dyffryn ym mhlwyf [[Llandwrog]].

	Weithiau defnyddir y term "Dyffryn Nantlle" i gynnwys pentrefi megis [[Llandwrog]], [[Rhostryfan]], [[Rhosgadfan]] a [[Carmel\|Charmel]] ymysg pentrefi'r dyffryn, ond mewn gwirionedd, pentrefi sydd â'u nentydd yn llifo i'r môr ger [[Y Foryd]], ac felly mewn system arall o ~~fan~~ ddyffrynnoedd y maent yn sefyll.		Weithiau defnyddir y term "Dyffryn Nantlle" i gynnwys pentrefi megis [[Llandwrog]], [[Rhostryfan]], [[Rhosgadfan]] a [[Carmel\|Charmel]] ymysg pentrefi'r dyffryn, ond mewn gwirionedd, pentrefi yw'r rhain sydd â'u nentydd yn llifo i'r môr ger [[Y Foryd]], ac felly mewn system arall o fân ddyffrynnoedd y maent yn sefyll mewn gwirionedd.

	~~Prif~~ bentref y dyffryn erbyn heddiw ~~heb os~~ yw [[Pen-y-groes]] er nad oedd y fan honno'n bodoli cyn canol y 19g. Hen ganolfan y dyffryn oedd pentref Llanllyfni, lle cynhelid ffeiriau.		Heb os, prif bentref y dyffryn erbyn heddiw yw [[Pen-y-groes]] er nad oedd y fan honno'n bodoli cyn canol y 19g. Hen ganolfan y dyffryn oedd pentref Llanllyfni, lle cynhelid ffeiriau a dyna oedd unig eglwys yn y dyffryn ei hun.

	Bu llawer o chwareli yn y dyffryn, yn cynnwys [[Chwarel Dorothea]], [[Chwarel Pen-yr-orsedd]] a nifer helaeth o rai llai. Bu cloddio sylweddol am gopr hefyd yn Nhrws-y-coed.		Bu llawer o chwareli yn y dyffryn, yn cynnwys [[Chwarel Dorothea]], [[Chwarel Pen-yr-orsedd]] a nifer helaeth o rai llai. Bu cloddio sylweddol am gopr hefyd yn Nhrws-y-coed.

	Rhed y ffordd B4418 trwy'r dyffryn ac i [[Rhyd-ddu\|Ryd-ddu]]; bu hon ar un adeg yn ffordd dyrpeg.		Rhed y ffordd B4418 trwy'r dyffryn ac ymlaen i [[Rhyd-ddu\|Ryd-ddu]]; bu hon ar un adeg yn ffordd dyrpeg.

	{{eginyn}}		{{eginyn}}

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:42, 7 Tachwedd 2022
Llinell 13:		Llinell 13:
	Rhed y ffordd B4418 trwy'r dyffryn ac ymlaen i [[Rhyd-ddu\|Ryd-ddu]]; bu hon ar un adeg yn ffordd dyrpeg.		Rhed y ffordd B4418 trwy'r dyffryn ac ymlaen i [[Rhyd-ddu\|Ryd-ddu]]; bu hon ar un adeg yn ffordd dyrpeg.

	==Dyffryn Nantlle ym 1900 (yn ôl Papur Pawb)==		==Dyffryn Nantlle ym 1900 (yn ôl ''Papur Pawb'')==
	Cyhoeddwyd erthyglau manwl am y gwahanol fröydd yn y papur newydd Papur Pawb ar ddechrau 1900. Isod gwelir yr hyn oedd gan y papur i’w ddweud am y dyffryn. Er i’r darn fod yn nodweddiadol o’i oes, mae hefyd yn rhoi cipdrem difyr ar yr ardal y pryd hynny.		Cyhoeddwyd erthyglau manwl am y gwahanol fröydd yn y papur newydd Papur Pawb ar ddechrau 1900. Isod gwelir yr hyn oedd gan y papur i’w ddweud am y dyffryn. Er i’r darn fod yn nodweddiadol o’i oes, mae hefyd yn rhoi cipdrem difyr ar yr ardal y pryd hynny.

	===Daearyddiaeth===		===Daearyddiaeth===
	Chwareli llechi ydyw prif fywvd y lle; ac y mae y rhai hynny wedi eu datblygu gyda'r cyflymdra mwyaf, a'r dyffryn wedi ei lenwi o dai a phob adeiladau angenrheidiol mewn canlyniad.		Chwareli llechi ydyw prif fywvd y lle; ac y mae y rhai hynny wedi eu datblygu gyda'r cyflymdra mwyaf, a'r dyffryn wedi ei lenwi o dai a phob adeiladau angenrheidiol mewn canlyniad.
	Mae y dyffryn erbyn hyn yn cynnwys pedwar o bentrefi poblogaidd, sef [[Pen-y-groes]], ]]Tal-y-sarn]], [[Llanllyfni]], a [[Nantlle]]. Llanllyfni ydyw yr hynaf, a Nantlle ydyw yr ieuengaf. Mae Pen-y-groes a Thal-y-sarn yn bentrefi mawrion a chynyddol, a bron wedi eu cysylltu yn un dref, ac yn cynnwys rhwng y ddau yn agos i bedair mil o drigolion.		Mae y dyffryn erbyn hyn yn cynnwys pedwar o bentrefi poblogaidd, sef [[Pen-y-groes]], [[Tal-y-sarn]], [[Llanllyfni]], a [[Nantlle]]. Llanllyfni ydyw yr hynaf, a Nantlle ydyw yr ieuengaf. Mae Pen-y-groes a Thal-y-sarn yn bentrefi mawrion a chynyddol, a bron wedi eu cysylltu yn un dref, ac yn cynnwys rhwng y ddau yn agos i bedair mil o drigolion.

	Mae y dyffryn mewn ystyr ddaearyddol yn perthyn i ddau blwyf, sef Llanllyfni a [[Llandwrog]]. Mae y prif chwareli yn Llandwrog, ond mae yr adeiladau lle mae gweithwyr y cyfryw chwarelau yn byw yn mhlwyf Llanllyfni. Beth amser yn ôl, gwnaed cais am newid terfynau y plwyfi, a rhoddi y rhan sydd yn cynnwys y chwareli at blwyf Llanllyfni, fel y byddai trethi y chwareli yn mynd i ddarparu at draul y rhai sydd yn cynhyrchu eu cyfoeth ond aflwyddiant fu'r cais.		Mae y dyffryn mewn ystyr ddaearyddol yn perthyn i ddau blwyf, sef Llanllyfni a [[Llandwrog]]. Mae y prif chwareli yn Llandwrog, ond mae yr adeiladau lle mae gweithwyr y cyfryw chwarelau yn byw yn mhlwyf Llanllyfni. Beth amser yn ôl, gwnaed cais am newid terfynau y plwyfi, a rhoddi y rhan sydd yn cynnwys y chwareli at blwyf Llanllyfni, fel y byddai trethi y chwareli yn mynd i ddarparu at draul y rhai sydd yn cynhyrchu eu cyfoeth ond aflwyddiant fu'r cais.
Llinell 28:		Llinell 28:
	Yn bresennol, mae y corsydd gwlybion, lleidiog ac afiachus oedd yn cyrraedd am filltir o ffordd ar waelod y dyffryn, wedi eu sychu, ac yn dechrau cael eu gwneud yn ddolydd gleision gwastad; a'r chwarelau oedd wedi eu llenwi â dŵr wedi eu sychu, ac yn gweithio gydag egni.		Yn bresennol, mae y corsydd gwlybion, lleidiog ac afiachus oedd yn cyrraedd am filltir o ffordd ar waelod y dyffryn, wedi eu sychu, ac yn dechrau cael eu gwneud yn ddolydd gleision gwastad; a'r chwarelau oedd wedi eu llenwi â dŵr wedi eu sychu, ac yn gweithio gydag egni.
	===Addysg===		===Addysg===
	Mae achos addysg wedi cael sylw arbennig gan y trigolion. Hanner can mlynedd yn ôl, nid oedd yma yr un ysgol dan nawdd y Llywodraeth; ac er fod eglwys y plwyf, sef Eglwys Sant Rhedyw, yn un o'r rhai hynaf yn y sir, ni bu yma yr un Ysgol Genedlaethol. Yn y flwyddyn 1862 yr adeiladwyd yr Ysgol Frytanaidd gyntaf, a hynny yn bennaf trwy anogaeth a chyfarwyddyd y diweddar Barch J. Phillips, Bangor. Ond erbyn hyn mae yma fwrdd ysgol wedi ei sefydlu er y flwyddyn 1871, ac y mae yma waith enfawr wedi ei wneud ynglŷn ag addysg er yr adeg honno. Mae yma bedair o ysgolion eang dan ofal y bwrdd, sef [[Ysgol Pen-y-groes\|Pen-y-groes]], [[Ysgol Tal-y-sarn\|Tal-y-sarn]], Llanllyfni a Nebo. Hefyd, mae Bwrdd YsgoI Llandwrog wedi adeiladu ysgol helaeth yn Nantlle er y flwyddyn 1874. Mae yr arian a fenthyciwyd at yr adeiladau hyn yn cyrraedd y swm o fewn ychydig i £8000. Mae yn agos i 1200 o blant dan addysg, a gwneir ymdrech mawr gan y bwrdd i sicrhau effeithiolrwydd yr addysg.		Mae achos addysg wedi cael sylw arbennig gan y trigolion. Hanner can mlynedd yn ôl, nid oedd yma yr un ysgol dan nawdd y Llywodraeth; ac er fod eglwys y plwyf, sef Eglwys Sant Rhedyw, yn un o'r rhai hynaf yn y sir, ni bu yma yr un Ysgol Genedlaethol. Yn y flwyddyn 1862 yr adeiladwyd yr Ysgol Frytanaidd gyntaf, a hynny yn bennaf trwy anogaeth a chyfarwyddyd y diweddar Barch J. Phillips, Bangor. Ond erbyn hyn mae yma fwrdd ysgol wedi ei sefydlu er y flwyddyn 1871, ac y mae yma waith enfawr wedi ei wneud ynglŷn ag addysg er yr adeg honno. Mae yma bedair o ysgolion eang dan ofal y bwrdd, sef [[Ysgol Gynradd Pen-y-groes\|Pen-y-groes]], [[Ysgol Tal-y-sarn\|Tal-y-sarn]], [[Ysgol Llanllyfni\|Llanllyfni]] a [[Ysgol Gynradd Nebo\|Nebo]]. Hefyd, mae Bwrdd YsgoI Llandwrog wedi adeiladu ysgol helaeth yn [[Ysgol Gynradd Baladeulyn\|Nantlle]] er y flwyddyn 1874. Mae yr arian a fenthyciwyd at yr adeiladau hyn yn cyrraedd y swm o fewn ychydig i £8000. Mae yn agos i 1200 o blant dan addysg, a gwneir ymdrech mawr gan y bwrdd i sicrhau effeithiolrwydd yr addysg.

	Mor fuan ag y darfu i'r Senedd gadarnhau Trefniant Addysg Ganolraddol sir Gaernarfon, darfu i arweinwyr addysg yn y dyffryn symud ymlaen i gael ysgol ganolraddol yn y dosbarth, yn hytrach nag ymfodloni i anfon y plant i Gaernarfon. Yn haf 1894, darfu i bwyllgor llywodraethol y dosbarth (cadeirydd pa un ydoedd, ac ydyw, Mr W. A. Darbishire, Pen-yr- orsedd) roddi ar eu hysgrifennydd medrus a gweithgar (y Parch G. Ceidiog. Roberts) i gynnal cyfarfodydd yn mhob cymdogaeth, er cael gwybod teimlad a barn y trigolion parthed yr anturiaeth o adeiladu ysgol ganolradd. Cafwyd fod y mwyafrif mawr yn selog am gael ysgol. Erbyn hyn, mae yma adeiladau wedi eu codi ar lecyn dymunol yn agos i Ben-y-groes sydd yn addurn i'r cymdogaethau. Maent wedi costio yn agos i dair mil o bunnau.		Mor fuan ag y darfu i'r Senedd gadarnhau Trefniant Addysg Ganolraddol sir Gaernarfon, darfu i arweinwyr addysg yn y dyffryn symud ymlaen i gael [[Ysgol Ganol Pen-y-groes\|ysgol ganolraddol]] yn y dosbarth, yn hytrach nag ymfodloni i anfon y plant i Gaernarfon. Yn haf 1894, darfu i bwyllgor llywodraethol y dosbarth (cadeirydd pa un ydoedd, ac ydyw, Mr W. A. Darbishire, Pen-yr- orsedd) roddi ar eu hysgrifennydd medrus a gweithgar (y Parch G. Ceidiog. Roberts) i gynnal cyfarfodydd yn mhob cymdogaeth, er cael gwybod teimlad a barn y trigolion parthed yr anturiaeth o adeiladu ysgol ganolradd. Cafwyd fod y mwyafrif mawr yn selog am gael ysgol. Erbyn hyn, mae yma adeiladau wedi eu codi ar lecyn dymunol yn agos i Ben-y-groes sydd yn addurn i'r cymdogaethau. Maent wedi costio yn agos i dair mil o bunnau.

	Mae adeiladau i gynnal addysg gelfyddydol i gael eu hychwanegu atynt. Cyst yr ychwanegiad oddeutu £1500. Mae yn yr ysgol nifer o athrawon ymroddgar, sef y Mri D. R. Prydderch, B.A., J. H. Parkinson, B.A., Miss Ethel Hopkins, B.A., a Mr George Grant.		Mae adeiladau i gynnal addysg gelfyddydol i gael eu hychwanegu atynt. Cyst yr ychwanegiad oddeutu £1500. Mae yn yr ysgol nifer o athrawon ymroddgar, sef y Mri D. R. Prydderch, B.A., J. H. Parkinson, B.A., Miss Ethel Hopkins, B.A., a Mr George Grant.
Llinell 39:		Llinell 39:
	===Crefydd===		===Crefydd===
	Mewn ystyr grefyddol, mae yma bob manteision a phob enwad wedi bod ar eu hegni yn estyn cortynnau eu pebyll. Yr Hen Gorff ydyw y cryfaf o lawer ond y mae yr enwadau eraill wedi cynyddu llawn gymaint ar gyfartaledd yn ystod yr hanner canrif diwethaf.		Mewn ystyr grefyddol, mae yma bob manteision a phob enwad wedi bod ar eu hegni yn estyn cortynnau eu pebyll. Yr Hen Gorff ydyw y cryfaf o lawer ond y mae yr enwadau eraill wedi cynyddu llawn gymaint ar gyfartaledd yn ystod yr hanner canrif diwethaf.
	Mae gan y Methodistiaid wyth o addoldai eang a drudfawr yn y dyffryn, sef Bethel, Pen-y-groes (gweinidog, Parch W. E. Williams); Saron, Pen-y-groes (heb fugail cyflogedig); Hyfrydle, Tal-y-sarn (heb fugail cyflogedig); Tal-y-sarn (gweinidog, Parch William Williams); a Baladeulyn (gweinidog, Parch M. Williams). Maent yn adeiladu addoldy newydd fydd yn addurn i'r lle); Tan'rallt (heb fugail) Llanllyfni (gweinidog, y Parch G. Ceidiog Roberts); a Nebo (heb weinidog). Yn nesaf atynt mae yr Annibynwyr; mae ganddynt hwythau chwech o addoldai, sef Soar, Pen-y-groes, a Moriah, Llanllyfni, heb weinidog; Seion, Tal-y-sarn, heb weinidog; Cilgwyn a Drws-y-coed, heb weinidog; a Nazareth, gweinidog, Parch. R. Williams.		Mae gan y Methodistiaid wyth o addoldai eang a drudfawr yn y dyffryn, sef [[Capel Bethel (MC), Pen-y-groes\|Bethel, Pen-y-groes]] (gweinidog, Parch W. E. Williams); [[Capel Saron (MC), Pen-y-groes\|Saron, Pen-y-groes]] (heb fugail cyflogedig); [[Capel Hyfrydle (MC), Tal-y-sarn\|Hyfrydle, Tal-y-sarn]](heb fugail cyflogedig); Capel Tal-y-sarn (MC)]] (gweinidog, Parch William Williams); a [[Capel Baladeulyn (MC), Nantlle\|Baladeulyn]] (gweinidog, Parch M. Williams). Maent yn adeiladu addoldy newydd fydd yn addurn i'r lle; [[Capel Tan'rallt (MC)\|Tan'rallt]] (heb fugail); [[Capel Salem (MC), Llanllyfni\|Llanllyfni ]](gweinidog, y Parch G. Ceidiog Roberts); a [[Capel Nebo (MC)\|Nebo]] (heb weinidog). Yn nesaf atynt mae yr Annibynwyr; mae ganddynt hwythau chwech o addoldai, sef [[Capel Soar (A), Pen-y-groes\|Soar, Pen-y-groes]], a [[Capel Moreia (A), Llanllyfni\|Moriah, Llanllyfni]], heb weinidog; [[Capel Seion (A), Tal-y-sarn\|Seion, Tal-y-sarn]], heb weinidog; [[Capel Cilgwyn (A)\|Cilgwyn]] a [[Capel Drws-y-coed (A)\|Drws-y-coed]], heb weinidog; a [[Capel Nasareth (A)\|Nazareth]], gweinidog, Parch. R. Williams.

	Mae gan y Bedyddwyr dri o addoldai, sef y fam eglwys Ebenezer, Llanllyfni (capel y diweddar R. Jones, Ochr-y-foel) Calfaria, Pen-y-groes (gweinidog, Parch J. J. Williams); a Salem, Tal-y-sarn (gweinidog, Parch J. Frimstone). Mae yr eglwys ddiwethaf wedi ymrannu, ac mae cangen ohoni wedi dechrau cynnal addoliad yn Ysgol y Bwrdd, Tal-y-sarn. Bwriadent adeiladu addoldy yn fuan. Mae gan y Wesleaid addoldy hardd yn Mhen-y-groes, ac un arall yn Nhal-y-sarn. Mae yr Eglwys Wladol wedi cynyddu llawer yn y dyffryn ragor y bu. Yr ydym yn cofio nad oedd ond saith o Eglwyswyr selog yn yr holl ddyffryn, a dim lle i addoli, ond yn hen Eglwys Sant Rhedyw, Llanllyfni; ond yn bresennol, mae eglwysi yn Nhal-y-sarn a Phen-y-groes. Periglor y plwyf, yr hwn sydd yn Sant Rhedyw, ydyw y Parch Thomas Edwards (Gwynedd), yr hwn sydd yn ŵr poblogaidd a gweithgar. Y gweinidogion cynorthwyol ydynt Mr Hughes, Pen-y-groes, a Mr Hughes, Tal-y-sarn, dynion tawel ac ymdrechgar yn eu cylch.		Mae gan y Bedyddwyr dri o addoldai, sef y fam eglwys [[Capel Ebeneser (B), Llanllyfni\|Ebenezer, Llanllyfni]] (capel y diweddar R. Jones, Ochr-y-foel); [[Capel Calfaria (B), Pen-y-groes\| Calfaria, Pen-y-groes]] (gweinidog, Parch J. J. Williams); a [[Capel Salem (B), Tal-y-sarn\|Salem, Tal-y-sarn]] (gweinidog, Parch J. Frimstone). Mae yr eglwys ddiwethaf wedi ymrannu, ac mae cangen ohoni wedi dechrau cynnal addoliad yn [[Ysgol Tal-y-sarn\|Ysgol y Bwrdd, Tal-y-sarn]]. Bwriadent adeiladu addoldy yn fuan. Mae gan y Wesleaid addoldy hardd yn [[Capel Horeb (W), Pen-y-groes\|Mhen-y-groes]], ac un arall yn [[Capel Moriah (W), Tal-y-sarn\|Nhal-y-sarn]]. Mae yr Eglwys Wladol wedi cynyddu llawer yn y dyffryn ragor y bu. Yr ydym yn cofio nad oedd ond saith o Eglwyswyr selog yn yr holl ddyffryn, a dim lle i addoli, ond yn hen [[Eglwys Sant Rhedyw, Llanllyfni]]; ond yn bresennol, mae eglwysi yn [[Eglwys Sant Ioan, Tal-y-sarn\|Nhal-y-sarn]] a [[Eglwys Crist, Pen-y-groes\|Phen-y-groes]]. Periglor y plwyf, yr hwn sydd yn Sant Rhedyw, ydyw y Parch Thomas Edwards (Gwynedd), yr hwn sydd yn ŵr poblogaidd a gweithgar. Y gweinidogion cynorthwyol ydynt Mr Hughes, Pen-y-groes, a Mr Hughes, Tal-y-sarn, dynion tawel ac ymdrechgar yn eu cylch.

	Mae gan bob eglwys perthynol i bob enwad gymdeithasau lenyddol a dadleuol, lle y bydd yr ieuenctid yn cyfarfod i ddarllen papurau, areithio, dadleu, a chanu, ac y mae y rhai hyn yn gwneud lles mawr.		Mae gan bob eglwys perthynol i bob enwad gymdeithasau lenyddol a dadleuol, lle y bydd yr ieuenctid yn cyfarfod i ddarllen papurau, areithio, dadleu, a chanu, ac y mae y rhai hyn yn gwneud lles mawr.
Llinell 51:		Llinell 51:
	Mae yma rai datgeiniaid o fri, megis A. Henderson, R. Lloyd, R. ac S. Jones, 11 a Mrs Henderson Jones, ac eraill.		Mae yma rai datgeiniaid o fri, megis A. Henderson, R. Lloyd, R. ac S. Jones, 11 a Mrs Henderson Jones, ac eraill.

	Diau mai un o brif hynodion y dyffryn ydyw [[Seindorf Arian Frenhinol Nantlle]], yr hon erbyn hyn ydyw yr enwocaf yn Nghymru. Maent wedi para yn eu henwogrwydd ers dros ddeg ar hugain o flynyddoedd, ac yn parhau i ymberffeithio yn ddiorffwys. Maent yn bresennol yn adeiladu hall [h.y. neuadd] gerddorol eang, er mwyn cael pob hwylustod i ymarfer gyda'u gilydd. Anfynych y gwelwyd band wedi cadw i fyny eu gymeriad cerddorol a moesol mor ddilychwin am gynifer o flynyddoedd.		Diau mai un o brif hynodion y dyffryn ydyw [[Seindorf Arian Dyffryn Nantlle\|Seindorf Arian Frenhinol Nantlle]], yr hon erbyn hyn ydyw yr enwocaf yn Nghymru. Maent wedi para yn eu henwogrwydd ers dros ddeg ar hugain o flynyddoedd, ac yn parhau i ymberffeithio yn ddiorffwys. Maent yn bresennol yn adeiladu hall [h.y. neuadd] gerddorol eang, er mwyn cael pob hwylustod i ymarfer gyda'u gilydd. Anfynych y gwelwyd band wedi cadw i fyny eu gymeriad cerddorol a moesol mor ddilychwin am gynifer o flynyddoedd.

	Mae yma luaws o feirdd a llenorion, megis [[Croesfryn]], [[Anant]], [[Ioan Eifion]], [[Alaw Llyfnwy]], [[Pencerdd Llyfnwy]], [[Hywel Cefni]], [[Cyrus]], ac eraill. Diau mai prif ddaearegwr y dyffryn ydyw [[John J. Evans\|Mr J. J. Evans]]. Mae hanes gwaith dŵr plwyf Llanllyfni wedi mynd bron o gylch y byd ond ni ddaeth y diwedd eto. Mae yma waith nwy at oleuo, ond un salw a thywyll ydyw a llefa pob llygaid am gael ohono ei olwg yn gliriach nag y mae gan y nwy ddaw o'r gwaith hwn.		Mae yma luaws o feirdd a llenorion, megis [[Croesfryn]], [[Anant]], [[Ioan Eifion]], [[Alaw Llyfnwy]], [[Pencerdd Llyfnwy]], [[Hywel Cefni]], [[Cyrus]], ac eraill. Diau mai prif ddaearegwr y dyffryn ydyw [[John J. Evans\|Mr J. J. Evans]]. Mae hanes gwaith dŵr plwyf Llanllyfni wedi mynd bron o gylch y byd ond ni ddaeth y diwedd eto. Mae yma waith nwy at oleuo, ond un salw a thywyll ydyw a llefa pob llygaid am gael ohono ei olwg yn gliriach nag y mae gan y nwy ddaw o'r gwaith hwn.
Llinell 62:		Llinell 62:
	Un o brif ddiffygion y dyffryn ydyw nad oes yma ystafell eang a chyfleus at gynnal cyfarfodydd cyhoeddus, megis cyngherddau, eisteddfodau lleol, &c. Nid ydyw yr un sydd yn Pen-y-groes yn werth ei galw yn "Assembly-room" o gwbl. Mae yn Nhal-y-sarn un ychydig yn well, ond mae honno yn gyfyng, bregus, ac anghyfleus.		Un o brif ddiffygion y dyffryn ydyw nad oes yma ystafell eang a chyfleus at gynnal cyfarfodydd cyhoeddus, megis cyngherddau, eisteddfodau lleol, &c. Nid ydyw yr un sydd yn Pen-y-groes yn werth ei galw yn "Assembly-room" o gwbl. Mae yn Nhal-y-sarn un ychydig yn well, ond mae honno yn gyfyng, bregus, ac anghyfleus.

	Pen-y-groes ydyw canolbwynt y dyffryn, a bydd ei heolydd yn llawn o ymwelwyr bob nos Sadwrn. Ymwelir â'r lle yn barhaus gan y dosbarth sydd yn medru byw trwy sgil, ac nid trwy weithio. Bydd y begeriaid cyfrwysgall hyn yn dod yma yn yr haf mewn gwisgoedd gwynion, ac yn y gaeaf mewn crwyn duon, ond yn mhob gwedd yn llwyddo i gael rhan helaeth o logellau y gweithwyr ac eraill. .<ref>Papur Pawb, 28.4.1900, tt.14-15 . Newidiwyd orgraff yr erthygl. </ref>		Pen-y-groes ydyw canolbwynt y dyffryn, a bydd ei heolydd yn llawn o ymwelwyr bob nos Sadwrn. Ymwelir â'r lle yn barhaus gan y dosbarth sydd yn medru byw trwy sgil, ac nid trwy weithio. Bydd y begeriaid cyfrwysgall hyn yn dod yma yn yr haf mewn gwisgoedd gwynion, ac yn y gaeaf mewn crwyn duon, ond yn mhob gwedd yn llwyddo i gael rhan helaeth o logellau y gweithwyr ac eraill. .<ref>''Papur Pawb'', 28.4.1900, tt.14-15 . Newidiwyd orgraff yr erthygl. </ref>