Drws-y-coed Uchaf - Hanes golygu

Cyfaill Eben am 14:36, 24 Tachwedd 2021

2021-11-24T14:36:36Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:36, 24 Tachwedd 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Safai ffermdy nodedig '''Drws-y-coed Uchaf''' ar ben [[Bwlch y Gylfin]], sy'n gwahanu rhannau uchaf [[Dyffryn Nantlle]] oddi wrth wastadedd [[Rhyd-ddu]].		Safai ffermdy nodedig '''Drws-y-coed Uchaf''' ar ben [[Bwlch y Gylfin]], sy'n gwahanu rhannau uchaf [[Dyffryn Nantlle]] oddi wrth wastadedd [[Rhyd-ddu]].

	Wrth ddod i fyny'r ffordd o Ryd-ddu drwy Fwlch y Gylfin i gyfeiriad Dyffryn Nantlle, safai hen ffermdy Drws-y-coed Uchaf ar ochr dde'r ffordd, ryw chwarter milltir o ben y bwlch ~~ond ychydig ohono sy~~'~~n sefyll bellach gwaetha'r modd~~. Y tu ôl i'r ~~adeilad~~ mae [[Llyn y Dywarchen]], sydd hefyd yn gronfa ddŵr fechan. Ceir cyfeiriadau at hynodrwydd y llyn hwn gan Gerallt Gymro yn hanes ei daith drwy Gymru, a ysgrifennwyd yn y ddeuddegfed ganrif, ac roedd hyd yn oed yr awdur cynnar o'r nawfed ganrif, Nennius, wedi clywed amdano. Er na welodd Gerallt y llyn â'i lygaid ei hun, clywodd gan drigolion lleol fod arno ynys a oedd yn symud yn ôl a blaen ar ei wyneb drwy rym y gwyntoedd. Dyma'r disgrifiad a geir yng nghyfieithiad Yr Athro Thomas Jones o Ladin gwreiddiol Gerallt; "[ceir arno] ynys wibiol y sydd yn crwydro ar brydiau, gan rym y gwyntoedd yn ei gyrru, i rannau cyferbyn y llyn. Yma bydd y bugeiliaid yn rhyfeddu'n aml ddarfod trosglwyddo'n sydyn eu gyrroedd wrth bori, i fannau pell i ffwrdd." <ref>Thomas Jones, ''Gerallt Gymro'' (Caerdydd, 1938), t.</ref> Pan ymwelodd y teithiwr William Bingley â'r ardal ar droad y ddeunawfed a'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, roedd yr ynys bryd hynny tuag wyth i naw llath o hyd meddai, gyda choeden helygen fechan yn tyfu arni. Fodd bynnag, mae wedi diflannu bellach.		Wrth ddod i fyny'r ffordd o Ryd-ddu drwy Fwlch y Gylfin i gyfeiriad Dyffryn Nantlle, safai hen ffermdy Drws-y-coed Uchaf ar ochr dde'r ffordd, ryw chwarter milltir o ben y bwlch. Fodd bynnag aeth yn adfeilion ac fe'i dymchwelwyd rai blynyddoedd yn ôl i wneud lle i faes parcio i bysgotwyr ar Lyn y Dywarchen. Y tu ôl i safle'r hen ffermdy mae [[Llyn y Dywarchen]], sydd hefyd yn gronfa ddŵr fechan. Ceir cyfeiriadau at hynodrwydd y llyn hwn gan Gerallt Gymro yn hanes ei daith drwy Gymru, a ysgrifennwyd yn y ddeuddegfed ganrif, ac roedd hyd yn oed yr awdur cynnar o'r nawfed ganrif, Nennius, wedi clywed amdano. Er na welodd Gerallt y llyn â'i lygaid ei hun, clywodd gan drigolion lleol fod arno ynys a oedd yn symud yn ôl a blaen ar ei wyneb drwy rym y gwyntoedd. Dyma'r disgrifiad a geir yng nghyfieithiad Yr Athro Thomas Jones o Ladin gwreiddiol Gerallt; "[ceir arno] ynys wibiol y sydd yn crwydro ar brydiau, gan rym y gwyntoedd yn ei gyrru, i rannau cyferbyn y llyn. Yma bydd y bugeiliaid yn rhyfeddu'n aml ddarfod trosglwyddo'n sydyn eu gyrroedd wrth bori, i fannau pell i ffwrdd." <ref>Thomas Jones, ''Gerallt Gymro'' (Caerdydd, 1938), t.</ref> Pan ymwelodd y teithiwr William Bingley â'r ardal ar droad y ddeunawfed a'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, roedd yr ynys bryd hynny tuag wyth i naw llath o hyd meddai, gyda choeden helygen fechan yn tyfu arni. Fodd bynnag, mae wedi diflannu bellach.

	Cysylltir ardal Drws-y-coed â'r Tylwyth Teg yn ogystal. Yn ôl un stori priododd gŵr Drws-y-coed ag un o ferched y Tylwyth Teg; Penelope oedd ei henw ac fe ymddengys fod hwnnw'n enw pur boblogaidd ymysg merched y bobl bach. A sonnir bod dyn arall o'r un ffermdy, mewn cenhedlaeth arall, wedi cael profiad pur od gyda'r un Tylwyth ar ei ffordd adref un noson o ffair Beddgelert. (Ond efallai'n wir mai ffrwyth heidden tafarnau Beddgelert oedd i gyfrif am hynny.) Mae ardal Rhyd-ddu a'r cyffiniau yn llawn o straeon a choelion gwerin amryfal, a cheir mwy am ryfeddodau'r fro yn llyfr D.E. Jenkins, ''Beddgelert, its Facts, Fairies, and Folk-lore'', cyfrol fechan sydd yn bur brin erbyn hyn.		Cysylltir ardal Drws-y-coed â'r Tylwyth Teg yn ogystal. Yn ôl un stori priododd gŵr Drws-y-coed ag un o ferched y Tylwyth Teg; Penelope oedd ei henw ac fe ymddengys fod hwnnw'n enw pur boblogaidd ymysg merched y bobl bach. A sonnir bod dyn arall o'r un ffermdy, mewn cenhedlaeth arall, wedi cael profiad pur od gyda'r un Tylwyth ar ei ffordd adref un noson o ffair Beddgelert. (Ond efallai'n wir mai ffrwyth heidden tafarnau Beddgelert oedd i gyfrif am hynny.) Mae ardal Rhyd-ddu a'r cyffiniau yn llawn o straeon a choelion gwerin amryfal, a cheir mwy am ryfeddodau'r fro yn llyfr D.E. Jenkins, ''Beddgelert, its Facts, Fairies, and Folk-lore'', cyfrol fechan sydd yn bur brin erbyn hyn.

Cyfaill Eben am 14:32, 24 Tachwedd 2021

2021-11-24T14:32:04Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:32, 24 Tachwedd 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	~~Saif~~ ffermdy nodedig '''Drws-y-coed Uchaf''' ar ben [[Bwlch y Gylfin]], sy'n gwahanu rhannau uchaf [[Dyffryn Nantlle]] oddi wrth wastadedd [[Rhyd-ddu]].		Safai ffermdy nodedig '''Drws-y-coed Uchaf''' ar ben [[Bwlch y Gylfin]], sy'n gwahanu rhannau uchaf [[Dyffryn Nantlle]] oddi wrth wastadedd [[Rhyd-ddu]].

	Wrth ddod i fyny'r ffordd o Ryd-ddu drwy Fwlch y Gylfin i gyfeiriad Dyffryn Nantlle, ~~saif~~ hen ffermdy Drws-y-coed Uchaf ar ochr dde'r ffordd, ryw chwarter milltir o ben y bwlch. Y tu ôl i'r adeilad mae [[Llyn y Dywarchen]], sydd hefyd yn gronfa ddŵr fechan. Ceir cyfeiriadau at hynodrwydd y llyn hwn gan Gerallt Gymro yn hanes ei daith drwy Gymru, a ysgrifennwyd yn y ddeuddegfed ganrif, ac roedd hyd yn oed yr awdur cynnar o'r nawfed ganrif, Nennius, wedi clywed amdano. Er na welodd Gerallt y llyn â'i lygaid ei hun, clywodd gan drigolion lleol fod arno ynys a oedd yn symud yn ôl a blaen ar ei wyneb drwy rym y gwyntoedd. Dyma'r disgrifiad a geir yng nghyfieithiad Yr Athro Thomas Jones o Ladin gwreiddiol Gerallt; "[ceir arno] ynys wibiol y sydd yn crwydro ar brydiau, gan rym y gwyntoedd yn ei gyrru, i rannau cyferbyn y llyn. Yma bydd y bugeiliaid yn rhyfeddu'n aml ddarfod trosglwyddo'n sydyn eu gyrroedd wrth bori, i fannau pell i ffwrdd." <ref>Thomas Jones, ''Gerallt Gymro'' (Caerdydd, 1938), t.</ref> Pan ymwelodd y teithiwr William Bingley â'r ardal ar droad y ddeunawfed a'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, roedd yr ynys bryd hynny tuag wyth i naw llath o hyd meddai, gyda choeden helygen fechan yn tyfu arni. Fodd bynnag, mae wedi diflannu bellach.		Wrth ddod i fyny'r ffordd o Ryd-ddu drwy Fwlch y Gylfin i gyfeiriad Dyffryn Nantlle, safai hen ffermdy Drws-y-coed Uchaf ar ochr dde'r ffordd, ryw chwarter milltir o ben y bwlch ond ychydig ohono sy'n sefyll bellach gwaetha'r modd. Y tu ôl i'r adeilad mae [[Llyn y Dywarchen]], sydd hefyd yn gronfa ddŵr fechan. Ceir cyfeiriadau at hynodrwydd y llyn hwn gan Gerallt Gymro yn hanes ei daith drwy Gymru, a ysgrifennwyd yn y ddeuddegfed ganrif, ac roedd hyd yn oed yr awdur cynnar o'r nawfed ganrif, Nennius, wedi clywed amdano. Er na welodd Gerallt y llyn â'i lygaid ei hun, clywodd gan drigolion lleol fod arno ynys a oedd yn symud yn ôl a blaen ar ei wyneb drwy rym y gwyntoedd. Dyma'r disgrifiad a geir yng nghyfieithiad Yr Athro Thomas Jones o Ladin gwreiddiol Gerallt; "[ceir arno] ynys wibiol y sydd yn crwydro ar brydiau, gan rym y gwyntoedd yn ei gyrru, i rannau cyferbyn y llyn. Yma bydd y bugeiliaid yn rhyfeddu'n aml ddarfod trosglwyddo'n sydyn eu gyrroedd wrth bori, i fannau pell i ffwrdd." <ref>Thomas Jones, ''Gerallt Gymro'' (Caerdydd, 1938), t.</ref> Pan ymwelodd y teithiwr William Bingley â'r ardal ar droad y ddeunawfed a'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, roedd yr ynys bryd hynny tuag wyth i naw llath o hyd meddai, gyda choeden helygen fechan yn tyfu arni. Fodd bynnag, mae wedi diflannu bellach.

	Cysylltir ardal Drws-y-coed â'r Tylwyth Teg yn ogystal. Yn ôl un stori priododd gŵr Drws-y-coed ag un o ferched y Tylwyth Teg; Penelope oedd ei henw ac fe ymddengys fod hwnnw'n enw pur boblogaidd ymysg merched y bobl bach. A sonnir bod dyn arall o'r un ffermdy, mewn cenhedlaeth arall, wedi cael profiad pur od gyda'r un Tylwyth ar ei ffordd adref un noson o ffair Beddgelert. (Ond efallai'n wir mai ffrwyth heidden tafarnau Beddgelert oedd i gyfrif am hynny.) Mae ardal Rhyd-ddu a'r cyffiniau yn llawn o straeon a choelion gwerin amryfal, a cheir mwy am ryfeddodau'r fro yn llyfr D.E. Jenkins, ''Beddgelert, its Facts, Fairies, and Folk-lore'', cyfrol fechan sydd yn bur brin erbyn hyn.		Cysylltir ardal Drws-y-coed â'r Tylwyth Teg yn ogystal. Yn ôl un stori priododd gŵr Drws-y-coed ag un o ferched y Tylwyth Teg; Penelope oedd ei henw ac fe ymddengys fod hwnnw'n enw pur boblogaidd ymysg merched y bobl bach. A sonnir bod dyn arall o'r un ffermdy, mewn cenhedlaeth arall, wedi cael profiad pur od gyda'r un Tylwyth ar ei ffordd adref un noson o ffair Beddgelert. (Ond efallai'n wir mai ffrwyth heidden tafarnau Beddgelert oedd i gyfrif am hynny.) Mae ardal Rhyd-ddu a'r cyffiniau yn llawn o straeon a choelion gwerin amryfal, a cheir mwy am ryfeddodau'r fro yn llyfr D.E. Jenkins, ''Beddgelert, its Facts, Fairies, and Folk-lore'', cyfrol fechan sydd yn bur brin erbyn hyn.
Llinell 11:		Llinell 11:
	Tra bo careg ar ei gilydd. [cadwyd yr orgraff wreiddiol]		Tra bo careg ar ei gilydd. [cadwyd yr orgraff wreiddiol]

	Roedd William ~~Gruffydd~~ yn ddyn diwylliedig a llengar ac roedd yn uchel ei barch yng ngolwg y bardd Dafydd Ddu Eryri, a gyfansoddodd englyn coffa ar ei fedd ym mynwent Beddgelert. Un arall a'i hadwaenai oedd y bardd clasurol nodedig, Goronwy Owen, ac fe yrrodd Goronwy nifer o englynion ato unwaith, ar gais rhyw gyfaill arall, yn gofyn am "Gosyn Llaeth-geifr". (Mae hyn yn tystio hefyd fod ffermydd yr ardal fynyddig hon yn cadw geifr ar y llechweddau yn y ddeunawfed ganrif ac yn cynhyrchu caws o'u llaeth.) Ond er cymaint oedd bri William ~~Gruffydd~~ yn ei ddydd fel cyfaill i feirdd a llenorion, ei grefydd anghydffurfiol, a'i gysylltiadau crefyddol tra arbennig, sydd wedi dod â hynodrwydd iddo'n bennaf. Daeth ei gartref anghysbell yn ganolbwynt i genhadaeth grefyddol y [[Morafiaid Drws-y-coed\|Morafiaid]] yn yr ardal hon. (Roedd y Morafiaid yn blaid neu sect grefyddol a gychwynnodd ym Morafia (rhan o'r Weriniaeth Tsiec bellach) yn y bymthegfed ganrif dan arweiniad Jan Hus. Wedi cyfnod o drai fe'i hadfywiwyd yn gynnar yn y ddeunawfed ganrif gan y Cownt Zinzendorf o Sacsoni yn Yr Almaen ac yn fuan roedd cenhadon y Morafiaid yn gweithredu ar hyd a lled Ewrop, gan gynnwys Cymru.) I Ddrws-y-coed y daeth y cenhadwr Morafaidd David Mathias, o Sir Benfro, a chafodd groeso cynnes ar yr aelwyd gan William ~~Gruffydd~~ a'i wraig Alice. Roedd hi'n ferch Tyddyn Mawr yng Nghwm Pennant, ac roedd yr un pennill â'r un uwchben drws Drws-y-coed uwchben drws y Tyddyn Mawr hefyd. Roedd Alice ~~Gruffydd~~ eisoes yn hynod bleidiol i'r Methodistiaid ac i Deulu Trefeca Howel Harris, ond ymroes yn llwyr i genhadaeth y Morafiaid yn ddiweddarach. Ceir yr hanes yn llawn yng nghyfrol R.T. Jenkins ''The Moravian Brethren in North Wales''.		Roedd William Griffith yn ddyn diwylliedig a llengar ac roedd yn uchel ei barch yng ngolwg y bardd Dafydd Ddu Eryri, a gyfansoddodd englyn coffa ar ei fedd ym mynwent Beddgelert. Un arall a'i hadwaenai oedd y bardd clasurol nodedig, Goronwy Owen, ac fe yrrodd Goronwy nifer o englynion ato unwaith, ar gais rhyw gyfaill arall, yn gofyn am "Gosyn Llaeth-geifr". (Mae hyn yn tystio hefyd fod ffermydd yr ardal fynyddig hon yn cadw geifr ar y llechweddau yn y ddeunawfed ganrif ac yn cynhyrchu caws o'u llaeth.) Ond er cymaint oedd bri William Griffith yn ei ddydd fel cyfaill i feirdd a llenorion, ei grefydd anghydffurfiol, a'i gysylltiadau crefyddol tra arbennig, sydd wedi dod â hynodrwydd iddo'n bennaf. Daeth ei gartref anghysbell yn ganolbwynt i genhadaeth grefyddol y [[Morafiaid Drws-y-coed\|Morafiaid]] yn yr ardal hon. (Roedd y Morafiaid yn blaid neu sect grefyddol a gychwynnodd ym Morafia (rhan o'r Weriniaeth Tsiec bellach) yn y bymthegfed ganrif dan arweiniad Jan Hus. Wedi cyfnod o drai fe'i hadfywiwyd yn gynnar yn y ddeunawfed ganrif gan y Cownt Zinzendorf o Sacsoni yn Yr Almaen ac yn fuan roedd cenhadon y Morafiaid yn gweithredu ar hyd a lled Ewrop, gan gynnwys Cymru.) I Ddrws-y-coed y daeth y cenhadwr Morafaidd David Mathias, o Sir Benfro, a chafodd groeso cynnes ar yr aelwyd gan William Griffith a'i wraig Alice. Roedd hi'n ferch Tyddyn Mawr yng Nghwm Pennant, ac roedd yr un pennill â'r un uwchben drws Drws-y-coed uwchben drws y Tyddyn Mawr hefyd. Roedd Alice Griffith eisoes yn hynod bleidiol i'r Methodistiaid ac i Deulu Trefeca Howel Harris, ond ymroes yn llwyr i genhadaeth y Morafiaid yn ddiweddarach. Ceir yr hanes yn llawn yng nghyfrol R.T. Jenkins ''The Moravian Brethren in North Wales''.

	Aeth rhai o blant William ac Alice ~~Gruffydd~~ drosodd i Iwerddon i fyw, ac mae lle i gredu bod y cenedlaetholwr Gwyddelig, [[Arthur Griffith]], yn un o'u disgynyddion. Roedd Arthur Griffith (1871 - 1922) yn awdur, golygydd papur newydd a gwleidydd, ac ef sefydlodd blaid wleidyddol Sinn Féin. Arweiniodd y ddirprwyaeth Wyddelig yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Eingl-Wyddelig 1921, a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon (Irish Free State), gyda statws dominiwn iddi yn hytrach na gweriniaeth lwyr annibynnol. Bu'n Llywydd senedd Iwerddon, Dáil Éireann o fis Ionawr 1921 tan ei farwolaeth yn Awst y flwyddyn honno yn ddim ond 51 oed.		Aeth rhai o blant William ac Alice Griffith drosodd i Iwerddon i fyw, ac mae lle i gredu bod y cenedlaetholwr Gwyddelig, [[Arthur Griffith]], yn un o'u disgynyddion. Roedd Arthur Griffith (1871 - 1922) yn awdur, golygydd papur newydd a gwleidydd, ac ef sefydlodd blaid wleidyddol Sinn Féin. Arweiniodd y ddirprwyaeth Wyddelig yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Eingl-Wyddelig 1921, a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon (Irish Free State), gyda statws dominiwn iddi yn hytrach na gweriniaeth lwyr annibynnol. Bu'n Llywydd senedd Iwerddon, Dáil Éireann o fis Ionawr 1921 tan ei farwolaeth yn Awst y flwyddyn honno yn ddim ond 51 oed.

Cyfaill Eben am 10:44, 8 Rhagfyr 2020

2020-12-08T10:44:25Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:44, 8 Rhagfyr 2020
Llinell 11:		Llinell 11:
	Tra bo careg ar ei gilydd. [cadwyd yr orgraff wreiddiol]		Tra bo careg ar ei gilydd. [cadwyd yr orgraff wreiddiol]

	Roedd William Gruffydd yn ddyn diwylliedig a llengar ac roedd yn uchel ei barch yng ngolwg y bardd Dafydd Ddu Eryri, a gyfansoddodd englyn coffa ar ei fedd ym mynwent Beddgelert. Un arall a'i hadwaenai oedd y bardd clasurol nodedig, Goronwy Owen, ac fe yrrodd Goronwy nifer o englynion ato unwaith, ar gais rhyw gyfaill arall, yn gofyn am "Gosyn Llaeth-geifr". (Mae hyn yn tystio hefyd fod ffermydd yr ardal fynyddig hon yn cadw geifr ar y llechweddau yn y ddeunawfed ganrif ac yn cynhyrchu caws o'u llaeth.) Ond er cymaint oedd bri William Gruffydd yn ei ddydd fel cyfaill i feirdd a llenorion, ei grefydd anghydffurfiol, a'i gysylltiadau crefyddol tra arbennig, sydd wedi dod â hynodrwydd iddo'n bennaf. Daeth ei gartref anghysbell yn ganolbwynt i genhadaeth grefyddol y [[Morafiaid Drws-y-coed\|Morafiaid]] yn yr ardal hon. (Roedd y Morafiaid yn blaid neu sect grefyddol a gychwynnodd ym Morafia (rhan o'r Weriniaeth Tsiec bellach) yn y bymthegfed ganrif dan arweiniad Jan Hus. Wedi cyfnod o drai fe'i hadfywiwyd yn gynnar yn y ddeunawfed ganrif gan y Cownt Zinzendorf o Sacsoni yn Yr Almaen ac yn fuan roedd cenhadon y Morafiaid yn gweithredu ar hyd a lled Ewrop, gan gynnwys Cymru.) I Ddrws-y-coed y daeth y cenhadwr Morafaidd David Mathias, o Sir Benfro, a chafodd groeso cynnes ar yr aelwyd gan William Gruffydd a'i wraig Alice. Roedd hi'n ferch Tyddyn Mawr yng Nghwm Pennant, ac roedd yr un pennill â'r un uwchben drws Drws-y-coed uwchben drws y Tyddyn Mawr hefyd. Roedd Alice Gruffydd eisoes yn hynod bleidiol i'r Methodistiaid ac i Deulu Trefeca Howel Harris, ond ymroes yn llwyr i genhadaeth y Morafiaid yn ddiweddarach. Ceir yr hanes yn llawn yng nghyfrol R.T. Jenkins ''The Moravian Brethren in North Wales''. Aeth rhai o blant William ac Alice Gruffydd drosodd i Iwerddon i fyw, ac mae lle i gredu bod y cenedlaetholwr Gwyddelig, [[Arthur Griffith]], yn un o'u disgynyddion.		Roedd William Gruffydd yn ddyn diwylliedig a llengar ac roedd yn uchel ei barch yng ngolwg y bardd Dafydd Ddu Eryri, a gyfansoddodd englyn coffa ar ei fedd ym mynwent Beddgelert. Un arall a'i hadwaenai oedd y bardd clasurol nodedig, Goronwy Owen, ac fe yrrodd Goronwy nifer o englynion ato unwaith, ar gais rhyw gyfaill arall, yn gofyn am "Gosyn Llaeth-geifr". (Mae hyn yn tystio hefyd fod ffermydd yr ardal fynyddig hon yn cadw geifr ar y llechweddau yn y ddeunawfed ganrif ac yn cynhyrchu caws o'u llaeth.) Ond er cymaint oedd bri William Gruffydd yn ei ddydd fel cyfaill i feirdd a llenorion, ei grefydd anghydffurfiol, a'i gysylltiadau crefyddol tra arbennig, sydd wedi dod â hynodrwydd iddo'n bennaf. Daeth ei gartref anghysbell yn ganolbwynt i genhadaeth grefyddol y [[Morafiaid Drws-y-coed\|Morafiaid]] yn yr ardal hon. (Roedd y Morafiaid yn blaid neu sect grefyddol a gychwynnodd ym Morafia (rhan o'r Weriniaeth Tsiec bellach) yn y bymthegfed ganrif dan arweiniad Jan Hus. Wedi cyfnod o drai fe'i hadfywiwyd yn gynnar yn y ddeunawfed ganrif gan y Cownt Zinzendorf o Sacsoni yn Yr Almaen ac yn fuan roedd cenhadon y Morafiaid yn gweithredu ar hyd a lled Ewrop, gan gynnwys Cymru.) I Ddrws-y-coed y daeth y cenhadwr Morafaidd David Mathias, o Sir Benfro, a chafodd groeso cynnes ar yr aelwyd gan William Gruffydd a'i wraig Alice. Roedd hi'n ferch Tyddyn Mawr yng Nghwm Pennant, ac roedd yr un pennill â'r un uwchben drws Drws-y-coed uwchben drws y Tyddyn Mawr hefyd. Roedd Alice Gruffydd eisoes yn hynod bleidiol i'r Methodistiaid ac i Deulu Trefeca Howel Harris, ond ymroes yn llwyr i genhadaeth y Morafiaid yn ddiweddarach. Ceir yr hanes yn llawn yng nghyfrol R.T. Jenkins ''The Moravian Brethren in North Wales''.

			Aeth rhai o blant William ac Alice Gruffydd drosodd i Iwerddon i fyw, ac mae lle i gredu bod y cenedlaetholwr Gwyddelig, [[Arthur Griffith]], yn un o'u disgynyddion. Roedd Arthur Griffith (1871 - 1922) yn awdur, golygydd papur newydd a gwleidydd, ac ef sefydlodd blaid wleidyddol Sinn Féin. Arweiniodd y ddirprwyaeth Wyddelig yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Eingl-Wyddelig 1921, a sefydlodd Wladwriaeth Rydd Iwerddon (Irish Free State), gyda statws dominiwn iddi yn hytrach na gweriniaeth lwyr annibynnol. Bu'n Llywydd senedd Iwerddon, Dáil Éireann o fis Ionawr 1921 tan ei farwolaeth yn Awst y flwyddyn honno yn ddim ond 51 oed.

Irion am 09:29, 8 Rhagfyr 2020

2020-12-08T09:29:27Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:29, 8 Rhagfyr 2020
Llinell 19:		Llinell 19:
	[[Categori:Ffermydd]]		[[Categori:Ffermydd]]
	[[Categori:Chwedloniaeth]]		[[Categori:Chwedloniaeth]]
	[[Categori:Safleoedd ~~neilltuol~~]]		[[Categori:Safleoedd nodedig]]

Irion am 09:28, 8 Rhagfyr 2020

2020-12-08T09:28:45Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:28, 8 Rhagfyr 2020
Llinell 14:		Llinell 14:


	== Cyfeiriadau ==		==Cyfeiriadau==
	{{~~cyferiadau~~}}		{{cyfeiriadau}}

	[[Categori:Ffermydd]]		[[Categori:Ffermydd]]
	[[Categori:Chwedloniaeth]]		[[Categori:Chwedloniaeth]]
	[[Categori:Safleoedd neilltuol]]		[[Categori:Safleoedd neilltuol]]

Irion am 09:27, 8 Rhagfyr 2020

2020-12-08T09:27:57Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:27, 8 Rhagfyr 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
	Saif ffermdy nodedig '''Drws-y-coed Uchaf''' ar ben [[Bwlch y Gylfin]], sy'n gwahanu rhannau uchaf [[Dyffryn Nantlle]] oddi wrth wastadedd [[Rhyd-ddu]].		Saif ffermdy nodedig '''Drws-y-coed Uchaf''' ar ben [[Bwlch y Gylfin]], sy'n gwahanu rhannau uchaf [[Dyffryn Nantlle]] oddi wrth wastadedd [[Rhyd-ddu]].

	Wrth ddod i fyny'r ffordd o Ryd-ddu drwy Fwlch y Gylfin i gyfeiriad Dyffryn Nantlle, saif hen ffermdy Drws-y-coed Uchaf ar ochr dde'r ffordd, ryw chwarter milltir o ben y bwlch. Y tu ôl i'r adeilad mae [[Llyn y Dywarchen]], sydd hefyd yn gronfa ddŵr fechan. Ceir cyfeiriadau at hynodrwydd y llyn hwn gan Gerallt Gymro yn hanes ei daith drwy Gymru, a ysgrifennwyd yn y ddeuddegfed ganrif, ac roedd hyd yn oed yr awdur cynnar o'r nawfed ganrif, Nennius, wedi clywed amdano. Er na welodd Gerallt y llyn â'i lygaid ei hun, clywodd gan drigolion lleol fod arno ynys a oedd yn symud yn ôl a blaen ar ei wyneb drwy rym y gwyntoedd. Dyma'r disgrifiad a geir yng nghyfieithiad Yr Athro Thomas Jones o Ladin gwreiddiol Gerallt; "[ceir arno] ynys wibiol y sydd yn crwydro ar brydiau, gan rym y gwyntoedd yn ei gyrru, i rannau cyferbyn y llyn. Yma bydd y bugeiliaid yn rhyfeddu'n aml ddarfod trosglwyddo'n sydyn eu gyrroedd wrth bori, i fannau pell i ffwrdd." <~~sup~~>~~[1]~~</~~sup~~> Pan ymwelodd y teithiwr William Bingley â'r ardal ar droad y ddeunawfed a'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, roedd yr ynys bryd hynny tuag wyth i naw llath o hyd meddai, gyda choeden helygen fechan yn tyfu arni. Fodd bynnag, mae wedi diflannu bellach.		Wrth ddod i fyny'r ffordd o Ryd-ddu drwy Fwlch y Gylfin i gyfeiriad Dyffryn Nantlle, saif hen ffermdy Drws-y-coed Uchaf ar ochr dde'r ffordd, ryw chwarter milltir o ben y bwlch. Y tu ôl i'r adeilad mae [[Llyn y Dywarchen]], sydd hefyd yn gronfa ddŵr fechan. Ceir cyfeiriadau at hynodrwydd y llyn hwn gan Gerallt Gymro yn hanes ei daith drwy Gymru, a ysgrifennwyd yn y ddeuddegfed ganrif, ac roedd hyd yn oed yr awdur cynnar o'r nawfed ganrif, Nennius, wedi clywed amdano. Er na welodd Gerallt y llyn â'i lygaid ei hun, clywodd gan drigolion lleol fod arno ynys a oedd yn symud yn ôl a blaen ar ei wyneb drwy rym y gwyntoedd. Dyma'r disgrifiad a geir yng nghyfieithiad Yr Athro Thomas Jones o Ladin gwreiddiol Gerallt; "[ceir arno] ynys wibiol y sydd yn crwydro ar brydiau, gan rym y gwyntoedd yn ei gyrru, i rannau cyferbyn y llyn. Yma bydd y bugeiliaid yn rhyfeddu'n aml ddarfod trosglwyddo'n sydyn eu gyrroedd wrth bori, i fannau pell i ffwrdd." <ref>Thomas Jones, ''Gerallt Gymro'' (Caerdydd, 1938), t.</ref> Pan ymwelodd y teithiwr William Bingley â'r ardal ar droad y ddeunawfed a'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, roedd yr ynys bryd hynny tuag wyth i naw llath o hyd meddai, gyda choeden helygen fechan yn tyfu arni. Fodd bynnag, mae wedi diflannu bellach.

	Cysylltir ardal Drws-y-coed â'r Tylwyth Teg yn ogystal. Yn ôl un stori priododd gŵr Drws-y-coed ag un o ferched y Tylwyth Teg; Penelope oedd ei henw ac fe ymddengys fod hwnnw'n enw pur boblogaidd ymysg merched y bobl bach. A sonnir bod dyn arall o'r un ffermdy, mewn cenhedlaeth arall, wedi cael profiad pur od gyda'r un Tylwyth ar ei ffordd adref un noson o ffair Beddgelert. (Ond efallai'n wir mai ffrwyth heidden tafarnau Beddgelert oedd i gyfrif am hynny.) Mae ardal Rhyd-ddu a'r cyffiniau yn llawn o straeon a choelion gwerin amryfal, a cheir mwy am ryfeddodau'r fro yn llyfr D.E. Jenkins, ''Beddgelert, its Facts, Fairies, and Folk-lore'', cyfrol fechan sydd yn bur brin erbyn hyn.		Cysylltir ardal Drws-y-coed â'r Tylwyth Teg yn ogystal. Yn ôl un stori priododd gŵr Drws-y-coed ag un o ferched y Tylwyth Teg; Penelope oedd ei henw ac fe ymddengys fod hwnnw'n enw pur boblogaidd ymysg merched y bobl bach. A sonnir bod dyn arall o'r un ffermdy, mewn cenhedlaeth arall, wedi cael profiad pur od gyda'r un Tylwyth ar ei ffordd adref un noson o ffair Beddgelert. (Ond efallai'n wir mai ffrwyth heidden tafarnau Beddgelert oedd i gyfrif am hynny.) Mae ardal Rhyd-ddu a'r cyffiniau yn llawn o straeon a choelion gwerin amryfal, a cheir mwy am ryfeddodau'r fro yn llyfr D.E. Jenkins, ''Beddgelert, its Facts, Fairies, and Folk-lore'', cyfrol fechan sydd yn bur brin erbyn hyn.
Llinell 13:		Llinell 13:
	Roedd William Gruffydd yn ddyn diwylliedig a llengar ac roedd yn uchel ei barch yng ngolwg y bardd Dafydd Ddu Eryri, a gyfansoddodd englyn coffa ar ei fedd ym mynwent Beddgelert. Un arall a'i hadwaenai oedd y bardd clasurol nodedig, Goronwy Owen, ac fe yrrodd Goronwy nifer o englynion ato unwaith, ar gais rhyw gyfaill arall, yn gofyn am "Gosyn Llaeth-geifr". (Mae hyn yn tystio hefyd fod ffermydd yr ardal fynyddig hon yn cadw geifr ar y llechweddau yn y ddeunawfed ganrif ac yn cynhyrchu caws o'u llaeth.) Ond er cymaint oedd bri William Gruffydd yn ei ddydd fel cyfaill i feirdd a llenorion, ei grefydd anghydffurfiol, a'i gysylltiadau crefyddol tra arbennig, sydd wedi dod â hynodrwydd iddo'n bennaf. Daeth ei gartref anghysbell yn ganolbwynt i genhadaeth grefyddol y [[Morafiaid Drws-y-coed\|Morafiaid]] yn yr ardal hon. (Roedd y Morafiaid yn blaid neu sect grefyddol a gychwynnodd ym Morafia (rhan o'r Weriniaeth Tsiec bellach) yn y bymthegfed ganrif dan arweiniad Jan Hus. Wedi cyfnod o drai fe'i hadfywiwyd yn gynnar yn y ddeunawfed ganrif gan y Cownt Zinzendorf o Sacsoni yn Yr Almaen ac yn fuan roedd cenhadon y Morafiaid yn gweithredu ar hyd a lled Ewrop, gan gynnwys Cymru.) I Ddrws-y-coed y daeth y cenhadwr Morafaidd David Mathias, o Sir Benfro, a chafodd groeso cynnes ar yr aelwyd gan William Gruffydd a'i wraig Alice. Roedd hi'n ferch Tyddyn Mawr yng Nghwm Pennant, ac roedd yr un pennill â'r un uwchben drws Drws-y-coed uwchben drws y Tyddyn Mawr hefyd. Roedd Alice Gruffydd eisoes yn hynod bleidiol i'r Methodistiaid ac i Deulu Trefeca Howel Harris, ond ymroes yn llwyr i genhadaeth y Morafiaid yn ddiweddarach. Ceir yr hanes yn llawn yng nghyfrol R.T. Jenkins ''The Moravian Brethren in North Wales''. Aeth rhai o blant William ac Alice Gruffydd drosodd i Iwerddon i fyw, ac mae lle i gredu bod y cenedlaetholwr Gwyddelig, [[Arthur Griffith]], yn un o'u disgynyddion.		Roedd William Gruffydd yn ddyn diwylliedig a llengar ac roedd yn uchel ei barch yng ngolwg y bardd Dafydd Ddu Eryri, a gyfansoddodd englyn coffa ar ei fedd ym mynwent Beddgelert. Un arall a'i hadwaenai oedd y bardd clasurol nodedig, Goronwy Owen, ac fe yrrodd Goronwy nifer o englynion ato unwaith, ar gais rhyw gyfaill arall, yn gofyn am "Gosyn Llaeth-geifr". (Mae hyn yn tystio hefyd fod ffermydd yr ardal fynyddig hon yn cadw geifr ar y llechweddau yn y ddeunawfed ganrif ac yn cynhyrchu caws o'u llaeth.) Ond er cymaint oedd bri William Gruffydd yn ei ddydd fel cyfaill i feirdd a llenorion, ei grefydd anghydffurfiol, a'i gysylltiadau crefyddol tra arbennig, sydd wedi dod â hynodrwydd iddo'n bennaf. Daeth ei gartref anghysbell yn ganolbwynt i genhadaeth grefyddol y [[Morafiaid Drws-y-coed\|Morafiaid]] yn yr ardal hon. (Roedd y Morafiaid yn blaid neu sect grefyddol a gychwynnodd ym Morafia (rhan o'r Weriniaeth Tsiec bellach) yn y bymthegfed ganrif dan arweiniad Jan Hus. Wedi cyfnod o drai fe'i hadfywiwyd yn gynnar yn y ddeunawfed ganrif gan y Cownt Zinzendorf o Sacsoni yn Yr Almaen ac yn fuan roedd cenhadon y Morafiaid yn gweithredu ar hyd a lled Ewrop, gan gynnwys Cymru.) I Ddrws-y-coed y daeth y cenhadwr Morafaidd David Mathias, o Sir Benfro, a chafodd groeso cynnes ar yr aelwyd gan William Gruffydd a'i wraig Alice. Roedd hi'n ferch Tyddyn Mawr yng Nghwm Pennant, ac roedd yr un pennill â'r un uwchben drws Drws-y-coed uwchben drws y Tyddyn Mawr hefyd. Roedd Alice Gruffydd eisoes yn hynod bleidiol i'r Methodistiaid ac i Deulu Trefeca Howel Harris, ond ymroes yn llwyr i genhadaeth y Morafiaid yn ddiweddarach. Ceir yr hanes yn llawn yng nghyfrol R.T. Jenkins ''The Moravian Brethren in North Wales''. Aeth rhai o blant William ac Alice Gruffydd drosodd i Iwerddon i fyw, ac mae lle i gredu bod y cenedlaetholwr Gwyddelig, [[Arthur Griffith]], yn un o'u disgynyddion.








	== Cyfeiriadau ==		== Cyfeiriadau ==
			{{cyferiadau}}

	[1] ~~Thomas Jones, ''Gerallt Gymro'' (Caerdydd, 1938), t.~~		[[Categori:Ffermydd]]
			[[Categori:Chwedloniaeth]]
			[[Categori:Safleoedd neilltuol]]

Irion am 20:24, 7 Rhagfyr 2020

2020-12-07T20:24:44Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 21:24, 7 Rhagfyr 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
	Saif ffermdy nodedig Drws-y-coed Uchaf ar ben Bwlch y Gylfin, sy'n gwahanu rhannau uchaf Dyffryn Nantlle oddi wrth wastadedd Rhyd-ddu.		Saif ffermdy nodedig '''Drws-y-coed Uchaf''' ar ben [[Bwlch y Gylfin]], sy'n gwahanu rhannau uchaf [[Dyffryn Nantlle]] oddi wrth wastadedd [[Rhyd-ddu]].

	Wrth ddod i fyny'r ffordd o Ryd-ddu drwy Fwlch y Gylfin i gyfeiriad Dyffryn Nantlle, saif hen ffermdy Drws-y-coed Uchaf ar ochr dde'r ffordd, ryw chwarter milltir o ben y bwlch. Y tu ôl i'r adeilad mae Llyn y Dywarchen, sydd hefyd yn gronfa ddŵr fechan. Ceir cyfeiriadau at hynodrwydd y llyn hwn gan Gerallt Gymro yn hanes ei daith drwy Gymru, a ysgrifennwyd yn y ddeuddegfed ganrif, ac roedd hyd yn oed yr awdur cynnar o'r nawfed ganrif, Nennius, wedi clywed amdano. Er na welodd Gerallt y llyn â'i lygaid ei hun, clywodd gan drigolion lleol fod arno ynys a oedd yn symud yn ôl a blaen ar ei wyneb drwy rym y gwyntoedd. Dyma'r disgrifiad a geir yng nghyfieithiad Yr Athro Thomas Jones o Ladin gwreiddiol Gerallt; "[ceir arno] ynys wibiol y sydd yn crwydro ar brydiau, gan rym y gwyntoedd yn ei gyrru, i rannau cyferbyn y llyn. Yma bydd y bugeiliaid yn rhyfeddu'n aml ddarfod trosglwyddo'n sydyn eu gyrroedd wrth bori, i fannau pell i ffwrdd." <sup>[1]</sup> Pan ymwelodd y teithiwr William Bingley â'r ardal ar droad y ddeunawfed a'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, roedd yr ynys bryd hynny tuag wyth i naw llath o hyd meddai, gyda choeden helygen fechan yn tyfu arni. Fodd bynnag, mae wedi diflannu bellach.		Wrth ddod i fyny'r ffordd o Ryd-ddu drwy Fwlch y Gylfin i gyfeiriad Dyffryn Nantlle, saif hen ffermdy Drws-y-coed Uchaf ar ochr dde'r ffordd, ryw chwarter milltir o ben y bwlch. Y tu ôl i'r adeilad mae [[Llyn y Dywarchen]], sydd hefyd yn gronfa ddŵr fechan. Ceir cyfeiriadau at hynodrwydd y llyn hwn gan Gerallt Gymro yn hanes ei daith drwy Gymru, a ysgrifennwyd yn y ddeuddegfed ganrif, ac roedd hyd yn oed yr awdur cynnar o'r nawfed ganrif, Nennius, wedi clywed amdano. Er na welodd Gerallt y llyn â'i lygaid ei hun, clywodd gan drigolion lleol fod arno ynys a oedd yn symud yn ôl a blaen ar ei wyneb drwy rym y gwyntoedd. Dyma'r disgrifiad a geir yng nghyfieithiad Yr Athro Thomas Jones o Ladin gwreiddiol Gerallt; "[ceir arno] ynys wibiol y sydd yn crwydro ar brydiau, gan rym y gwyntoedd yn ei gyrru, i rannau cyferbyn y llyn. Yma bydd y bugeiliaid yn rhyfeddu'n aml ddarfod trosglwyddo'n sydyn eu gyrroedd wrth bori, i fannau pell i ffwrdd." <sup>[1]</sup> Pan ymwelodd y teithiwr William Bingley â'r ardal ar droad y ddeunawfed a'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, roedd yr ynys bryd hynny tuag wyth i naw llath o hyd meddai, gyda choeden helygen fechan yn tyfu arni. Fodd bynnag, mae wedi diflannu bellach.

	Cysylltir ardal Drws-y-coed â'r Tylwyth Teg yn ogystal. Yn ôl un stori priododd gŵr Drws-y-coed ag un o ferched y Tylwyth Teg; Penelope oedd ei henw ac fe ymddengys fod hwnnw'n enw pur boblogaidd ymysg merched y bobl bach. A sonnir bod dyn arall o'r un ffermdy, mewn cenhedlaeth arall, wedi cael profiad pur od gyda'r un Tylwyth ar ei ffordd adref un noson o ffair Beddgelert. (Ond efallai'n wir mai ffrwyth heidden tafarnau Beddgelert oedd i gyfrif am hynny.) Mae ardal Rhyd-ddu a'r cyffiniau yn llawn o straeon a choelion gwerin amryfal, a cheir mwy am ryfeddodau'r fro yn llyfr D.E. Jenkins, ''Beddgelert, its Facts, Fairies, and Folk-lore'', cyfrol fechan sydd yn bur brin erbyn hyn.		Cysylltir ardal Drws-y-coed â'r Tylwyth Teg yn ogystal. Yn ôl un stori priododd gŵr Drws-y-coed ag un o ferched y Tylwyth Teg; Penelope oedd ei henw ac fe ymddengys fod hwnnw'n enw pur boblogaidd ymysg merched y bobl bach. A sonnir bod dyn arall o'r un ffermdy, mewn cenhedlaeth arall, wedi cael profiad pur od gyda'r un Tylwyth ar ei ffordd adref un noson o ffair Beddgelert. (Ond efallai'n wir mai ffrwyth heidden tafarnau Beddgelert oedd i gyfrif am hynny.) Mae ardal Rhyd-ddu a'r cyffiniau yn llawn o straeon a choelion gwerin amryfal, a cheir mwy am ryfeddodau'r fro yn llyfr D.E. Jenkins, ''Beddgelert, its Facts, Fairies, and Folk-lore'', cyfrol fechan sydd yn bur brin erbyn hyn.
Llinell 11:		Llinell 11:
	Tra bo careg ar ei gilydd. [cadwyd yr orgraff wreiddiol]		Tra bo careg ar ei gilydd. [cadwyd yr orgraff wreiddiol]

	Roedd William Gruffydd yn ddyn diwylliedig a llengar ac roedd yn uchel ei barch yng ngolwg y bardd Dafydd Ddu Eryri, a gyfansoddodd englyn coffa ar ei fedd ym mynwent Beddgelert. Un arall a'i hadwaenai oedd y bardd clasurol nodedig, Goronwy Owen, ac fe yrrodd Goronwy nifer o englynion ato unwaith, ar gais rhyw gyfaill arall, yn gofyn am "Gosyn Llaeth-geifr". (Mae hyn yn tystio hefyd fod ffermydd yr ardal fynyddig hon yn cadw geifr ar y llechweddau yn y ddeunawfed ganrif ac yn cynhyrchu caws o'u llaeth.) Ond er cymaint oedd bri William Gruffydd yn ei ddydd fel cyfaill i feirdd a llenorion, ei grefydd anghydffurfiol, a'i gysylltiadau crefyddol tra arbennig, sydd wedi dod â hynodrwydd iddo'n bennaf. Daeth ei gartref anghysbell yn ganolbwynt i genhadaeth grefyddol y Morafiaid yn yr ardal hon. (Roedd y Morafiaid yn blaid neu sect grefyddol a gychwynnodd ym Morafia (rhan o'r Weriniaeth Tsiec bellach) yn y bymthegfed ganrif dan arweiniad Jan Hus. Wedi cyfnod o drai fe'i hadfywiwyd yn gynnar yn y ddeunawfed ganrif gan y Cownt Zinzendorf o Sacsoni yn Yr Almaen ac yn fuan roedd cenhadon y Morafiaid yn gweithredu ar hyd a lled Ewrop, gan gynnwys Cymru.) I Ddrws-y-coed y daeth y cenhadwr Morafaidd David Mathias, o Sir Benfro, a chafodd groeso cynnes ar yr aelwyd gan William Gruffydd a'i wraig Alice. Roedd hi'n ferch Tyddyn Mawr yng Nghwm Pennant, ac roedd yr un pennill â'r un uwchben drws Drws-y-coed uwchben drws y Tyddyn Mawr hefyd. Roedd Alice Gruffydd eisoes yn hynod bleidiol i'r Methodistiaid ac i Deulu Trefeca Howel Harris, ond ymroes yn llwyr i genhadaeth y Morafiaid yn ddiweddarach. Ceir yr hanes yn llawn yng nghyfrol R.T. Jenkins ''The Moravian Brethren in North Wales''. Aeth rhai o blant William ac Alice Gruffydd drosodd i Iwerddon i fyw, ac mae lle i gredu bod y cenedlaetholwr Gwyddelig, Arthur Griffith, yn un o'u disgynyddion.		Roedd William Gruffydd yn ddyn diwylliedig a llengar ac roedd yn uchel ei barch yng ngolwg y bardd Dafydd Ddu Eryri, a gyfansoddodd englyn coffa ar ei fedd ym mynwent Beddgelert. Un arall a'i hadwaenai oedd y bardd clasurol nodedig, Goronwy Owen, ac fe yrrodd Goronwy nifer o englynion ato unwaith, ar gais rhyw gyfaill arall, yn gofyn am "Gosyn Llaeth-geifr". (Mae hyn yn tystio hefyd fod ffermydd yr ardal fynyddig hon yn cadw geifr ar y llechweddau yn y ddeunawfed ganrif ac yn cynhyrchu caws o'u llaeth.) Ond er cymaint oedd bri William Gruffydd yn ei ddydd fel cyfaill i feirdd a llenorion, ei grefydd anghydffurfiol, a'i gysylltiadau crefyddol tra arbennig, sydd wedi dod â hynodrwydd iddo'n bennaf. Daeth ei gartref anghysbell yn ganolbwynt i genhadaeth grefyddol y [[Morafiaid Drws-y-coed\|Morafiaid]] yn yr ardal hon. (Roedd y Morafiaid yn blaid neu sect grefyddol a gychwynnodd ym Morafia (rhan o'r Weriniaeth Tsiec bellach) yn y bymthegfed ganrif dan arweiniad Jan Hus. Wedi cyfnod o drai fe'i hadfywiwyd yn gynnar yn y ddeunawfed ganrif gan y Cownt Zinzendorf o Sacsoni yn Yr Almaen ac yn fuan roedd cenhadon y Morafiaid yn gweithredu ar hyd a lled Ewrop, gan gynnwys Cymru.) I Ddrws-y-coed y daeth y cenhadwr Morafaidd David Mathias, o Sir Benfro, a chafodd groeso cynnes ar yr aelwyd gan William Gruffydd a'i wraig Alice. Roedd hi'n ferch Tyddyn Mawr yng Nghwm Pennant, ac roedd yr un pennill â'r un uwchben drws Drws-y-coed uwchben drws y Tyddyn Mawr hefyd. Roedd Alice Gruffydd eisoes yn hynod bleidiol i'r Methodistiaid ac i Deulu Trefeca Howel Harris, ond ymroes yn llwyr i genhadaeth y Morafiaid yn ddiweddarach. Ceir yr hanes yn llawn yng nghyfrol R.T. Jenkins ''The Moravian Brethren in North Wales''. Aeth rhai o blant William ac Alice Gruffydd drosodd i Iwerddon i fyw, ac mae lle i gredu bod y cenedlaetholwr Gwyddelig, [[Arthur Griffith]], yn un o'u disgynyddion.

Cyfaill Eben: Saif ffermdy nodedig Drws-y-coed Uchaf ar ben Bwlch y Gylfin, sy'n gwahanu rhannau uchaf Dyffryn Nantlle oddi wrth wastadedd Rhyd-ddu.

2020-12-07T15:38:00Z

Saif ffermdy nodedig Drws-y-coed Uchaf ar ben Bwlch y Gylfin, sy'n gwahanu rhannau uchaf Dyffryn Nantlle oddi wrth wastadedd Rhyd-ddu.

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:38, 7 Rhagfyr 2020
Llinell 11:		Llinell 11:
	Tra bo careg ar ei gilydd. [cadwyd yr orgraff wreiddiol]		Tra bo careg ar ei gilydd. [cadwyd yr orgraff wreiddiol]

	Roedd William Gruffydd yn ddyn diwylliedig a llengar ac roedd yn uchel ei barch yng ngolwg y bardd Dafydd Ddu Eryri, a gyfansoddodd englyn coffa ar ei fedd ym mynwent Beddgelert. Un arall a'i hadwaenai oedd y bardd clasurol nodedig, Goronwy Owen, ac fe yrrodd Goronwy nifer o englynion ato unwaith, ar gais rhyw gyfaill arall, yn gofyn am "Gosyn Llaeth-geifr". (Mae hyn yn tystio hefyd fod ffermydd yr ardal fynyddig hon yn cadw geifr ar y llechweddau yn y ddeunawfed ganrif ac yn cynhyrchu caws o'u llaeth.) Ond er cymaint oedd bri William Gruffydd yn ei ddydd fel cyfaill i feirdd a llenorion, ei grefydd anghydffurfiol, a'i gysylltiadau crefyddol tra arbennig, sydd wedi dod â hynodrwydd iddo'n bennaf. Daeth ei gartref anghysbell yn ganolbwynt i genhadaeth grefyddol y Morafiaid yn yr ardal hon. (Roedd y Morafiaid yn blaid neu sect grefyddol a gychwynnodd ym Morafia (rhan o'r Weriniaeth Tsiec bellach) yn y bymthegfed ganrif dan arweiniad Jan Hus. Wedi cyfnod o drai fe'i hadfywiwyd yn gynnar yn y ddeunawfed ganrif gan y Cownt Zinzendorf o Sacsoni yn Yr Almaen ac yn fuan roedd cenhadon y Morafiaid yn gweithredu ar hyd a lled Ewrop, gan gynnwys Cymru.) I Ddrws-y-coed y daeth y cenhadwr Morafaidd David Mathias, o Sir Benfro, a chafodd groeso cynnes ar yr aelwyd gan William Gruffydd a'i wraig Alice. Roedd hi'n ferch Tyddyn Mawr yng Nghwm Pennant, ac roedd yr un pennill â'r un uwchben drws Drws-y-coed uwchben drws y Tyddyn Mawr hefyd. Roedd Alice Gruffydd eisoes yn hynod bleidiol i'r Methodistiaid ac i Deulu Trefeca Howel Harris, ond ymroes yn llwyr i genhadaeth y Morafiaid yn ddiweddarach. Ceir yr hanes yn llawn yng nghyfrol R.T. Jenkins ''The Moravian Brethren in North Wales. Aeth rhai o blant William ac Alice Gruffydd drosodd i Iwerddon i fyw, ac mae lle i gredu bod y cenedlaetholwr Gwyddelig, Arthur Griffith, yn un o'u disgynyddion.		Roedd William Gruffydd yn ddyn diwylliedig a llengar ac roedd yn uchel ei barch yng ngolwg y bardd Dafydd Ddu Eryri, a gyfansoddodd englyn coffa ar ei fedd ym mynwent Beddgelert. Un arall a'i hadwaenai oedd y bardd clasurol nodedig, Goronwy Owen, ac fe yrrodd Goronwy nifer o englynion ato unwaith, ar gais rhyw gyfaill arall, yn gofyn am "Gosyn Llaeth-geifr". (Mae hyn yn tystio hefyd fod ffermydd yr ardal fynyddig hon yn cadw geifr ar y llechweddau yn y ddeunawfed ganrif ac yn cynhyrchu caws o'u llaeth.) Ond er cymaint oedd bri William Gruffydd yn ei ddydd fel cyfaill i feirdd a llenorion, ei grefydd anghydffurfiol, a'i gysylltiadau crefyddol tra arbennig, sydd wedi dod â hynodrwydd iddo'n bennaf. Daeth ei gartref anghysbell yn ganolbwynt i genhadaeth grefyddol y Morafiaid yn yr ardal hon. (Roedd y Morafiaid yn blaid neu sect grefyddol a gychwynnodd ym Morafia (rhan o'r Weriniaeth Tsiec bellach) yn y bymthegfed ganrif dan arweiniad Jan Hus. Wedi cyfnod o drai fe'i hadfywiwyd yn gynnar yn y ddeunawfed ganrif gan y Cownt Zinzendorf o Sacsoni yn Yr Almaen ac yn fuan roedd cenhadon y Morafiaid yn gweithredu ar hyd a lled Ewrop, gan gynnwys Cymru.) I Ddrws-y-coed y daeth y cenhadwr Morafaidd David Mathias, o Sir Benfro, a chafodd groeso cynnes ar yr aelwyd gan William Gruffydd a'i wraig Alice. Roedd hi'n ferch Tyddyn Mawr yng Nghwm Pennant, ac roedd yr un pennill â'r un uwchben drws Drws-y-coed uwchben drws y Tyddyn Mawr hefyd. Roedd Alice Gruffydd eisoes yn hynod bleidiol i'r Methodistiaid ac i Deulu Trefeca Howel Harris, ond ymroes yn llwyr i genhadaeth y Morafiaid yn ddiweddarach. Ceir yr hanes yn llawn yng nghyfrol R.T. Jenkins ''The Moravian Brethren in North Wales''. Aeth rhai o blant William ac Alice Gruffydd drosodd i Iwerddon i fyw, ac mae lle i gredu bod y cenedlaetholwr Gwyddelig, Arthur Griffith, yn un o'u disgynyddion.

Cyfaill Eben: Saif ffermdy nodedig Drws-y-coed Uchaf ar ben Bwlch y Gylfin, sy'n gwahanu rhannau uchaf Dyffryn Nantlle oddi wrth wastadedd Rhyd-ddu.

2020-12-07T15:34:32Z

Saif ffermdy nodedig Drws-y-coed Uchaf ar ben Bwlch y Gylfin, sy'n gwahanu rhannau uchaf Dyffryn Nantlle oddi wrth wastadedd Rhyd-ddu.

Tudalen newydd

Saif ffermdy nodedig Drws-y-coed Uchaf ar ben Bwlch y Gylfin, sy'n gwahanu rhannau uchaf Dyffryn Nantlle oddi wrth wastadedd Rhyd-ddu.

Wrth ddod i fyny'r ffordd o Ryd-ddu drwy Fwlch y Gylfin i gyfeiriad Dyffryn Nantlle, saif hen ffermdy Drws-y-coed Uchaf ar ochr dde'r ffordd, ryw chwarter milltir o ben y bwlch. Y tu ôl i'r adeilad mae Llyn y Dywarchen, sydd hefyd yn gronfa ddŵr fechan. Ceir cyfeiriadau at hynodrwydd y llyn hwn gan Gerallt Gymro yn hanes ei daith drwy Gymru, a ysgrifennwyd yn y ddeuddegfed ganrif, ac roedd hyd yn oed yr awdur cynnar o'r nawfed ganrif, Nennius, wedi clywed amdano. Er na welodd Gerallt y llyn â'i lygaid ei hun, clywodd gan drigolion lleol fod arno ynys a oedd yn symud yn ôl a blaen ar ei wyneb drwy rym y gwyntoedd. Dyma'r disgrifiad a geir yng nghyfieithiad Yr Athro Thomas Jones o Ladin gwreiddiol Gerallt; "[ceir arno] ynys wibiol y sydd yn crwydro ar brydiau, gan rym y gwyntoedd yn ei gyrru, i rannau cyferbyn y llyn. Yma bydd y bugeiliaid yn rhyfeddu'n aml ddarfod trosglwyddo'n sydyn eu gyrroedd wrth bori, i fannau pell i ffwrdd." <sup>[1]</sup> Pan ymwelodd y teithiwr William Bingley â'r ardal ar droad y ddeunawfed a'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, roedd yr ynys bryd hynny tuag wyth i naw llath o hyd meddai, gyda choeden helygen fechan yn tyfu arni. Fodd bynnag, mae wedi diflannu bellach.

Cysylltir ardal Drws-y-coed â'r Tylwyth Teg yn ogystal. Yn ôl un stori priododd gŵr Drws-y-coed ag un o ferched y Tylwyth Teg; Penelope oedd ei henw ac fe ymddengys fod hwnnw'n enw pur boblogaidd ymysg merched y bobl bach. A sonnir bod dyn arall o'r un ffermdy, mewn cenhedlaeth arall, wedi cael profiad pur od gyda'r un Tylwyth ar ei ffordd adref un noson o ffair Beddgelert. (Ond efallai'n wir mai ffrwyth heidden tafarnau Beddgelert oedd i gyfrif am hynny.) Mae ardal Rhyd-ddu a'r cyffiniau yn llawn o straeon a choelion gwerin amryfal, a cheir mwy am ryfeddodau'r fro yn llyfr D.E. Jenkins, ''Beddgelert, its Facts, Fairies, and Folk-lore'', cyfrol fechan sydd yn bur brin erbyn hyn.

Mae i ffermdy Drws-y-coed Uchaf le pwysig hefyd yn hanes crefydd ym mlaenau Dyffryn Nantlle yn y ddeunawfed ganrif. William Gruffydd a drigai yno yn ail hanner y ganrif honno, ac mae'n debyg mai ef a gododd y tŷ presennol tua 1780, ychydig cyn ei farw. Mae ei enw ar lechen uwchben y drws ac ar y llechen hefyd cerfiwyd y pennill a ganlyn:
Dymuniad calon 'r adeiladydd,
'Rhwn ath wnaeth o ben bwygilydd,
Fod yma groeso i Dduw a'i grefydd
Tra bo careg ar ei gilydd. [cadwyd yr orgraff wreiddiol]

Roedd William Gruffydd yn ddyn diwylliedig a llengar ac roedd yn uchel ei barch yng ngolwg y bardd Dafydd Ddu Eryri, a gyfansoddodd englyn coffa ar ei fedd ym mynwent Beddgelert. Un arall a'i hadwaenai oedd y bardd clasurol nodedig, Goronwy Owen, ac fe yrrodd Goronwy nifer o englynion ato unwaith, ar gais rhyw gyfaill arall, yn gofyn am "Gosyn Llaeth-geifr". (Mae hyn yn tystio hefyd fod ffermydd yr ardal fynyddig hon yn cadw geifr ar y llechweddau yn y ddeunawfed ganrif ac yn cynhyrchu caws o'u llaeth.) Ond er cymaint oedd bri William Gruffydd yn ei ddydd fel cyfaill i feirdd a llenorion, ei grefydd anghydffurfiol, a'i gysylltiadau crefyddol tra arbennig, sydd wedi dod â hynodrwydd iddo'n bennaf. Daeth ei gartref anghysbell yn ganolbwynt i genhadaeth grefyddol y Morafiaid yn yr ardal hon. (Roedd y Morafiaid yn blaid neu sect grefyddol a gychwynnodd ym Morafia (rhan o'r Weriniaeth Tsiec bellach) yn y bymthegfed ganrif dan arweiniad Jan Hus. Wedi cyfnod o drai fe'i hadfywiwyd yn gynnar yn y ddeunawfed ganrif gan y Cownt Zinzendorf o Sacsoni yn Yr Almaen ac yn fuan roedd cenhadon y Morafiaid yn gweithredu ar hyd a lled Ewrop, gan gynnwys Cymru.) I Ddrws-y-coed y daeth y cenhadwr Morafaidd David Mathias, o Sir Benfro, a chafodd groeso cynnes ar yr aelwyd gan William Gruffydd a'i wraig Alice. Roedd hi'n ferch Tyddyn Mawr yng Nghwm Pennant, ac roedd yr un pennill â'r un uwchben drws Drws-y-coed uwchben drws y Tyddyn Mawr hefyd. Roedd Alice Gruffydd eisoes yn hynod bleidiol i'r Methodistiaid ac i Deulu Trefeca Howel Harris, ond ymroes yn llwyr i genhadaeth y Morafiaid yn ddiweddarach. Ceir yr hanes yn llawn yng nghyfrol R.T. Jenkins ''The Moravian Brethren in North Wales. Aeth rhai o blant William ac Alice Gruffydd drosodd i Iwerddon i fyw, ac mae lle i gredu bod y cenedlaetholwr Gwyddelig, Arthur Griffith, yn un o'u disgynyddion.

== Cyfeiriadau ==

[1] Thomas Jones, ''Gerallt Gymro'' (Caerdydd, 1938), t.