David Thomas (Dafydd Ddu Eryri) - Hanes golygu

Irion am 15:11, 13 Mehefin 2024

2024-06-13T15:11:35Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:11, 13 Mehefin 2024
Llinell 1:		Llinell 1:
	Cysylltir '''David Thomas''' (Dafydd Ddu Eryri), (1759-1822) yn bennaf â'r Waunfawr, a'i gartref cychwynnol ychydig lathenni dros ffin [[Uwchgwyrfai]] yn Isgwyrfai. Roedd ei dad Thomas Griffith, fodd bynnag, wedi bod yn bannwr ym [[Pandy Glynllifon\|Mhandy Glynllifon]] cyn symud i fwthyn Pen-y-bont yn y Waunfawr.		Cysylltir '''David Thomas''' (Dafydd Ddu Eryri), (1759-1822) yn bennaf â'r Waunfawr, a'i gartref cychwynnol ychydig lathenni dros ffin [[Uwchgwyrfai]] yn Isgwyrfai. Roedd ei dad Thomas Griffith, fodd bynnag, wedi bod yn bannwr ym [[Pandy Glynllifon\|Mhandy Glynllifon]] cyn symud i fwthyn Pen-y-bont yn y Waunfawr.

			Ar ddiwedd gaeaf 1783-4, galwodd Dafydd Ddu Eryri gyfarfod ym [[Betws Garmon\|Metws Garmon]] er mwyn cychwyn cyfarfod beirdd Arfon. Ymysg y rhai a wahoddwyd yno yr oedd [[William Bifan, y Gadlys]], [[Sion Caeronwy]], Siân Parry a Hywel Eryri. Yn y cyfarfodydd hyn, byddai Dafydd Ddu'n dysgu rheolau barddoniaeth i'w "cywion".<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'' (Llundain, 1953), t.883</ref>

	Roedd Dafydd Ddu Eryri yn gweithio fel gwehydd hyd 1787 pan aeth i gadw ysgol yn Llanddeiniolen, ac wedyn mewn sawl man yn y sir. Am gyfnod byr tua 1810 bu'n cadw ysgol (na wyddys fawr amdani) yn y [[Dolydd]]; dichon mai yn yr [[Gefail Dolydd\|efail]] oedd hyn, a safai o fewn ffiniau plwyf [[Llanwnda]].<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'' (Llundain, 1953), t.883</ref>. Un o'i ddisgyblion yn y Dolydd (neu Dolydd Byrion fel y cyfeirir ato yn ''Y Bywgraffiadur Cymreig'') oedd y bardd-bregethwr-arlunydd Robert Hughes (1811-1892), sef [[Robert Hughes, Uwchlaw'rffynnon]], [[Llanaelhaearn]], yn ddiweddarach. Fodd bynnag, ganed Robert Hughes yn [[Bodgarad]], [[Rhostryfan]] ym mhlwyf [[Llanwnda]], cyn symud yn blentyn seithmlwydd i [[Tyddyn Tudur]], a ddaeth, fel nifer o dyddynnod eraill, yn rhan o barc Glynllifon ym 1824. Yn ystod y cyfnod hwn y bu'n ddisgybl i Ddafydd Ddu ac, yn ei hunangofiant, mae'n sôn tipyn am fod dan ddisgyblaeth lem yr hen fardd. Fe'i cofiai yn "hen ŵr hybarch a golwg batriarchaidd arno" yn cerdded nôl a blaen ar hyd yr ysgol a'i ddwylo tu ôl i'w gefn. Byddai'n flin iawn ar adegau ar ôl nosweithiau o ddiota ac weithiau byddai ei wyneb yn frith o gripiadau wedi iddo fod mewn sgarmesoedd. Byddai'r gansen yn wynias bryd hynny. Ysgol dan nawdd yr eglwys wladol a gedwid gan Ddafydd Ddu yn [[Llandwrog]] a phan agorwyd ysgol yng [[Capel Bwlan (MC), Llandwrog\|nghapel Bwlan]] gerllaw dechreuodd plant anghydffurfwyr fynd i honno a graddol ddiflannu wnaeth disgyblion yr hen Ddafydd. Dywed Robert Hughes yr arferai'r bardd fod yn brysur wrth ei ddesg ar adegau hefyd yn llunio pregethau am dâl i bersoniaid a oedd yn rhy ddiog i wneud rhai eu hunain. Hanner canrif ar ôl ei ddyddiau ysgol aeth Robert Hughes ati'n ogystal i baentio portread o'i hen athro - darlun yn y cof - ac mae hwnnw bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol. Ynddo gwelir Dafydd Ddu yn edrych yn bur urddasol a'r ddwy fedal a enillodd yn eisteddfodau'r Gwyneddigion yn hongian ar rhubanau ar ei frest. <ref>Geraint Jones, ''Gŵr Hynod Uwchlaw'rffynnon'', (Gwasg Carreg Gwalch, 2008), tt.8-17.</ref>		Roedd Dafydd Ddu Eryri yn gweithio fel gwehydd hyd 1787 pan aeth i gadw ysgol yn Llanddeiniolen, ac wedyn mewn sawl man yn y sir. Am gyfnod byr tua 1810 bu'n cadw ysgol (na wyddys fawr amdani) yn y [[Dolydd]]; dichon mai yn yr [[Gefail Dolydd\|efail]] oedd hyn, a safai o fewn ffiniau plwyf [[Llanwnda]].<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'' (Llundain, 1953), t.883</ref>. Un o'i ddisgyblion yn y Dolydd (neu Dolydd Byrion fel y cyfeirir ato yn ''Y Bywgraffiadur Cymreig'') oedd y bardd-bregethwr-arlunydd Robert Hughes (1811-1892), sef [[Robert Hughes, Uwchlaw'rffynnon]], [[Llanaelhaearn]], yn ddiweddarach. Fodd bynnag, ganed Robert Hughes yn [[Bodgarad]], [[Rhostryfan]] ym mhlwyf [[Llanwnda]], cyn symud yn blentyn seithmlwydd i [[Tyddyn Tudur]], a ddaeth, fel nifer o dyddynnod eraill, yn rhan o barc Glynllifon ym 1824. Yn ystod y cyfnod hwn y bu'n ddisgybl i Ddafydd Ddu ac, yn ei hunangofiant, mae'n sôn tipyn am fod dan ddisgyblaeth lem yr hen fardd. Fe'i cofiai yn "hen ŵr hybarch a golwg batriarchaidd arno" yn cerdded nôl a blaen ar hyd yr ysgol a'i ddwylo tu ôl i'w gefn. Byddai'n flin iawn ar adegau ar ôl nosweithiau o ddiota ac weithiau byddai ei wyneb yn frith o gripiadau wedi iddo fod mewn sgarmesoedd. Byddai'r gansen yn wynias bryd hynny. Ysgol dan nawdd yr eglwys wladol a gedwid gan Ddafydd Ddu yn [[Llandwrog]] a phan agorwyd ysgol yng [[Capel Bwlan (MC), Llandwrog\|nghapel Bwlan]] gerllaw dechreuodd plant anghydffurfwyr fynd i honno a graddol ddiflannu wnaeth disgyblion yr hen Ddafydd. Dywed Robert Hughes yr arferai'r bardd fod yn brysur wrth ei ddesg ar adegau hefyd yn llunio pregethau am dâl i bersoniaid a oedd yn rhy ddiog i wneud rhai eu hunain. Hanner canrif ar ôl ei ddyddiau ysgol aeth Robert Hughes ati'n ogystal i baentio portread o'i hen athro - darlun yn y cof - ac mae hwnnw bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol. Ynddo gwelir Dafydd Ddu yn edrych yn bur urddasol a'r ddwy fedal a enillodd yn eisteddfodau'r Gwyneddigion yn hongian ar rhubanau ar ei frest. <ref>Geraint Jones, ''Gŵr Hynod Uwchlaw'rffynnon'', (Gwasg Carreg Gwalch, 2008), tt.8-17.</ref>

Irion am 18:11, 27 Hydref 2022

2022-10-27T18:11:15Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:11, 27 Hydref 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Cysylltir '''David Thomas''' (Dafydd Ddu Eryri), (1759-1822) yn bennaf â'r Waunfawr, a'i gartref cychwynnol ychydig lathenni dros ffin [[Uwchgwyrfai]] yn Isgwyrfai. Roedd ei dad Thomas Griffith, fodd bynnag, wedi bod yn bannwr ym [[Pandy Glynllifon\|Mhandy Glynllifon]] cyn symud i fwthyn Pen-y-bont yn y Waunfawr.		Cysylltir '''David Thomas''' (Dafydd Ddu Eryri), (1759-1822) yn bennaf â'r Waunfawr, a'i gartref cychwynnol ychydig lathenni dros ffin [[Uwchgwyrfai]] yn Isgwyrfai. Roedd ei dad Thomas Griffith, fodd bynnag, wedi bod yn bannwr ym [[Pandy Glynllifon\|Mhandy Glynllifon]] cyn symud i fwthyn Pen-y-bont yn y Waunfawr.

	Roedd Dafydd Ddu Eryri yn gweithio fel gwehydd hyd 1787 pan aeth i gadw ysgol yn Llanddeiniolen, ac wedyn mewn sawl man yn y sir. Am gyfnod byr tua 1810 bu'n cadw ysgol (na wyddys fawr amdani) yn y [[Dolydd]]; dichon mai yn yr [[Gefail Dolydd\|efail]] oedd hyn, a safai o fewn ffiniau plwyf [[Llanwnda]].<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'' (Llundain, 1953), t.883</ref>. Un o'i ddisgyblion yn y Dolydd (neu Dolydd Byrion fel y cyfeirir ato yn ''Y Bywgraffiadur Cymreig'') oedd y bardd-bregethwr-arlunydd Robert Hughes (1811-1892), sef [[Robert Hughes, Uwchlaw'rffynnon]], [[Llanaelhaearn]], yn ddiweddarach. Fodd bynnag, ganed Robert Hughes yn [[~~Bodgara~~]], [[Rhostryfan]] ym mhlwyf [[Llanwnda]], cyn symud yn blentyn seithmlwydd i [[Tyddyn Tudur]], a ddaeth, fel nifer o dyddynnod eraill, yn rhan o barc Glynllifon ym 1824. Yn ystod y cyfnod hwn y bu'n ddisgybl i Ddafydd Ddu ac, yn ei hunangofiant, mae'n sôn tipyn am fod dan ddisgyblaeth lem yr hen fardd. Fe'i cofiai yn "hen ŵr hybarch a golwg batriarchaidd arno" yn cerdded nôl a blaen ar hyd yr ysgol a'i ddwylo tu ôl i'w gefn. Byddai'n flin iawn ar adegau ar ôl nosweithiau o ddiota ac weithiau byddai ei wyneb yn frith o gripiadau wedi iddo fod mewn sgarmesoedd. Byddai'r gansen yn wynias bryd hynny. Ysgol dan nawdd yr eglwys wladol a gedwid gan Ddafydd Ddu yn [[Llandwrog]] a phan agorwyd ysgol yng [[Capel Bwlan (MC), Llandwrog\|nghapel Bwlan]] gerllaw dechreuodd plant anghydffurfwyr fynd i honno a graddol ddiflannu wnaeth disgyblion yr hen Ddafydd. Dywed Robert Hughes yr arferai'r bardd fod yn brysur wrth ei ddesg ar adegau hefyd yn llunio pregethau am dâl i bersoniaid a oedd yn rhy ddiog i wneud rhai eu hunain. Hanner canrif ar ôl ei ddyddiau ysgol aeth Robert Hughes ati'n ogystal i baentio portread o'i hen athro - darlun yn y cof - ac mae hwnnw bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol. Ynddo gwelir Dafydd Ddu yn edrych yn bur urddasol a'r ddwy fedal a enillodd yn eisteddfodau'r Gwyneddigion yn hongian ar rhubanau ar ei frest. <ref>Geraint Jones, ''Gŵr Hynod Uwchlaw'rffynnon'', (Gwasg Carreg Gwalch, 2008), tt.8-17.</ref>		Roedd Dafydd Ddu Eryri yn gweithio fel gwehydd hyd 1787 pan aeth i gadw ysgol yn Llanddeiniolen, ac wedyn mewn sawl man yn y sir. Am gyfnod byr tua 1810 bu'n cadw ysgol (na wyddys fawr amdani) yn y [[Dolydd]]; dichon mai yn yr [[Gefail Dolydd\|efail]] oedd hyn, a safai o fewn ffiniau plwyf [[Llanwnda]].<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'' (Llundain, 1953), t.883</ref>. Un o'i ddisgyblion yn y Dolydd (neu Dolydd Byrion fel y cyfeirir ato yn ''Y Bywgraffiadur Cymreig'') oedd y bardd-bregethwr-arlunydd Robert Hughes (1811-1892), sef [[Robert Hughes, Uwchlaw'rffynnon]], [[Llanaelhaearn]], yn ddiweddarach. Fodd bynnag, ganed Robert Hughes yn [[Bodgarad]], [[Rhostryfan]] ym mhlwyf [[Llanwnda]], cyn symud yn blentyn seithmlwydd i [[Tyddyn Tudur]], a ddaeth, fel nifer o dyddynnod eraill, yn rhan o barc Glynllifon ym 1824. Yn ystod y cyfnod hwn y bu'n ddisgybl i Ddafydd Ddu ac, yn ei hunangofiant, mae'n sôn tipyn am fod dan ddisgyblaeth lem yr hen fardd. Fe'i cofiai yn "hen ŵr hybarch a golwg batriarchaidd arno" yn cerdded nôl a blaen ar hyd yr ysgol a'i ddwylo tu ôl i'w gefn. Byddai'n flin iawn ar adegau ar ôl nosweithiau o ddiota ac weithiau byddai ei wyneb yn frith o gripiadau wedi iddo fod mewn sgarmesoedd. Byddai'r gansen yn wynias bryd hynny. Ysgol dan nawdd yr eglwys wladol a gedwid gan Ddafydd Ddu yn [[Llandwrog]] a phan agorwyd ysgol yng [[Capel Bwlan (MC), Llandwrog\|nghapel Bwlan]] gerllaw dechreuodd plant anghydffurfwyr fynd i honno a graddol ddiflannu wnaeth disgyblion yr hen Ddafydd. Dywed Robert Hughes yr arferai'r bardd fod yn brysur wrth ei ddesg ar adegau hefyd yn llunio pregethau am dâl i bersoniaid a oedd yn rhy ddiog i wneud rhai eu hunain. Hanner canrif ar ôl ei ddyddiau ysgol aeth Robert Hughes ati'n ogystal i baentio portread o'i hen athro - darlun yn y cof - ac mae hwnnw bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol. Ynddo gwelir Dafydd Ddu yn edrych yn bur urddasol a'r ddwy fedal a enillodd yn eisteddfodau'r Gwyneddigion yn hongian ar rhubanau ar ei frest. <ref>Geraint Jones, ''Gŵr Hynod Uwchlaw'rffynnon'', (Gwasg Carreg Gwalch, 2008), tt.8-17.</ref>

	Daeth Dafydd Ddu i ddiwedd trist pan foddodd yn Afon Cegin ar 30 Mawrth 1822 wrth ymlwybro o Fangor (lle bu'n cyfarfod â chyfeillion) i'w gartref yn Llanrug. Roedd yn ddiwrnod gwlyb a stormus ac wrth groesi'r rhyd dros yr afon ger Ffynnon Cegin Arthur fe lithrodd mae'n debyg a tharo ei ben - roedd sôn hefyd nad oedd yn sobor iawn ar y pryd. Ddwy ganrif yn ddiweddarach mae'n debyg y byddai'r digwyddiad wedi mynd yn angof i bob pwrpas oni bai iddo esgor ym 1938 ar un o sonedau mawr barddoniaeth Gymraeg, a hynny gan dywysog y soned, [[R. Williams Parry]]. Y flwyddyn honno y lluniodd ef yr enwog "Ymson Ynghylch Amser", sy'n dechrau â'r llinellau ysgytwol:		Daeth Dafydd Ddu i ddiwedd trist pan foddodd yn Afon Cegin ar 30 Mawrth 1822 wrth ymlwybro o Fangor (lle bu'n cyfarfod â chyfeillion) i'w gartref yn Llanrug. Roedd yn ddiwrnod gwlyb a stormus ac wrth groesi'r rhyd dros yr afon ger Ffynnon Cegin Arthur fe lithrodd mae'n debyg a tharo ei ben - roedd sôn hefyd nad oedd yn sobor iawn ar y pryd. Ddwy ganrif yn ddiweddarach mae'n debyg y byddai'r digwyddiad wedi mynd yn angof i bob pwrpas oni bai iddo esgor ym 1938 ar un o sonedau mawr barddoniaeth Gymraeg, a hynny gan dywysog y soned, [[R. Williams Parry]]. Y flwyddyn honno y lluniodd ef yr enwog "Ymson Ynghylch Amser", sy'n dechrau â'r llinellau ysgytwol:

Irion am 18:11, 27 Hydref 2022

2022-10-27T18:11:01Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:11, 27 Hydref 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Cysylltir '''David Thomas''' (Dafydd Ddu Eryri), (1759-1822) yn bennaf â'r Waunfawr, a'i gartref cychwynnol ychydig lathenni dros ffin [[Uwchgwyrfai]] yn Isgwyrfai. Roedd ei dad Thomas Griffith, fodd bynnag, wedi bod yn bannwr ym [[Pandy Glynllifon\|Mhandy Glynllifon]] cyn symud i fwthyn Pen-y-bont yn y Waunfawr.		Cysylltir '''David Thomas''' (Dafydd Ddu Eryri), (1759-1822) yn bennaf â'r Waunfawr, a'i gartref cychwynnol ychydig lathenni dros ffin [[Uwchgwyrfai]] yn Isgwyrfai. Roedd ei dad Thomas Griffith, fodd bynnag, wedi bod yn bannwr ym [[Pandy Glynllifon\|Mhandy Glynllifon]] cyn symud i fwthyn Pen-y-bont yn y Waunfawr.

	Roedd Dafydd Ddu Eryri yn gweithio fel gwehydd hyd 1787 pan aeth i gadw ysgol yn Llanddeiniolen, ac wedyn mewn sawl man yn y sir. Am gyfnod byr tua 1810 bu'n cadw ysgol (na wyddys fawr amdani) yn y [[Dolydd]]; dichon mai yn yr [[Gefail Dolydd\|efail]] oedd hyn, a safai o fewn ffiniau plwyf [[Llanwnda]].<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'' (Llundain, 1953), t.883</ref>. Un o'i ddisgyblion yn y Dolydd (neu Dolydd Byrion fel y cyfeirir ato yn ''Y Bywgraffiadur Cymreig'') oedd y bardd-bregethwr-arlunydd Robert Hughes (1811-1892), Uwchlaw'rffynnon, Llanaelhaearn, yn ddiweddarach. Fodd bynnag, ganed Robert Hughes yn ~~Bodgarad~~, Rhostryfan ym mhlwyf Llanwnda, cyn symud yn blentyn seithmlwydd i Tyddyn Tudur, a ddaeth, fel nifer o dyddynnod eraill, yn rhan o barc Glynllifon ym 1824. Yn ystod y cyfnod hwn y bu'n ddisgybl i Ddafydd Ddu ac, yn ei hunangofiant, mae'n sôn tipyn am fod dan ddisgyblaeth lem yr hen fardd. Fe'i cofiai yn "hen ŵr hybarch a golwg batriarchaidd arno" yn cerdded nôl a blaen ar hyd yr ysgol a'i ddwylo tu ôl i'w gefn. Byddai'n flin iawn ar adegau ar ôl nosweithiau o ddiota ac weithiau byddai ei wyneb yn frith o gripiadau wedi iddo fod mewn sgarmesoedd. Byddai'r gansen yn wynias bryd hynny. Ysgol dan nawdd yr eglwys wladol a gedwid gan Ddafydd Ddu yn Llandwrog a phan agorwyd ysgol yng nghapel Bwlan gerllaw dechreuodd plant anghydffurfwyr fynd i honno a graddol ddiflannu wnaeth disgyblion yr hen Ddafydd. Dywed Robert Hughes yr arferai'r bardd fod yn brysur wrth ei ddesg ar adegau hefyd yn llunio pregethau am dâl i bersoniaid a oedd yn rhy ddiog i wneud rhai eu hunain. Hanner canrif ar ôl ei ddyddiau ysgol aeth Robert Hughes ati'n ogystal i baentio portread o'i hen athro - darlun yn y cof - ac mae hwnnw bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol. Ynddo gwelir Dafydd Ddu yn edrych yn bur urddasol a'r ddwy fedal a enillodd yn eisteddfodau'r Gwyneddigion yn hongian ar rhubanau ar ei frest. <~~sup~~>~~[2]~~</~~sup~~>		Roedd Dafydd Ddu Eryri yn gweithio fel gwehydd hyd 1787 pan aeth i gadw ysgol yn Llanddeiniolen, ac wedyn mewn sawl man yn y sir. Am gyfnod byr tua 1810 bu'n cadw ysgol (na wyddys fawr amdani) yn y [[Dolydd]]; dichon mai yn yr [[Gefail Dolydd\|efail]] oedd hyn, a safai o fewn ffiniau plwyf [[Llanwnda]].<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'' (Llundain, 1953), t.883</ref>. Un o'i ddisgyblion yn y Dolydd (neu Dolydd Byrion fel y cyfeirir ato yn ''Y Bywgraffiadur Cymreig'') oedd y bardd-bregethwr-arlunydd Robert Hughes (1811-1892), sef [[Robert Hughes, Uwchlaw'rffynnon]], [[Llanaelhaearn]], yn ddiweddarach. Fodd bynnag, ganed Robert Hughes yn [[Bodgara]], [[Rhostryfan]] ym mhlwyf [[Llanwnda]], cyn symud yn blentyn seithmlwydd i [[Tyddyn Tudur]], a ddaeth, fel nifer o dyddynnod eraill, yn rhan o barc Glynllifon ym 1824. Yn ystod y cyfnod hwn y bu'n ddisgybl i Ddafydd Ddu ac, yn ei hunangofiant, mae'n sôn tipyn am fod dan ddisgyblaeth lem yr hen fardd. Fe'i cofiai yn "hen ŵr hybarch a golwg batriarchaidd arno" yn cerdded nôl a blaen ar hyd yr ysgol a'i ddwylo tu ôl i'w gefn. Byddai'n flin iawn ar adegau ar ôl nosweithiau o ddiota ac weithiau byddai ei wyneb yn frith o gripiadau wedi iddo fod mewn sgarmesoedd. Byddai'r gansen yn wynias bryd hynny. Ysgol dan nawdd yr eglwys wladol a gedwid gan Ddafydd Ddu yn [[Llandwrog]] a phan agorwyd ysgol yng [[Capel Bwlan (MC), Llandwrog\|nghapel Bwlan]] gerllaw dechreuodd plant anghydffurfwyr fynd i honno a graddol ddiflannu wnaeth disgyblion yr hen Ddafydd. Dywed Robert Hughes yr arferai'r bardd fod yn brysur wrth ei ddesg ar adegau hefyd yn llunio pregethau am dâl i bersoniaid a oedd yn rhy ddiog i wneud rhai eu hunain. Hanner canrif ar ôl ei ddyddiau ysgol aeth Robert Hughes ati'n ogystal i baentio portread o'i hen athro - darlun yn y cof - ac mae hwnnw bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol. Ynddo gwelir Dafydd Ddu yn edrych yn bur urddasol a'r ddwy fedal a enillodd yn eisteddfodau'r Gwyneddigion yn hongian ar rhubanau ar ei frest. <ref>Geraint Jones, ''Gŵr Hynod Uwchlaw'rffynnon'', (Gwasg Carreg Gwalch, 2008), tt.8-17.</ref>

	Daeth Dafydd Ddu i ddiwedd trist pan foddodd yn Afon Cegin ar 30 Mawrth 1822 wrth ymlwybro o Fangor (lle bu'n cyfarfod â chyfeillion) i'w gartref yn Llanrug. Roedd yn ddiwrnod gwlyb a stormus ac wrth groesi'r rhyd dros yr afon ger Ffynnon Cegin Arthur fe lithrodd mae'n debyg a tharo ei ben - roedd sôn hefyd nad oedd yn sobor iawn ar y pryd. Ddwy ganrif yn ddiweddarach mae'n debyg y byddai'r digwyddiad wedi mynd yn angof i bob pwrpas oni bai iddo esgor ym 1938 ar un o sonedau mawr barddoniaeth ~~Gmraeg~~, a hynny gan dywysog y soned, R. Williams Parry. Y flwyddyn honno y lluniodd ef yr enwog "Ymson Ynghylch Amser", sy'n dechrau â'r llinellau ysgytwol:		Daeth Dafydd Ddu i ddiwedd trist pan foddodd yn Afon Cegin ar 30 Mawrth 1822 wrth ymlwybro o Fangor (lle bu'n cyfarfod â chyfeillion) i'w gartref yn Llanrug. Roedd yn ddiwrnod gwlyb a stormus ac wrth groesi'r rhyd dros yr afon ger Ffynnon Cegin Arthur fe lithrodd mae'n debyg a tharo ei ben - roedd sôn hefyd nad oedd yn sobor iawn ar y pryd. Ddwy ganrif yn ddiweddarach mae'n debyg y byddai'r digwyddiad wedi mynd yn angof i bob pwrpas oni bai iddo esgor ym 1938 ar un o sonedau mawr barddoniaeth Gymraeg, a hynny gan dywysog y soned, [[R. Williams Parry]]. Y flwyddyn honno y lluniodd ef yr enwog "Ymson Ynghylch Amser", sy'n dechrau â'r llinellau ysgytwol:

	Hon ydyw'r afon, ond nid hwn yw'r dŵr		Hon ydyw'r afon, ond nid hwn yw'r dŵr
	A foddodd Ddafydd Ddu. Mae pont yn awr		A foddodd Ddafydd Ddu. Mae pont yn awr
	Lle'r oedd y rhyd a daflodd yr hen ŵr		Lle'r oedd y rhyd a daflodd yr hen ŵr
	I'r ffrydlif fach a thragwyddoldeb mawr.<~~sup~~>~~[3]~~</~~sup~~>		I'r ffrydlif fach a thragwyddoldeb mawr.<ref>R. Williams Parry, ''Cerddi'r Gaeaf'', (Gwasg Gee, 1952), t.64. </ref>


	~~{{eginyn}}~~
	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==
			{{cyfeiriadau}}

	~~2. Geraint Jones, ''Gŵr Hynod Uwchlaw'rffynnon'', (Gwasg Carreg Gwalch, 2008), tt.8-17.~~
	~~3. R. Williams Parry, ''Cerddi'r Gaeaf'', (Gwasg Gee, 1952), t.64.~~
	~~{{cyfeiriadau}}~~
	[[Categori:Pobl]]		[[Categori:Pobl]]
	[[Categori:Athrawon]]		[[Categori:Athrawon]]
	[[Categori:Beirdd]]		[[Categori:Beirdd]]

Cyfaill Eben am 14:42, 27 Hydref 2022

2022-10-27T14:42:04Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:42, 27 Hydref 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Cysylltir '''David Thomas''' (Dafydd Ddu Eryri), (1759-1822) yn bennaf â'r Waunfawr, a'i gartref cychwynnol ychydig lathenni dros ffin [[Uwchgwyrfai]] yn Isgwyrfai. Roedd ei dad Thomas Griffith, fodd bynnag, wedi bod yn bannwr ym [[Pandy Glynllifon\|Mhandy Glynllifon]] cyn symud i fwthyn Pen-y-bont yn y Waunfawr.		Cysylltir '''David Thomas''' (Dafydd Ddu Eryri), (1759-1822) yn bennaf â'r Waunfawr, a'i gartref cychwynnol ychydig lathenni dros ffin [[Uwchgwyrfai]] yn Isgwyrfai. Roedd ei dad Thomas Griffith, fodd bynnag, wedi bod yn bannwr ym [[Pandy Glynllifon\|Mhandy Glynllifon]] cyn symud i fwthyn Pen-y-bont yn y Waunfawr.

	Roedd Dafydd Ddu Eryri yn gweithio fel gwehydd hyd 1787 pan aeth i gadw ysgol yn Llanddeiniolen, ac wedyn mewn sawl man yn y sir. Am gyfnod byr tua 1810 bu'n cadw ysgol (na wyddys fawr amdani) yn y [[Dolydd]]; dichon mai yn yr [[Gefail Dolydd\|efail]] oedd hyn, a safai o fewn ffiniau plwyf [[Llanwnda]].<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'' (Llundain, 1953), t.883</ref>. ~~Bu Dafydd Ddu~~'~~n cadw ysgol am gyfnod~~ yn Dolydd Byrion~~, Llandwrog, ac un o~~'~~i ddisgyblion yno~~ oedd y bardd-bregethwr-arlunydd Robert Hughes (1811-1892), Uwchlaw'rffynnon, Llanaelhaearn, yn ddiweddarach. Fodd bynnag, ganed Robert Hughes yn Bodgarad, Rhostryfan ym mhlwyf Llanwnda, cyn symud yn blentyn seithmlwydd i Tyddyn Tudur, a ddaeth, fel nifer o dyddynnod eraill, yn rhan o barc Glynllifon ym 1824. Yn ystod y cyfnod hwn y bu'n ddisgybl i Ddafydd Ddu ac, yn ei hunangofiant, mae'n sôn tipyn am fod dan ddisgyblaeth lem yr hen fardd. Fe'i cofiai yn "hen ŵr hybarch a golwg batriarchaidd arno" yn cerdded nôl a blaen ar hyd yr ysgol a'i ddwylo tu ôl i'w gefn. Byddai'n flin iawn ar adegau ar ôl nosweithiau o ddiota ac weithiau byddai ei wyneb yn frith o gripiadau wedi iddo fod mewn sgarmesoedd. Byddai'r gansen yn wynias bryd hynny. Ysgol dan nawdd yr eglwys wladol a gedwid gan Ddafydd Ddu yn Llandwrog a phan agorwyd ysgol yng nghapel Bwlan gerllaw dechreuodd plant anghydffurfwyr fynd i honno a graddol ddiflannu wnaeth disgyblion yr hen Ddafydd. Dywed Robert Hughes yr arferai'r bardd fod yn brysur wrth ei ddesg ar adegau hefyd yn llunio pregethau am dâl i bersoniaid a oedd yn rhy ddiog i wneud rhai eu hunain. Hanner canrif ar ôl ei ddyddiau ysgol aeth Robert Hughes ati'n ogystal i baentio portread o'i hen athro - darlun yn y cof - ac mae hwnnw bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol. Ynddo gwelir Dafydd Ddu yn edrych yn bur urddasol a'r ddwy fedal a enillodd yn eisteddfodau'r Gwyneddigion yn hongian ar rhubanau ar ei frest. <sup>[2]</sup>		Roedd Dafydd Ddu Eryri yn gweithio fel gwehydd hyd 1787 pan aeth i gadw ysgol yn Llanddeiniolen, ac wedyn mewn sawl man yn y sir. Am gyfnod byr tua 1810 bu'n cadw ysgol (na wyddys fawr amdani) yn y [[Dolydd]]; dichon mai yn yr [[Gefail Dolydd\|efail]] oedd hyn, a safai o fewn ffiniau plwyf [[Llanwnda]].<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'' (Llundain, 1953), t.883</ref>. Un o'i ddisgyblion yn y Dolydd (neu Dolydd Byrion fel y cyfeirir ato yn ''Y Bywgraffiadur Cymreig'') oedd y bardd-bregethwr-arlunydd Robert Hughes (1811-1892), Uwchlaw'rffynnon, Llanaelhaearn, yn ddiweddarach. Fodd bynnag, ganed Robert Hughes yn Bodgarad, Rhostryfan ym mhlwyf Llanwnda, cyn symud yn blentyn seithmlwydd i Tyddyn Tudur, a ddaeth, fel nifer o dyddynnod eraill, yn rhan o barc Glynllifon ym 1824. Yn ystod y cyfnod hwn y bu'n ddisgybl i Ddafydd Ddu ac, yn ei hunangofiant, mae'n sôn tipyn am fod dan ddisgyblaeth lem yr hen fardd. Fe'i cofiai yn "hen ŵr hybarch a golwg batriarchaidd arno" yn cerdded nôl a blaen ar hyd yr ysgol a'i ddwylo tu ôl i'w gefn. Byddai'n flin iawn ar adegau ar ôl nosweithiau o ddiota ac weithiau byddai ei wyneb yn frith o gripiadau wedi iddo fod mewn sgarmesoedd. Byddai'r gansen yn wynias bryd hynny. Ysgol dan nawdd yr eglwys wladol a gedwid gan Ddafydd Ddu yn Llandwrog a phan agorwyd ysgol yng nghapel Bwlan gerllaw dechreuodd plant anghydffurfwyr fynd i honno a graddol ddiflannu wnaeth disgyblion yr hen Ddafydd. Dywed Robert Hughes yr arferai'r bardd fod yn brysur wrth ei ddesg ar adegau hefyd yn llunio pregethau am dâl i bersoniaid a oedd yn rhy ddiog i wneud rhai eu hunain. Hanner canrif ar ôl ei ddyddiau ysgol aeth Robert Hughes ati'n ogystal i baentio portread o'i hen athro - darlun yn y cof - ac mae hwnnw bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol. Ynddo gwelir Dafydd Ddu yn edrych yn bur urddasol a'r ddwy fedal a enillodd yn eisteddfodau'r Gwyneddigion yn hongian ar rhubanau ar ei frest. <sup>[2]</sup>

	Daeth Dafydd Ddu i ddiwedd trist pan foddodd yn Afon Cegin ar 30 Mawrth 1822 wrth ymlwybro o Fangor (lle bu'n cyfarfod â chyfeillion) i'w gartref yn Llanrug. Roedd yn ddiwrnod gwlyb a stormus ac wrth groesi'r rhyd dros yr afon ger Ffynnon Cegin Arthur fe lithrodd mae'n debyg a tharo ei ben - roedd sôn hefyd nad oedd yn sobor iawn ar y pryd. Ddwy ganrif yn ddiweddarach mae'n debyg y byddai'r digwyddiad wedi mynd yn angof i bob pwrpas oni bai iddo esgor ym 1938 ar un o sonedau mawr barddoniaeth Gmraeg, a hynny gan dywysog y soned, R. Williams Parry. Y flwyddyn honno y lluniodd ef yr enwog "Ymson Ynghylch Amser", sy'n dechrau â'r llinellau ysgytwol:		Daeth Dafydd Ddu i ddiwedd trist pan foddodd yn Afon Cegin ar 30 Mawrth 1822 wrth ymlwybro o Fangor (lle bu'n cyfarfod â chyfeillion) i'w gartref yn Llanrug. Roedd yn ddiwrnod gwlyb a stormus ac wrth groesi'r rhyd dros yr afon ger Ffynnon Cegin Arthur fe lithrodd mae'n debyg a tharo ei ben - roedd sôn hefyd nad oedd yn sobor iawn ar y pryd. Ddwy ganrif yn ddiweddarach mae'n debyg y byddai'r digwyddiad wedi mynd yn angof i bob pwrpas oni bai iddo esgor ym 1938 ar un o sonedau mawr barddoniaeth Gmraeg, a hynny gan dywysog y soned, R. Williams Parry. Y flwyddyn honno y lluniodd ef yr enwog "Ymson Ynghylch Amser", sy'n dechrau â'r llinellau ysgytwol:

Cyfaill Eben am 14:34, 27 Hydref 2022

2022-10-27T14:34:33Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:34, 27 Hydref 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Cysylltir '''David Thomas''' (Dafydd Ddu Eryri), (1759-1822) yn bennaf â'r Waunfawr, a'i gartref cychwynnol ychydig lathenni dros ffin [[Uwchgwyrfai]] yn Isgwyrfai. Roedd ei dad Thomas Griffith, fodd bynnag, wedi bod yn bannwr ym [[Pandy Glynllifon\|Mhandy Glynllifon]] cyn symud i fwthyn Pen-y-bont yn y Waunfawr.		Cysylltir '''David Thomas''' (Dafydd Ddu Eryri), (1759-1822) yn bennaf â'r Waunfawr, a'i gartref cychwynnol ychydig lathenni dros ffin [[Uwchgwyrfai]] yn Isgwyrfai. Roedd ei dad Thomas Griffith, fodd bynnag, wedi bod yn bannwr ym [[Pandy Glynllifon\|Mhandy Glynllifon]] cyn symud i fwthyn Pen-y-bont yn y Waunfawr.

	Roedd Dafydd Ddu Eryri yn gweithio fel gwehydd hyd 1787 pan aeth i gadw ysgol yn Llanddeiniolen, ac wedyn mewn sawl man yn y sir. Am gyfnod byr tua 1810 bu'n cadw ysgol (na wyddys fawr amdani) yn y [[Dolydd]]; dichon mai yn yr [[Gefail Dolydd\|efail]] oedd hyn, a safai o fewn ffiniau plwyf [[Llanwnda]].<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'' (Llundain, 1953), t.883</ref>		Roedd Dafydd Ddu Eryri yn gweithio fel gwehydd hyd 1787 pan aeth i gadw ysgol yn Llanddeiniolen, ac wedyn mewn sawl man yn y sir. Am gyfnod byr tua 1810 bu'n cadw ysgol (na wyddys fawr amdani) yn y [[Dolydd]]; dichon mai yn yr [[Gefail Dolydd\|efail]] oedd hyn, a safai o fewn ffiniau plwyf [[Llanwnda]].<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'' (Llundain, 1953), t.883</ref>. Bu Dafydd Ddu'n cadw ysgol am gyfnod yn Dolydd Byrion, Llandwrog, ac un o'i ddisgyblion yno oedd y bardd-bregethwr-arlunydd Robert Hughes (1811-1892), Uwchlaw'rffynnon, Llanaelhaearn, yn ddiweddarach. Fodd bynnag, ganed Robert Hughes yn Bodgarad, Rhostryfan ym mhlwyf Llanwnda, cyn symud yn blentyn seithmlwydd i Tyddyn Tudur, a ddaeth, fel nifer o dyddynnod eraill, yn rhan o barc Glynllifon ym 1824. Yn ystod y cyfnod hwn y bu'n ddisgybl i Ddafydd Ddu ac, yn ei hunangofiant, mae'n sôn tipyn am fod dan ddisgyblaeth lem yr hen fardd. Fe'i cofiai yn "hen ŵr hybarch a golwg batriarchaidd arno" yn cerdded nôl a blaen ar hyd yr ysgol a'i ddwylo tu ôl i'w gefn. Byddai'n flin iawn ar adegau ar ôl nosweithiau o ddiota ac weithiau byddai ei wyneb yn frith o gripiadau wedi iddo fod mewn sgarmesoedd. Byddai'r gansen yn wynias bryd hynny. Ysgol dan nawdd yr eglwys wladol a gedwid gan Ddafydd Ddu yn Llandwrog a phan agorwyd ysgol yng nghapel Bwlan gerllaw dechreuodd plant anghydffurfwyr fynd i honno a graddol ddiflannu wnaeth disgyblion yr hen Ddafydd. Dywed Robert Hughes yr arferai'r bardd fod yn brysur wrth ei ddesg ar adegau hefyd yn llunio pregethau am dâl i bersoniaid a oedd yn rhy ddiog i wneud rhai eu hunain. Hanner canrif ar ôl ei ddyddiau ysgol aeth Robert Hughes ati'n ogystal i baentio portread o'i hen athro - darlun yn y cof - ac mae hwnnw bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol. Ynddo gwelir Dafydd Ddu yn edrych yn bur urddasol a'r ddwy fedal a enillodd yn eisteddfodau'r Gwyneddigion yn hongian ar rhubanau ar ei frest. <sup>[2]</sup>

			Daeth Dafydd Ddu i ddiwedd trist pan foddodd yn Afon Cegin ar 30 Mawrth 1822 wrth ymlwybro o Fangor (lle bu'n cyfarfod â chyfeillion) i'w gartref yn Llanrug. Roedd yn ddiwrnod gwlyb a stormus ac wrth groesi'r rhyd dros yr afon ger Ffynnon Cegin Arthur fe lithrodd mae'n debyg a tharo ei ben - roedd sôn hefyd nad oedd yn sobor iawn ar y pryd. Ddwy ganrif yn ddiweddarach mae'n debyg y byddai'r digwyddiad wedi mynd yn angof i bob pwrpas oni bai iddo esgor ym 1938 ar un o sonedau mawr barddoniaeth Gmraeg, a hynny gan dywysog y soned, R. Williams Parry. Y flwyddyn honno y lluniodd ef yr enwog "Ymson Ynghylch Amser", sy'n dechrau â'r llinellau ysgytwol:

			Hon ydyw'r afon, ond nid hwn yw'r dŵr
			A foddodd Ddafydd Ddu. Mae pont yn awr
			Lle'r oedd y rhyd a daflodd yr hen ŵr
			I'r ffrydlif fach a thragwyddoldeb mawr.<sup>[3]</sup>

	{{eginyn}}		{{eginyn}}
	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

			2. Geraint Jones, ''Gŵr Hynod Uwchlaw'rffynnon'', (Gwasg Carreg Gwalch, 2008), tt.8-17.
			3. R. Williams Parry, ''Cerddi'r Gaeaf'', (Gwasg Gee, 1952), t.64.
	{{cyfeiriadau}}		{{cyfeiriadau}}
	[[Categori:Pobl]]		[[Categori:Pobl]]
	[[Categori:Athrawon]]		[[Categori:Athrawon]]
	[[Categori:Beirdd]]		[[Categori:Beirdd]]

Cyfaill Eben am 17:18, 10 Chwefror 2022

2022-02-10T17:18:56Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:18, 10 Chwefror 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Cysylltir '''David Thomas''' (Dafydd Ddu Eryri), (1759-1822) yn bennaf â'r Waunfawr, a'i gartref cychwynnol ychydig lathenni dros ffin [[Uwchgwyrfai]] yn Isgwyrfai. Roedd ei dad Thomas Griffith, fodd bynnag, wedi bod yn bannwr ym [[Pandy Glynllifon\|Mhandy Glynllifon]] cyn symud i fwthyn Pen-y-bont yn y Waunfawr.		Cysylltir '''David Thomas''' (Dafydd Ddu Eryri), (1759-1822) yn bennaf â'r Waunfawr, a'i gartref cychwynnol ychydig lathenni dros ffin [[Uwchgwyrfai]] yn Isgwyrfai. Roedd ei dad Thomas Griffith, fodd bynnag, wedi bod yn bannwr ym [[Pandy Glynllifon\|Mhandy Glynllifon]] cyn symud i fwthyn Pen-y-bont yn y Waunfawr.

	Roedd Dafydd Ddu Eryri yn gweithio fel gwehydd hyd 1787 pan aeth yi gadw ysgol yn Llanddeiniolen, ac wedyn mewn sawl man yn y sir. Am gyfnod byr tua 1810 bu'n cadw ysgol (na wyddys fawr amdani) yn y [[Dolydd]]; dichon mai yn yr [[Gefail Dolydd\|efail]] oedd hyn, a safai o fewn ffiniau plwyf [[Llanwnda]].<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'' (Llundain, 1953), t.883</ref>		Roedd Dafydd Ddu Eryri yn gweithio fel gwehydd hyd 1787 pan aeth i gadw ysgol yn Llanddeiniolen, ac wedyn mewn sawl man yn y sir. Am gyfnod byr tua 1810 bu'n cadw ysgol (na wyddys fawr amdani) yn y [[Dolydd]]; dichon mai yn yr [[Gefail Dolydd\|efail]] oedd hyn, a safai o fewn ffiniau plwyf [[Llanwnda]].<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'' (Llundain, 1953), t.883</ref>

	{{eginyn}}		{{eginyn}}

Irion: Symudodd Heulfryn y dudalen Dafydd Ddu Eryri i David Thomas (Dafydd Ddu Eryri)

2019-06-19T18:19:24Z

Symudodd Heulfryn y dudalen Dafydd Ddu Eryri i David Thomas (Dafydd Ddu Eryri)

← Fersiwn hŷn	Fersiwn yn ôl 19:19, 19 Mehefin 2019
(Dim gwahaniaeth)

Irion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Cysylltir '''David Thomas''' (Dafydd Ddu Eryri), (1759-1822) yn bennaf â'r Waunfawr, a'i gartref cychwynnol ychydig lathenni dros ffin Uwchgwyrfai yn...'

2019-06-19T18:18:57Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Cysylltir '''David Thomas''' (Dafydd Ddu Eryri), (1759-1822) yn bennaf â'r Waunfawr, a'i gartref cychwynnol ychydig lathenni dros ffin Uwchgwyrfai yn...'

Tudalen newydd

Cysylltir '''David Thomas''' (Dafydd Ddu Eryri), (1759-1822) yn bennaf â'r Waunfawr, a'i gartref cychwynnol ychydig lathenni dros ffin [[Uwchgwyrfai]] yn Isgwyrfai. Roedd ei dad Thomas Griffith, fodd bynnag, wedi bod yn bannwr ym [[Pandy Glynllifon|Mhandy Glynllifon]] cyn symud i fwthyn Pen-y-bont yn y Waunfawr.

Roedd Dafydd Ddu Eryri yn gweithio fel gwehydd hyd 1787 pan aeth yi gadw ysgol yn Llanddeiniolen, ac wedyn mewn sawl man yn y sir. Am gyfnod byr tua 1810 bu'n cadw ysgol (na wyddys fawr amdani) yn y [[Dolydd]]; dichon mai yn yr [[Gefail Dolydd|efail]] oedd hyn, a safai o fewn ffiniau plwyf [[Llanwnda]].<ref>''Y Bywgraffiadur Cymreig'' (Llundain, 1953), t.883</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Athrawon]]
[[Categori:Beirdd]]