Crefftwyr a Masnachwyr Uwchgwyrfai, 1868 - Hanes golygu

Irion: /* Pen-y-groes */

2025-12-03T13:49:37Z

Pen-y-groes

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 14:49, 3 Rhagfyr 2025
Llinell 61:		Llinell 61:
	'''Oriadurwyr a gwneuthurwyr clociau''': John Thomas		'''Oriadurwyr a gwneuthurwyr clociau''': John Thomas
	'''Siopwyr a masnachwyr bwyd a nwyddau amrywiol''': Thomas Griffith; David Owen; John Roberts; Robert Williams; Thomas Williams		'''Siopwyr a masnachwyr bwyd a nwyddau amrywiol''': Thomas Griffith; David Owen; John Roberts; Robert Williams; Thomas Williams
	'''Tafarnwyr''': John Griffith, [[Tafarn y ~~Bryncir~~ Arms\|Bryncir Arms]]; Edward Griffith, [[Tafarn Sign Horse]]; Robert Hughes, [[Tafarn y Stag, Pen-y-groes\|Tafarn y Stag’s Head]]		'''Tafarnwyr''': John Griffith, [[Tafarn y Brynkir Arms\|Bryncir Arms]]; Edward Griffith, [[Tafarn Sign Horse]]; Robert Hughes, [[Tafarn y Stag, Pen-y-groes\|Tafarn y Stag’s Head]]
	'''Teilwriaid''': Eliezar Hughes; Hugh Hughes; Richard Williams (hefyd yn ddilledydd)		'''Teilwriaid''': Eliezar Hughes; Hugh Hughes; Richard Williams (hefyd yn ddilledydd)
	'''Torwyr cerrig a masnachwyr llechi''': David Roberts		'''Torwyr cerrig a masnachwyr llechi''': David Roberts

	===[[Tal-y-sarn]]===		===[[Tal-y-sarn]]===
	Sylwer mai Nantlle oedd yr enw a ddefnyddid gan Slater am y pentref hwn ym 1868, yn hytrach na’r pentref a adwaenir heddiw fel [[Nantlle]].		Sylwer mai Nantlle oedd yr enw a ddefnyddid gan Slater am y pentref hwn ym 1868, yn hytrach na’r pentref a adwaenir heddiw fel [[Nantlle]].

Irion am 08:55, 24 Hydref 2025

2025-10-24T08:55:30Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:55, 24 Hydref 2025
Llinell 9:		Llinell 9:
	Dylid nodi, fodd bynnag, nad oedd pob busnes na phob crefftwr wedi eu cynnwys gan Slater. Wrth ddarllen am fanylion Cyfrifiad 1871, mae cryn wahaniaeth i'w weld yn y galwedigaethau a nodir; er enghraifft, ni restrir yr un cigydd ym Mhen-y-groes gan Slater ym 1868, ond yr oedd o leiaf ddau yno ym 1871 - a byddai'n anodd dychmygu unrhyw bentref heb werthwr cig lleol o ryw fath.<ref>Cyfrifiad plwyf Llanllyfni, 1871</ref> Mae rhywfaint o anghysondeb yn y categorïau y rhestrir enwau o danynt, ac mae'n debyg mai dibynnu ar ohebyddion lleol oedd y cyhoeddwyr, a'r gohebyddion hynny efallai ond yn cynnwys rhai enwau, yn ddibynnol ar eu gwybodaeth leol - neu efallai rhaid oedd talu tâl bychan i gael eich cynnwys yn y rhestr.		Dylid nodi, fodd bynnag, nad oedd pob busnes na phob crefftwr wedi eu cynnwys gan Slater. Wrth ddarllen am fanylion Cyfrifiad 1871, mae cryn wahaniaeth i'w weld yn y galwedigaethau a nodir; er enghraifft, ni restrir yr un cigydd ym Mhen-y-groes gan Slater ym 1868, ond yr oedd o leiaf ddau yno ym 1871 - a byddai'n anodd dychmygu unrhyw bentref heb werthwr cig lleol o ryw fath.<ref>Cyfrifiad plwyf Llanllyfni, 1871</ref> Mae rhywfaint o anghysondeb yn y categorïau y rhestrir enwau o danynt, ac mae'n debyg mai dibynnu ar ohebyddion lleol oedd y cyhoeddwyr, a'r gohebyddion hynny efallai ond yn cynnwys rhai enwau, yn ddibynnol ar eu gwybodaeth leol - neu efallai rhaid oedd talu tâl bychan i gael eich cynnwys yn y rhestr.
	==Pobl busnes Uwchgwyrfai ym 1868==		==Pobl busnes Uwchgwyrfai ym 1868==
	Isod, mae rhestr o’r busnesau a nodir yn rhifyn 1868 o Slater dan benawdau Caernarfon <ref>''Slater's Directory of ~~Gloucestershsire~~, Herefordshire, Monmouthshire, Shropshire and \|Wales, 1868'' (Manceinion a Llundain, 1868) tt.581-8, ar gael ar y Wê ar Wefan ''University of Leicester Special Collections On-line'' [https://leicester.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16445coll4/id/90995/rec/3], cyrchwyd 21.10.2025</ref> a Nefyn <ref>Slater,'' op.cit''., tt.664-5</ref> ond sydd yn cyfeirio at Uwchgwyrfai. Yn y llyfr hwnnw, trefnir busnesau dan is-benawdau yn unol â’u natur (sef cigyddion, groseriaid, gofaint ac ati) ond yma ad-drefnwyd y manylion a gopïwyd a’u gosod yn unol â’r pentrefi er mwyn gweld ym mha bentrefi a phlwyfi yr oedd y prif ganolfannau busnes.		Isod, mae rhestr o’r busnesau a nodir yn rhifyn 1868 o Slater dan benawdau Caernarfon <ref>''Slater's Directory of Gloucestershire, Herefordshire, Monmouthshire, Shropshire and Wales, 1868'' (Manceinion a Llundain, 1868) tt.581-8, ar gael ar y Wê ar Wefan ''University of Leicester Special Collections On-line'' [https://leicester.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16445coll4/id/90995/rec/3], cyrchwyd 21.10.2025</ref> a Nefyn <ref>Slater,'' op.cit''., tt.664-5</ref> ond sydd yn cyfeirio at Uwchgwyrfai. Yn y llyfr hwnnw, trefnir busnesau dan is-benawdau yn unol â’u natur (sef cigyddion, groseriaid, gofaint ac ati) ond yma ad-drefnwyd y manylion a gopïwyd a’u gosod yn unol â’r pentrefi er mwyn gweld ym mha bentrefi a phlwyfi yr oedd y prif ganolfannau busnes.
	===[[Clynnog Fawr]]===		===[[Clynnog Fawr]]===
	'''Groseriaid''': Solomon Jones; William Roberts		'''Groseriaid''': Solomon Jones; William Roberts

Cyfaill Eben am 15:49, 23 Hydref 2025

2025-10-23T15:49:22Z

Irion am 09:21, 23 Hydref 2025

2025-10-23T09:21:01Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:21, 23 Hydref 2025
Llinell 4:		Llinell 4:
	==Cyflwyniad i’r testun==		==Cyflwyniad i’r testun==
	Erbyn y 19g., fodd bynnag, a diwydiant a phoblogaeth y fro’n cynyddu, dechreuodd mwy o fân bobl fusnes weithredu’n lleol er mwyn diwallu anghenion gweithwyr lleol a oedd â mwy o arian yn eu pocedi a heb nac amser na thir i gynhyrchu bwyd, dillad, offer ac anghenion eraill bywyd.		Erbyn y 19g., fodd bynnag, a diwydiant a phoblogaeth y fro’n cynyddu, dechreuodd mwy o fân bobl fusnes weithredu’n lleol er mwyn diwallu anghenion gweithwyr lleol a oedd â mwy o arian yn eu pocedi a heb nac amser na thir i gynhyrchu bwyd, dillad, offer ac anghenion eraill bywyd.

	Nid hawdd yw cael darlun cyflawn, er bod digon o gyfeiriadau at alwedigaethau yn nogfennau’r Cyfrifiad o 1841 ymlaen, a cheir llawer o gyfeiriadau unigol at y bobl hyn mewn dogfennau a llyfrau o bob math. Er mwyn cael darlun gwell, fodd bynnag, rhaid troi at y cyfarwyddiaduron masnach, sef rhestrau honedig gyflawn o holl fasnachwyr a phobl busnes yr ardal. Y pennaf o’r rhai hyn oedd Cyfarwyddiadur Slater, ond prin bod sôn am bentrefi [[Dyffryn Nantlle]] yn yr argraffiad a gyhoeddwyd ym 1859, er bod rhestr lawn o fusnesau Caernarfon a’r fro ynddo yn ôl y sawl a'i lluniodd. Dyma, mae'n debyg, adlewyrchiad o’r ffaith mai ardal a oedd ond yn dechrau ymrymuso’n fasnachol oedd y cwmwd a’i bentrefi. O’r rhifyn nesaf o Gyfarwyddiadur Slater ymlaen dyddiedig 1868, fodd bynnag, ceir manylion am lawer o fusnesau yn Uwchgwyrfai dan benawdau Caernarfon a Nefyn. Rhaid oedd disgwyl am flynyddoedd wedyn cyn cael llyfr Slater oedd yn cynnwys adran oedd yn sôn yn benodol am [[Pen-y-groes\|Ben-y-groes]] a’r dyffryn ehangach. Mae rhywfaint o anghysondeb		Nid hawdd yw cael darlun cyflawn, er bod digon o gyfeiriadau at alwedigaethau yn nogfennau’r Cyfrifiad o 1841 ymlaen, a cheir llawer o gyfeiriadau unigol at y bobl hyn mewn dogfennau a llyfrau o bob math. Er mwyn cael darlun gwell, fodd bynnag, rhaid troi at y cyfarwyddiaduron masnach, sef rhestrau honedig gyflawn o holl fasnachwyr a phobl busnes yr ardal. Y pennaf o’r rhai hyn oedd Cyfarwyddiadur Slater, ond prin bod sôn am bentrefi [[Dyffryn Nantlle]] yn yr argraffiad a gyhoeddwyd ym 1859, er bod rhestr lawn o fusnesau Caernarfon a’r fro ynddo yn ôl y sawl a'i lluniodd. Dyma, mae'n debyg, adlewyrchiad o’r ffaith mai ardal a oedd ond yn dechrau ymrymuso’n fasnachol oedd y cwmwd a’i bentrefi. O’r rhifyn nesaf o Gyfarwyddiadur Slater ymlaen dyddiedig 1868, fodd bynnag, ceir manylion am lawer o fusnesau yn Uwchgwyrfai dan benawdau Caernarfon a Nefyn. Rhaid oedd disgwyl am flynyddoedd wedyn cyn cael llyfr Slater oedd yn cynnwys adran oedd yn sôn yn benodol am [[Pen-y-groes\|Ben-y-groes]] a’r dyffryn ehangach. Mae rhywfaint o anghysondeb
	Dylid nodi, fodd bynnag, nad oedd pob busnes na phob crefftwr wedi eu cynnwys gan Slater. Wrth ddarllen am fanylion Cyfrifiad 1871, mae cryn wahaniaeth i'w gweld yn y galwedigaethau a nodir; er enghraifft, ni restrir yr un cigydd ym Mhen-y-groes gan Slater ym 1868, ond yr oedd o leiaf ddau yno ym 1871 - a byddai'n anodd ddychmygu unrhyw bentref heb werthwr cig lleol o ryw fath.<ref>Cyfrifiad plwyf Llanllyfni, 1871</ref> Mae rhywfaint o anghysondeb yn y categorïau y rhestrir enwau o danynt, ac mae'n debyg mai dibynnu ar gohebyddion lleol oedd y cyhoeddwyr, a'r gohebyddion hynny efallai ond yn cynnwys rhai - neu efallai rhaid oedd talu ffi bychan i gael eich cynnwys yn y rhestr.
			Dylid nodi, fodd bynnag, nad oedd pob busnes na phob crefftwr wedi eu cynnwys gan Slater. Wrth ddarllen am fanylion Cyfrifiad 1871, mae cryn wahaniaeth i'w gweld yn y galwedigaethau a nodir; er enghraifft, ni restrir yr un cigydd ym Mhen-y-groes gan Slater ym 1868, ond yr oedd o leiaf ddau yno ym 1871 - a byddai'n anodd ddychmygu unrhyw bentref heb werthwr cig lleol o ryw fath.<ref>Cyfrifiad plwyf Llanllyfni, 1871</ref> Mae rhywfaint o anghysondeb yn y categorïau y rhestrir enwau o danynt, ac mae'n debyg mai dibynnu ar gohebyddion lleol oedd y cyhoeddwyr, a'r gohebyddion hynny efallai ond yn cynnwys rhai enwau, yn ddibynnol ar eu gwybodaeth leol - neu efallai rhaid oedd talu ffi bychan i gael eich cynnwys yn y rhestr.
	==Pobl busnes Uwchgwyrfai ym 1868==		==Pobl busnes Uwchgwyrfai ym 1868==
	Isod, mae rhestr o’r busnesau a nodir yn rhifyn 1868 o Slater dan benawdau Caernarfon <ref>''Slater's Directory of Gloucestershsire, Herefordshire, Monmouthshire, Shropshire and \|Wales, 1868'' (Manceinion a Llundain, 1868) tt.581-8, ar gael ar y Wê ar Wefan ''University of Leicester Special Collections On-line'' [https://leicester.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16445coll4/id/90995/rec/3], cyrchwyd 21.10.2025</ref> a Nefyn <ref>Slater,'' op.cit''., tt.664-5</ref> ond sydd yn cyfeirio at Uwchgwyrfai. Yn y llyfr hwnnw, trefnir busnesau dan is-benawdau yn unol â’u natur (sef cigyddion, groseriaid, gofaint ac ati) ond yma ad-drefnwyd y manylion a gopïwyd a’u gosod yn unol â’r pentrefi er mwyn gweld ym mha bentrefi a phlwyfi yr oedd y prif ganolfannau busnes.		Isod, mae rhestr o’r busnesau a nodir yn rhifyn 1868 o Slater dan benawdau Caernarfon <ref>''Slater's Directory of Gloucestershsire, Herefordshire, Monmouthshire, Shropshire and \|Wales, 1868'' (Manceinion a Llundain, 1868) tt.581-8, ar gael ar y Wê ar Wefan ''University of Leicester Special Collections On-line'' [https://leicester.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16445coll4/id/90995/rec/3], cyrchwyd 21.10.2025</ref> a Nefyn <ref>Slater,'' op.cit''., tt.664-5</ref> ond sydd yn cyfeirio at Uwchgwyrfai. Yn y llyfr hwnnw, trefnir busnesau dan is-benawdau yn unol â’u natur (sef cigyddion, groseriaid, gofaint ac ati) ond yma ad-drefnwyd y manylion a gopïwyd a’u gosod yn unol â’r pentrefi er mwyn gweld ym mha bentrefi a phlwyfi yr oedd y prif ganolfannau busnes.
Llinell 90:		Llinell 92:
	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

	[[Categori:~~Busnes~~ a Masnach]]		[[Categori:Diwydiant a Masnach]]

Irion am 09:18, 23 Hydref 2025

2025-10-23T09:18:57Z

Irion am 21:45, 22 Hydref 2025

2025-10-22T21:45:29Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 22:45, 22 Hydref 2025
Llinell 6:		Llinell 6:
	Nid hawdd yw cael darlun cyflawn, er bod digon o gyfeiriadau at alwedigaethau yn nogfennau’r Cyfrifiad o 1841 ymlaen, a cheir llawer o gyfeiriadau unigol at y bobl hyn mewn dogfennau a llyfrau o bob math. Er mwyn cael darlun gwell, fodd bynnag, rhaid troi at y cyfarwyddiaduron masnach, sef rhestrau honedig gyflawn o holl fasnachwyr a phobl busnes yr ardal. Y pennaf o’r rhai hyn oedd Cyfarwyddiadur Slater, ond prin bod sôn am bentrefi [[Dyffryn Nantlle]] yn yr argraffiad a gyhoeddwyd ym 1859, er bod rhestr lawn o fusnesau Caernarfon a’r fro ynddo yn ôl y sawl a'i lluniodd. Dyma, mae'n debyg, adlewyrchiad o’r ffaith mai ardal a oedd ond yn dechrau ymrymuso’n fasnachol oedd y cwmwd a’i bentrefi. O’r rhifyn nesaf o Gyfarwyddiadur Slater ymlaen dyddiedig 1868, fodd bynnag, ceir manylion am lawer o fusnesau yn Uwchgwyrfai dan benawdau Caernarfon a Nefyn. Rhaid oedd disgwyl am flynyddoedd wedyn cyn cael llyfr Slater oedd yn cynnwys adran oedd yn sôn yn benodol am [[Pen-y-groes\|Ben-y-groes]] a’r dyffryn ehangach.		Nid hawdd yw cael darlun cyflawn, er bod digon o gyfeiriadau at alwedigaethau yn nogfennau’r Cyfrifiad o 1841 ymlaen, a cheir llawer o gyfeiriadau unigol at y bobl hyn mewn dogfennau a llyfrau o bob math. Er mwyn cael darlun gwell, fodd bynnag, rhaid troi at y cyfarwyddiaduron masnach, sef rhestrau honedig gyflawn o holl fasnachwyr a phobl busnes yr ardal. Y pennaf o’r rhai hyn oedd Cyfarwyddiadur Slater, ond prin bod sôn am bentrefi [[Dyffryn Nantlle]] yn yr argraffiad a gyhoeddwyd ym 1859, er bod rhestr lawn o fusnesau Caernarfon a’r fro ynddo yn ôl y sawl a'i lluniodd. Dyma, mae'n debyg, adlewyrchiad o’r ffaith mai ardal a oedd ond yn dechrau ymrymuso’n fasnachol oedd y cwmwd a’i bentrefi. O’r rhifyn nesaf o Gyfarwyddiadur Slater ymlaen dyddiedig 1868, fodd bynnag, ceir manylion am lawer o fusnesau yn Uwchgwyrfai dan benawdau Caernarfon a Nefyn. Rhaid oedd disgwyl am flynyddoedd wedyn cyn cael llyfr Slater oedd yn cynnwys adran oedd yn sôn yn benodol am [[Pen-y-groes\|Ben-y-groes]] a’r dyffryn ehangach.
	==Pobl busnes Uwchgwyrfai ym 1868==		==Pobl busnes Uwchgwyrfai ym 1868==
	Isod, mae rhestr o’r busnesau a nodir yn rhifyn 1868 o Slater dan benawdau Caernarfon <ref>''Slater's Directory of Gloucestershsire, Herefordshire, Monmouthshire, Shropshire and \|Wales, 1868'' (Manceinion a Llundain, 1868) tt.581-8, ar gael ar y Wê ar Wefan ''University of Leicester Special Collections On-line'' [https://leicester.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16445coll4/id/90995/rec/3], cyrchwyd 21.10.2025</ref> a Nefyn <ref>Slater, ''op.cit., tt.664-5</ref> ond sydd yn cyfeirio at Uwchgwyrfai. Yn y llyfr hwnnw, trefnir busnesau dan is-benawdau yn unol â’u natur (sef cigyddion, groseriaid, gofaint ac ati) ond yma ad-drefnwyd y manylion a gopïwyd a’u gosod yn unol â’r pentrefi er mwyn gweld ym mha bentrefi a phlwyfi yr oedd y prif ganolfannau busnes.		Isod, mae rhestr o’r busnesau a nodir yn rhifyn 1868 o Slater dan benawdau Caernarfon <ref>''Slater's Directory of Gloucestershsire, Herefordshire, Monmouthshire, Shropshire and \|Wales, 1868'' (Manceinion a Llundain, 1868) tt.581-8, ar gael ar y Wê ar Wefan ''University of Leicester Special Collections On-line'' [https://leicester.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16445coll4/id/90995/rec/3], cyrchwyd 21.10.2025</ref> a Nefyn <ref>Slater,'' op.cit''., tt.664-5</ref> ond sydd yn cyfeirio at Uwchgwyrfai. Yn y llyfr hwnnw, trefnir busnesau dan is-benawdau yn unol â’u natur (sef cigyddion, groseriaid, gofaint ac ati) ond yma ad-drefnwyd y manylion a gopïwyd a’u gosod yn unol â’r pentrefi er mwyn gweld ym mha bentrefi a phlwyfi yr oedd y prif ganolfannau busnes.
	===[[Clynnog Fawr]]===		===[[Clynnog Fawr]]===
	'''Groseriaid''': Solomon Jones; William Roberts		'''Groseriaid''': Solomon Jones; William Roberts

Irion am 21:44, 22 Hydref 2025

2025-10-22T21:44:16Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 22:44, 22 Hydref 2025
Llinell 58:		Llinell 58:
	'''Oriadurwyr a gwneuthurwyr clociau''': John Thomas		'''Oriadurwyr a gwneuthurwyr clociau''': John Thomas
	'''Siopwyr a masnachwyr bwyd a nwyddau amrywiol''': Thomas Griffith; David Owen; John Roberts; Robert Williams; Thomas Williams		'''Siopwyr a masnachwyr bwyd a nwyddau amrywiol''': Thomas Griffith; David Owen; John Roberts; Robert Williams; Thomas Williams
	'''Tafarnwyr''': John Griffith, [Tafarn y Bryncir Arms\|[Bryncir Arms]]; Edward Griffith, [[Tafarn Sign Horse]]; Robert Hughes, [[Tafarn y Stag, Pen-y-groes\|Tafarn y Stag’s Head]]		'''Tafarnwyr''': John Griffith, [[Tafarn y Bryncir Arms\|Bryncir Arms]]; Edward Griffith, [[Tafarn Sign Horse]]; Robert Hughes, [[Tafarn y Stag, Pen-y-groes\|Tafarn y Stag’s Head]]
	'''Teilwriaid''': Eliezar Hughes; Hugh Hughes; Richard Williams (hefyd yn ddilledydd)		'''Teilwriaid''': Eliezar Hughes; Hugh Hughes; Richard Williams (hefyd yn ddilledydd)
	'''Torwyr cerrig a masnachwyr llechi''': David Roberts		'''Torwyr cerrig a masnachwyr llechi''': David Roberts

Irion: Symudodd Irion y dudalen Crefftwyr a Masnachwyr Uwchgwyrfai i Crefftwyr a Masnachwyr Uwchgwyrfai, 1868

2025-10-22T16:10:24Z

Symudodd Irion y dudalen Crefftwyr a Masnachwyr Uwchgwyrfai i Crefftwyr a Masnachwyr Uwchgwyrfai, 1868

← Fersiwn hŷn	Fersiwn yn ôl 17:10, 22 Hydref 2025
(Dim gwahaniaeth)

Irion am 16:03, 22 Hydref 2025

2025-10-22T16:03:23Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:03, 22 Hydref 2025
Llinell 1:		Llinell 1:
	~~'''Yn disgwyl i gael ei olygu'''~~

	Isod gwelir rhestr '''Crefftwyr a Masnachwyr yn Uwchgwyrfai''' a godwyd o Gyfarwyddiadur Masnach Slater, 1868 sydd yn rhoi argraff o'r ystod o alwedigaethau a busnesau ar wahân i chwarelydda ac amaethu oedd yn bodoli yn y cwmwd tua 150 o flynyddoedd yn ôl.		Isod gwelir rhestr '''Crefftwyr a Masnachwyr yn Uwchgwyrfai''' a godwyd o Gyfarwyddiadur Masnach Slater, 1868 sydd yn rhoi argraff o'r ystod o alwedigaethau a busnesau ar wahân i chwarelydda ac amaethu oedd yn bodoli yn y cwmwd tua 150 o flynyddoedd yn ôl.

Irion am 16:03, 22 Hydref 2025

2025-10-22T16:03:06Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:49, 23 Hydref 2025
Llinell 1:		Llinell 1:
	Isod gwelir rhestr '''Crefftwyr a Masnachwyr yn Uwchgwyrfai''' a godwyd o Gyfarwyddiadur Masnach Slater, 1868 sydd yn rhoi ~~argraff~~ o'r ystod o alwedigaethau a busnesau ar wahân i chwarelydda ac amaethu oedd yn bodoli yn y cwmwd tua 150 o flynyddoedd yn ôl.		Isod gwelir rhestr '''Crefftwyr a Masnachwyr yn Uwchgwyrfai''' a godwyd o Gyfarwyddiadur Masnach Slater, 1868 sydd yn rhoi syniad o'r ystod o alwedigaethau a busnesau, ar wahân i chwarelydda ac amaethu, a oedd yn bodoli yn y cwmwd tua 150 o flynyddoedd yn ôl.

	Mae ~~angen~~ ar bob cymuned ei masnachwyr a chrefftwyr er mwyn i bobl ~~gaffael anghenion~~ nad oes modd eu cynhyrchu gartref. Bu crefftwyr megis gofaint a chryddion i'w cael ers canrifoedd yn [[Uwchgwyrfai]], ac er bod angen teithio i’r dref agosaf neu ddisgwyl am y ffair leol achlysurol i brynu amryw o nwyddau fel ~~arfer~~, yr oedd nifer o bedleriaid neu werthwyr teithiol yn galw o bryd i’w gilydd – ac roedd tafarnau wedi bod yn nodwedd o’r ardal ers y Canol ~~Oesoedd~~.		Mae ar bob cymuned angen ei masnachwyr a'i chrefftwyr er mwyn i bobl fedru cael yr angenrheidiau hynny nad oes modd eu cynhyrchu gartref. Bu crefftwyr, megis gofaint a chryddion, i'w cael ers canrifoedd yn [[Uwchgwyrfai]], ac er bod angen teithio i’r dref agosaf neu ddisgwyl am y ffair leol achlysurol i brynu amryw o nwyddau fel rheol, yr oedd nifer o bedleriaid neu werthwyr teithiol yn galw o bryd i’w gilydd – ac roedd tafarnau wedi bod yn nodwedd o’r ardal ers yr Oesoedd Canol.
	==Cyflwyniad i’r testun==		==Cyflwyniad i’r testun==
	Erbyn y 19g., fodd bynnag, a diwydiant a phoblogaeth y fro’n cynyddu, dechreuodd mwy o fân bobl fusnes weithredu’n lleol er mwyn diwallu anghenion gweithwyr lleol a oedd â mwy o arian yn eu pocedi a heb nac amser na thir i gynhyrchu bwyd, dillad, offer ac ~~anghenion~~ eraill bywyd.		Erbyn y 19g., fodd bynnag, a diwydiant a phoblogaeth y fro’n cynyddu, dechreuodd mwy o fân bobl fusnes weithredu’n lleol er mwyn diwallu anghenion gweithwyr lleol, a oedd â mwy o arian yn eu pocedi a heb nac amser na thir i gynhyrchu bwyd, dillad, offer ac angenrheidiau eraill bywyd.

	Nid hawdd yw cael darlun cyflawn, er bod digon o gyfeiriadau at alwedigaethau yn nogfennau’r Cyfrifiad o 1841 ymlaen, a cheir llawer o gyfeiriadau unigol at y bobl hyn mewn dogfennau a llyfrau o bob math. Er mwyn cael darlun gwell, fodd bynnag, rhaid troi at y cyfarwyddiaduron masnach, sef rhestrau honedig gyflawn o holl fasnachwyr a phobl busnes yr ardal. Y pennaf o’r rhai hyn oedd Cyfarwyddiadur Slater, ond prin bod sôn am bentrefi [[Dyffryn Nantlle]] yn yr argraffiad a gyhoeddwyd ym 1859, er bod rhestr lawn o fusnesau Caernarfon a’r fro ynddo yn ôl y sawl a'i lluniodd. Dyma, mae'n debyg, adlewyrchiad o’r ffaith mai ardal a oedd ond yn dechrau ymrymuso’n fasnachol oedd y cwmwd a’i bentrefi. O’r rhifyn nesaf o Gyfarwyddiadur Slater ~~ymlaen~~ dyddiedig 1868, fodd bynnag, ceir manylion am lawer o fusnesau yn Uwchgwyrfai dan benawdau Caernarfon a Nefyn. Rhaid oedd disgwyl am flynyddoedd wedyn cyn cael llyfr Slater oedd yn cynnwys adran oedd yn sôn yn benodol am [[Pen-y-groes\|Ben-y-groes]] a’r dyffryn ehangach. ~~Mae rhywfaint o anghysondeb~~		Nid hawdd yw cael darlun cyflawn, er bod digon o gyfeiriadau at alwedigaethau yn nogfennau’r Cyfrifiad o 1841 ymlaen, a cheir llawer o gyfeiriadau unigol at y bobl hyn mewn dogfennau a llyfrau o bob math. Er mwyn cael darlun gwell, fodd bynnag, rhaid troi at y cyfarwyddiaduron masnach, sef rhestrau honedig gyflawn o holl fasnachwyr a phobl busnes yr ardal. Y pennaf o’r rhai hyn oedd Cyfarwyddiadur Slater, ond prin bod sôn am bentrefi [[Dyffryn Nantlle]] yn yr argraffiad a gyhoeddwyd ym 1859, er bod rhestr lawn o fusnesau Caernarfon a’r fro ynddo yn ôl y sawl a'i lluniodd. Dyma, mae'n debyg, adlewyrchiad o’r ffaith mai ardal a oedd ond yn dechrau ymrymuso’n fasnachol oedd y cwmwd a’i bentrefi. O’r rhifyn nesaf ymlaen o Gyfarwyddiadur Slater, dyddiedig 1868, fodd bynnag, ceir manylion am lawer o fusnesau yn Uwchgwyrfai dan benawdau Caernarfon a Nefyn. Rhaid oedd disgwyl am flynyddoedd wedyn cyn cael llyfr Slater a oedd yn cynnwys adran a oedd yn sôn yn benodol am [[Pen-y-groes\|Ben-y-groes]] a’r dyffryn ehangach.

	Dylid nodi, fodd bynnag, nad oedd pob busnes na phob crefftwr wedi eu cynnwys gan Slater. Wrth ddarllen am fanylion Cyfrifiad 1871, mae cryn wahaniaeth i'w ~~gweld~~ yn y galwedigaethau a nodir; er enghraifft, ni restrir yr un cigydd ym Mhen-y-groes gan Slater ym 1868, ond yr oedd o leiaf ddau yno ym 1871 - a byddai'n anodd ~~ddychmygu~~ unrhyw bentref heb werthwr cig lleol o ryw fath.<ref>Cyfrifiad plwyf Llanllyfni, 1871</ref> Mae rhywfaint o anghysondeb yn y categorïau y rhestrir enwau o danynt, ac mae'n debyg mai dibynnu ar ~~gohebyddion~~ lleol oedd y cyhoeddwyr, a'r gohebyddion hynny efallai ond yn cynnwys rhai enwau, yn ddibynnol ar eu gwybodaeth leol - neu efallai rhaid oedd talu ~~ffi~~ bychan i gael eich cynnwys yn y rhestr.		Dylid nodi, fodd bynnag, nad oedd pob busnes na phob crefftwr wedi eu cynnwys gan Slater. Wrth ddarllen am fanylion Cyfrifiad 1871, mae cryn wahaniaeth i'w weld yn y galwedigaethau a nodir; er enghraifft, ni restrir yr un cigydd ym Mhen-y-groes gan Slater ym 1868, ond yr oedd o leiaf ddau yno ym 1871 - a byddai'n anodd dychmygu unrhyw bentref heb werthwr cig lleol o ryw fath.<ref>Cyfrifiad plwyf Llanllyfni, 1871</ref> Mae rhywfaint o anghysondeb yn y categorïau y rhestrir enwau o danynt, ac mae'n debyg mai dibynnu ar ohebyddion lleol oedd y cyhoeddwyr, a'r gohebyddion hynny efallai ond yn cynnwys rhai enwau, yn ddibynnol ar eu gwybodaeth leol - neu efallai rhaid oedd talu tâl bychan i gael eich cynnwys yn y rhestr.
	==Pobl busnes Uwchgwyrfai ym 1868==		==Pobl busnes Uwchgwyrfai ym 1868==
	Isod, mae rhestr o’r busnesau a nodir yn rhifyn 1868 o Slater dan benawdau Caernarfon <ref>''Slater's Directory of Gloucestershsire, Herefordshire, Monmouthshire, Shropshire and \|Wales, 1868'' (Manceinion a Llundain, 1868) tt.581-8, ar gael ar y Wê ar Wefan ''University of Leicester Special Collections On-line'' [https://leicester.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16445coll4/id/90995/rec/3], cyrchwyd 21.10.2025</ref> a Nefyn <ref>Slater,'' op.cit''., tt.664-5</ref> ond sydd yn cyfeirio at Uwchgwyrfai. Yn y llyfr hwnnw, trefnir busnesau dan is-benawdau yn unol â’u natur (sef cigyddion, groseriaid, gofaint ac ati) ond yma ad-drefnwyd y manylion a gopïwyd a’u gosod yn unol â’r pentrefi er mwyn gweld ym mha bentrefi a phlwyfi yr oedd y prif ganolfannau busnes.		Isod, mae rhestr o’r busnesau a nodir yn rhifyn 1868 o Slater dan benawdau Caernarfon <ref>''Slater's Directory of Gloucestershsire, Herefordshire, Monmouthshire, Shropshire and \|Wales, 1868'' (Manceinion a Llundain, 1868) tt.581-8, ar gael ar y Wê ar Wefan ''University of Leicester Special Collections On-line'' [https://leicester.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16445coll4/id/90995/rec/3], cyrchwyd 21.10.2025</ref> a Nefyn <ref>Slater,'' op.cit''., tt.664-5</ref> ond sydd yn cyfeirio at Uwchgwyrfai. Yn y llyfr hwnnw, trefnir busnesau dan is-benawdau yn unol â’u natur (sef cigyddion, groseriaid, gofaint ac ati) ond yma ad-drefnwyd y manylion a gopïwyd a’u gosod yn unol â’r pentrefi er mwyn gweld ym mha bentrefi a phlwyfi yr oedd y prif ganolfannau busnes.
Llinell 21:		Llinell 21:
	'''Gofaint''': Richard Davies		'''Gofaint''': Richard Davies
	'''Groseriaid, Dilladwyr a Masnachwyr nwyddau amrywiol''': Richard Hughes; Griffith Humphrey; John Williams; William Williams		'''Groseriaid, Dilladwyr a Masnachwyr nwyddau amrywiol''': Richard Hughes; Griffith Humphrey; John Williams; William Williams
	'''~~Melinyddion~~''': John Hughes, [[Melin Penllechog]]		'''Melinwyr''': John Hughes, [[Melin Penllechog]]
	'''Seiri''':William Jones; Jacob Williams		'''Seiri''':William Jones; Jacob Williams
	'''Teilwriaid''': William Davies		'''Teilwriaid''': William Davies
Llinell 34:		Llinell 34:
	'''Llieinwerthwyr a dilledyddion''': Hugh Jones; John Roberts		'''Llieinwerthwyr a dilledyddion''': Hugh Jones; John Roberts
	'''Llyfrwerthwyr''': William Jones		'''Llyfrwerthwyr''': William Jones
	'''~~Melinyddion~~''': Robert Roberts		'''Melinwyr''': Robert Roberts
	'''Siopwyr a masnachwyr bwyd a nwyddau amrywiol''': Robert Roberts		'''Siopwyr a masnachwyr bwyd a nwyddau amrywiol''': Robert Roberts
	'''Tafarnwyr''': Mary Edwards, [[Tafarn Barmouth\|Barmouth Arms]]; Robert H. Jones, [[Tafarn y Ffort]]; Griffith Jones, [[Tafarn y King's Head]]; John Roberts, [[Tafarn y Machine]]; Owen Roberts, [[Tafarn y Cwari\|Tafarn y Quarryman’s Arms]]; Thomas Owen, [[Tafarn y Wellington]]		'''Tafarnwyr''': Mary Edwards, [[Tafarn Barmouth\|Barmouth Arms]]; Robert H. Jones, [[Tafarn y Ffort]]; Griffith Jones, [[Tafarn y King's Head]]; John Roberts, [[Tafarn y Machine]]; Owen Roberts, [[Tafarn y Cwari\|Tafarn y Quarryman’s Arms]]; Thomas Owen, [[Tafarn y Wellington]]
Llinell 75:		Llinell 75:
	'''Groseriaid, Dilladwyr a Masnachwyr nwyddau amrywiol''': Robert Hughes		'''Groseriaid, Dilladwyr a Masnachwyr nwyddau amrywiol''': Robert Hughes
	===[[Y Bontnewydd]]===		===[[Y Bontnewydd]]===
	Cynhwysir yma’r holl bobl fusnes a restrir dan “Pont Newydd” (i ddilyn sillafiad Slater), gan y byddai’r bobl hyn yn gwasanaethu’r ddau hanner o’r pentref o ~~bobtu’r~~ [[Afon Gwyrfai]] er nad oedd ond y ~~darn deheuol~~ yn Uwchgwyrfai.		Cynhwysir yma’r holl bobl fusnes a restrir dan “Pont Newydd” (i ddilyn sillafiad Slater), gan y byddai’r bobl hyn yn gwasanaethu’r ddau hanner o’r pentref o bobtu [[Afon Gwyrfai]] er nad oedd ond y rhan ddeheuol yn Uwchgwyrfai.
	'''Bragyddion''': Ellen Ellis; William Thomas		'''Bragyddion''': Ellen Ellis; William Thomas
	'''Cryddion''': David Roberts		'''Cryddion''': David Roberts
Llinell 81:		Llinell 81:
	'''Gofaint''': Robert Roberts, Llwyn Beuno; Henry Williams, Llwyn Beuno		'''Gofaint''': Robert Roberts, Llwyn Beuno; Henry Williams, Llwyn Beuno
	'''Llieinwerthwyr a dilledyddion''': Griffith Roberts		'''Llieinwerthwyr a dilledyddion''': Griffith Roberts
	'''~~Melinyddion~~''': John Lloyd Jones		'''Melinwyr''': John Lloyd Jones
	'''Seiri ac Adeiladwyr'''’: Robert Roberts		'''Seiri ac Adeiladwyr'''’: Robert Roberts
	'''Siopwyr a masnachwyr bwyd a nwyddau amrywiol''': Morris Parry; Owen Parry; Henry Williams; William Williams		'''Siopwyr a masnachwyr bwyd a nwyddau amrywiol''': Morris Parry; Owen Parry; Henry Williams; William Williams
Llinell 87:		Llinell 87:
	'''Teilwriaid''': Richard Jones		'''Teilwriaid''': Richard Jones
	===[[Y Groeslon]]===		===[[Y Groeslon]]===
	'''~~Melinyddion~~''': Robert Jones, [[Melin Forgan]], [[Y Groeslon]]		'''Melinwyr''': Robert Jones, [[Melin Forgan]], [[Y Groeslon]]
	'''Tafarnwyr''': Cornelius Peters, [[Gwesty'r Grugan Arms\| Grugan Arms]], Y Groeslon; Owen Williams, [[Tafarn y Llanfair Arms]], Y Groeslon; John Huxley, [[Dolydd Arms]], [[Dolydd]]		'''Tafarnwyr''': Cornelius Peters, [[Gwesty'r Grugan Arms\| Grugan Arms]], Y Groeslon; Owen Williams, [[Tafarn y Llanfair Arms]], Y Groeslon; John Huxley, [[Dolydd Arms]], [[Dolydd]]

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:18, 23 Hydref 2025
Llinell 4:		Llinell 4:
	==Cyflwyniad i’r testun==		==Cyflwyniad i’r testun==
	Erbyn y 19g., fodd bynnag, a diwydiant a phoblogaeth y fro’n cynyddu, dechreuodd mwy o fân bobl fusnes weithredu’n lleol er mwyn diwallu anghenion gweithwyr lleol a oedd â mwy o arian yn eu pocedi a heb nac amser na thir i gynhyrchu bwyd, dillad, offer ac anghenion eraill bywyd.		Erbyn y 19g., fodd bynnag, a diwydiant a phoblogaeth y fro’n cynyddu, dechreuodd mwy o fân bobl fusnes weithredu’n lleol er mwyn diwallu anghenion gweithwyr lleol a oedd â mwy o arian yn eu pocedi a heb nac amser na thir i gynhyrchu bwyd, dillad, offer ac anghenion eraill bywyd.
	Nid hawdd yw cael darlun cyflawn, er bod digon o gyfeiriadau at alwedigaethau yn nogfennau’r Cyfrifiad o 1841 ymlaen, a cheir llawer o gyfeiriadau unigol at y bobl hyn mewn dogfennau a llyfrau o bob math. Er mwyn cael darlun gwell, fodd bynnag, rhaid troi at y cyfarwyddiaduron masnach, sef rhestrau honedig gyflawn o holl fasnachwyr a phobl busnes yr ardal. Y pennaf o’r rhai hyn oedd Cyfarwyddiadur Slater, ond prin bod sôn am bentrefi [[Dyffryn Nantlle]] yn yr argraffiad a gyhoeddwyd ym 1859, er bod rhestr lawn o fusnesau Caernarfon a’r fro ynddo yn ôl y sawl a'i lluniodd. Dyma, mae'n debyg, adlewyrchiad o’r ffaith mai ardal a oedd ond yn dechrau ymrymuso’n fasnachol oedd y cwmwd a’i bentrefi. O’r rhifyn nesaf o Gyfarwyddiadur Slater ymlaen dyddiedig 1868, fodd bynnag, ceir manylion am lawer o fusnesau yn Uwchgwyrfai dan benawdau Caernarfon a Nefyn. Rhaid oedd disgwyl am flynyddoedd wedyn cyn cael llyfr Slater oedd yn cynnwys adran oedd yn sôn yn benodol am [[Pen-y-groes\|Ben-y-groes]] a’r dyffryn ehangach.		Nid hawdd yw cael darlun cyflawn, er bod digon o gyfeiriadau at alwedigaethau yn nogfennau’r Cyfrifiad o 1841 ymlaen, a cheir llawer o gyfeiriadau unigol at y bobl hyn mewn dogfennau a llyfrau o bob math. Er mwyn cael darlun gwell, fodd bynnag, rhaid troi at y cyfarwyddiaduron masnach, sef rhestrau honedig gyflawn o holl fasnachwyr a phobl busnes yr ardal. Y pennaf o’r rhai hyn oedd Cyfarwyddiadur Slater, ond prin bod sôn am bentrefi [[Dyffryn Nantlle]] yn yr argraffiad a gyhoeddwyd ym 1859, er bod rhestr lawn o fusnesau Caernarfon a’r fro ynddo yn ôl y sawl a'i lluniodd. Dyma, mae'n debyg, adlewyrchiad o’r ffaith mai ardal a oedd ond yn dechrau ymrymuso’n fasnachol oedd y cwmwd a’i bentrefi. O’r rhifyn nesaf o Gyfarwyddiadur Slater ymlaen dyddiedig 1868, fodd bynnag, ceir manylion am lawer o fusnesau yn Uwchgwyrfai dan benawdau Caernarfon a Nefyn. Rhaid oedd disgwyl am flynyddoedd wedyn cyn cael llyfr Slater oedd yn cynnwys adran oedd yn sôn yn benodol am [[Pen-y-groes\|Ben-y-groes]] a’r dyffryn ehangach. Mae rhywfaint o anghysondeb
			Dylid nodi, fodd bynnag, nad oedd pob busnes na phob crefftwr wedi eu cynnwys gan Slater. Wrth ddarllen am fanylion Cyfrifiad 1871, mae cryn wahaniaeth i'w gweld yn y galwedigaethau a nodir; er enghraifft, ni restrir yr un cigydd ym Mhen-y-groes gan Slater ym 1868, ond yr oedd o leiaf ddau yno ym 1871 - a byddai'n anodd ddychmygu unrhyw bentref heb werthwr cig lleol o ryw fath.<ref>Cyfrifiad plwyf Llanllyfni, 1871</ref> Mae rhywfaint o anghysondeb yn y categorïau y rhestrir enwau o danynt, ac mae'n debyg mai dibynnu ar gohebyddion lleol oedd y cyhoeddwyr, a'r gohebyddion hynny efallai ond yn cynnwys rhai - neu efallai rhaid oedd talu ffi bychan i gael eich cynnwys yn y rhestr.
	==Pobl busnes Uwchgwyrfai ym 1868==		==Pobl busnes Uwchgwyrfai ym 1868==
	Isod, mae rhestr o’r busnesau a nodir yn rhifyn 1868 o Slater dan benawdau Caernarfon <ref>''Slater's Directory of Gloucestershsire, Herefordshire, Monmouthshire, Shropshire and \|Wales, 1868'' (Manceinion a Llundain, 1868) tt.581-8, ar gael ar y Wê ar Wefan ''University of Leicester Special Collections On-line'' [https://leicester.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16445coll4/id/90995/rec/3], cyrchwyd 21.10.2025</ref> a Nefyn <ref>Slater,'' op.cit''., tt.664-5</ref> ond sydd yn cyfeirio at Uwchgwyrfai. Yn y llyfr hwnnw, trefnir busnesau dan is-benawdau yn unol â’u natur (sef cigyddion, groseriaid, gofaint ac ati) ond yma ad-drefnwyd y manylion a gopïwyd a’u gosod yn unol â’r pentrefi er mwyn gweld ym mha bentrefi a phlwyfi yr oedd y prif ganolfannau busnes.		Isod, mae rhestr o’r busnesau a nodir yn rhifyn 1868 o Slater dan benawdau Caernarfon <ref>''Slater's Directory of Gloucestershsire, Herefordshire, Monmouthshire, Shropshire and \|Wales, 1868'' (Manceinion a Llundain, 1868) tt.581-8, ar gael ar y Wê ar Wefan ''University of Leicester Special Collections On-line'' [https://leicester.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16445coll4/id/90995/rec/3], cyrchwyd 21.10.2025</ref> a Nefyn <ref>Slater,'' op.cit''., tt.664-5</ref> ond sydd yn cyfeirio at Uwchgwyrfai. Yn y llyfr hwnnw, trefnir busnesau dan is-benawdau yn unol â’u natur (sef cigyddion, groseriaid, gofaint ac ati) ond yma ad-drefnwyd y manylion a gopïwyd a’u gosod yn unol â’r pentrefi er mwyn gweld ym mha bentrefi a phlwyfi yr oedd y prif ganolfannau busnes.
Llinell 11:		Llinell 12:
	'''Gwestai''': Richard Edwards, [[Gwesty'r Beuno\|Newborough Arms]]		'''Gwestai''': Richard Edwards, [[Gwesty'r Beuno\|Newborough Arms]]
	'''Llieinwerthwyr a dilladyddion''': Solomon Jones; William Roberts		'''Llieinwerthwyr a dilladyddion''': Solomon Jones; William Roberts
	''' Perchnogion Cerbydau i deithwyr''' (“Coach and Car Proprietors”): Richard Edwards		'''Perchnogion Cerbydau i deithwyr''' (“Coach and Car Proprietors”): Richard Edwards
	'''Tafarnwyr''': John Evans, [[New Inn, Clynnog Fawr\|New Inn]]; Robert Evans, [[Tafarn y Sportsman, Gurn Goch]]; John Davis, [[Tafarn Ty Isaf]]		'''Tafarnwyr''': John Evans, [[New Inn, Clynnog Fawr\|New Inn]]; Robert Evans, [[Tafarn y Sportsman, Gurn Goch]]; John Davis, [[Tafarn Ty Isaf]]
	===[[Llanaelhaearn]]===		===[[Llanaelhaearn]]===
Llinell 19:		Llinell 20:
	'''Groseriaid, Dilladwyr a Masnachwyr nwyddau amrywiol''': Richard Hughes; Griffith Humphrey; John Williams; William Williams		'''Groseriaid, Dilladwyr a Masnachwyr nwyddau amrywiol''': Richard Hughes; Griffith Humphrey; John Williams; William Williams
	'''Melinyddion''': John Hughes, [[Melin Penllechog]]		'''Melinyddion''': John Hughes, [[Melin Penllechog]]
	'''Seiri''':William Jones; Jacob Williams		'''Seiri''':William Jones; Jacob Williams
	'''Teilwriaid''': William Davies		'''Teilwriaid''': William Davies
	'''Tafarnwyr''': Richard Hughes, [[Tafarn y Rivals]]; Catherine Jones, [[Tafarn Tyddyn Drain]]		'''Tafarnwyr''': Richard Hughes, [[Tafarn y Rivals]]; Catherine Jones, [[Tafarn Tyddyn Drain]]
Llinell 86:		Llinell 87:
	'''Melinyddion''': Robert Jones, [[Melin Forgan]], [[Y Groeslon]]		'''Melinyddion''': Robert Jones, [[Melin Forgan]], [[Y Groeslon]]
	'''Tafarnwyr''': Cornelius Peters, [[Gwesty'r Grugan Arms\| Grugan Arms]], Y Groeslon; Owen Williams, [[Tafarn y Llanfair Arms]], Y Groeslon; John Huxley, [[Dolydd Arms]], [[Dolydd]]		'''Tafarnwyr''': Cornelius Peters, [[Gwesty'r Grugan Arms\| Grugan Arms]], Y Groeslon; Owen Williams, [[Tafarn y Llanfair Arms]], Y Groeslon; John Huxley, [[Dolydd Arms]], [[Dolydd]]

			==Cyfeiriadau==

			[[Categori:Busnes a Masnach]]