Cors Goch, Moeltryfan - Hanes golygu

Irion am 13:02, 17 Mehefin 2024

2024-06-17T13:02:46Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 14:02, 17 Mehefin 2024
Llinell 3:		Llinell 3:
	Cyn i lo ddod yn danwydd cyffredin oddeutu canol y 19g., defnyddid mawn yn helaeth, yn arbennig ar dir uwch lle roedd coed yn brin. Yn nechrau haf ai dynion i fyny i'r corsydd mawn i dorri'r mawn yn ddarnau hirsgwar fel briciau gyda rhaw arbennig. Yna gwneid tas o'r mawn a'i gadael i sychu dros yr haf cyn ei nôl gyda throliau at ddiwedd Awst i Fedi. Yn aml roedd gan bob teulu ei lecyn torri mawn a'i das fawn ei hun.		Cyn i lo ddod yn danwydd cyffredin oddeutu canol y 19g., defnyddid mawn yn helaeth, yn arbennig ar dir uwch lle roedd coed yn brin. Yn nechrau haf ai dynion i fyny i'r corsydd mawn i dorri'r mawn yn ddarnau hirsgwar fel briciau gyda rhaw arbennig. Yna gwneid tas o'r mawn a'i gadael i sychu dros yr haf cyn ei nôl gyda throliau at ddiwedd Awst i Fedi. Yn aml roedd gan bob teulu ei lecyn torri mawn a'i das fawn ei hun.

	Bu cynaeafu mawn yn rhan bwysig o fywyd ar lechweddau [[Arfon]] am flynyddoedd. Wrth droed Moeltryfan roedd mawnog a elwid yn Gors Goch a bu defnydd helaeth arni gan drigolion ardal [[Rhosgadfan]] a [[Rhostryfan]]. Un o'r rhai a ai yno i nôl mawn oedd [[William Bifan y Gadlys\|William Bifan]] (hen fardd [[Gadlys\|Y Gadlys]]) a chadwodd gof am ei daith i'r fawnog yn y rhigwm hwn:		Bu cynaeafu mawn yn rhan bwysig o fywyd ar lechweddau [[Arfon]] am flynyddoedd. Wrth droed Moeltryfan roedd mawnog a elwid yn Gors Goch a bu defnydd helaeth arni gan drigolion ardal [[Rhosgadfan]] a [[Rhostryfan]]. Un o'r rhai a ai yno i nôl mawn oedd [[William Bifan, y Gadlys\|William Bifan]] (hen fardd [[Gadlys\|Y Gadlys]]) a chadwodd gof am ei daith i'r fawnog yn y rhigwm hwn:

	Wrth ddod yn ôl yn llipryn		Wrth ddod yn ôl yn llipryn

Irion am 12:55, 24 Tachwedd 2022

2022-11-24T12:55:21Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:55, 24 Tachwedd 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
			Roedd '''Cors Goch''' wrth droed [[Moel Tryfan]] yn ffynhonell o fawn i'r ardal.

	Cyn i lo ddod yn danwydd cyffredin oddeutu canol y 19g., defnyddid mawn yn helaeth, yn arbennig ar dir uwch lle roedd coed yn brin. Yn nechrau haf ai dynion i fyny i'r corsydd mawn i dorri'r mawn yn ddarnau hirsgwar fel briciau gyda rhaw arbennig. Yna gwneid tas o'r mawn a'i gadael i sychu dros yr haf cyn ei nôl gyda throliau at ddiwedd Awst i Fedi. Yn aml roedd gan bob teulu ei lecyn torri mawn a'i das fawn ei hun.		Cyn i lo ddod yn danwydd cyffredin oddeutu canol y 19g., defnyddid mawn yn helaeth, yn arbennig ar dir uwch lle roedd coed yn brin. Yn nechrau haf ai dynion i fyny i'r corsydd mawn i dorri'r mawn yn ddarnau hirsgwar fel briciau gyda rhaw arbennig. Yna gwneid tas o'r mawn a'i gadael i sychu dros yr haf cyn ei nôl gyda throliau at ddiwedd Awst i Fedi. Yn aml roedd gan bob teulu ei lecyn torri mawn a'i das fawn ei hun.

	Bu cynaeafu mawn yn rhan bwysig o fywyd ar lechweddau Arfon am flynyddoedd. Wrth droed Moeltryfan roedd mawnog a elwid yn Gors Goch a bu defnydd helaeth arni gan drigolion ardal Rhosgadfan a Rhostryfan. Un o'r rhai a ai yno i nôl mawn oedd ~~Wiliam~~ Bifan (hen fardd y Gadlys) a chadwodd gof am ei daith i'r fawnog yn y rhigwm hwn:		Bu cynaeafu mawn yn rhan bwysig o fywyd ar lechweddau [[Arfon]] am flynyddoedd. Wrth droed Moeltryfan roedd mawnog a elwid yn Gors Goch a bu defnydd helaeth arni gan drigolion ardal [[Rhosgadfan]] a [[Rhostryfan]]. Un o'r rhai a ai yno i nôl mawn oedd [[William Bifan y Gadlys\|William Bifan]] (hen fardd [[Gadlys\|Y Gadlys]]) a chadwodd gof am ei daith i'r fawnog yn y rhigwm hwn:

	Wrth ddod yn ôl yn llipryn		Wrth ddod yn ôl yn llipryn
Llinell 8:		Llinell 10:
	Gan Martha Goch Cae'rodyn.		Gan Martha Goch Cae'rodyn.

	Wrth i boblogaeth pentrefi'r ardal gynyddu ar ôl tua 1840 gyda'r diwydiant llechi'n ehangu, aeth mawn y Gors Goch yn hynod brin a bu'n rhaid mynd ymhellach i fawnog arall ar ochr ddwyreiniol Moeltryfan i geisio mawn. Hon oedd Cors y Bryniau, a roes ei henw i chwarel a agorwyd wrth ei hymyl ac a anfarwolwyd yng nghasgliad cyntaf Kate Roberts o straeon byrion, sef ''O Gors y Bryniau'', a gyhoeddwyd ym 1925. Fodd bynnag, gyda dyfodiad y rheilffordd o Gaer i Fôn ac Arfon yn y 1850au daeth yn fwy hwylus i gludo glo o Loegr ac ardal Wrecsam. Gellid prynu glo glân ac effeithiol am swllt y cant a hwnnw'n cael ei ddanfon i bob tŷ a rhoddodd hynny derfyn i bob pwrpas ar yr arfer trwm a llafurus o dorri a chludo mawn.<~~sup~~>~~[1]~~</~~sup~~>		Wrth i boblogaeth pentrefi'r ardal gynyddu ar ôl tua 1840 gyda'r diwydiant llechi'n ehangu, aeth mawn y Gors Goch yn hynod brin a bu'n rhaid mynd ymhellach i fawnog arall ar ochr ddwyreiniol Moeltryfan i geisio mawn. Hon oedd [[Cors y Bryniau]], a roes ei henw i chwarel a agorwyd wrth ei hymyl ac a anfarwolwyd yng nghasgliad cyntaf [[Kate Roberts]] o straeon byrion, sef ''O Gors y Bryniau'', a gyhoeddwyd ym 1925. Fodd bynnag, gyda dyfodiad y rheilffordd o Gaer i Fôn ac Arfon yn y 1850au daeth yn fwy hwylus i gludo glo o Loegr ac ardal Wrecsam. Gellid prynu glo glân ac effeithiol am swllt y cant a hwnnw'n cael ei ddanfon i bob tŷ a rhoddodd hynny derfyn i bob pwrpas ar yr arfer trwm a llafurus o dorri a chludo mawn.<ref>W. Gilbert Williams, ''Moel Tryfan i'r Traeth'', (Cyhoeddiadau Mei, 1983), tt.85-7.
			</ref>

	== Cyfeiriadau ==		== Cyfeiriadau ==

	~~1. W. Gilbert Williams, ''Moel Tryfan i'r Traeth'', (Cyhoeddiadau Mei, 1983), tt.85-7.~~		[[Categori:Daearyddiaeth ffisegol]]
			[[Categori:Daearyddiaeth ddynol]]
			[[Categori:Amaethyddiaeth]]

Cyfaill Eben: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Cyn i lo ddod yn danwydd cyffredin oddeutu canol y 19g., defnyddid mawn yn helaeth, yn arbennig ar dir uwch lle roedd coed yn brin. Yn nechrau haf ai dyni...'

2022-11-24T10:21:49Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Cyn i lo ddod yn danwydd cyffredin oddeutu canol y 19g., defnyddid mawn yn helaeth, yn arbennig ar dir uwch lle roedd coed yn brin. Yn nechrau haf ai dyni...'

Tudalen newydd

Cyn i lo ddod yn danwydd cyffredin oddeutu canol y 19g., defnyddid mawn yn helaeth, yn arbennig ar dir uwch lle roedd coed yn brin. Yn nechrau haf ai dynion i fyny i'r corsydd mawn i dorri'r mawn yn ddarnau hirsgwar fel briciau gyda rhaw arbennig. Yna gwneid tas o'r mawn a'i gadael i sychu dros yr haf cyn ei nôl gyda throliau at ddiwedd Awst i Fedi. Yn aml roedd gan bob teulu ei lecyn torri mawn a'i das fawn ei hun.

Bu cynaeafu mawn yn rhan bwysig o fywyd ar lechweddau Arfon am flynyddoedd. Wrth droed Moeltryfan roedd mawnog a elwid yn Gors Goch a bu defnydd helaeth arni gan drigolion ardal Rhosgadfan a Rhostryfan. Un o'r rhai a ai yno i nôl mawn oedd Wiliam Bifan (hen fardd y Gadlys) a chadwodd gof am ei daith i'r fawnog yn y rhigwm hwn:

Wrth ddod yn ôl yn llipryn
O ladd y mawn a'r rhedyn
Caf de a sleisen o gig moch
Gan Martha Goch Cae'rodyn.

Wrth i boblogaeth pentrefi'r ardal gynyddu ar ôl tua 1840 gyda'r diwydiant llechi'n ehangu, aeth mawn y Gors Goch yn hynod brin a bu'n rhaid mynd ymhellach i fawnog arall ar ochr ddwyreiniol Moeltryfan i geisio mawn. Hon oedd Cors y Bryniau, a roes ei henw i chwarel a agorwyd wrth ei hymyl ac a anfarwolwyd yng nghasgliad cyntaf Kate Roberts o straeon byrion, sef ''O Gors y Bryniau'', a gyhoeddwyd ym 1925. Fodd bynnag, gyda dyfodiad y rheilffordd o Gaer i Fôn ac Arfon yn y 1850au daeth yn fwy hwylus i gludo glo o Loegr ac ardal Wrecsam. Gellid prynu glo glân ac effeithiol am swllt y cant a hwnnw'n cael ei ddanfon i bob tŷ a rhoddodd hynny derfyn i bob pwrpas ar yr arfer trwm a llafurus o dorri a chludo mawn.<sup>[1]</sup>

== Cyfeiriadau ==

1. W. Gilbert Williams, ''Moel Tryfan i'r Traeth'', (Cyhoeddiadau Mei, 1983), tt.85-7.