Cofgolofn Ioan Arfon - Hanes golygu

Cyfaill Eben am 15:50, 21 Medi 2022

2022-09-21T15:50:17Z

Irion am 22:39, 17 Medi 2022

2022-09-17T22:39:49Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 23:39, 17 Medi 2022
Llinell 29:		Llinell 29:
	I ddirwyn yr einioes i derfyn.		I ddirwyn yr einioes i derfyn.

	Dadorchuddiwyd y gofgolofn gan David Griffith (Clwydfardd)<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://cy.wikipedia.org/wiki/David_Griffith_(Clwydfardd)]</ref>, nad oedd yn perthyn i’r bardd, yn gweithredu fel yr Archdderwydd Gorsedd y Beirdd ar y pryd.Wrth ddadorchuddio'r gofgolofn nododd yr Archdderwydd; "Colled anadferadwy oedd colli Ioan Arfon i'w deulu. Yr oedd ŵr ffyddlawn, gofalus, a charuaidd, yn dad hynaws a thosturiol. Mewn cymdeithas, yr oedd yn aelod cymwynasgar, mynwesol, a charedig: colled i'r Eisteddfodau, colled i'n llenoriaeth, ac yn neillduol i dref enwog Caernarfon, ac i Gymru benbaladr;..."		Dadorchuddiwyd y gofgolofn gan David Griffith (Clwydfardd)<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://cy.wikipedia.org/wiki/David_Griffith_(Clwydfardd)]</ref>, nad oedd yn perthyn i’r bardd, yn gweithredu fel Archdderwydd Gorsedd y Beirdd ar y pryd. Wrth ddadorchuddio'r gofgolofn nododd yr Archdderwydd; "Colled anadferadwy oedd colli Ioan Arfon i'w deulu. Yr oedd ŵr ffyddlawn, gofalus, a charuaidd, yn dad hynaws a thosturiol. Mewn cymdeithas, yr oedd yn aelod cymwynasgar, mynwesol, a charedig: colled i'r Eisteddfodau, colled i'n llenoriaeth, ac yn neillduol i dref enwog Caernarfon, ac i Gymru benbaladr;..."

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Rhygyfarch am 15:43, 17 Medi 2022

2022-09-17T15:43:54Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:43, 17 Medi 2022
Llinell 29:		Llinell 29:
	I ddirwyn yr einioes i derfyn.		I ddirwyn yr einioes i derfyn.

	Dadorchuddiwyd y gofgolofn gan David Griffith (Clwydfardd)<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://cy.wikipedia.org/wiki/David_Griffith_(Clwydfardd)]</ref>, nad oedd yn perthyn i’r bardd, yn gweithredu fel yr Archdderwydd Gorsedd y Beirdd ar y pryd.		Dadorchuddiwyd y gofgolofn gan David Griffith (Clwydfardd)<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://cy.wikipedia.org/wiki/David_Griffith_(Clwydfardd)]</ref>, nad oedd yn perthyn i’r bardd, yn gweithredu fel yr Archdderwydd Gorsedd y Beirdd ar y pryd.Wrth ddadorchuddio'r gofgolofn nododd yr Archdderwydd; "Colled anadferadwy oedd colli Ioan Arfon i'w deulu. Yr oedd ŵr ffyddlawn, gofalus, a charuaidd, yn dad hynaws a thosturiol. Mewn cymdeithas, yr oedd yn aelod cymwynasgar, mynwesol, a charedig: colled i'r Eisteddfodau, colled i'n llenoriaeth, ac yn neillduol i dref enwog Caernarfon, ac i Gymru benbaladr;..."

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion am 10:31, 13 Medi 2022

2022-09-13T10:31:56Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:31, 13 Medi 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	[[Delwedd:bawd\|de\|~~300px~~\|]		[[Delwedd:Colofn Ioan Arfon.jpg\|bawd\|de\|450px\|Cofgolofn Ioan Arfon]]

	Wrth deithio ar hyd yr hen lon bost rhwng [[Dolydd]] a’r [[Y Groeslon\|Groeslon]] mae mynwent anenwadol ardal [[Llandwrog]] i’w gweld ar y llaw dde. Saif ar ben Bryn'rodyn cyferbyn i safle'r [[Capel Bryn'rodyn (MC), Y Groeslon\|capel]] o’r un enw sydd bellach wedi ei ddymchwel. Yma mae cofgolofn amlwg ym mlaen y fynwent sef yr un ar '''fedd John Owen Griffith''' (1828-1881). Ei enw barddol oedd Ioan Arfon.<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-OWE-1828]</ref>		Wrth deithio ar hyd yr hen lon bost rhwng [[Dolydd]] a’r [[Y Groeslon\|Groeslon]] mae mynwent anenwadol ardal [[Llandwrog]] i’w gweld ar y llaw dde. Saif ar ben Bryn'rodyn cyferbyn i safle'r [[Capel Bryn'rodyn (MC), Y Groeslon\|capel]] o’r un enw sydd bellach wedi ei ddymchwel. Yma mae cofgolofn amlwg ym mlaen y fynwent sef yr un ar '''fedd John Owen Griffith''' (1828-1881). Ei enw barddol oedd Ioan Arfon.<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-OWE-1828]</ref>

Irion am 16:38, 12 Medi 2022

2022-09-12T16:38:01Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:38, 12 Medi 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	[[Delwedd:bawd\|de\|300px\|~~Llun:Eric Jones. Colofn Ioan Arfon]~~]		[[Delwedd:bawd\|de\|300px\|]

	Wrth deithio ar hyd yr hen lon bost rhwng [[Dolydd]] a’r [[Y Groeslon\|Groeslon]] mae mynwent anenwadol ardal [[Llandwrog]] i’w gweld ar y llaw dde. Saif ar ben Bryn'rodyn cyferbyn i safle'r [[Capel Bryn'rodyn (MC), Y Groeslon\|capel]] o’r un enw sydd bellach wedi ei ddymchwel. Yma mae cofgolofn amlwg ym mlaen y fynwent sef yr un ar '''fedd John Owen Griffith''' (1828-1881). Ei enw barddol oedd Ioan Arfon.<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-OWE-1828]</ref>		Wrth deithio ar hyd yr hen lon bost rhwng [[Dolydd]] a’r [[Y Groeslon\|Groeslon]] mae mynwent anenwadol ardal [[Llandwrog]] i’w gweld ar y llaw dde. Saif ar ben Bryn'rodyn cyferbyn i safle'r [[Capel Bryn'rodyn (MC), Y Groeslon\|capel]] o’r un enw sydd bellach wedi ei ddymchwel. Yma mae cofgolofn amlwg ym mlaen y fynwent sef yr un ar '''fedd John Owen Griffith''' (1828-1881). Ei enw barddol oedd Ioan Arfon.<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-OWE-1828]</ref>

Irion am 16:37, 12 Medi 2022

2022-09-12T16:37:19Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:37, 12 Medi 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	[[Delwedd:~~Raised by public subscription - the tomb of Ioan Arfon - geograph.org.uk - 722422.jpg\|~~bawd\|de\|300px\|Llun:Eric Jones. Colofn Ioan Arfon]]		[[Delwedd:bawd\|de\|300px\|Llun:Eric Jones. Colofn Ioan Arfon]]

	Wrth deithio ar hyd yr hen lon bost rhwng [[Dolydd]] a’r [[Y Groeslon\|Groeslon]] mae mynwent anenwadol ardal [[Llandwrog]] i’w gweld ar y llaw dde. Saif ar ben Bryn'rodyn cyferbyn i safle'r [[Capel Bryn'rodyn (MC), Y Groeslon\|capel]] o’r un enw sydd bellach wedi ei ddymchwel. Yma mae cofgolofn amlwg ym mlaen y fynwent sef yr un ar '''fedd John Owen Griffith''' (1828-1881). Ei enw barddol oedd Ioan Arfon.<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-OWE-1828]</ref>		Wrth deithio ar hyd yr hen lon bost rhwng [[Dolydd]] a’r [[Y Groeslon\|Groeslon]] mae mynwent anenwadol ardal [[Llandwrog]] i’w gweld ar y llaw dde. Saif ar ben Bryn'rodyn cyferbyn i safle'r [[Capel Bryn'rodyn (MC), Y Groeslon\|capel]] o’r un enw sydd bellach wedi ei ddymchwel. Yma mae cofgolofn amlwg ym mlaen y fynwent sef yr un ar '''fedd John Owen Griffith''' (1828-1881). Ei enw barddol oedd Ioan Arfon.<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-OWE-1828]</ref>

Irion am 16:20, 12 Medi 2022

2022-09-12T16:20:15Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:20, 12 Medi 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	[[Delwedd:Raised by public subscription - the tomb of Ioan Arfon - geograph.org.uk - 722422.jpg\|bawd\|de\|300px\|Llun:Eric Jones. Colofn Ioan Arfon]]		[[Delwedd:Raised by public subscription - the tomb of Ioan Arfon - geograph.org.uk - 722422.jpg\|bawd\|de\|300px\|Llun:Eric Jones. Colofn Ioan Arfon]]

	Wrth deithio ar hyd yr hen lon bost rhwng [[Dolydd]] a’r [[Y Groeslon\|Groeslon]] mae mynwent anenwadol ardal [[Llandwrog]] i’w gweld ar y llaw dde. Saif ar ben Bryn'rodyn cyferbyn i safle'r [[Capel Bryn'rodyn (MC), Y Groeslon\|capel]] o’r un enw sydd bellach wedi ei ddymchwel. Yma mae cofgolofn amlwg ym mlaen y fynwent sef yr un ar fedd [[John Owen Griffith ~~(Ioan Arfon)\|John Owen Griffith]]~~ (1828-1881). Ei enw barddol oedd Ioan Arfon.<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-OWE-1828]</ref>		Wrth deithio ar hyd yr hen lon bost rhwng [[Dolydd]] a’r [[Y Groeslon\|Groeslon]] mae mynwent anenwadol ardal [[Llandwrog]] i’w gweld ar y llaw dde. Saif ar ben Bryn'rodyn cyferbyn i safle'r [[Capel Bryn'rodyn (MC), Y Groeslon\|capel]] o’r un enw sydd bellach wedi ei ddymchwel. Yma mae cofgolofn amlwg ym mlaen y fynwent sef yr un ar '''fedd John Owen Griffith''' (1828-1881). Ei enw barddol oedd Ioan Arfon.<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-OWE-1828]</ref>

	Ganwyd John Owen Griffith yn Y Waunfawr yn fab i chwarelwr ac wedi cyfnod byr o addysg ffurfiol dilynodd ei dad i weithio mewn chwareli llechi lleol. Wedi iddo priodi derbyniodd ychydig o addysg bellach a gyda’i wraig Ann agorodd siop groser yng Nghaernarfon; ganwyd chwech o blant iddynt gan gynnwys yr awdur, bardd a chyfreithiwr R.A.Griffith (Elphin).<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-ART-1860]</ref>		Ganwyd John Owen Griffith yn Y Waunfawr yn fab i chwarelwr ac wedi cyfnod byr o addysg ffurfiol dilynodd ei dad i weithio mewn chwareli llechi lleol. Wedi iddo priodi derbyniodd ychydig o addysg bellach a gyda’i wraig Ann agorodd siop groser yng Nghaernarfon; ganwyd chwech o blant iddynt gan gynnwys yr awdur, bardd a chyfreithiwr R.A.Griffith (Elphin).<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-ART-1860]</ref>

Irion am 16:09, 12 Medi 2022

2022-09-12T16:09:00Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:09, 12 Medi 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
			[[Delwedd:Raised by public subscription - the tomb of Ioan Arfon - geograph.org.uk - 722422.jpg\|bawd\|de\|300px\|Llun:Eric Jones. Colofn Ioan Arfon]]

	Wrth deithio ar hyd yr hen lon bost rhwng [[Dolydd]] a’r [[Y Groeslon\|Groeslon]] mae mynwent anenwadol ardal [[Llandwrog]] i’w gweld ar y llaw dde. Saif ar ben Bryn'rodyn cyferbyn i safle'r [[Capel Bryn'rodyn (MC), Y Groeslon\|capel]] o’r un enw sydd bellach wedi ei ddymchwel. Yma mae cofgolofn amlwg ym mlaen y fynwent sef yr un ar fedd [[John Owen Griffith (Ioan Arfon)\|John Owen Griffith]] (1828-1881). Ei enw barddol oedd Ioan Arfon.<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-OWE-1828]</ref>		Wrth deithio ar hyd yr hen lon bost rhwng [[Dolydd]] a’r [[Y Groeslon\|Groeslon]] mae mynwent anenwadol ardal [[Llandwrog]] i’w gweld ar y llaw dde. Saif ar ben Bryn'rodyn cyferbyn i safle'r [[Capel Bryn'rodyn (MC), Y Groeslon\|capel]] o’r un enw sydd bellach wedi ei ddymchwel. Yma mae cofgolofn amlwg ym mlaen y fynwent sef yr un ar fedd [[John Owen Griffith (Ioan Arfon)\|John Owen Griffith]] (1828-1881). Ei enw barddol oedd Ioan Arfon.<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-OWE-1828]</ref>

Irion am 16:04, 12 Medi 2022

2022-09-12T16:04:08Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:04, 12 Medi 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Wrth deithio ar hyd yr hen lon bost rhwng Dolydd a’r Groeslon mae mynwent anenwadol ardal Llandwrog i’w gweld ar y llaw dde. Saif ar ben Bryn~~-‘r-odyn~~ cyferbyn i safle'r capel o’r un enw sydd bellach wedi ei ddymchwel. Yma mae cofgolofn amlwg ym mlaen y fynwent sef yr un ar fedd John Owen Griffith (1828-1881). Ei enw barddol oedd Ioan Arfon.<ref>https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-OWE-1828</ref>		Wrth deithio ar hyd yr hen lon bost rhwng [[Dolydd]] a’r [[Y Groeslon\|Groeslon]] mae mynwent anenwadol ardal [[Llandwrog]] i’w gweld ar y llaw dde. Saif ar ben Bryn'rodyn cyferbyn i safle'r [[Capel Bryn'rodyn (MC), Y Groeslon\|capel]] o’r un enw sydd bellach wedi ei ddymchwel. Yma mae cofgolofn amlwg ym mlaen y fynwent sef yr un ar fedd [[John Owen Griffith (Ioan Arfon)\|John Owen Griffith]] (1828-1881). Ei enw barddol oedd Ioan Arfon.<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-OWE-1828]</ref>

	Ganwyd John Owen Griffith yn Y Waunfawr yn fab i chwarelwr ac wedi cyfnod byr o addysg ffurfiol dilynodd ei dad i weithio mewn chwareli llechi lleol. Wedi iddo priodi derbyniodd ychydig o addysg bellach a gyda’i wraig Ann agorodd siop groser yng Nghaernarfon; ganwyd chwech o blant iddynt gan gynnwys yr awdur, bardd a chyfreithiwr R.A.Griffith (Elphin).<ref>https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-ART-1860</ref>		Ganwyd John Owen Griffith yn Y Waunfawr yn fab i chwarelwr ac wedi cyfnod byr o addysg ffurfiol dilynodd ei dad i weithio mewn chwareli llechi lleol. Wedi iddo priodi derbyniodd ychydig o addysg bellach a gyda’i wraig Ann agorodd siop groser yng Nghaernarfon; ganwyd chwech o blant iddynt gan gynnwys yr awdur, bardd a chyfreithiwr R.A.Griffith (Elphin).<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-ART-1860]</ref>

	Er ei fod yn fardd brwd a medrus ei hun mae’n debyg mai fel beirniad lleol a chenedlaethol y daeth Griffith yn fwyaf adnabyddus; daeth ei siop yn ganolfan llenyddol i feirdd, awduron a golygyddion amlwg ei gyfnod. Fel aelod o ‘Gorsedd y Beirdd’ roedd Ioan Arfon yn ‘feistr trwyadl ar y cynganeddion’ a chynigodd cyngor parod ac arweiniad i lu o feirdd ifanc.<ref>Y Genedl Gymreig 1 Rhagfyr 1881		Er ei fod yn fardd brwd a medrus ei hun mae’n debyg mai fel beirniad lleol a chenedlaethol y daeth Griffith yn fwyaf adnabyddus; daeth ei siop yn ganolfan llenyddol i feirdd, awduron a golygyddion amlwg ei gyfnod. Fel aelod o ‘Gorsedd y Beirdd’ roedd Ioan Arfon yn ‘feistr trwyadl ar y cynganeddion’ a chynigodd cyngor parod ac arweiniad i lu o feirdd ifanc.<ref>''Y Genedl Gymreig'', 1 Rhagfyr 1881 [https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/4441496/4441501/8/]</ref>
	https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/4441496/4441501/8/
	</ref>

	Ar wahân i’w weithgarwch llenyddol roedd gan Griffith hefyd ~~diddordeb~~ mewn Daeareg yn deillio o’i ddyddiau yn gweithio yn y chwareli a chyhoeddodd draethawd ar y pwnc. Hefyd cyfrannodd at amryw fudiadau dyngarol gan gynnwys ei aelodaeth o bwyllgor cyntaf Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru yn 1874.<ref>https://cy.wikipedia.org/wiki/Undeb_Chwarelwyr_Gogledd_Cymru</ref>		Ar wahân i’w weithgarwch llenyddol roedd gan Griffith hefyd ddiddordeb mewn Daeareg yn deillio o’i ddyddiau yn gweithio yn y chwareli a chyhoeddodd draethawd ar y pwnc. Hefyd cyfrannodd at amryw fudiadau dyngarol gan gynnwys ei aelodaeth o bwyllgor cyntaf Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru ym 1874.<ref>Erthygl Wicipedia ar yr Undeb, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Undeb_Chwarelwyr_Gogledd_Cymru]</ref>

	Bu farw yn gymharol ifanc, deuddydd yn unig wedi ei gyfaill Syr Hugh Owen. Yn fuan wedi ei gladdu sefydlwyd pwyllgor gyda’r bwriad o godi cofgolofn i un ~~cyfrannodd cymaint~~ i’w fro a’i genedl. Cofnodir mai swm y tanysgrifiadau a dderbyniwyd oedd £86 14 swllt a 5 ceiniog (cyfwerth dros £11,000 yn 2022). Talwyd £84 am y gofgolofn a wnaed gan Gwmni Hugh Jones o Gaernarfon a’i ~~ddadorchuddio~~ mewn seremoni arbennig ar 15fed Rhagfyr 1883.<ref>4. Y Genedl Gymreig 19 Rhagfyr 1883 ~~tudalen~~ 7</ref>		Bu farw yn gymharol ifanc, deuddydd yn unig wedi ei gyfaill Syr Hugh Owen. Yn fuan wedi ei gladdu sefydlwyd pwyllgor gyda’r bwriad o godi cofgolofn i un a gyfrannodd gymaint i’w fro a’i genedl. Cofnodir mai swm y tanysgrifiadau a dderbyniwyd oedd £86 14 swllt a 5 ceiniog (cyfwerth dros £11,000 yn 2022). Talwyd £84 am y gofgolofn a wnaed gan Gwmni Hugh Jones o Gaernarfon a’i dadorchuddio mewn seremoni arbennig ar 15fed Rhagfyr 1883.<ref>''Y Genedl Gymreig'' 19 Rhagfyr 1883, t.7</ref>

	~~Mae’r~~ darn isaf y golofn wedi ei wneud ag ithfaen Môn, a'r gweddill â farmor Eidalaidd. Ar y darn uchaf ohoni – yr obelisg - mae ~~nòd~~ cyfrin Gorsedd y Beirdd ac wedi ei gerfio oddi tanodd mae'r geiriau, ‘Fy iaith, fy ngwlad, fy nghenedl’. Mae cof-lun (medaliwn) o'r bardd uwchben y geiriau:- "Er cof am John Owen Griffith (Ioan Arfon). Bu farw Tachwedd 22ain, 1881, yn 53 mlwydd oed."		Mae darn isaf y golofn wedi ei wneud ag ithfaen Môn, a'r gweddill â farmor Eidalaidd. Ar y darn uchaf ohoni – yr obelisg - mae nôd cyfrin Gorsedd y Beirdd ac wedi ei gerfio oddi tanodd mae'r geiriau, ‘Fy iaith, fy ngwlad, fy nghenedl’. Mae cof-lun (medaliwn) o'r bardd uwchben y geiriau:- "Er cof am John Owen Griffith (Ioan Arfon). Bu farw Tachwedd 22ain, 1881, yn 53 mlwydd oed."

	O dan yr uchod y mae cerdd o eiddo Richard Davies (Tafolog)<ref>https://bywgraffiadur.cymru/article/c-DAVI-RIC-1830#?c=0&m=0&s=0&cv=40&manifest=https%3A%2F%2Fdamsssl.llgc.org.uk%2Fiiif%2F2.0%2F4974950%2Fmanifest.json&xywh=624%2C467%2C841%2C917</ref>—		O dan yr uchod y mae cerdd o eiddo Richard Davies (Tafolog)<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-DAVI-RIC-1830#?c=0&m=0&s=0&cv=40&manifest=https%3A%2F%2Fdamsssl.llgc.org.uk%2Fiiif%2F2.0%2F4974950%2Fmanifest.json&xywh=624%2C467%2C841%2C917]</ref>:

	Wele drist wyddfa "gwlad yr Eisteddfod"		Wele drist wyddfa "gwlad yr Eisteddfod"
Llinell 22:		Llinell 20:
	Gysegra oesau i'w gwsg oer isod.		Gysegra oesau i'w gwsg oer isod.

	Ar yr ochr ddeheuol i'r golofn ceir y pennill isod o eiddo Ioan Arfon ei hun -		Ar yr ochr ddeheuol i'r golofn ceir y pennill isod o eiddo Ioan Arfon ei hun:

	Dymunwn gael cwympo ar unwaith a'r dail		Dymunwn gael cwympo ar unwaith a'r dail
Llinell 29:		Llinell 27:
	I ddirwyn yr einioes i derfyn.		I ddirwyn yr einioes i derfyn.

	Dadorchuddiwyd y gofgolofn gan David Griffith (Clwydfardd)<ref> https://cy.wikipedia.org/wiki/David_Griffith_(Clwydfardd)</ref>, nad oedd yn perthyn i’r bardd, yn gweithredu fel yr Archdderwydd Gorsedd y Beirdd ar y pryd.		Dadorchuddiwyd y gofgolofn gan David Griffith (Clwydfardd)<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://cy.wikipedia.org/wiki/David_Griffith_(Clwydfardd)]</ref>, nad oedd yn perthyn i’r bardd, yn gweithredu fel yr Archdderwydd Gorsedd y Beirdd ar y pryd.

			==Cyfeiriadau==

	[[Categori:Pobl]]		[[Categori:Pobl]]
			[[Categori:Beirdd]]
			[[Categori:Cofebion]]

Rhygyfarch: Amlinelliad hanes cofgolofn Ioan Arfon - John Owen Griffith (1828 -1881)

2022-09-12T11:47:30Z

Amlinelliad hanes cofgolofn Ioan Arfon - John Owen Griffith (1828 -1881)

Tudalen newydd

Wrth deithio ar hyd yr hen lon bost rhwng Dolydd a’r Groeslon mae mynwent anenwadol ardal Llandwrog i’w gweld ar y llaw dde. Saif ar ben Bryn-‘r-odyn cyferbyn i safle'r capel o’r un enw sydd bellach wedi ei ddymchwel. Yma mae cofgolofn amlwg ym mlaen y fynwent sef yr un ar fedd John Owen Griffith (1828-1881). Ei enw barddol oedd Ioan Arfon.<ref>https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-OWE-1828</ref>

Ganwyd John Owen Griffith yn Y Waunfawr yn fab i chwarelwr ac wedi cyfnod byr o addysg ffurfiol dilynodd ei dad i weithio mewn chwareli llechi lleol. Wedi iddo priodi derbyniodd ychydig o addysg bellach a gyda’i wraig Ann agorodd siop groser yng Nghaernarfon; ganwyd chwech o blant iddynt gan gynnwys yr awdur, bardd a chyfreithiwr R.A.Griffith (Elphin).<ref>https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-ART-1860</ref>

Er ei fod yn fardd brwd a medrus ei hun mae’n debyg mai fel beirniad lleol a chenedlaethol y daeth Griffith yn fwyaf adnabyddus; daeth ei siop yn ganolfan llenyddol i feirdd, awduron a golygyddion amlwg ei gyfnod. Fel aelod o ‘Gorsedd y Beirdd’ roedd Ioan Arfon yn ‘feistr trwyadl ar y cynganeddion’ a chynigodd cyngor parod ac arweiniad i lu o feirdd ifanc.<ref>Y Genedl Gymreig 1 Rhagfyr 1881
https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/4441496/4441501/8/
</ref>

Ar wahân i’w weithgarwch llenyddol roedd gan Griffith hefyd diddordeb mewn Daeareg yn deillio o’i ddyddiau yn gweithio yn y chwareli a chyhoeddodd draethawd ar y pwnc. Hefyd cyfrannodd at amryw fudiadau dyngarol gan gynnwys ei aelodaeth o bwyllgor cyntaf Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru yn 1874.<ref>https://cy.wikipedia.org/wiki/Undeb_Chwarelwyr_Gogledd_Cymru</ref>

Bu farw yn gymharol ifanc, deuddydd yn unig wedi ei gyfaill Syr Hugh Owen. Yn fuan wedi ei gladdu sefydlwyd pwyllgor gyda’r bwriad o godi cofgolofn i un cyfrannodd cymaint i’w fro a’i genedl. Cofnodir mai swm y tanysgrifiadau a dderbyniwyd oedd £86 14 swllt a 5 ceiniog (cyfwerth dros £11,000 yn 2022). Talwyd £84 am y gofgolofn a wnaed gan Gwmni Hugh Jones o Gaernarfon a’i ddadorchuddio mewn seremoni arbennig ar 15fed Rhagfyr 1883.<ref>4. Y Genedl Gymreig 19 Rhagfyr 1883 tudalen 7</ref>

Mae’r darn isaf y golofn wedi ei wneud ag ithfaen Môn, a'r gweddill â farmor Eidalaidd. Ar y darn uchaf ohoni – yr obelisg - mae nòd cyfrin Gorsedd y Beirdd ac wedi ei gerfio oddi tanodd mae'r geiriau, ‘Fy iaith, fy ngwlad, fy nghenedl’. Mae cof-lun (medaliwn) o'r bardd uwchben y geiriau:- "Er cof am John Owen Griffith (Ioan Arfon). Bu farw Tachwedd 22ain, 1881, yn 53 mlwydd oed."

O dan yr uchod y mae cerdd o eiddo Richard Davies (Tafolog)<ref>https://bywgraffiadur.cymru/article/c-DAVI-RIC-1830#?c=0&m=0&s=0&cv=40&manifest=https%3A%2F%2Fdamsssl.llgc.org.uk%2Fiiif%2F2.0%2F4974950%2Fmanifest.json&xywh=624%2C467%2C841%2C917</ref>—

Wele drist wyddfa "gwlad yr Eisteddfod"
'Roes edmygedd, uwch du fedd, yn dafod
I ddywed i seraph o fardd disorod,
A beirniad, dewi obry'n y tywod
Wladgar Ioan, glân ei glod, - eu dagrau
Gysegra oesau i'w gwsg oer isod.

Ar yr ochr ddeheuol i'r golofn ceir y pennill isod o eiddo Ioan Arfon ei hun -

Dymunwn gael cwympo ar unwaith a'r dail
A gwywo'r un amser a'r rhosyn;
Nid oes i fy nheimlad un adeg yn ail
I ddirwyn yr einioes i derfyn.

Dadorchuddiwyd y gofgolofn gan David Griffith (Clwydfardd)<ref> https://cy.wikipedia.org/wiki/David_Griffith_(Clwydfardd)</ref>, nad oedd yn perthyn i’r bardd, yn gweithredu fel yr Archdderwydd Gorsedd y Beirdd ar y pryd.

[[Categori:Pobl]]

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:50, 21 Medi 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	[[Delwedd:Colofn Ioan Arfon.jpg\|bawd\|de\|450px\|Cofgolofn Ioan Arfon]]		[[Delwedd:Colofn Ioan Arfon.jpg\|bawd\|de\|450px\|Cofgolofn Ioan Arfon]]

	Wrth deithio ar hyd yr hen ~~lon~~ bost rhwng [[Dolydd]] a’r [[Y Groeslon\|Groeslon]] mae mynwent anenwadol ardal [[Llandwrog]] i’w gweld ar y llaw dde. Saif ar ben Bryn'rodyn ~~cyferbyn i~~ safle'r [[Capel Bryn'rodyn (MC), Y Groeslon\|capel]] o’r un enw sydd bellach wedi ei ddymchwel. Yma mae cofgolofn amlwg ym mlaen y fynwent sef yr un ar '''fedd John Owen Griffith''' (1828-1881). Ei enw barddol oedd Ioan Arfon.<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-OWE-1828]</ref>		Wrth deithio ar hyd yr hen lôn bost rhwng [[Dolydd]] a’r [[Y Groeslon\|Groeslon]] mae mynwent anenwadol ardal [[Llandwrog]] i’w gweld ar y llaw dde. Saif ar ben Bryn'rodyn gyferbyn â safle'r [[Capel Bryn'rodyn (MC), Y Groeslon\|capel]] o’r un enw, sydd bellach wedi ei ddymchwel. Yma mae cofgolofn amlwg i'w gweld ym mlaen y fynwent, sef yr un ar '''fedd John Owen Griffith''' (1828-1881). Ei enw barddol oedd Ioan Arfon.<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-OWE-1828]</ref>

	Ganwyd John Owen Griffith yn Y Waunfawr yn fab i chwarelwr ac wedi cyfnod byr o addysg ffurfiol dilynodd ei dad i weithio mewn chwareli llechi lleol. Wedi iddo ~~priodi~~ derbyniodd ychydig o addysg bellach a ~~gyda’i~~ wraig Ann agorodd siop groser yng Nghaernarfon; ganwyd chwech o blant iddynt gan gynnwys yr awdur, bardd a ~~chyfreithiwr~~ R.A.Griffith (Elphin).<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-ART-1860]</ref>		Ganwyd John Owen Griffith yn Y Waunfawr, yn fab i chwarelwr, ac wedi cyfnod byr o addysg ffurfiol dilynodd ei dad i weithio mewn chwareli llechi lleol. Wedi iddo briodi derbyniodd ychydig o addysg bellach a chyda’i wraig, Ann, agorodd siop groser yng Nghaernarfon; ganwyd chwech o blant iddynt gan gynnwys yr awdur, y bardd a'r cyfreithiwr R.A.Griffith (Elphin).<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-GRIF-ART-1860]</ref>

	Er ei fod yn fardd brwd a medrus ei hun mae’n debyg mai fel beirniad lleol a chenedlaethol y daeth Griffith yn fwyaf adnabyddus; daeth ei siop yn ganolfan ~~llenyddol~~ i feirdd, awduron a golygyddion amlwg ei gyfnod. Fel aelod o ~~‘Gorsedd~~ y Beirdd’ roedd Ioan Arfon yn ‘feistr trwyadl ar y cynganeddion’ a ~~chynigodd cyngor~~ parod ac arweiniad i lu o feirdd ifanc.<ref>''Y Genedl Gymreig'', 1 Rhagfyr 1881 [https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/4441496/4441501/8/]</ref>		Er ei fod yn fardd brwd a medrus ei hun mae’n debyg mai fel beirniad lleol a chenedlaethol y daeth Griffith yn fwyaf adnabyddus; daeth ei siop yn ganolfan lenyddol i feirdd, awduron a golygyddion amlwg ei gyfnod. Fel aelod o ‘Orsedd y Beirdd’ roedd Ioan Arfon yn ‘feistr trwyadl ar y cynganeddion’ a rhoddai gyngor parod ac arweiniad i lu o feirdd ifanc.<ref>''Y Genedl Gymreig'', 1 Rhagfyr 1881 [https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/4441496/4441501/8/]</ref>

	Ar wahân i’w weithgarwch llenyddol roedd gan Griffith hefyd ddiddordeb mewn Daeareg yn deillio o’i ddyddiau yn gweithio yn y chwareli a chyhoeddodd draethawd ar y pwnc. Hefyd cyfrannodd at amryw fudiadau dyngarol gan gynnwys ~~ei aelodaeth~~ o bwyllgor cyntaf Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru ym 1874.<ref>Erthygl Wicipedia ar yr Undeb, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Undeb_Chwarelwyr_Gogledd_Cymru]</ref>		Ar wahân i’w weithgarwch llenyddol roedd gan Griffith hefyd ddiddordeb mewn Daeareg, yn deillio o’i ddyddiau'n gweithio yn y chwareli, a chyhoeddodd draethawd ar y pwnc. Hefyd, cyfrannodd at amryw fudiadau dyngarol, gan gynnwys gweithredu fel aelod o bwyllgor cyntaf Undeb Chwarelwyr Gogledd Cymru ym 1874.<ref>Erthygl Wicipedia ar yr Undeb, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Undeb_Chwarelwyr_Gogledd_Cymru]</ref>

	Bu farw yn gymharol ifanc, ~~deuddydd~~ yn unig ~~wedi~~ ei gyfaill Syr Hugh Owen. Yn fuan wedi ei gladdu sefydlwyd pwyllgor gyda’r bwriad o godi cofgolofn i un a gyfrannodd gymaint i’w fro a’i genedl. Cofnodir mai swm y tanysgrifiadau a dderbyniwyd oedd £86 14 swllt a 5 ceiniog (cyfwerth dros £11,000 yn 2022). Talwyd £84 am y gofgolofn a wnaed gan Gwmni Hugh Jones o Gaernarfon ~~a’i dadorchuddio~~ mewn seremoni arbennig ar 15fed Rhagfyr 1883.<ref>''Y Genedl Gymreig'' 19 Rhagfyr 1883, t.7</ref>		Bu farw'n gymharol ifanc, ddeuddydd yn unig ar ôl ei gyfaill Syr Hugh Owen. Yn fuan wedi ei gladdu sefydlwyd pwyllgor gyda’r bwriad o godi cofgolofn i un a gyfrannodd gymaint i’w fro a’i genedl. Cofnodir mai swm y tanysgrifiadau a dderbyniwyd oedd £86 14 swllt a 5 ceiniog (cyfwerth â dros £11,000 yn 2022). Talwyd £84 am y gofgolofn a wnaed gan Gwmni Hugh Jones o Gaernarfon ac fe'i dadorchuddiwyd mewn seremoni arbennig ar 15fed Rhagfyr 1883.<ref>''Y Genedl Gymreig'' 19 Rhagfyr 1883, t.7</ref>

	Mae darn isaf y golofn wedi ei wneud ag ithfaen Môn, a'r gweddill â farmor Eidalaidd. Ar y darn uchaf ohoni – yr obelisg - mae ~~nôd~~ cyfrin Gorsedd y Beirdd ac wedi ei gerfio oddi ~~tanodd~~ mae'r geiriau, ‘Fy iaith, fy ngwlad, fy nghenedl’. Mae cof-lun (medaliwn) o'r bardd uwchben y geiriau:- "Er cof am John Owen Griffith (Ioan Arfon). Bu farw Tachwedd 22ain, 1881, yn 53 mlwydd oed."		Mae darn isaf y golofn wedi ei wneud ag ithfaen Môn, a'r gweddill o farmor Eidalaidd. Ar y darn uchaf ohoni – yr obelisg - mae nod cyfrin Gorsedd y Beirdd ac wedi ei gerfio oddi tano mae'r geiriau, ‘Fy iaith, fy ngwlad, fy nghenedl’. Mae cof-lun (medaliwn) o'r bardd uwchben y geiriau:- "Er cof am John Owen Griffith (Ioan Arfon). Bu farw Tachwedd 22ain, 1881, yn 53 mlwydd oed."

	O dan yr uchod y mae cerdd o ~~eiddo~~ Richard Davies (Tafolog)<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-DAVI-RIC-1830#?c=0&m=0&s=0&cv=40&manifest=https%3A%2F%2Fdamsssl.llgc.org.uk%2Fiiif%2F2.0%2F4974950%2Fmanifest.json&xywh=624%2C467%2C841%2C917]</ref>:		O dan yr uchod y mae cerdd o waith Richard Davies (Tafolog)<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://bywgraffiadur.cymru/article/c-DAVI-RIC-1830#?c=0&m=0&s=0&cv=40&manifest=https%3A%2F%2Fdamsssl.llgc.org.uk%2Fiiif%2F2.0%2F4974950%2Fmanifest.json&xywh=624%2C467%2C841%2C917]</ref>:

	Wele drist wyddfa "gwlad yr Eisteddfod"		Wele drist wyddfa "gwlad yr Eisteddfod"
Llinell 29:		Llinell 29:
	I ddirwyn yr einioes i derfyn.		I ddirwyn yr einioes i derfyn.

	Dadorchuddiwyd y gofgolofn gan David Griffith (Clwydfardd)<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://cy.wikipedia.org/wiki/David_Griffith_(Clwydfardd)]</ref>, nad oedd yn perthyn i’r bardd, yn gweithredu fel Archdderwydd Gorsedd y Beirdd ar y pryd. Wrth ddadorchuddio'r gofgolofn nododd yr Archdderwydd; "Colled anadferadwy oedd colli Ioan Arfon i'w deulu. Yr oedd ŵr ffyddlawn, gofalus, a charuaidd, yn dad hynaws a thosturiol. Mewn cymdeithas, yr oedd yn aelod cymwynasgar, mynwesol, a charedig: colled i'r Eisteddfodau, colled i'n llenoriaeth, ac yn neillduol i dref enwog Caernarfon, ac i Gymru benbaladr;..."		Dadorchuddiwyd y gofgolofn gan David Griffith (Clwydfardd)<ref>''Y Bywgraffiadur Ar-lein'' [https://cy.wikipedia.org/wiki/David_Griffith_(Clwydfardd)]</ref>, nad oedd yn perthyn i’r bardd, ac a oedd yn gweithredu fel Archdderwydd Gorsedd y Beirdd ar y pryd. Wrth ddadorchuddio'r gofgolofn nododd yr Archdderwydd; "Colled anadferadwy oedd colli Ioan Arfon i'w deulu. Yr oedd yn ŵr ffyddlawn, gofalus, a charuaidd, yn dad hynaws a thosturiol. Mewn cymdeithas, yr oedd yn aelod cymwynasgar, mynwesol, a charedig: colled i'r Eisteddfodau, colled i'n llenoriaeth, ac yn neillduol i dref enwog Caernarfon, ac i Gymru benbaladr;..."

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==