Clynnog Fawr - Hanes golygu

Irion: /* Digwyddiadau */

2023-09-14T09:06:49Z

Digwyddiadau

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:06, 14 Medi 2023
Llinell 82:		Llinell 82:

	==Digwyddiadau==		==Digwyddiadau==
	Hydref 5 1652: Cosbi [[William Rowlands]] am halogi'r Saboth. Ei drosedd oedd gyrru gyrr o wartheg o Landwrog i Bwllheli. Fe'i dirwywyd i 10 swllt.		Hydref 5 1652: Cosbi William Rowlands am halogi'r Saboth. Ei drosedd oedd gyrru gyrr o wartheg o Landwrog i Bwllheli. Fe'i dirwywyd i 10 swllt.

	Mehefin 25 1976: Torri ceubren y pentref ger Tyrpaig. Yn ôl traddodiad byddai'r pentref farw pe gwneid hyn. Lluniau i ddilyn a rhagor o hanes.		Mehefin 25 1976: Torri ceubren y pentref ger Tyrpaig. Yn ôl traddodiad byddai'r pentref farw pe gwneid hyn. Lluniau i ddilyn a rhagor o hanes.

Cyfaill Eben am 13:13, 27 Mawrth 2022

2022-03-27T13:13:24Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 14:13, 27 Mawrth 2022
Llinell 16:		Llinell 16:
	Credir i [[Beuno Sant]] sefydlu 'clas' (ond clâs yw'r ynganiad) neu fynachlog agored yn unol ag arferion yr eglwys Geltaidd, a hynny yn ystod y 7g, o bosibl rhwng 620 a 633. Dyma un o brif gyrchfannau i bererinion ar eu taith i Ynys Enlli, a daeth cyfoeth yn sgil yr ymwelwyr defosiynol - dichon mai hen gist dderw a elwir yn ''[[Cyff Beuno\|gyff Beuno]]'' sydd yn dal yn yr eglwys oedd y blwch offrwm a ddefnyddid i hel cyfraniadau'r pererinion. Gyda chyfoeth o'r fath, codwyd eglwys newydd ar safle hen eglwys Beuno rhwng 1480 a 1500 - ond ar ôl diddymu'r mynachlogydd a sefydliadau pererindota yn y 1530au, dim ond fel eglwys y plwyf y defnyddid - ac y defnyddir - yr adeilad.		Credir i [[Beuno Sant]] sefydlu 'clas' (ond clâs yw'r ynganiad) neu fynachlog agored yn unol ag arferion yr eglwys Geltaidd, a hynny yn ystod y 7g, o bosibl rhwng 620 a 633. Dyma un o brif gyrchfannau i bererinion ar eu taith i Ynys Enlli, a daeth cyfoeth yn sgil yr ymwelwyr defosiynol - dichon mai hen gist dderw a elwir yn ''[[Cyff Beuno\|gyff Beuno]]'' sydd yn dal yn yr eglwys oedd y blwch offrwm a ddefnyddid i hel cyfraniadau'r pererinion. Gyda chyfoeth o'r fath, codwyd eglwys newydd ar safle hen eglwys Beuno rhwng 1480 a 1500 - ond ar ôl diddymu'r mynachlogydd a sefydliadau pererindota yn y 1530au, dim ond fel eglwys y plwyf y defnyddid - ac y defnyddir - yr adeilad.

	Mae'r eglwys wedi ei chysegru yn enw [[Beuno Sant]], ei sylfaenydd tybiedig, ~~sydd â~~ sant sydd yn gysylltiedig a sawl eglwys arall yng Nghymru, gan gynnwys eglwysi Carnguwch a Phistyll sy'n ffinio ar Uwchgwyrfai, ac eglwys Aberffraw ar draws [[Bae Caernarfon]] o Glynnog Fawr ymysg eraill.		Mae'r eglwys wedi ei chysegru yn enw [[Beuno Sant]], ei sylfaenydd tybiedig, sant sydd yn gysylltiedig â sawl eglwys arall yng Nghymru, gan gynnwys eglwysi Carnguwch a Phistyll sy'n ffinio ar Uwchgwyrfai, ac eglwys Aberffraw ar draws [[Bae Caernarfon]] o Glynnog Fawr ymysg eraill.

	Nid nepell o'r eglwys ceir [[Ffynnon Beuno]], ychydig i'r de ar ochr yr hen lôn bost cyn cyrraedd Maes Glas.		Nid nepell o'r eglwys ceir [[Ffynnon Beuno]], ychydig i'r de ar ochr yr hen lôn bost cyn cyrraedd Maes Glas.
Llinell 56:		Llinell 56:

	==Tai a phobl nodedig==		==Tai a phobl nodedig==
	Prif dŷ'r plwyf yn yr amser a fu,efallai, oedd [[Lleuar Fawr]]. Roedd [[Mynachdy Gwyn]] ym mhen ucha'r plwyf, cartref teulu Meredydd neu Feredith hefyd yn fangre o ddylanwad.		Prif dŷ'r plwyf yn yr amser a fu, efallai, oedd [[Lleuar Fawr]]. Roedd [[Mynachdy Gwyn]] ym mhen ucha'r plwyf, cartref teulu Meredydd neu Feredith, hefyd yn fangre o ddylanwad.

	Ymysg y rhai a hanai o'r plwyf neu a drigai ynddo oedd:		Ymysg y rhai a hanai o'r plwyf neu a drigai ynddo oedd:

Irion am 12:39, 29 Mawrth 2021

2021-03-29T12:39:00Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:39, 29 Mawrth 2021
Llinell 61:		Llinell 61:
	* [[Morys Clynnog]]		* [[Morys Clynnog]]
	* [[Sant John Jones]]		* [[Sant John Jones]]
	* [[Siôn Gwynedd (John ~~Gwyneth~~)]], cerddor		* [[Siôn Gwynedd (John Gwynneth)]], cerddor
	* [[Ebenezer Thomas (Eben Fardd)]], ysgolfeistr, bardd a llenor		* [[Ebenezer Thomas (Eben Fardd)]], ysgolfeistr, bardd a llenor
	* [[William Owen (Gwilym Ddu Glan Hafren)]], ysgolfeistr, bardd a cherddor		* [[William Owen (Gwilym Ddu Glan Hafren)]], ysgolfeistr, bardd a cherddor

Cudyll am 09:56, 27 Rhagfyr 2020

2020-12-27T09:56:23Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:56, 27 Rhagfyr 2020
Llinell 14:		Llinell 14:
	==Yr eglwys a'i sant==		==Yr eglwys a'i sant==
	[[Delwedd:Eglwys Clynnog c1975.jpg\|bawd\|de\|400px]]		[[Delwedd:Eglwys Clynnog c1975.jpg\|bawd\|de\|400px]]
	Credir i [[Beuno Sant]] sefydlu 'clas' (ond clâs yw'r ynganiad) neu fynachlog agored yn unol ag arferion yr eglwys Geltaidd, a hynny yn ystod y 7g, o bosibl rhwng 620 a 633. Dyma un o brif gyrchfannau i bererinion ar eu taith i Ynys Enlli, a daeth cyfoeth yn sgil yr ymwelwyr defosiynol - dichon mai hen gist dderw a elwir yn ''gyff Beuno'' sydd yn dal yn yr eglwys oedd y blwch offrwm a ddefnyddid i hel cyfraniadau'r pererinion. Gyda chyfoeth o'r fath, codwyd eglwys newydd ar safle hen eglwys Beuno rhwng 1480 a 1500 - ond ar ôl diddymu'r mynachlogydd a sefydliadau pererindota yn y 1530au, dim ond fel eglwys y plwyf y defnyddid - ac y defnyddir - yr adeilad.		Credir i [[Beuno Sant]] sefydlu 'clas' (ond clâs yw'r ynganiad) neu fynachlog agored yn unol ag arferion yr eglwys Geltaidd, a hynny yn ystod y 7g, o bosibl rhwng 620 a 633. Dyma un o brif gyrchfannau i bererinion ar eu taith i Ynys Enlli, a daeth cyfoeth yn sgil yr ymwelwyr defosiynol - dichon mai hen gist dderw a elwir yn ''[[Cyff Beuno\|gyff Beuno]]'' sydd yn dal yn yr eglwys oedd y blwch offrwm a ddefnyddid i hel cyfraniadau'r pererinion. Gyda chyfoeth o'r fath, codwyd eglwys newydd ar safle hen eglwys Beuno rhwng 1480 a 1500 - ond ar ôl diddymu'r mynachlogydd a sefydliadau pererindota yn y 1530au, dim ond fel eglwys y plwyf y defnyddid - ac y defnyddir - yr adeilad.

	Mae'r eglwys wedi ei chysegru yn enw [[Beuno Sant]], ei sylfaenydd tybiedig, sydd â sant sydd yn gysylltiedig a sawl eglwys arall yng Nghymru, gan gynnwys eglwysi Carnguwch a Phistyll sy'n ffinio ar Uwchgwyrfai, ac eglwys Aberffraw ar draws [[Bae Caernarfon]] o Glynnog Fawr ymysg eraill.		Mae'r eglwys wedi ei chysegru yn enw [[Beuno Sant]], ei sylfaenydd tybiedig, sydd â sant sydd yn gysylltiedig a sawl eglwys arall yng Nghymru, gan gynnwys eglwysi Carnguwch a Phistyll sy'n ffinio ar Uwchgwyrfai, ac eglwys Aberffraw ar draws [[Bae Caernarfon]] o Glynnog Fawr ymysg eraill.
Llinell 61:		Llinell 61:
	* [[Morys Clynnog]]		* [[Morys Clynnog]]
	* [[Sant John Jones]]		* [[Sant John Jones]]
	* [[~~Sion~~ Gwynedd (John Gwyneth)]], cerddor		* [[Siôn Gwynedd (John Gwyneth)]], cerddor
	* [[Ebenezer Thomas (Eben Fardd)]], ysgolfeistr, bardd a llenor		* [[Ebenezer Thomas (Eben Fardd)]], ysgolfeistr, bardd a llenor
	* [[William Owen (Gwilym Ddu Glan Hafren)]], ysgolfeistr, bardd a cherddor		* [[William Owen (Gwilym Ddu Glan Hafren)]], ysgolfeistr, bardd a cherddor

Irion am 11:27, 24 Chwefror 2020

2020-02-24T11:27:46Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 12:27, 24 Chwefror 2020
Llinell 66:		Llinell 66:
	* [[Robert Price, Melin Faesog]], melinydd a saer coed		* [[Robert Price, Melin Faesog]], melinydd a saer coed
	* [[Edgar Christian]], anturiaethwr a dyddiadurwr		* [[Edgar Christian]], anturiaethwr a dyddiadurwr
	* [[~~Sion~~ Robert Lewis]] y seryddwr a'r almanaciwr		* [[Siôn Robert Lewis (John Roberts)]] y seryddwr a'r almanaciwr
	* [[Robert Roberts]] y "seraff bregethwr"		* [[Robert Roberts]] y "seraff bregethwr"
	* [[Syr Ifor Williams]], ysgolhaig		* [[Syr Ifor Williams]], ysgolhaig

Irion am 21:12, 12 Chwefror 2020

2020-02-12T21:12:11Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 22:12, 12 Chwefror 2020
Llinell 33:		Llinell 33:
	[[Delwedd:Borth1 copy (002).gif\|bawd\|400px\|de\|Y Borth yn 1974 ond erbyn 2019 mae'r môr wedi erydu'r lle.]]		[[Delwedd:Borth1 copy (002).gif\|bawd\|400px\|de\|Y Borth yn 1974 ond erbyn 2019 mae'r môr wedi erydu'r lle.]]
	[[Delwedd:Borth3 copy (002).gif\|bawd\|chwith\|400px\|(Ty'n-y-coed a welir trwy'r twll ffenestr)]]		[[Delwedd:Borth3 copy (002).gif\|bawd\|chwith\|400px\|(Ty'n-y-coed a welir trwy'r twll ffenestr)]]

Irion: /* Tai a phobl nodedig */

2020-02-12T21:09:50Z

Tai a phobl nodedig

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 22:09, 12 Chwefror 2020
Llinell 33:		Llinell 33:
	[[Delwedd:Borth1 copy (002).gif\|bawd\|400px\|de\|Y Borth yn 1974 ond erbyn 2019 mae'r môr wedi erydu'r lle.]]		[[Delwedd:Borth1 copy (002).gif\|bawd\|400px\|de\|Y Borth yn 1974 ond erbyn 2019 mae'r môr wedi erydu'r lle.]]
	[[Delwedd:Borth3 copy (002).gif\|bawd\|chwith\|400px\|(Ty'n-y-coed a welir trwy'r twll ffenestr)]]		[[Delwedd:Borth3 copy (002).gif\|bawd\|chwith\|400px\|(Ty'n-y-coed a welir trwy'r twll ffenestr)]]

Irion: /* Tai a phobl nodedig */

2020-02-12T21:09:08Z

Tai a phobl nodedig

@@ Llinell 33: / Llinell 33: @@
 [[Delwedd:Borth1 copy (002).gif|bawd|400px|de|Y Borth yn 1974 ond erbyn 2019 mae'r môr wedi erydu'r lle.]]
 [[Delwedd:Borth3 copy (002).gif|bawd|chwith|400px|(Ty'n-y-coed a welir trwy'r twll ffenestr)]]
 ==Tai a phobl nodedig==

Irion: /* Y traeth, pysgota môr a hwylio */

2020-02-12T21:08:53Z

Y traeth, pysgota môr a hwylio

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 22:08, 12 Chwefror 2020
Llinell 28:		Llinell 28:
	Roedd pysgotwyr penwaig - ac o bosibl lledod hefyd - yn arfer hwylio allan o'r Borth ar lan y môr ger Clynnog yn y 18-19gg. Roedd gwraig Syr Ifor Williams yn cofio ei thaid yn sôn fel y byddent yn gweddïo cyn cychwyn allan.<ref>David Thomas, ''Llongau Sir Gaernarfon'', (Caernarfon, 1952), t.35</ref>		Roedd pysgotwyr penwaig - ac o bosibl lledod hefyd - yn arfer hwylio allan o'r Borth ar lan y môr ger Clynnog yn y 18-19gg. Roedd gwraig Syr Ifor Williams yn cofio ei thaid yn sôn fel y byddent yn gweddïo cyn cychwyn allan.<ref>David Thomas, ''Llongau Sir Gaernarfon'', (Caernarfon, 1952), t.35</ref>

	Adroddodd John Williams (John Coed), Cowrt Bach,yr hanes hwn yn 1967 (a recordiwyd i Amgueddfa Werin Cymru): "Roedd yna hen wraig yn byw yn Y Borth (tai sgotwrs) meddan nhw, ac mi fyddai ’ma beth ofnadwy o fecryll a penwaig yng Nghlynnog yn yr hen Gorad ’ma. Roedden nhw wedi dal llond y cae bron o benwaig ac fe’u gadawyd yno i ddrewi. Mi felltithiodd yr hen wraig nhw ac mi ddywedodd na fyddai penwaig yng Nghlynnog am 200 mlynedd. A fuo na ddim chwaith." Byddai ei dad yn arfer dweud bod hen dai bach yn Aberafon, ~~Gyrn~~ Goch, yn yr hen oes - cyn ei amser ef - ac y byddai pysgotwrs yn byw yno.		Adroddodd John Williams (John Coed), Cowrt Bach,yr hanes hwn yn 1967 (a recordiwyd i Amgueddfa Werin Cymru): "Roedd yna hen wraig yn byw yn Y Borth (tai sgotwrs) meddan nhw, ac mi fyddai ’ma beth ofnadwy o fecryll a penwaig yng Nghlynnog yn yr hen Gorad ’ma. Roedden nhw wedi dal llond y cae bron o benwaig ac fe’u gadawyd yno i ddrewi. Mi felltithiodd yr hen wraig nhw ac mi ddywedodd na fyddai penwaig yng Nghlynnog am 200 mlynedd. A fuo na ddim chwaith." Byddai ei dad yn arfer dweud bod hen dai bach yn Aberafon, [[Gurn Goch]], yn yr hen oes - cyn ei amser ef - ac y byddai pysgotwrs yn byw yno.

	Nodir yn llyfr David Thomas hefyd fod llong wedi ei hadeiladu yng Nghlynnog - efallai mai wrth geg [[Afon Desach]] neu yn [[Aberafon]] y digwyddodd hyn lle 'roedd modd lansio cwch o'r lan i'r dŵr ar adeg o lanw uchel: creigiau a cherrig sydd ar y traeth ei hun. Gydag erydiad cyson, fodd bynnag, gellid dychmygu fod yna gei ger Y Borth a fyddai wedi rhoi digon o gysgod. Ym 1780 adeiladwyd y llong, sef y ''Nancy'', 32 tunnell o faint. Fe hwyliodd hi hyd nes iddi suddo ym 1817.<ref>David Thomas, ''Llongau Sir Gaernarfon'', (Caernarfon, 1952), t.206</ref>		Nodir yn llyfr David Thomas hefyd fod llong wedi ei hadeiladu yng Nghlynnog - efallai mai wrth geg [[Afon Desach]] neu yn [[Aberafon]] y digwyddodd hyn lle 'roedd modd lansio cwch o'r lan i'r dŵr ar adeg o lanw uchel: creigiau a cherrig sydd ar y traeth ei hun. Gydag erydiad cyson, fodd bynnag, gellid dychmygu fod yna gei ger Y Borth a fyddai wedi rhoi digon o gysgod. Ym 1780 adeiladwyd y llong, sef y ''Nancy'', 32 tunnell o faint. Fe hwyliodd hi hyd nes iddi suddo ym 1817.<ref>David Thomas, ''Llongau Sir Gaernarfon'', (Caernarfon, 1952), t.206</ref>

Irion: /* Tai a phobl nodedig */

2020-02-12T21:06:30Z

Tai a phobl nodedig

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 22:06, 12 Chwefror 2020
Llinell 49:		Llinell 49:
	* [[Syr Ifor Williams]], ysgolhaig		* [[Syr Ifor Williams]], ysgolhaig
	* [[R. Dewi Williams]], prifathro Ysgol Ragbaratoawl y Methodistiaid Calfinaidd - "[[Ysgol Eben Fardd]]" - a llenor.		* [[R. Dewi Williams]], prifathro Ysgol Ragbaratoawl y Methodistiaid Calfinaidd - "[[Ysgol Eben Fardd]]" - a llenor.
	* [[~~Hywel~~ Roberts (Hywel Tudur)]], bardd, pregethwr a dyfeisydd		* [[Howell Roberts (Hywel Tudur)]], bardd, pregethwr a dyfeisydd

	==Y pentref==		==Y pentref==