https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?action=history&feed=atom&title=Clwb_Carmel 2026-05-06T10:54:24Z Hanes diwygio'r dudalen hon ar y wici MediaWiki 1.43.1 https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Clwb_Carmel&diff=13569&oldid=prev 2022-05-26T13:39:27Z

<p>Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda &#039;Cymdeithas Gyfeillgar oedd &#039;&#039;&#039;Clwb Carmel&#039;&#039;&#039; a sefydlwyd (mae&#039;n debyg) rywbryd tua 1840 ac a ffynnai hyd yr 1870au. Ei diben oedd estyn cymorth i&#039;w haelod...&#039;</p> <p><b>Tudalen newydd</b></p><div>Cymdeithas Gyfeillgar oedd &#039;&#039;&#039;Clwb Carmel&#039;&#039;&#039; a sefydlwyd (mae&#039;n debyg) rywbryd tua 1840 ac a ffynnai hyd yr 1870au. Ei diben oedd estyn cymorth i&#039;w haelodau pan gawsent gyfnodau anodd o ran tlodi, profedigaeth neu afiechyd. Yn aml, bu cymdeithasau o&#039;r fath hefyd yn codi eu proffil trwy gynnig esgus am adloniant, gan drefnu gwyliau a gorymdeithiau. Yn aml roedd aelodau&#039;n gwisgo dillad arbennig, ac yn cario baneri ac ati ar adegau o&#039;r fath. Ffurfiwyd [[Band Carmel]] ym mhentref [[Carmel]] ym mlynyddoedd olaf y 1870au a hynny mewn cysylltiad â Chlwb Carmel. &lt;ref&gt;Geraint Jones, &#039;&#039;Cyrn y Diafol&#039;&#039; (2004)&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Ychydig sydd ar glawr am y Clwb. Dichon mai ei enw swyddogol oedd &quot;Carmel Friendly Society&quot; neu rywbeth o&#039;r fath, ond &quot;Y Clwb&quot; oedd pawb yn ei alw. Ym 1877, ysgrifennodd William Evans, a oedd wedi ymfudo tua 1844 o [[Llanllyfni|Lanllyfni]] i Lockport, Illinois yn yr Unol Daleithiau, hanes un orymdaith gan y Clwb i [[Eglwys Sant Rhedyw, Llanllyfni]] pan oedd o&#039;n hogyn ifanc - yr oedd yntau wedi mynd yno i glywed [[Robert Ellis (Llyfnwy)]] ei fas dwbl, neu &quot;fâs y ddeiol&quot;. Dyma ran o&#039;r hanes a ymddangosodd yn &#039;&#039;Y Drych&#039;&#039;, papur Cymraeg Gogledd America:<br /> <br /> Yr ydwyf yn cofio pan oeddwn oddeutu naw oed, nad oedd byw i mi, am gryn amser, heb gael myned i&#039;r Llan i glywed y &quot;cantwrs yn canu gyda&#039;r Fas y ddeiol.&quot; Ac wedi crefu a chrefu am hir amser, dywedodd fy ewythr y byddai Clwb Carmel (i&#039;r hwn yr oedd ef yn perthyn), yn cerdded i&#039;r Llan y dydd Iau Dyrchafael nesaf, ac y byddai y Person yn pregethu iddynt, ac y cawn innau fynd yno i weled y clwb, ac i glywed y Fâs y ddeiol yn &quot;canu.&quot; Wedi disgwyl a disgwyl am wythnosau, dydd Iau Dyrchafael a ddaeth, a ffwrdd â mi i lawr i&#039;r pentref, awr neu fwy cyn yr amser i&#039;r clwb ddod yno, ac eisteddais ar ben clawdd y fynwent gyda phlant eraill, rhwng y porth a&#039;r personau, i&#039;w ddisgwyl. Ymhen hir a hwyr, dyma rywun yn dyfod i fyny oddi wrth [[Pont-y-felin (Llanllyfni)|Bont y Felin]], ac yn dweud, “Y maent newydd adael Penygroes.” Cyn hir daeth herald arall, yn rhedeg bron allan o wynt, ac yn gwaeddi, “Ma&#039; nhw&#039;n dwad, ma&#039; nhw&#039;n dwad, mae&#039;u pen ôl ar [[Pont Ffatri|Bont y Ffatri]], a&#039;u pen blaen wrth dy Robyn yr Aer;” ac yn fuan daethant i&#039;r golwg yn y troad oedd yn y ffordd rhwng Pont y Felin a Phen-bryn Moch; ac yn wir, yr oedd yr olwg arnynt yn ardderchog. Yr oeddynt yn cerdded bob yn bedwar, a phob un yn cario pastwn coch, oddeutu chwe&#039; troedfedd a hanner o hyd, a chnap, crwn, melyn, gymaint ei swm a dwrn ar ei ben, a ruban coch oddeutu dwy fodfedd o led am het pob un, wedi ei glymu y tu ôl, ac enw y gymdeithas mewn llythrennau duon arno o&#039;r tu blaen; ac yr oedd y Person yn cerdded ei hunan o&#039;u blaen, a chanddo sash goch fawr, oddeutu pedair modfedd o led. Aeth yr orymdaith heibio a thrwy borth y fynwent, ac i&#039;r Llan, ac es innau gydag amryw o&#039;r hogiau, i mewn ar eu holau... Aeth y gwasanaeth drosodd, ond nid ydwyf yn cofio gair o honno, na dim arall, ond yn unig am sŵn y Fas y ddeiol, a bod pob un o bobl y clwb yn dal ei het ar ben ei bastwn. Yr oedd yn yr orymdaith honno ryw gymaint dros ddau gant.&lt;ref&gt;William Evans yn &#039;&#039;Y Drych&#039;&#039;, 13.9.`1877, t.2&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Yn ôl William Evans, aeth y Clwb &quot;i lawr&quot; nes iddo ddod i ben, a rhannwyd yr arian oedd yn weddill yn y gronfa ymysg yr aelodau. Os yw Evans yn gywir yn hynny o beth, rhaid bod y Clwb wedi ei ail-sefydlu yn y 1870au, oherwydd yr hanes am y band.<br /> <br /> <br /> {{eginyn}}<br /> ==Cyfeiriadau==<br /> <br /> [[Categori :Cymdeithasau]]<br /> [[Categori:Cymdeithasau Cyfeillgar]]</div>

Irion