Cilmin Droed-ddu - Hanes golygu

Cyfaill Eben am 12:44, 16 Awst 2022

2022-08-16T12:44:06Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:44, 16 Awst 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Roedd '''Cilmin Droed-ddu''' yn ffigwr hanner-chwedlonol a ymsefydlodd ar lan Afon Llifon ym mhlwyf [[Llandwrog]]. Credir mai ef oedd sylfaenydd llinach [[Teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu’r Glynniaid]] yng [[Glynllifon\|Nglynllifon]] ac mae ei droed ddu yn symbol a ~~ymddangosai~~ ar arfbais y teulu. Ef hefyd oedd pennaeth y pedwerydd o Bymtheg Llwyth Gwynedd yn y Canol Oesoedd, yn ôl y beirdd y 15g. a ymddiddorai mewn achyddiaeth. Er bod ~~ganddynt ffordd o weld~~ llawer o hen lawysgrifau sydd bellach wedi diflannu, mae'n debyg, credir i'r beirdd greu'r cysyniad o'r pymtheg llwyth mewn oes pan nad oedd hanes o reidrwydd yn seiliedig ar ffeithiau na ffynonellau cadarn, ond yn hytrach ar ddiddordeb mewn uchelwriaeth o dras.		Roedd '''Cilmin Droed-ddu''' yn ffigwr hanner-chwedlonol a ymsefydlodd ar lan Afon Llifon ym mhlwyf [[Llandwrog]]. Credir mai ef oedd sylfaenydd llinach [[Teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu’r Glynniaid]] yng [[Glynllifon\|Nglynllifon]] ac mae ei droed ddu yn symbol a welir ar arfbais y teulu. Ef hefyd oedd pennaeth y pedwerydd o Bymtheg Llwyth Gwynedd yn y Canol Oesoedd, yn ôl beirdd y 15g. a ymddiddorai mewn achyddiaeth. Er bod llawer o hen lawysgrifau sydd bellach wedi diflannu ar gael iddynt bryd hynny, mae'n debyg, credir i'r beirdd greu'r cysyniad o'r pymtheg llwyth mewn oes pan nad oedd hanes o reidrwydd yn seiliedig ar ffeithiau na ffynonellau cadarn, ond yn hytrach ar ddiddordeb mewn uchelwriaeth o dras.

	===Chwedloniaeth===		===Chwedloniaeth===
Llinell 5:		Llinell 5:
	Mae amryw straeon ynglŷn â sut y daeth y gŵr hwn i fod â throed ddu. Un fersiwn yw ei fod wedi ei hudo gan un o ddewiniaid yr ardal tua [[Tre'r Ceiri\|Thre’r Ceiri]], i ddwyn llyfr cyfrin a oedd â gwybodaeth unigryw ynddo ac a oedd yn nwylo cythraul. Ond rhybuddiodd y dewin ef i gymryd gofal mawr wrth groesi'r ffrwd ar y ffordd i'r mynydd rhag i rywbeth ddigwydd iddo gan fod awdurdod y cythraul yn dod i ben yn y fan honno. Ar ôl ymdrech ffyrnig, llwyddodd Cilmin i gipio’r llyfr hwn – dim ond i gael ei hela gan weision y cythraul, ac wrth gyrraedd [[Afon Llifon]] gwlychodd ei droed yn y dŵr ac fe drodd yn ddu ac yn boenus.		Mae amryw straeon ynglŷn â sut y daeth y gŵr hwn i fod â throed ddu. Un fersiwn yw ei fod wedi ei hudo gan un o ddewiniaid yr ardal tua [[Tre'r Ceiri\|Thre’r Ceiri]], i ddwyn llyfr cyfrin a oedd â gwybodaeth unigryw ynddo ac a oedd yn nwylo cythraul. Ond rhybuddiodd y dewin ef i gymryd gofal mawr wrth groesi'r ffrwd ar y ffordd i'r mynydd rhag i rywbeth ddigwydd iddo gan fod awdurdod y cythraul yn dod i ben yn y fan honno. Ar ôl ymdrech ffyrnig, llwyddodd Cilmin i gipio’r llyfr hwn – dim ond i gael ei hela gan weision y cythraul, ac wrth gyrraedd [[Afon Llifon]] gwlychodd ei droed yn y dŵr ac fe drodd yn ddu ac yn boenus.

	Fersiwn arall o’r stori yw ei hanes yn Llundain, pan ddaru gŵr ofyn iddo a oedd yn frodor o sir Gaernarfon. Pan atebodd yntau mai oddi yno yr oedd yn dod, gofynnodd y gŵr iddo ble yr oedd y ‘[[Seler Ddu]]’ yn Arfon. Y stori yw fod Cilmin wedi dweud wrtho nad oedd yn gwybod, ac yna, wedi mynd adref, aeth i’r ‘Seler Ddu’ honno, ar gwr y [[Bwlch Mawr]], a darganfod trysorau gwerthfawr. Yn ôl y sôn, roedd baich y celwydd yn pwyso’n drwm ar Cilmin, a pan ddaru ei droed suddo i bwll o ddŵr tywyll ni allai olchi’r droed yn lân. Credai llawer mai'r trysorau hynny oedd sylfaen cyfoeth teulu Glynllifon.<ref>Ambrose, W. R. ''Hynafiaethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle'' (Penygroes, 1872). Mae un fersiwn o hanes [[Cilmin Droed-ddu]] yn honni mai yn y Seler Ddu y daeth o hyd i'r ffortiwn a oedd yn gychwyniad llewyrch [[Teulu Glynllifon]], er i'r hanes fel ~~arfer~~ gael ei briodoli i lethrau'r [[Yr Eifl\|Eifl]]; Evan Lloyd Jones (Dinorwig), ''Llên y Werin yn Sir Gaernarfon'', ailargraffwyd yn ''Y Drych'' (21 Gorffennaf 1881), [https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3536296/3536299] </ref>		Fersiwn arall o’r stori yw ei hanes yn Llundain, pan ddaru gŵr ofyn iddo a oedd yn frodor o sir Gaernarfon. Pan atebodd yntau mai oddi yno yr oedd yn dod, gofynnodd y gŵr iddo ble yr oedd y ‘[[Seler Ddu]]’ yn Arfon. Y stori yw fod Cilmin wedi dweud wrtho nad oedd yn gwybod, ac yna, wedi mynd adref, aeth i’r ‘Seler Ddu’ honno, ar gwr y [[Bwlch Mawr]], a darganfod trysorau gwerthfawr. Yn ôl y sôn, roedd baich y celwydd yn pwyso’n drwm ar Cilmin, a pan ddaru ei droed suddo i bwll o ddŵr tywyll ni allai olchi’r droed yn lân. Credai llawer mai'r trysorau hynny oedd sylfaen cyfoeth teulu Glynllifon.<ref>Ambrose, W. R. ''Hynafiaethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle'' (Penygroes, 1872). Mae un fersiwn o hanes [[Cilmin Droed-ddu]] yn honni mai yn y Seler Ddu y daeth o hyd i'r ffortiwn a oedd yn gychwyniad llewyrch [[Teulu Glynllifon]], er i'r hanes fel rheol gael ei briodoli i lethrau'r [[Yr Eifl\|Eifl]]; Evan Lloyd Jones (Dinorwig), ''Llên y Werin yn Sir Gaernarfon'', ailargraffwyd yn ''Y Drych'' (21 Gorffennaf 1881), [https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3536296/3536299] </ref>

	===Yr enw===		===Yr enw===

Cyfaill Eben am 16:00, 1 Ebrill 2022

2022-04-01T16:00:34Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:00, 1 Ebrill 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Roedd '''Cilmin Droed-ddu''' yn ffigwr hanner-chwedlonol a ymsefydlodd ar lan Afon Llifon ym mhlwyf [[Llandwrog]]. Credir ~~iddo fod yn~~ sylfaenydd llinach [[Teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu’r Glynniaid]] yn [[Glynllifon\|Nglynllifon]] ac mae ei droed ddu yn symbol a ymddangosai ar arfbais y teulu. Fo hefyd oedd pennaeth y pedwerydd o Bymtheg Llwyth Gwynedd yn y Canol Oesoedd, yn ôl y beirdd y 15g. a ymddiddorai mewn achyddiaeth. Er bod ganddynt ffordd o weld llawer o hen lawysgrifau sydd bellach wedi diflannu, mae'n debyg, credir i'r beirdd greu'r cysyniad o'r pymtheg llwyth mewn oes pan nad oedd hanes o reidrwydd yn seiliedig ar ffeithiau na ffynonellau cadarn, ond yn hytrach ar ddiddordeb mewn uchelwriaeth o dras.		Roedd '''Cilmin Droed-ddu''' yn ffigwr hanner-chwedlonol a ymsefydlodd ar lan Afon Llifon ym mhlwyf [[Llandwrog]]. Credir mai ef oedd sylfaenydd llinach [[Teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu’r Glynniaid]] yng [[Glynllifon\|Nglynllifon]] ac mae ei droed ddu yn symbol a ymddangosai ar arfbais y teulu. Ef hefyd oedd pennaeth y pedwerydd o Bymtheg Llwyth Gwynedd yn y Canol Oesoedd, yn ôl y beirdd y 15g. a ymddiddorai mewn achyddiaeth. Er bod ganddynt ffordd o weld llawer o hen lawysgrifau sydd bellach wedi diflannu, mae'n debyg, credir i'r beirdd greu'r cysyniad o'r pymtheg llwyth mewn oes pan nad oedd hanes o reidrwydd yn seiliedig ar ffeithiau na ffynonellau cadarn, ond yn hytrach ar ddiddordeb mewn uchelwriaeth o dras.

	===Chwedloniaeth===		===Chwedloniaeth===
Llinell 5:		Llinell 5:
	Mae amryw straeon ynglŷn â sut y daeth y gŵr hwn i fod â throed ddu. Un fersiwn yw ei fod wedi ei hudo gan un o ddewiniaid yr ardal tua [[Tre'r Ceiri\|Thre’r Ceiri]], i ddwyn llyfr cyfrin a oedd â gwybodaeth unigryw ynddo ac a oedd yn nwylo cythraul. Ond rhybuddiodd y dewin ef i gymryd gofal mawr wrth groesi'r ffrwd ar y ffordd i'r mynydd rhag i rywbeth ddigwydd iddo gan fod awdurdod y cythraul yn dod i ben yn y fan honno. Ar ôl ymdrech ffyrnig, llwyddodd Cilmin i gipio’r llyfr hwn – dim ond i gael ei hela gan weision y cythraul, ac wrth gyrraedd [[Afon Llifon]] gwlychodd ei droed yn y dŵr ac fe drodd yn ddu ac yn boenus.		Mae amryw straeon ynglŷn â sut y daeth y gŵr hwn i fod â throed ddu. Un fersiwn yw ei fod wedi ei hudo gan un o ddewiniaid yr ardal tua [[Tre'r Ceiri\|Thre’r Ceiri]], i ddwyn llyfr cyfrin a oedd â gwybodaeth unigryw ynddo ac a oedd yn nwylo cythraul. Ond rhybuddiodd y dewin ef i gymryd gofal mawr wrth groesi'r ffrwd ar y ffordd i'r mynydd rhag i rywbeth ddigwydd iddo gan fod awdurdod y cythraul yn dod i ben yn y fan honno. Ar ôl ymdrech ffyrnig, llwyddodd Cilmin i gipio’r llyfr hwn – dim ond i gael ei hela gan weision y cythraul, ac wrth gyrraedd [[Afon Llifon]] gwlychodd ei droed yn y dŵr ac fe drodd yn ddu ac yn boenus.

	Fersiwn arall o’r stori yw ei hanes yn Llundain, pan ddaru gŵr ofyn iddo a oedd yn frodor o sir Gaernarfon. Pan atebodd yntau mai oddi yno yr oedd yn dod, gofynnodd y gŵr iddo ble yr oedd y ‘[[Seler Ddu]]’ yn Arfon. Y stori yw fod Cilmin wedi dweud nad oedd yn gwybod, ac yna, wedi mynd adref, aeth i’r ‘Seler Ddu’ honno, ar gwr y [[Bwlch Mawr]], a darganfod trysorau gwerthfawr. Yn ôl y sôn, roedd baich y celwydd yn pwyso’n drwm ar Cilmin, a pan ddaru ei droed suddo i bwll o ddŵr tywyll ni allai olchi’r droed yn lân. Credai llawer mai'r trysorau hynny oedd sylfaen cyfoeth teulu Glynllifon.<ref>Ambrose, W. R. ''Hynafiaethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle'' (Penygroes, 1872); Mae un fersiwn o hanes [[~~Cilmyn~~ Droed-ddu]] yn honni mai yn y Seler Ddu y daeth o hyd i'r ffortiwn a oedd yn gychwyniad llewyrch [[Teulu Glynllifon]], er i'r hanes fel arfer ~~cael~~ ei briodoli i lethrau'r [[Yr Eifl\|Eifl]]; Evan Lloyd Jones (Dinorwig), ''Llên y Werin yn Sir Gaernarfon'', ailargraffwyd yn ''Y Drych'' (21 Gorffennaf 1881), [https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3536296/3536299] </ref>		Fersiwn arall o’r stori yw ei hanes yn Llundain, pan ddaru gŵr ofyn iddo a oedd yn frodor o sir Gaernarfon. Pan atebodd yntau mai oddi yno yr oedd yn dod, gofynnodd y gŵr iddo ble yr oedd y ‘[[Seler Ddu]]’ yn Arfon. Y stori yw fod Cilmin wedi dweud wrtho nad oedd yn gwybod, ac yna, wedi mynd adref, aeth i’r ‘Seler Ddu’ honno, ar gwr y [[Bwlch Mawr]], a darganfod trysorau gwerthfawr. Yn ôl y sôn, roedd baich y celwydd yn pwyso’n drwm ar Cilmin, a pan ddaru ei droed suddo i bwll o ddŵr tywyll ni allai olchi’r droed yn lân. Credai llawer mai'r trysorau hynny oedd sylfaen cyfoeth teulu Glynllifon.<ref>Ambrose, W. R. ''Hynafiaethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle'' (Penygroes, 1872). Mae un fersiwn o hanes [[Cilmin Droed-ddu]] yn honni mai yn y Seler Ddu y daeth o hyd i'r ffortiwn a oedd yn gychwyniad llewyrch [[Teulu Glynllifon]], er i'r hanes fel arfer gael ei briodoli i lethrau'r [[Yr Eifl\|Eifl]]; Evan Lloyd Jones (Dinorwig), ''Llên y Werin yn Sir Gaernarfon'', ailargraffwyd yn ''Y Drych'' (21 Gorffennaf 1881), [https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3536296/3536299] </ref>

	===Yr enw===		===Yr enw===

	Mae'r enw Cilmin Droed-ddu yn galw am esboniad - fel mae'r chwedl uchod yn tystio. Cafwyd esboniad mwy 'gwyddonol' ~~fod~~ bynnag gan y meddyg, y Dr Christie o Fangor, a awgrymodd y gallai'r madredd (''gangrene'') wedi bod yn gyfrifol am droi troed neu goes Cilmin yn ddu. Mewn oes ofergoelus a ofnai afiechydon heintus, byddai esboniad fel un y chwedl wedi bod yn fwy derbyniol os nad yn wir yn fwy parchus i gyfrif am goes ddu bonheddwr. Dichon felly mai ffug-esboniad gan y dyn ei hun oedd y chwedl!<ref>Atgof personol o sgwrs y Dr Christie</ref>		Mae'r enw Cilmin Droed-ddu yn galw am esboniad - fel mae'r chwedl uchod yn tystio. Cafwyd esboniad mwy 'gwyddonol' fodd bynnag gan y meddyg, y Dr Christie o Fangor, a awgrymodd y gallai'r madredd (''gangrene'') fod wedi bod yn gyfrifol am droi troed neu goes Cilmin yn ddu. Mewn oes ofergoelus a ofnai afiechydon heintus, byddai esboniad fel un y chwedl wedi bod yn fwy derbyniol, os nad yn wir yn fwy parchus, i gyfrif am goes ddu bonheddwr. Dichon felly mai ffug-esboniad gan y dyn ei hun oedd y chwedl!<ref>Atgof personol o sgwrs y Dr Christie</ref>

	Beth bynnag yw'r gwir am darddiad yr enw, mae'r droed (neu'n hytrach llun o goes) ddu ar arfbais teulu Wynniaid Glynllifon hyd heddiw.		Beth bynnag yw'r gwir am darddiad yr enw, mae'r droed (neu'n hytrach llun o goes) ddu ar arfbais teulu Wynniaid Glynllifon hyd heddiw.
Llinell 17:		Llinell 17:
	Rhaid amau bodolaeth y Cilmin Droed-ddu chwedlonol fel person o gig a gwaed, ond dichon bod unigolyn o'r enw hwnnw wedi bodoli rywbryd tua'r flwyddyn 850 O.C.		Rhaid amau bodolaeth y Cilmin Droed-ddu chwedlonol fel person o gig a gwaed, ond dichon bod unigolyn o'r enw hwnnw wedi bodoli rywbryd tua'r flwyddyn 850 O.C.

	Mae rhai achresi'n dweud mai nai i frenin Gwynedd, Merfyn Frych, oedd o.<ref>''Debrett's Peerage'', (Llundain, 1825), Cyf 2, t.1095</ref> Daeth Merfyn Frych yn frenin Gwynedd yn 825 ar farwolaeth Hywel Farf-fehinog ap Caradog, er ei fod efallai wedi ennill grym ym Môn ~~ers~~ 818. Yn ôl y traddodiad barddol, daeth Merfyn o "Fanaw", ond mae'n ansicr a yw hyn yn cyfeirio at Ynys Manaw neu at hen deyrnas Manaw Gododdin (yn Yr Alban heddiw). Bu farw yn 844, ac fe'i ~~ddilynwyd~~ gan ~~Rodri Fawr~~.<ref>Wicipedia, erthygl ar Merfyn Frych, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Merfyn_Frych], adalwyd, 23/07/2018.</ref> Os felly, Cilmin oedd cefnder y Brenin Rhodri ~~Fawr~~. Honnir gan rai eto i Gilmin ymsefydlu yng Nglynllifon ar ôl symud (os nad ffoi) o ardal Cymbria, ond ymddengys hyn yn annhebygol os Merfyn oedd ei ewyrth: hwnnw felly a ddaeth, o bosibl, o Gymbria, neu Fanaw Gododdin i Wynedd.		Mae rhai achresi'n dweud mai nai i frenin Gwynedd, Merfyn Frych, oedd o.<ref>''Debrett's Peerage'', (Llundain, 1825), Cyf 2, t.1095</ref> Daeth Merfyn Frych yn frenin Gwynedd yn 825 ar farwolaeth Hywel Farf-fehinog ap Caradog, er ei fod efallai wedi ennill grym ym Môn er 818. Yn ôl y traddodiad barddol, daeth Merfyn o "Fanaw", ond mae'n ansicr a yw hyn yn cyfeirio at Ynys Manaw neu at hen deyrnas Manaw Gododdin (yn Yr Alban heddiw). Bu farw yn 844, ac fe'i dilynwyd gan Rhodri Mawr.<ref>Wicipedia, erthygl ar Merfyn Frych, [https://cy.wikipedia.org/wiki/Merfyn_Frych], adalwyd, 23/07/2018.</ref> Os felly, Cilmin oedd cefnder y Brenin Rhodri Mawr. Honnir gan rai eto i Gilmin ymsefydlu yng Nglynllifon ar ôl symud (os nad ffoi) o ardal Cymbria, ond ymddengys hyn yn annhebygol os mai Merfyn oedd ei ewyrth: hwnnw felly a ddaeth, o bosibl, o Gymbria, neu Fanaw Gododdin, i Wynedd.

	Dangosir ei ddisgynyddion yn yr achresi fel hyn:		Dangosir ei ddisgynyddion yn yr achresi fel hyn:
Llinell 41:		Llinell 41:
	==Mannau cysylltiedig==		==Mannau cysylltiedig==

	Er y credid gan y teulu ~~mai~~ stori Cilmin yn perthyn i gylch [[Yr Eifl]], honnir gan rai mai yng nghylch [[Y Seler Ddu]] ger [[Bwlch Derwin]] y cafodd Cilmin hyd i'w drysor. Fodd bynnag, ceir nant o'r enw [[Nant Cilmin]] ar lethrau'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. ~~Nodir~~ J.E. Griffith fod ffynnon o'r enw [[Ffynnon Cilmin]] ar dir [[Plas Newydd, Llandwrog]] a gerllaw, meddai, gellid gweld olion hen dŷ lle trigai Cilmin.<ref>J.E. Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'' (Horncastle, 1914), t.266</ref>		Er y credid gan y teulu fod stori Cilmin yn perthyn i gylch [[Yr Eifl]], honnir gan rai mai yng nghylch [[Y Seler Ddu]] ger [[Bwlch Derwin]] y cafodd Cilmin hyd i'w drysor. Fodd bynnag, ceir nant o'r enw [[Nant Cilmin]] ar lethrau'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Noda J.E. Griffith fod ffynnon o'r enw [[Ffynnon Cilmin]] ar dir [[Plas Newydd, Llandwrog]] a gerllaw, meddai, gellid gweld olion hen dŷ lle trigai Cilmin.<ref>J.E. Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'' (Horncastle, 1914), t.266</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion: /* Mannau cysylltiedig */

2020-03-27T10:13:16Z

Mannau cysylltiedig

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:13, 27 Mawrth 2020
Llinell 41:		Llinell 41:
	==Mannau cysylltiedig==		==Mannau cysylltiedig==

	~~Honnir~~ gan rai mai yng nghylch [[Y Seler Ddu]] ger [[Bwlch Derwin]] y cafodd Cilmin hyd i'w drysor. Fodd bynnag, ceir nant o'r enw [[Nant Cilmin]] ar lethrau'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Nodir J.E. Griffith fod ffynnon o'r enw [[Ffynnon Cilmin]] ar dir [[Plas Newydd, Llandwrog]] a gerllaw, meddai, gellid gweld olion hen dŷ lle trigai Cilmin.<ref>J.E. Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'' (Horncastle, 1914), t.266</ref>		Er y credid gan y teulu mai stori Cilmin yn perthyn i gylch [[Yr Eifl]], honnir gan rai mai yng nghylch [[Y Seler Ddu]] ger [[Bwlch Derwin]] y cafodd Cilmin hyd i'w drysor. Fodd bynnag, ceir nant o'r enw [[Nant Cilmin]] ar lethrau'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Nodir J.E. Griffith fod ffynnon o'r enw [[Ffynnon Cilmin]] ar dir [[Plas Newydd, Llandwrog]] a gerllaw, meddai, gellid gweld olion hen dŷ lle trigai Cilmin.<ref>J.E. Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'' (Horncastle, 1914), t.266</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion: /* Mannau cysylltiedig */

2020-03-27T10:12:19Z

Mannau cysylltiedig

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:12, 27 Mawrth 2020
Llinell 41:		Llinell 41:
	==Mannau cysylltiedig==		==Mannau cysylltiedig==

	Honnir gan rai mai yng nghylch [[Bwlch Derwin]] y cafodd Cilmin hyd i'w drysor. Fodd bynnag, ceir nant o'r enw [[Nant Cilmin]] ar lethrau'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Nodir J.E. Griffith fod ffynnon o'r enw [[Ffynnon Cilmin]] ar dir [[Plas Newydd, Llandwrog]] a gerllaw, meddai, gellid gweld olion hen dŷ lle trigai Cilmin.<ref>J.E. Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'' (Horncastle, 1914), t.266</ref>		Honnir gan rai mai yng nghylch [[Y Seler Ddu]] ger [[Bwlch Derwin]] y cafodd Cilmin hyd i'w drysor. Fodd bynnag, ceir nant o'r enw [[Nant Cilmin]] ar lethrau'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Nodir J.E. Griffith fod ffynnon o'r enw [[Ffynnon Cilmin]] ar dir [[Plas Newydd, Llandwrog]] a gerllaw, meddai, gellid gweld olion hen dŷ lle trigai Cilmin.<ref>J.E. Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'' (Horncastle, 1914), t.266</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion: /* Mannau cysylltiedig */

2020-03-27T10:10:04Z

Mannau cysylltiedig

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:10, 27 Mawrth 2020
Llinell 41:		Llinell 41:
	==Mannau cysylltiedig==		==Mannau cysylltiedig==

	Honnir gan rai mai yng nghylch [[Bwlch Derwin]] y cafodd Cilmin hyd i'w drysor. Fodd bynnag, ceir nant o'r enw [[Nant Cilmin]] ar lethrau'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Nodir J.E. Griffith fod ffynnon o'r enw [[Ffynnon Cilmin]] ar dir [[~~PlasNewydd~~, Llandwrog]] a gerllaw, meddai, gellid gweld olion hen dŷ lle trigai Cilmin.<ref>J.E. Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'' (Horncastle, 1914), t.266</ref>		Honnir gan rai mai yng nghylch [[Bwlch Derwin]] y cafodd Cilmin hyd i'w drysor. Fodd bynnag, ceir nant o'r enw [[Nant Cilmin]] ar lethrau'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Nodir J.E. Griffith fod ffynnon o'r enw [[Ffynnon Cilmin]] ar dir [[Plas Newydd, Llandwrog]] a gerllaw, meddai, gellid gweld olion hen dŷ lle trigai Cilmin.<ref>J.E. Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'' (Horncastle, 1914), t.266</ref>



	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion am 10:09, 27 Mawrth 2020

2020-03-27T10:09:44Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:09, 27 Mawrth 2020
Llinell 37:		Llinell 37:
	Morgeneu Ynad Philip o Fodfan (Llandwrog) Madog Ednywain (sylfaenydd y Glynniaid) Cynddelw Caswallon		Morgeneu Ynad Philip o Fodfan (Llandwrog) Madog Ednywain (sylfaenydd y Glynniaid) Cynddelw Caswallon

	</nowiki><ref>J E Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'', (Horncastle, 1914), t.391</ref>		</nowiki><ref>J E Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'', (Horncastle, 1914), t.391</ref>

			==Mannau cysylltiedig==

			Honnir gan rai mai yng nghylch [[Bwlch Derwin]] y cafodd Cilmin hyd i'w drysor. Fodd bynnag, ceir nant o'r enw [[Nant Cilmin]] ar lethrau'r [[Yr Eifl\|Eifl]]. Nodir J.E. Griffith fod ffynnon o'r enw [[Ffynnon Cilmin]] ar dir [[PlasNewydd, Llandwrog]] a gerllaw, meddai, gellid gweld olion hen dŷ lle trigai Cilmin.<ref>J.E. Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'' (Horncastle, 1914), t.266</ref>

Irion am 09:58, 3 Chwefror 2020

2020-02-03T09:58:42Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:58, 3 Chwefror 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
	Roedd '''Cilmin Droed-ddu''' yn ffigwr hanner-chwedlonol a ymsefydlodd ar lan Afon Llifon ym mhlwyf [[Llandwrog]]. Credir iddo fod yn sylfaenydd llinach [[Teulu Glyn\|teulu’r Glynniaid]] yn [[Glynllifon\|Nglynllifon]] ac mae ei droed ddu yn symbol a ymddangosai ar arfbais y teulu. Fo hefyd oedd pennaeth y pedwerydd o Bymtheg Llwyth Gwynedd yn y Canol Oesoedd, yn ôl y beirdd y 15g. a ymddiddorai mewn achyddiaeth. Er bod ganddynt ffordd o weld llawer o hen lawysgrifau sydd bellach wedi diflannu, mae'n debyg, credir i'r beirdd greu'r cysyniad o'r pymtheg llwyth mewn oes pan nad oedd hanes o reidrwydd yn seiliedig ar ffeithiau na ffynonellau cadarn, ond yn hytrach ar ddiddordeb mewn uchelwriaeth o dras.		Roedd '''Cilmin Droed-ddu''' yn ffigwr hanner-chwedlonol a ymsefydlodd ar lan Afon Llifon ym mhlwyf [[Llandwrog]]. Credir iddo fod yn sylfaenydd llinach [[Teulu Glyn (Glynllifon)\|teulu’r Glynniaid]] yn [[Glynllifon\|Nglynllifon]] ac mae ei droed ddu yn symbol a ymddangosai ar arfbais y teulu. Fo hefyd oedd pennaeth y pedwerydd o Bymtheg Llwyth Gwynedd yn y Canol Oesoedd, yn ôl y beirdd y 15g. a ymddiddorai mewn achyddiaeth. Er bod ganddynt ffordd o weld llawer o hen lawysgrifau sydd bellach wedi diflannu, mae'n debyg, credir i'r beirdd greu'r cysyniad o'r pymtheg llwyth mewn oes pan nad oedd hanes o reidrwydd yn seiliedig ar ffeithiau na ffynonellau cadarn, ond yn hytrach ar ddiddordeb mewn uchelwriaeth o dras.

	===Chwedloniaeth===		===Chwedloniaeth===

Irion am 21:05, 30 Ionawr 2020

2020-01-30T21:05:28Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 22:05, 30 Ionawr 2020
Llinell 35:		Llinell 35:
	____\|_______________________________________________________________________________________________		____\|_______________________________________________________________________________________________
	\| \| \| \| \| \|		\| \| \| \| \| \|
	[[Morgeneu Ynad]] Philip o Fodfan (Llandwrog) Madog Ednywain (sylfaenydd y Glynniaid) Cynddelw Caswallon		Morgeneu Ynad Philip o Fodfan (Llandwrog) Madog Ednywain (sylfaenydd y Glynniaid) Cynddelw Caswallon

	</nowiki><ref>J E Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'', (Horncastle, 1914), t.391</ref>		</nowiki><ref>J E Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'', (Horncastle, 1914), t.391</ref>

Irion am 21:04, 30 Ionawr 2020

2020-01-30T21:04:54Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 22:04, 30 Ionawr 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
	Roedd '''Cilmin Droed-ddu''' yn ffigwr hanner-chwedlonol a ymsefydlodd ar lan Afon Llifon ym mhlwyf [[Llandwrog]]. Credir iddo fod yn sylfaenydd llinach teulu’r Glynniaid yn [[Glynllifon]] ac mae ei droed ddu yn symbol a ymddangosai ar arfbais y teulu. Fo hefyd oedd pennaeth y pedwerydd o Bymtheg Llwyth Gwynedd yn y Canol Oesoedd, yn ôl y beirdd y 15g. a ymddiddorai mewn achyddiaeth. Er bod ganddynt ffordd o weld llawer o hen lawysgrifau sydd bellach wedi diflannu, mae'n debyg, credir i'r beirdd greu'r cysyniad o'r pymtheg llwyth mewn oes pan nad oedd hanes o reidrwydd yn seiliedig ar ffeithiau na ffynonellau cadarn, ond yn hytrach ar ddiddordeb mewn uchelwriaeth o dras.		Roedd '''Cilmin Droed-ddu''' yn ffigwr hanner-chwedlonol a ymsefydlodd ar lan Afon Llifon ym mhlwyf [[Llandwrog]]. Credir iddo fod yn sylfaenydd llinach [[Teulu Glyn\|teulu’r Glynniaid]] yn [[Glynllifon\|Nglynllifon]] ac mae ei droed ddu yn symbol a ymddangosai ar arfbais y teulu. Fo hefyd oedd pennaeth y pedwerydd o Bymtheg Llwyth Gwynedd yn y Canol Oesoedd, yn ôl y beirdd y 15g. a ymddiddorai mewn achyddiaeth. Er bod ganddynt ffordd o weld llawer o hen lawysgrifau sydd bellach wedi diflannu, mae'n debyg, credir i'r beirdd greu'r cysyniad o'r pymtheg llwyth mewn oes pan nad oedd hanes o reidrwydd yn seiliedig ar ffeithiau na ffynonellau cadarn, ond yn hytrach ar ddiddordeb mewn uchelwriaeth o dras.

	===Chwedloniaeth===		===Chwedloniaeth===

	Mae amryw straeon ynglŷn â sut y daeth y gŵr hwn i fod â throed ddu. Un fersiwn yw ei fod wedi ei hudo gan un o ddewiniaid yr ardal tua [[Tre'r Ceiri\|Thre’r Ceiri]], i ddwyn llyfr cyfrin a oedd â gwybodaeth unigryw ynddo ac a oedd yn nwylo cythraul. Ond rhybuddiodd y dewin ef i gymryd gofal mawr wrth groesi'r ffrwd ar y ffordd i'r mynydd rhag i rywbeth ddigwydd iddo gan fod awdurdod y cythraul yn dod i ben yn y fan honno. Ar ôl ymdrech ffyrnig, llwyddodd Cilmin i gipio’r llyfr hwn – dim ond i gael ei hela gan weision y cythraul, ac wrth gyrraedd ~~afon~~ Llifon gwlychodd ei droed yn y dŵr ac fe drodd yn ddu ac yn boenus.		Mae amryw straeon ynglŷn â sut y daeth y gŵr hwn i fod â throed ddu. Un fersiwn yw ei fod wedi ei hudo gan un o ddewiniaid yr ardal tua [[Tre'r Ceiri\|Thre’r Ceiri]], i ddwyn llyfr cyfrin a oedd â gwybodaeth unigryw ynddo ac a oedd yn nwylo cythraul. Ond rhybuddiodd y dewin ef i gymryd gofal mawr wrth groesi'r ffrwd ar y ffordd i'r mynydd rhag i rywbeth ddigwydd iddo gan fod awdurdod y cythraul yn dod i ben yn y fan honno. Ar ôl ymdrech ffyrnig, llwyddodd Cilmin i gipio’r llyfr hwn – dim ond i gael ei hela gan weision y cythraul, ac wrth gyrraedd [[Afon Llifon]] gwlychodd ei droed yn y dŵr ac fe drodd yn ddu ac yn boenus.

	Fersiwn arall o’r stori yw ei hanes yn Llundain, pan ddaru gŵr ofyn iddo a oedd yn frodor o sir Gaernarfon. Pan atebodd yntau mai oddi yno yr oedd yn dod, gofynnodd y gŵr iddo ble yr oedd y ~~‘Seler Ddu’~~ yn Arfon. Y stori yw fod Cilmin wedi dweud nad oedd yn gwybod, ac yna, wedi mynd adref, aeth i’r ‘Seler Ddu’ honno, ar gwr y Bwlch Mawr, a darganfod trysorau gwerthfawr. Yn ôl y sôn, roedd baich y celwydd yn pwyso’n drwm ar Cilmin, a pan ddaru ei droed suddo i bwll o ddŵr tywyll ni allai olchi’r droed yn lân. Credai llawer mai'r trysorau hynny oedd sylfaen cyfoeth teulu Glynllifon.<ref>Ambrose, W. R. ''Hynafiaethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle'' (Penygroes, 1872); Mae un fersiwn o hanes [[Cilmyn Droed-ddu]] yn honni mai yn y Seler Ddu y daeth o hyd i'r ffortiwn a oedd yn gychwyniad llewyrch [[Teulu Glynllifon]], er i'r hanes fel arfer cael ei briodoli i lethrau'r [[Yr Eifl\|Eifl]]; Evan Lloyd Jones (Dinorwig), ''Llên y Werin yn Sir Gaernarfon'', ailargraffwyd yn ''Y Drych'' (21 Gorffennaf 1881), [https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3536296/3536299] </ref>		Fersiwn arall o’r stori yw ei hanes yn Llundain, pan ddaru gŵr ofyn iddo a oedd yn frodor o sir Gaernarfon. Pan atebodd yntau mai oddi yno yr oedd yn dod, gofynnodd y gŵr iddo ble yr oedd y ‘[[Seler Ddu]]’ yn Arfon. Y stori yw fod Cilmin wedi dweud nad oedd yn gwybod, ac yna, wedi mynd adref, aeth i’r ‘Seler Ddu’ honno, ar gwr y [[Bwlch Mawr]], a darganfod trysorau gwerthfawr. Yn ôl y sôn, roedd baich y celwydd yn pwyso’n drwm ar Cilmin, a pan ddaru ei droed suddo i bwll o ddŵr tywyll ni allai olchi’r droed yn lân. Credai llawer mai'r trysorau hynny oedd sylfaen cyfoeth teulu Glynllifon.<ref>Ambrose, W. R. ''Hynafiaethau, Cofiannau a Hanes Presennol Nant Nantlle'' (Penygroes, 1872); Mae un fersiwn o hanes [[Cilmyn Droed-ddu]] yn honni mai yn y Seler Ddu y daeth o hyd i'r ffortiwn a oedd yn gychwyniad llewyrch [[Teulu Glynllifon]], er i'r hanes fel arfer cael ei briodoli i lethrau'r [[Yr Eifl\|Eifl]]; Evan Lloyd Jones (Dinorwig), ''Llên y Werin yn Sir Gaernarfon'', ailargraffwyd yn ''Y Drych'' (21 Gorffennaf 1881), [https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3536296/3536299] </ref>

	===Yr enw===		===Yr enw===
Llinell 35:		Llinell 35:
	____\|_______________________________________________________________________________________________		____\|_______________________________________________________________________________________________
	\| \| \| \| \| \|		\| \| \| \| \| \|
	Morgeneu Ynad Philip o Fodfan (Llandwrog) Madog Ednywain (sylfaenydd y Glynniaid) Cynddelw Caswallon		[[Morgeneu Ynad]] Philip o Fodfan (Llandwrog) Madog Ednywain (sylfaenydd y Glynniaid) Cynddelw Caswallon

	</nowiki><ref>J E Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'', (Horncastle, 1914), t.391</ref>		</nowiki><ref>J E Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'', (Horncastle, 1914), t.391</ref>

Irion am 21:02, 30 Ionawr 2020

2020-01-30T21:02:20Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 22:02, 30 Ionawr 2020
Llinell 39:		Llinell 39:
	</nowiki><ref>J E Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'', (Horncastle, 1914), t.391</ref>		</nowiki><ref>J E Griffith, ''Pedigrees of Anglesey and Caernarvonshire Families'', (Horncastle, 1914), t.391</ref>

	~~{{eginyn}}~~

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==
Llinell 48:		Llinell 48:


			[[Categori:Pobl]]
	[[Categori: Unigolion a theuluoedd nodedig]]		[[Categori: Unigolion a theuluoedd nodedig]]
	[[Categori: Chwedloniaeth]]		[[Categori: Chwedloniaeth]]