Chwarel Tal-y-sarn - Hanes golygu

Irion am 17:29, 17 Tachwedd 2022

2022-11-17T17:29:27Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:29, 17 Tachwedd 2022
Llinell 5:		Llinell 5:
	Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei defnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. O tua 1846 tan 1857, [[George Bowness]] oedd yr asiant, nes iddo droi ei law at amaethu. Cafodd helyntion pan gododd ffrae ynglŷn â pherchnogaeth llechi ar y Cei yng Nghaernarfon; er nad oedd o wedi sbarduno pethau, mae'n debyg, aeth chwarelwyr y chwarel i lawr i'r Cei a rhaid oedd darllen y Ddeddf Derfysg.<ref>''North Wales Chronicle'', 17.1.1857</ref>		Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei defnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. O tua 1846 tan 1857, [[George Bowness]] oedd yr asiant, nes iddo droi ei law at amaethu. Cafodd helyntion pan gododd ffrae ynglŷn â pherchnogaeth llechi ar y Cei yng Nghaernarfon; er nad oedd o wedi sbarduno pethau, mae'n debyg, aeth chwarelwyr y chwarel i lawr i'r Cei a rhaid oedd darllen y Ddeddf Derfysg.<ref>''North Wales Chronicle'', 17.1.1857</ref>

	Ceir manylion am holl gyfarpar a pheiriannau'r chwarel ym 1859 pan gyhoeddwyd prosbectws yn ceisio denu buddsoddwyr newydd i roi chwystrelliad o arian - tua £50,000 - yn y cwmni. Mae'r prosbectws ar gael ar y we, ac mae'n ddiddorol gan ei fod yn enwi sawl chwarel fach oedd yn rhan o'r fusnes, ac a aeth wedyn yn rhan o'r brif chwarel pan ehangwyd maint a dyfnder twll honno gan lyncu cloddfeydd llai y lleill. Y chwareli bach hyn oedd [[Ponc Rundell]] (neu "Rundell's Gallery"), [[Chwarel Onnen]] neu "Onen", [[Chwarel Biggs]] (neu'r "New Quarry") a [[Chwarel Lechi Ton]].<ref>Thomas Farries, "A Guide to Drawing Bills of Costs in nearly every branch of legal practice'' (Llundain, 1860), tt.1-9. Mae'r testun ar gael yma: [[https://books.google.co.uk/books?id=26sDAAAAQAAJ&pg=PT8&lpg=PT8&dq=%22Talysarn+Slate+Company%22&source=bl&ots=TfuOFk82n1&sig=ACfU3U2Gf1tTleMKzhhXjK-tPL_9lmP71A&hl=cy&sa=X&ved=2ahUKEwiS9-TxlrX7AhXiSkEAHaugBncQ6AF6BAgZEAM#v=onepage&q=%22Talysarn%20Slate%20Company%22&f=false]</ref>		Ceir manylion am holl gyfarpar a pheiriannau'r chwarel ym 1859 pan gyhoeddwyd prosbectws yn ceisio denu buddsoddwyr newydd i roi chwystrelliad o arian - tua £50,000 - yn y cwmni. Mae'r prosbectws ar gael ar y we, ac mae'n ddiddorol gan ei fod yn enwi sawl chwarel fach oedd yn rhan o'r fusnes, ac a aeth wedyn yn rhan o'r brif chwarel pan ehangwyd maint a dyfnder twll honno gan lyncu cloddfeydd llai y lleill. Y chwareli bach hyn oedd [[Ponc Rundell]] (neu "Rundell's Gallery"), [[Chwarel Onnen]] neu "Onen", [[Chwarel Biggs]] (neu'r "New Quarry") a [[Chwarel Lechi Ton]].<ref>Thomas Farries, ''A Guide to Drawing Bills of Costs in nearly every branch of legal practice'' (Llundain, 1860), tt.1-9. Mae'r testun ar gael yma: [[https://books.google.co.uk/books?id=26sDAAAAQAAJ&pg=PT8&lpg=PT8&dq=%22Talysarn+Slate+Company%22&source=bl&ots=TfuOFk82n1&sig=ACfU3U2Gf1tTleMKzhhXjK-tPL_9lmP71A&hl=cy&sa=X&ved=2ahUKEwiS9-TxlrX7AhXiSkEAHaugBncQ6AF6BAgZEAM#v=onepage&q=%22Talysarn%20Slate%20Company%22&f=false]</ref>

	Bu gostyngiad mawr yn fuan ar ôl hyn, ond erbyn y 1870au roedd pethau yn dechrau gwella yno, ac ym 1873 daeth nifer o dyllau chwarel at ei gilydd i ffurfio Cwmni Cyfyngedig Chwarel Lechi Tal-y-sarn; roedd y cwmni hefyd yn gweithio [[Chwarel y Fron]]. Yn ôl [[Dewi Tomos]], roedd tua 500 o ddynion yn gweithio yno o gwmpas 1880 a chafwyd injan stêm ac incléin yn y chwarel - arwydd addawol o'i llewyrch erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd [[John Robinson]] yn berchennog erbyn 1882, a chyflogwyd tua 400 o ddynion yn y chwarel yn ei gyfnod ef, gan droi allan 8210 tunnell o lechi mewn blwyddyn.		Bu gostyngiad mawr yn fuan ar ôl hyn, ond erbyn y 1870au roedd pethau yn dechrau gwella yno, ac ym 1873 daeth nifer o dyllau chwarel at ei gilydd i ffurfio Cwmni Cyfyngedig Chwarel Lechi Tal-y-sarn; roedd y cwmni hefyd yn gweithio [[Chwarel y Fron]]. Yn ôl [[Dewi Tomos]], roedd tua 500 o ddynion yn gweithio yno o gwmpas 1880 a chafwyd injan stêm ac incléin yn y chwarel - arwydd addawol o'i llewyrch erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd [[John Robinson]] yn berchennog erbyn 1882, a chyflogwyd tua 400 o ddynion yn y chwarel yn ei gyfnod ef, gan droi allan 8210 tunnell o lechi mewn blwyddyn.

Irion am 17:27, 17 Tachwedd 2022

2022-11-17T17:27:27Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:27, 17 Tachwedd 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Chwarel lechi oedd '''Chwarel Tal-y-sarn''', ger pentref [[Tal-y-sarn]] heddiw. (SH 495534). O 1828 ymlaen defnyddid [[Rheilffordd Nantlle]] i gludo ei chynnyrch.		Chwarel lechi oedd '''Chwarel Tal-y-sarn''', ger pentref [[Tal-y-sarn]] heddiw. (SH 495534). O 1828 ymlaen defnyddid [[Rheilffordd Nantlle]] i gludo ei chynnyrch.

	Roedd y chwarel hon ar wahân i Dorothea ar un cyfnod, a chredir ei bod yn un o chwareli hynaf Dyffryn Nantlle. Roedd cant o chwarelwyr yn gyflogedig yno ym 1790, ac roeddynt yn cynhyrchu o leiaf 1,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gŵr o'r enw John Evans a'i bartneriaid wedi cael les ar dri thwll ar dir fferm ''Tal-y-sarn'' ym 1802, cyn bodolaeth y pentref sy'n sefyll heddiw. Enwyd y cwmni a ffurfiwyd yn "[[Cwmni Llechi Tal-y-sarn\|Gwmni Llechi Talysarn]]" (''Talysarn Slate Company'').		Roedd y chwarel hon ar wahân i Dorothea ar un cyfnod, a chredir ei bod yn un o chwareli hynaf [[Dyffryn Nantlle]]. Roedd cant o chwarelwyr yn gyflogedig yno ym 1790, ac roeddynt yn cynhyrchu o leiaf 1,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gŵr o'r enw [[John Evans, Chwarel Cilgwyn\|John Evans]] a'i bartneriaid wedi cael les ar dri thwll ar dir fferm Tal-y-sarn ym 1802, cyn bodolaeth y pentref sy'n sefyll heddiw. Enwyd y cwmni a ffurfiwyd yn "[[Cwmni Llechi Tal-y-sarn\|Gwmni Llechi Talysarn]]" (''Talysarn Slate Company'').

	Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei defnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. O tua 1846 tan 1857, [[George Bowness]] oedd yr asiant, nes iddo droi ei law at amaethu. Cafodd helyntion pan gododd ffrae ynglŷn â pherchnogaeth llechi ar y Cei yng Nghaernarfon; er nad oedd o wedi sbarduno pethau, mae'n debyg, aeth chwarelwyr y chwarel i lawr i'r Cei a rhaid oedd darllen y Ddeddf Derfysg.<ref>''North Wales Chronicle'', 17.1.1857</ref>		Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei defnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. O tua 1846 tan 1857, [[George Bowness]] oedd yr asiant, nes iddo droi ei law at amaethu. Cafodd helyntion pan gododd ffrae ynglŷn â pherchnogaeth llechi ar y Cei yng Nghaernarfon; er nad oedd o wedi sbarduno pethau, mae'n debyg, aeth chwarelwyr y chwarel i lawr i'r Cei a rhaid oedd darllen y Ddeddf Derfysg.<ref>''North Wales Chronicle'', 17.1.1857</ref>

			Ceir manylion am holl gyfarpar a pheiriannau'r chwarel ym 1859 pan gyhoeddwyd prosbectws yn ceisio denu buddsoddwyr newydd i roi chwystrelliad o arian - tua £50,000 - yn y cwmni. Mae'r prosbectws ar gael ar y we, ac mae'n ddiddorol gan ei fod yn enwi sawl chwarel fach oedd yn rhan o'r fusnes, ac a aeth wedyn yn rhan o'r brif chwarel pan ehangwyd maint a dyfnder twll honno gan lyncu cloddfeydd llai y lleill. Y chwareli bach hyn oedd [[Ponc Rundell]] (neu "Rundell's Gallery"), [[Chwarel Onnen]] neu "Onen", [[Chwarel Biggs]] (neu'r "New Quarry") a [[Chwarel Lechi Ton]].<ref>Thomas Farries, "A Guide to Drawing Bills of Costs in nearly every branch of legal practice'' (Llundain, 1860), tt.1-9. Mae'r testun ar gael yma: [[https://books.google.co.uk/books?id=26sDAAAAQAAJ&pg=PT8&lpg=PT8&dq=%22Talysarn+Slate+Company%22&source=bl&ots=TfuOFk82n1&sig=ACfU3U2Gf1tTleMKzhhXjK-tPL_9lmP71A&hl=cy&sa=X&ved=2ahUKEwiS9-TxlrX7AhXiSkEAHaugBncQ6AF6BAgZEAM#v=onepage&q=%22Talysarn%20Slate%20Company%22&f=false]</ref>

	Bu gostyngiad mawr yn fuan ar ôl hyn, ond erbyn y 1870au roedd pethau yn dechrau gwella yno, ac ym 1873 daeth nifer o dyllau chwarel at ei gilydd i ffurfio Cwmni Cyfyngedig Chwarel Lechi Tal-y-sarn; roedd y cwmni hefyd yn gweithio [[Chwarel y Fron]]. Yn ôl [[Dewi Tomos]], roedd tua 500 o ddynion yn gweithio yno o gwmpas 1880 a chafwyd injan stêm ac incléin yn y chwarel - arwydd addawol o'i llewyrch erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd [[John Robinson]] yn berchennog erbyn 1882, a chyflogwyd tua 400 o ddynion yn y chwarel yn ei gyfnod ef, gan droi allan 8210 tunnell o lechi mewn blwyddyn.		Bu gostyngiad mawr yn fuan ar ôl hyn, ond erbyn y 1870au roedd pethau yn dechrau gwella yno, ac ym 1873 daeth nifer o dyllau chwarel at ei gilydd i ffurfio Cwmni Cyfyngedig Chwarel Lechi Tal-y-sarn; roedd y cwmni hefyd yn gweithio [[Chwarel y Fron]]. Yn ôl [[Dewi Tomos]], roedd tua 500 o ddynion yn gweithio yno o gwmpas 1880 a chafwyd injan stêm ac incléin yn y chwarel - arwydd addawol o'i llewyrch erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd [[John Robinson]] yn berchennog erbyn 1882, a chyflogwyd tua 400 o ddynion yn y chwarel yn ei gyfnod ef, gan droi allan 8210 tunnell o lechi mewn blwyddyn.

Irion am 10:48, 17 Tachwedd 2022

2022-11-17T10:48:06Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:48, 17 Tachwedd 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Chwarel lechi oedd '''Chwarel Tal-y-sarn''', ger pentref [[Tal-y-sarn]] heddiw. (SH 495534). O 1828 ymlaen defnyddid [[Rheilffordd Nantlle]] i gludo ei chynnyrch.		Chwarel lechi oedd '''Chwarel Tal-y-sarn''', ger pentref [[Tal-y-sarn]] heddiw. (SH 495534). O 1828 ymlaen defnyddid [[Rheilffordd Nantlle]] i gludo ei chynnyrch.

	Roedd y chwarel hon ar wahân i Dorothea ar un cyfnod, a chredir ei bod yn un o chwareli hynaf Dyffryn Nantlle. Roedd cant o chwarelwyr yn gyflogedig yno ym 1790, ac roeddynt yn cynhyrchu o leiaf 1,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gŵr o'r enw John Evans a'i bartneriaid wedi cael les ar dri thwll ar dir fferm ''Tal-y-sarn'' ym 1802, cyn bodolaeth y pentref sy'n sefyll heddiw. Enwyd y cwmni a ffurfiwyd yn "[[Cwmni Llechi Tal-y-~~Sarn~~\|Gwmni Llechi Talysarn]]" (''Talysarn Slate Company'').		Roedd y chwarel hon ar wahân i Dorothea ar un cyfnod, a chredir ei bod yn un o chwareli hynaf Dyffryn Nantlle. Roedd cant o chwarelwyr yn gyflogedig yno ym 1790, ac roeddynt yn cynhyrchu o leiaf 1,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gŵr o'r enw John Evans a'i bartneriaid wedi cael les ar dri thwll ar dir fferm ''Tal-y-sarn'' ym 1802, cyn bodolaeth y pentref sy'n sefyll heddiw. Enwyd y cwmni a ffurfiwyd yn "[[Cwmni Llechi Tal-y-sarn\|Gwmni Llechi Talysarn]]" (''Talysarn Slate Company'').

	Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei defnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. O tua 1846 tan 1857, [[George Bowness]] oedd yr asiant, nes iddo droi ei law at amaethu. Cafodd helyntion pan gododd ffrae ynglŷn â pherchnogaeth llechi ar y Cei yng Nghaernarfon; er nad oedd o wedi sbarduno pethau, mae'n debyg, aeth chwarelwyr y chwarel i lawr i'r Cei a rhaid oedd darllen y Ddeddf Derfysg.<ref>''North Wales Chronicle'', 17.1.1857</ref>		Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei defnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. O tua 1846 tan 1857, [[George Bowness]] oedd yr asiant, nes iddo droi ei law at amaethu. Cafodd helyntion pan gododd ffrae ynglŷn â pherchnogaeth llechi ar y Cei yng Nghaernarfon; er nad oedd o wedi sbarduno pethau, mae'n debyg, aeth chwarelwyr y chwarel i lawr i'r Cei a rhaid oedd darllen y Ddeddf Derfysg.<ref>''North Wales Chronicle'', 17.1.1857</ref>

Irion am 10:39, 17 Tachwedd 2022

2022-11-17T10:39:02Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:39, 17 Tachwedd 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Chwarel lechi oedd '''Chwarel Tal-y-sarn''', ger pentref [[Tal-y-sarn]] heddiw. (SH 495534). O 1828 ymlaen defnyddid [[Rheilffordd Nantlle]] i gludo ei chynnyrch.		Chwarel lechi oedd '''Chwarel Tal-y-sarn''', ger pentref [[Tal-y-sarn]] heddiw. (SH 495534). O 1828 ymlaen defnyddid [[Rheilffordd Nantlle]] i gludo ei chynnyrch.

	Roedd y chwarel hon ar wahân i Dorothea ar un cyfnod, a chredir ei bod yn un o chwareli hynaf Dyffryn Nantlle. Roedd cant o chwarelwyr yn gyflogedig yno ym 1790, ac roeddynt yn cynhyrchu o leiaf 1,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gŵr o'r enw John Evans a'i bartneriaid wedi cael les ar dri thwll ar dir fferm ''Tal-y-sarn'' ym 1802, cyn bodolaeth y pentref sy'n sefyll heddiw. Enwyd y cwmni a ffurfiwyd yn "Gwmni Llechi Talysarn" (''Talysarn Slate Company'').		Roedd y chwarel hon ar wahân i Dorothea ar un cyfnod, a chredir ei bod yn un o chwareli hynaf Dyffryn Nantlle. Roedd cant o chwarelwyr yn gyflogedig yno ym 1790, ac roeddynt yn cynhyrchu o leiaf 1,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gŵr o'r enw John Evans a'i bartneriaid wedi cael les ar dri thwll ar dir fferm ''Tal-y-sarn'' ym 1802, cyn bodolaeth y pentref sy'n sefyll heddiw. Enwyd y cwmni a ffurfiwyd yn "[[Cwmni Llechi Tal-y-Sarn\|Gwmni Llechi Talysarn]]" (''Talysarn Slate Company'').

	Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei defnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. O tua 1846 tan 1857, [[George Bowness]] oedd yr asiant, nes iddo droi ei law at amaethu. Cafodd helyntion pan gododd ffrae ynglŷn â pherchnogaeth llechi ar y Cei yng Nghaernarfon; er nad oedd o wedi sbarduno pethau, mae'n debyg, aeth chwarelwyr y chwarel i lawr i'r Cei a rhaid oedd darllen y Ddeddf Derfysg.<ref>''North Wales Chronicle'', 17.1.1857</ref>		Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei defnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. O tua 1846 tan 1857, [[George Bowness]] oedd yr asiant, nes iddo droi ei law at amaethu. Cafodd helyntion pan gododd ffrae ynglŷn â pherchnogaeth llechi ar y Cei yng Nghaernarfon; er nad oedd o wedi sbarduno pethau, mae'n debyg, aeth chwarelwyr y chwarel i lawr i'r Cei a rhaid oedd darllen y Ddeddf Derfysg.<ref>''North Wales Chronicle'', 17.1.1857</ref>

Cyfaill Eben am 15:32, 23 Chwefror 2022

2022-02-23T15:32:24Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:32, 23 Chwefror 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Chwarel lechi oedd '''Chwarel Tal-y-sarn''', ger pentref [[~~Talysarn~~]] heddiw. (SH 495534). O 1828 ymlaen defnyddid [[Rheilffordd Nantlle]] i gludo ei chynnyrch.		Chwarel lechi oedd '''Chwarel Tal-y-sarn''', ger pentref [[Tal-y-sarn]] heddiw. (SH 495534). O 1828 ymlaen defnyddid [[Rheilffordd Nantlle]] i gludo ei chynnyrch.

	Roedd y chwarel hon ar wahân i Dorothea ar un cyfnod, a chredir ~~iddi fod~~ yn un o chwareli hynaf Dyffryn Nantlle. Roedd cant o chwarelwyr yn gyflogedig yno yn 1790, ac roeddynt yn cynhyrchu o leiaf 1,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gŵr o'r enw John Evans a'i bartneriaid wedi cael les ar dri thwll ar dir fferm ''Tal-y-sarn'' ym 1802, cyn bodolaeth y pentref sy'n sefyll heddiw. Enwyd y cwmni a ffurfiwyd yn "Gwmni Llechi Talysarn" (''Talysarn Slate Company'').		Roedd y chwarel hon ar wahân i Dorothea ar un cyfnod, a chredir ei bod yn un o chwareli hynaf Dyffryn Nantlle. Roedd cant o chwarelwyr yn gyflogedig yno ym 1790, ac roeddynt yn cynhyrchu o leiaf 1,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gŵr o'r enw John Evans a'i bartneriaid wedi cael les ar dri thwll ar dir fferm ''Tal-y-sarn'' ym 1802, cyn bodolaeth y pentref sy'n sefyll heddiw. Enwyd y cwmni a ffurfiwyd yn "Gwmni Llechi Talysarn" (''Talysarn Slate Company'').

	Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei ~~ddefnyddio~~ yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. O tua 1846 tan 1857, [[George Bowness]] oedd yr asiant, nes iddo droi ei law at amaethu. Cafodd helyntion pan ~~cododd~~ ffrae ynglŷn â pherchnogaeth llechi ar y Cei yng Nghaernarfon; er nad oedd o wedi sbarduno pethau, mae'n debyg, aeth chwarelwyr y chwarel i lawr i'r Cei a rhaid oedd darllen y Ddeddf Derfysg.<ref>''North Wales Chronicle'', 17.1.1857</ref>		Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei defnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. O tua 1846 tan 1857, [[George Bowness]] oedd yr asiant, nes iddo droi ei law at amaethu. Cafodd helyntion pan gododd ffrae ynglŷn â pherchnogaeth llechi ar y Cei yng Nghaernarfon; er nad oedd o wedi sbarduno pethau, mae'n debyg, aeth chwarelwyr y chwarel i lawr i'r Cei a rhaid oedd darllen y Ddeddf Derfysg.<ref>''North Wales Chronicle'', 17.1.1857</ref>

	~~Roedd~~ gostyngiad mawr yn fuan ar ôl hyn, ond erbyn y 1870au roedd pethau yn dechrau gwella yno, ac ym 1873 daeth nifer o dyllau chwarel at ei gilydd i ffurfio Cwmni Cyfyngedig Chwarel Lechi Tal-y-sarn; ~~Roedd~~ y cwmni hefyd yn gweithio [[Chwarel y Fron]]. Yn ôl [[Dewi Tomos]], roedd tua 500 o ddynion yn gweithio yno o gwmpas 1880 a chafwyd injan stêm ac incléin yn y chwarel - arwydd addawol o'i ~~lewyrch~~ erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd [[John Robinson]] yn berchennog erbyn 1882, a chyflogwyd tua 400 o ddynion yn y chwarel yn ei gyfnod ef, gan droi allan 8210 tunnell o lechi mewn blwyddyn.		Bu gostyngiad mawr yn fuan ar ôl hyn, ond erbyn y 1870au roedd pethau yn dechrau gwella yno, ac ym 1873 daeth nifer o dyllau chwarel at ei gilydd i ffurfio Cwmni Cyfyngedig Chwarel Lechi Tal-y-sarn; roedd y cwmni hefyd yn gweithio [[Chwarel y Fron]]. Yn ôl [[Dewi Tomos]], roedd tua 500 o ddynion yn gweithio yno o gwmpas 1880 a chafwyd injan stêm ac incléin yn y chwarel - arwydd addawol o'i llewyrch erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd [[John Robinson]] yn berchennog erbyn 1882, a chyflogwyd tua 400 o ddynion yn y chwarel yn ei gyfnod ef, gan droi allan 8210 tunnell o lechi mewn blwyddyn.

	Cofrestrwyd y cwmni'n ffurfiol ym 1904, pan oedd mab John Robinson, Thomas, wrth y llyw, a chafwyd yr hawl i gymryd [[Chwarel Fraich]], [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]] drosodd.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.232</ref>		Cofrestrwyd y cwmni'n ffurfiol ym 1904, pan oedd mab John Robinson, Thomas, wrth y llyw, a chafwyd yr hawl i gymryd [[Chwarel Fraich]], [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]] drosodd.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.232</ref>

	~~Diriywyd~~ cynhyrchiant yno o gwmpas cyfnod y Rhyfel Byd Cyntaf, a chaewyd hi yn 1926 - er hyn, cymerwyd hi drosodd gan [[Chwarel Dorothea]] yn y 1930au, ac roedd gwaith ar raddfa lai yno hyd 1945.<ref>Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007)</ref><ref>Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry'',(Newton Abbot, 1974), t. 331.</ref>		Dirywiodd cynhyrchiant yno o gwmpas cyfnod y Rhyfel Byd Cyntaf, a chaewyd hi ym 1926 - er hyn, cymerwyd hi drosodd gan [[Chwarel Dorothea]] yn y 1930au, ac roedd gwaith ar raddfa lai yno hyd 1945.<ref>Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007)</ref><ref>Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry'',(Newton Abbot, 1974), t. 331.</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==
	{{cyfeiriadau}}		{{cyfeiriadau}}
	[[Categori:Chwareli llechi]]		[[Categori:Chwareli llechi]]

Irion am 10:50, 9 Ebrill 2019

2019-04-09T10:50:24Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:50, 9 Ebrill 2019
Llinell 3:		Llinell 3:
	Roedd y chwarel hon ar wahân i Dorothea ar un cyfnod, a chredir iddi fod yn un o chwareli hynaf Dyffryn Nantlle. Roedd cant o chwarelwyr yn gyflogedig yno yn 1790, ac roeddynt yn cynhyrchu o leiaf 1,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gŵr o'r enw John Evans a'i bartneriaid wedi cael les ar dri thwll ar dir fferm ''Tal-y-sarn'' ym 1802, cyn bodolaeth y pentref sy'n sefyll heddiw. Enwyd y cwmni a ffurfiwyd yn "Gwmni Llechi Talysarn" (''Talysarn Slate Company'').		Roedd y chwarel hon ar wahân i Dorothea ar un cyfnod, a chredir iddi fod yn un o chwareli hynaf Dyffryn Nantlle. Roedd cant o chwarelwyr yn gyflogedig yno yn 1790, ac roeddynt yn cynhyrchu o leiaf 1,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gŵr o'r enw John Evans a'i bartneriaid wedi cael les ar dri thwll ar dir fferm ''Tal-y-sarn'' ym 1802, cyn bodolaeth y pentref sy'n sefyll heddiw. Enwyd y cwmni a ffurfiwyd yn "Gwmni Llechi Talysarn" (''Talysarn Slate Company'').

	Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei ddefnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. O tua 1846 tan 1857, [[George Bowness]] oedd yr asiant, nes iddo droi ei law at amaethu. Cafodd helyntion pan cododd ffrae ynglŷn â pherchnogaeth llechi ar y Cei yng Nghaernarfon; er nad oedd o wedi sbarduno pethau, mae'n debyg, aeth chwarelwyr y chwarel i lawr ~~at y~~ Cei a rhaid oedd darllen y Ddeddf Derfysg.<ref>''North Wales Chronicle'', 17.1.1857</ref>		Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei ddefnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. O tua 1846 tan 1857, [[George Bowness]] oedd yr asiant, nes iddo droi ei law at amaethu. Cafodd helyntion pan cododd ffrae ynglŷn â pherchnogaeth llechi ar y Cei yng Nghaernarfon; er nad oedd o wedi sbarduno pethau, mae'n debyg, aeth chwarelwyr y chwarel i lawr i'r Cei a rhaid oedd darllen y Ddeddf Derfysg.<ref>''North Wales Chronicle'', 17.1.1857</ref>

	Roedd gostyngiad mawr yn fuan ar ôl hyn, ond erbyn y 1870au roedd pethau yn dechrau gwella yno, ac ym 1873 daeth nifer o dyllau chwarel at ei gilydd i ffurfio Cwmni Cyfyngedig Chwarel Lechi Tal-y-sarn; Roedd y cwmni hefyd yn gweithio [[Chwarel y Fron]]. Yn ôl [[Dewi Tomos]], roedd tua 500 o ddynion yn gweithio yno o gwmpas 1880 a chafwyd injan stêm ac incléin yn y chwarel - arwydd addawol o'i lewyrch erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd [[John Robinson]] yn berchennog erbyn 1882, a chyflogwyd tua 400 o ddynion yn y chwarel yn ei gyfnod ef, gan droi allan 8210 tunnell o lechi mewn blwyddyn.		Roedd gostyngiad mawr yn fuan ar ôl hyn, ond erbyn y 1870au roedd pethau yn dechrau gwella yno, ac ym 1873 daeth nifer o dyllau chwarel at ei gilydd i ffurfio Cwmni Cyfyngedig Chwarel Lechi Tal-y-sarn; Roedd y cwmni hefyd yn gweithio [[Chwarel y Fron]]. Yn ôl [[Dewi Tomos]], roedd tua 500 o ddynion yn gweithio yno o gwmpas 1880 a chafwyd injan stêm ac incléin yn y chwarel - arwydd addawol o'i lewyrch erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd [[John Robinson]] yn berchennog erbyn 1882, a chyflogwyd tua 400 o ddynion yn y chwarel yn ei gyfnod ef, gan droi allan 8210 tunnell o lechi mewn blwyddyn.

Irion am 10:49, 9 Ebrill 2019

2019-04-09T10:49:58Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:49, 9 Ebrill 2019
Llinell 1:		Llinell 1:
	Chwarel lechi oedd '''Chwarel Tal-y-sarn''', ger pentref [[Talysarn]] heddiw. (SH 495534). O 1828 ymlaen defnyddid [[Rheilffordd Nantlle]] i gludo ei chynnyrch.		Chwarel lechi oedd '''Chwarel Tal-y-sarn''', ger pentref [[Talysarn]] heddiw. (SH 495534). O 1828 ymlaen defnyddid [[Rheilffordd Nantlle]] i gludo ei chynnyrch.

	Roedd y chwarel hon ar wahân i Dorothea ar un cyfnod, a chredir iddi fod yn un o chwareli hynaf Dyffryn Nantlle. Roedd cant o chwarelwyr yn gyflogedig yno yn 1790, ac roeddynt yn cynhyrchu o leiaf 1,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gŵr o'r enw John Evans a'i bartneriaid wedi cael les ar dri thwll ar dir fferm ''Tal-y-sarn'' ym 1802, cyn bodolaeth y pentref sy'n sefyll heddiw. Enwyd y cwmni a ffurfiwyd yn "~~Gwemni~~ Llechi Talysarn" (''Talysarn Slate Company'').		Roedd y chwarel hon ar wahân i Dorothea ar un cyfnod, a chredir iddi fod yn un o chwareli hynaf Dyffryn Nantlle. Roedd cant o chwarelwyr yn gyflogedig yno yn 1790, ac roeddynt yn cynhyrchu o leiaf 1,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gŵr o'r enw John Evans a'i bartneriaid wedi cael les ar dri thwll ar dir fferm ''Tal-y-sarn'' ym 1802, cyn bodolaeth y pentref sy'n sefyll heddiw. Enwyd y cwmni a ffurfiwyd yn "Gwmni Llechi Talysarn" (''Talysarn Slate Company'').

	Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei ddefnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gostyngiad mawr yn fuan ar ôl hyn, ond erbyn y 1870au roedd pethau yn dechrau gwella yno, ac ym 1873 daeth nifer o dyllau chwarel at ei gilydd i ffurfio Cwmni Cyfyngedig Chwarel Lechi Tal-y-sarn; Roedd y cwmni hefyd yn gweithio [[Chwarel y Fron]]. Yn ôl [[Dewi Tomos]], roedd tua 500 o ddynion yn gweithio yno o gwmpas 1880 a chafwyd injan stêm ac incléin yn y chwarel - arwydd addawol o'i lewyrch erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd [[John Robinson]] yn berchennog erbyn 1882, a chyflogwyd tua 400 o ddynion yn y chwarel yn ei gyfnod ef, gan droi allan 8210 tunnell o lechi mewn blwyddyn.		Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei ddefnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. O tua 1846 tan 1857, [[George Bowness]] oedd yr asiant, nes iddo droi ei law at amaethu. Cafodd helyntion pan cododd ffrae ynglŷn â pherchnogaeth llechi ar y Cei yng Nghaernarfon; er nad oedd o wedi sbarduno pethau, mae'n debyg, aeth chwarelwyr y chwarel i lawr at y Cei a rhaid oedd darllen y Ddeddf Derfysg.<ref>''North Wales Chronicle'', 17.1.1857</ref>

			Roedd gostyngiad mawr yn fuan ar ôl hyn, ond erbyn y 1870au roedd pethau yn dechrau gwella yno, ac ym 1873 daeth nifer o dyllau chwarel at ei gilydd i ffurfio Cwmni Cyfyngedig Chwarel Lechi Tal-y-sarn; Roedd y cwmni hefyd yn gweithio [[Chwarel y Fron]]. Yn ôl [[Dewi Tomos]], roedd tua 500 o ddynion yn gweithio yno o gwmpas 1880 a chafwyd injan stêm ac incléin yn y chwarel - arwydd addawol o'i lewyrch erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd [[John Robinson]] yn berchennog erbyn 1882, a chyflogwyd tua 400 o ddynion yn y chwarel yn ei gyfnod ef, gan droi allan 8210 tunnell o lechi mewn blwyddyn.

	Cofrestrwyd y cwmni'n ffurfiol ym 1904, pan oedd mab John Robinson, Thomas, wrth y llyw, a chafwyd yr hawl i gymryd [[Chwarel Fraich]], [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]] drosodd.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.232</ref>		Cofrestrwyd y cwmni'n ffurfiol ym 1904, pan oedd mab John Robinson, Thomas, wrth y llyw, a chafwyd yr hawl i gymryd [[Chwarel Fraich]], [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]] drosodd.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.232</ref>

Robingoch am 09:28, 27 Tachwedd 2018

2018-11-27T09:28:04Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:28, 27 Tachwedd 2018
Llinell 3:		Llinell 3:
	Roedd y chwarel hon ar wahân i Dorothea ar un cyfnod, a chredir iddi fod yn un o chwareli hynaf Dyffryn Nantlle. Roedd cant o chwarelwyr yn gyflogedig yno yn 1790, ac roeddynt yn cynhyrchu o leiaf 1,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gŵr o'r enw John Evans a'i bartneriaid wedi cael les ar dri thwll ar dir fferm ''Tal-y-sarn'' ym 1802, cyn bodolaeth y pentref sy'n sefyll heddiw. Enwyd y cwmni a ffurfiwyd yn "Gwemni Llechi Talysarn" (''Talysarn Slate Company'').		Roedd y chwarel hon ar wahân i Dorothea ar un cyfnod, a chredir iddi fod yn un o chwareli hynaf Dyffryn Nantlle. Roedd cant o chwarelwyr yn gyflogedig yno yn 1790, ac roeddynt yn cynhyrchu o leiaf 1,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gŵr o'r enw John Evans a'i bartneriaid wedi cael les ar dri thwll ar dir fferm ''Tal-y-sarn'' ym 1802, cyn bodolaeth y pentref sy'n sefyll heddiw. Enwyd y cwmni a ffurfiwyd yn "Gwemni Llechi Talysarn" (''Talysarn Slate Company'').

	Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei ddefnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gostyngiad mawr yn fuan ar ôl hyn, ond erbyn y 1870au roedd pethau yn dechrau gwella yno, ac ym 1873 daeth nifer o dyllau chwarel at ei gilydd i ffurfio Cwmni Cyfyngedig Chwarel Lechi Tal-y-sarn; Roedd y cwmni hefyd yn gweithio [[Chwarel Fron]]. Yn ôl [[Dewi Tomos]], roedd tua 500 o ddynion yn gweithio yno o gwmpas 1880 a chafwyd injan stêm ac incléin yn y chwarel - arwydd addawol o'i lewyrch erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd [[John Robinson]] yn berchennog erbyn 1882, a chyflogwyd tua 400 o ddynion yn y chwarel yn ei gyfnod ef, gan droi allan 8210 tunnell o lechi mewn blwyddyn.		Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei ddefnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gostyngiad mawr yn fuan ar ôl hyn, ond erbyn y 1870au roedd pethau yn dechrau gwella yno, ac ym 1873 daeth nifer o dyllau chwarel at ei gilydd i ffurfio Cwmni Cyfyngedig Chwarel Lechi Tal-y-sarn; Roedd y cwmni hefyd yn gweithio [[Chwarel y Fron]]. Yn ôl [[Dewi Tomos]], roedd tua 500 o ddynion yn gweithio yno o gwmpas 1880 a chafwyd injan stêm ac incléin yn y chwarel - arwydd addawol o'i lewyrch erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd [[John Robinson]] yn berchennog erbyn 1882, a chyflogwyd tua 400 o ddynion yn y chwarel yn ei gyfnod ef, gan droi allan 8210 tunnell o lechi mewn blwyddyn.

	Cofrestrwyd y cwmni'n ffurfiol ym 1904, pan oedd mab John Robinson, Thomas, wrth y llyw, a chafwyd yr hawl i gymryd [[Chwarel Fraich]], [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]] drosodd.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.232</ref>		Cofrestrwyd y cwmni'n ffurfiol ym 1904, pan oedd mab John Robinson, Thomas, wrth y llyw, a chafwyd yr hawl i gymryd [[Chwarel Fraich]], [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]] drosodd.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.232</ref>

Irion am 20:02, 31 Hydref 2018

2018-10-31T20:02:07Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 21:02, 31 Hydref 2018
Llinell 5:		Llinell 5:
	Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei ddefnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gostyngiad mawr yn fuan ar ôl hyn, ond erbyn y 1870au roedd pethau yn dechrau gwella yno, ac ym 1873 daeth nifer o dyllau chwarel at ei gilydd i ffurfio Cwmni Cyfyngedig Chwarel Lechi Tal-y-sarn; Roedd y cwmni hefyd yn gweithio [[Chwarel Fron]]. Yn ôl [[Dewi Tomos]], roedd tua 500 o ddynion yn gweithio yno o gwmpas 1880 a chafwyd injan stêm ac incléin yn y chwarel - arwydd addawol o'i lewyrch erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd [[John Robinson]] yn berchennog erbyn 1882, a chyflogwyd tua 400 o ddynion yn y chwarel yn ei gyfnod ef, gan droi allan 8210 tunnell o lechi mewn blwyddyn.		Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei ddefnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gostyngiad mawr yn fuan ar ôl hyn, ond erbyn y 1870au roedd pethau yn dechrau gwella yno, ac ym 1873 daeth nifer o dyllau chwarel at ei gilydd i ffurfio Cwmni Cyfyngedig Chwarel Lechi Tal-y-sarn; Roedd y cwmni hefyd yn gweithio [[Chwarel Fron]]. Yn ôl [[Dewi Tomos]], roedd tua 500 o ddynion yn gweithio yno o gwmpas 1880 a chafwyd injan stêm ac incléin yn y chwarel - arwydd addawol o'i lewyrch erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd [[John Robinson]] yn berchennog erbyn 1882, a chyflogwyd tua 400 o ddynion yn y chwarel yn ei gyfnod ef, gan droi allan 8210 tunnell o lechi mewn blwyddyn.

	Cofrestrwyd y cwmni'n ffurfiol ym 1904, a chafwyd hawl i gymryd [[Chwarel Fraich]], [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]] drosodd.		Cofrestrwyd y cwmni'n ffurfiol ym 1904, pan oedd mab John Robinson, Thomas, wrth y llyw, a chafwyd yr hawl i gymryd [[Chwarel Fraich]], [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]] drosodd.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.232</ref>

	Diriywyd cynhyrchiant yno o gwmpas cyfnod y Rhyfel Byd Cyntaf, a chaewyd hi yn 1926 - er hyn, cymerwyd hi drosodd gan [[Chwarel Dorothea]] yn y 1930au, ac roedd gwaith ar raddfa lai yno hyd 1945.<ref>Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007)</ref><ref>Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry'',(Newton Abbot, 1974), t. 331.</ref>		Diriywyd cynhyrchiant yno o gwmpas cyfnod y Rhyfel Byd Cyntaf, a chaewyd hi yn 1926 - er hyn, cymerwyd hi drosodd gan [[Chwarel Dorothea]] yn y 1930au, ac roedd gwaith ar raddfa lai yno hyd 1945.<ref>Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007)</ref><ref>Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry'',(Newton Abbot, 1974), t. 331.</ref>

Irion am 15:31, 25 Hydref 2018

2018-10-25T15:31:45Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:31, 25 Hydref 2018
Llinell 1:		Llinell 1:
	Chwarel lechi oedd '''Chwarel Tal-y-sarn''', ger pentref [[Talysarn]] heddiw.		Chwarel lechi oedd '''Chwarel Tal-y-sarn''', ger pentref [[Talysarn]] heddiw. (SH 495534). O 1828 ymlaen defnyddid [[Rheilffordd Nantlle]] i gludo ei chynnyrch.

	Roedd y chwarel hon ar wahân i Dorothea ar un cyfnod, a chredir iddi fod yn un o chwareli hynaf Dyffryn Nantlle. Roedd cant o chwarelwyr yn gyflogedig yno yn 1790, ac roeddynt yn cynhyrchu o leiaf 1,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gŵr o'r enw John Evans a'i bartneriaid wedi cael les ar dri thwll ar dir fferm ''Tal-y-sarn'' ym 1802, cyn bodolaeth y pentref sy'n sefyll heddiw.		Roedd y chwarel hon ar wahân i Dorothea ar un cyfnod, a chredir iddi fod yn un o chwareli hynaf Dyffryn Nantlle. Roedd cant o chwarelwyr yn gyflogedig yno yn 1790, ac roeddynt yn cynhyrchu o leiaf 1,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gŵr o'r enw John Evans a'i bartneriaid wedi cael les ar dri thwll ar dir fferm ''Tal-y-sarn'' ym 1802, cyn bodolaeth y pentref sy'n sefyll heddiw. Enwyd y cwmni a ffurfiwyd yn "Gwemni Llechi Talysarn" (''Talysarn Slate Company'').

	Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei ddefnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gostyngiad mawr yn fuan ar ôl hyn, ond erbyn y 1870au roedd pethau yn dechrau gwella yno. Yn ôl Dewi Tomos, roedd tua 500 o ddynion yn gweithio yno o gwmpas 1880 a chafwyd injan ~~stem~~ ac ~~inclein~~ yn y chwarel - arwydd addawol o'i lewyrch erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd John Robinson yn berchennog erbyn 1882, a chyflogwyd tua 400 o ddynion yn y chwarel yn ei gyfnod ef.		Erbyn y 1830au, roedd techneg 'water balance' yn cael ei ddefnyddio yno, ac erbyn y 1840au roedd cynnyrch y chwarel o gwmpas 6,000 tunnell y flwyddyn. Roedd gostyngiad mawr yn fuan ar ôl hyn, ond erbyn y 1870au roedd pethau yn dechrau gwella yno, ac ym 1873 daeth nifer o dyllau chwarel at ei gilydd i ffurfio Cwmni Cyfyngedig Chwarel Lechi Tal-y-sarn; Roedd y cwmni hefyd yn gweithio [[Chwarel Fron]]. Yn ôl [[Dewi Tomos]], roedd tua 500 o ddynion yn gweithio yno o gwmpas 1880 a chafwyd injan stêm ac incléin yn y chwarel - arwydd addawol o'i lewyrch erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Roedd [[John Robinson]] yn berchennog erbyn 1882, a chyflogwyd tua 400 o ddynion yn y chwarel yn ei gyfnod ef, gan droi allan 8210 tunnell o lechi mewn blwyddyn.

	~~Diriywyd cynhyrchiant yno o gwmpas cyfnod~~ y ~~Rhyfel Byd Cyntaf~~, a ~~chaewyd hi yn 1926 - er hyn, roedd gwaith ar raddfa lai yno hyd 1945.~~		Cofrestrwyd y cwmni'n ffurfiol ym 1904, a chafwyd hawl i gymryd [[Chwarel Fraich]], [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]] drosodd.

	~~{{eginyn}}~~

	~~==Ffynhonnell==~~

	~~Tomos~~, ~~Dewi~~ ''~~Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007)~~

			Diriywyd cynhyrchiant yno o gwmpas cyfnod y Rhyfel Byd Cyntaf, a chaewyd hi yn 1926 - er hyn, cymerwyd hi drosodd gan [[Chwarel Dorothea]] yn y 1930au, ac roedd gwaith ar raddfa lai yno hyd 1945.<ref>Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007)</ref><ref>Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry'',(Newton Abbot, 1974), t. 331.</ref>

			==Cyfeiriadau==
			{{cyfeiriadau}}
	[[Categori:Chwareli llechi]]		[[Categori:Chwareli llechi]]