Chwarel Dorothea - Hanes golygu

Irion am 08:33, 30 Mai 2021

2021-05-30T08:33:16Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:33, 30 Mai 2021
Llinell 7:		Llinell 7:
	Roedd y chwarel yn un o'r ddwy fwyaf yn y dyffryn ac yr odd ganddi bedwar twll anferth agored. Y ddau dwll cyntaf a agorwyd yma oedd yr ''Hen Dwll'' a ''Twll y Weirglodd'', a gwnaed hynny pan oedd y chwarel o dan reolaeth Thomas Turner ac Owen Parry o [[Pen-y-groes\|Ben-y-groes]]. Yn y gyfrol o farddoniaeth ''Cerddi'r Ddrycin'' gan O. Madog Williams, <ref>Newtown Welsh Outlook Press, Ail Argraffiad 1937, (gyda rhagymadrodd gan T. Gwynn Jones a gair gan R. Williams Parry)</ref> dyma'r cyflwyniad a geir i'r gerdd ''Ifan Jos'', tud 41: ''Labrwr yn Chwarel Dorothea, lle mae tri thwll - Twll Coch, Twll Bach a Thwll Ffiar.''		Roedd y chwarel yn un o'r ddwy fwyaf yn y dyffryn ac yr odd ganddi bedwar twll anferth agored. Y ddau dwll cyntaf a agorwyd yma oedd yr ''Hen Dwll'' a ''Twll y Weirglodd'', a gwnaed hynny pan oedd y chwarel o dan reolaeth Thomas Turner ac Owen Parry o [[Pen-y-groes\|Ben-y-groes]]. Yn y gyfrol o farddoniaeth ''Cerddi'r Ddrycin'' gan O. Madog Williams, <ref>Newtown Welsh Outlook Press, Ail Argraffiad 1937, (gyda rhagymadrodd gan T. Gwynn Jones a gair gan R. Williams Parry)</ref> dyma'r cyflwyniad a geir i'r gerdd ''Ifan Jos'', tud 41: ''Labrwr yn Chwarel Dorothea, lle mae tri thwll - Twll Coch, Twll Bach a Thwll Ffiar.''

	Roedd y chwarel yn cynhyrchu rhwng 5,000 a 6,000 tunnell o lechi yn nyddiau cynnar John Williams, ac yn cyflogi o gwmpas 200 o ddynion a bechgyn ifanc yr ardal. Yn ei hanterth, ym 1882, cynhyrchwyd 16,598 tunnell gan 533 o ddynion. Prynwyd [[Chwarel Pen-y-bryn]] ym 1894; [[Chwarel 'South Dorothea']] ym 1921 a [[Chwarel Gallt-y-fedw]] ym 1933. Allforiwyd yr holl gynnyrch ar hyd [[Rheilffordd Nantlle]], ar y dechrau i borthladd Caernarfon, ac ar ôl adeiladu [[Cangen Nantlle]] o'r lein fawr, anfonwyd llawer mewn tryciau yn syth i gwsmeriaid ym Mhrydain.		Roedd y chwarel yn cynhyrchu rhwng 5,000 a 6,000 tunnell o lechi yn nyddiau cynnar John Williams, ac yn cyflogi o gwmpas 200 o ddynion a bechgyn ifanc yr ardal. Yn ei hanterth, ym 1882, cynhyrchwyd 16,598 tunnell gan 533 o ddynion. Prynwyd [[Chwarel Pen-y-bryn]] ym 1894; [[Chwarel South Dorothea]] ym 1921 a [[Chwarel Gallt-y-fedw]] ym 1933. Allforiwyd yr holl gynnyrch ar hyd [[Rheilffordd Nantlle]], ar y dechrau i borthladd Caernarfon, ac ar ôl adeiladu [[Cangen Nantlle]] o'r lein fawr, anfonwyd llawer mewn tryciau yn syth i gwsmeriaid ym Mhrydain.

	Roedd Dorothea yn weithredol tan 1970, pan oedd rhaid ei chau yn dilyn cwymp yn y galw am lechi ar gyfer tai. [[William Pleming]] oedd y rheolwr olaf, ac erbyn hynny, [[Michael Wynne Williams]] oedd y perchennog.<ref>Gwybodaeth gan fab William Pleming</ref> Roedd bwriad i'w throi'n atyniad twristaidd ar yr un linellau a chwareli mawr Blaenau Ffestiniog, ond ni wireddwyd y cynlluniau. Mae holl gofnodion manwl y chwarel wedi eu diogelu ac maent i'w gweld yn Archifdy Caernarfon. Mae'r catalog ar gael ar lein: [https://diogel.gwynedd.llyw.cymru/DATRhagorol/RhestrEitem.aspx?iaith=cy&rhif_archif=12&rhif_rhiant=98564].		Roedd Dorothea yn weithredol tan 1970, pan oedd rhaid ei chau yn dilyn cwymp yn y galw am lechi ar gyfer tai. [[William Pleming]] oedd y rheolwr olaf, ac erbyn hynny, [[Michael Wynne Williams]] oedd y perchennog.<ref>Gwybodaeth gan fab William Pleming</ref> Roedd bwriad i'w throi'n atyniad twristaidd ar yr un linellau a chwareli mawr Blaenau Ffestiniog, ond ni wireddwyd y cynlluniau. Mae holl gofnodion manwl y chwarel wedi eu diogelu ac maent i'w gweld yn Archifdy Caernarfon. Mae'r catalog ar gael ar lein: [https://diogel.gwynedd.llyw.cymru/DATRhagorol/RhestrEitem.aspx?iaith=cy&rhif_archif=12&rhif_rhiant=98564].

Irion am 21:02, 16 Mawrth 2021

2021-03-16T21:02:35Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 22:02, 16 Mawrth 2021
Llinell 9:		Llinell 9:
	Roedd y chwarel yn cynhyrchu rhwng 5,000 a 6,000 tunnell o lechi yn nyddiau cynnar John Williams, ac yn cyflogi o gwmpas 200 o ddynion a bechgyn ifanc yr ardal. Yn ei hanterth, ym 1882, cynhyrchwyd 16,598 tunnell gan 533 o ddynion. Prynwyd [[Chwarel Pen-y-bryn]] ym 1894; [[Chwarel 'South Dorothea']] ym 1921 a [[Chwarel Gallt-y-fedw]] ym 1933. Allforiwyd yr holl gynnyrch ar hyd [[Rheilffordd Nantlle]], ar y dechrau i borthladd Caernarfon, ac ar ôl adeiladu [[Cangen Nantlle]] o'r lein fawr, anfonwyd llawer mewn tryciau yn syth i gwsmeriaid ym Mhrydain.		Roedd y chwarel yn cynhyrchu rhwng 5,000 a 6,000 tunnell o lechi yn nyddiau cynnar John Williams, ac yn cyflogi o gwmpas 200 o ddynion a bechgyn ifanc yr ardal. Yn ei hanterth, ym 1882, cynhyrchwyd 16,598 tunnell gan 533 o ddynion. Prynwyd [[Chwarel Pen-y-bryn]] ym 1894; [[Chwarel 'South Dorothea']] ym 1921 a [[Chwarel Gallt-y-fedw]] ym 1933. Allforiwyd yr holl gynnyrch ar hyd [[Rheilffordd Nantlle]], ar y dechrau i borthladd Caernarfon, ac ar ôl adeiladu [[Cangen Nantlle]] o'r lein fawr, anfonwyd llawer mewn tryciau yn syth i gwsmeriaid ym Mhrydain.

	Roedd Dorothea yn weithredol tan 1970, pan oedd rhaid ei chau yn dilyn cwymp yn y galw am lechi ar gyfer tai. [[William Pleming]] oedd y rheolwr olaf, ac erbyn hynny, [[Michael ~~Wynn~~ Williams]] oedd y perchennog.<ref>Gwybodaeth gan fab William Pleming</ref> Roedd bwriad i'w throi'n atyniad twristaidd ar yr un linellau a chwareli mawr Blaenau Ffestiniog, ond ni wireddwyd y cynlluniau. Mae holl gofnodion manwl y chwarel wedi eu diogelu ac maent i'w gweld yn Archifdy Caernarfon. Mae'r catalog ar gael ar lein: [https://diogel.gwynedd.llyw.cymru/DATRhagorol/RhestrEitem.aspx?iaith=cy&rhif_archif=12&rhif_rhiant=98564].		Roedd Dorothea yn weithredol tan 1970, pan oedd rhaid ei chau yn dilyn cwymp yn y galw am lechi ar gyfer tai. [[William Pleming]] oedd y rheolwr olaf, ac erbyn hynny, [[Michael Wynne Williams]] oedd y perchennog.<ref>Gwybodaeth gan fab William Pleming</ref> Roedd bwriad i'w throi'n atyniad twristaidd ar yr un linellau a chwareli mawr Blaenau Ffestiniog, ond ni wireddwyd y cynlluniau. Mae holl gofnodion manwl y chwarel wedi eu diogelu ac maent i'w gweld yn Archifdy Caernarfon. Mae'r catalog ar gael ar lein: [https://diogel.gwynedd.llyw.cymru/DATRhagorol/RhestrEitem.aspx?iaith=cy&rhif_archif=12&rhif_rhiant=98564].

	Oherwydd ei chwant am dir newydd (roedd [[Chwarel Cilgwyn]] i'r gogledd a'r afon i'r de), ym 1899 aethpwyd ati gan y chwarel i wyro [[Afon Llyfnwy]] a llenwi llawer ar y llyn isaf, sef [[Llyn Nantlle Isaf]], er mwyn ennill mwy o dir arllwyso a chloddio.<ref>Seilir yr erthygl yn bennaf ar Dewi Tomos, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007), ''passim'' a Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry’’, (Newton Abbot, 1974), tt. 318-9.</ref>		Oherwydd ei chwant am dir newydd (roedd [[Chwarel Cilgwyn]] i'r gogledd a'r afon i'r de), ym 1899 aethpwyd ati gan y chwarel i wyro [[Afon Llyfnwy]] a llenwi llawer ar y llyn isaf, sef [[Llyn Nantlle Isaf]], er mwyn ennill mwy o dir arllwyso a chloddio.<ref>Seilir yr erthygl yn bennaf ar Dewi Tomos, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007), ''passim'' a Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry’’, (Newton Abbot, 1974), tt. 318-9.</ref>

78.144.94.239: /* Ymweliad myfyrwyr â Dorothea */

2020-12-03T14:00:07Z

Ymweliad myfyrwyr â Dorothea

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 15:00, 3 Rhagfyr 2020
Llinell 15:		Llinell 15:
	==Ymweliad myfyrwyr â Dorothea==		==Ymweliad myfyrwyr â Dorothea==

	[[Delwedd:P Lloyd cerdyn.jpg\|bawd\|250px\|de\|Y ''~~lechan~~ bost"]]		[[Delwedd:P Lloyd cerdyn.jpg\|bawd\|250px\|de\|Y ''llechen bost"]]
	[[Delwedd:P lloyd throtch.jpg\|bawd\|de\|250px\|Yr aderyn yn y llechen]]		[[Delwedd:P lloyd throtch.jpg\|bawd\|de\|250px\|Yr aderyn yn y llechen]]

	Nid yn anfynych ceid grwpiau o fyfyrwyr yn ymweld â chwareli llechi'r Dyffryn, er mwyn astudio'r ddaeareg. Un criw aeth yno oedd myfyrwyr o Brifysgol Bryste ym 1957, a'r hanesydd a daearyddwr Philip Lloyd yn eu mysg. Ymhen blynyddoedd, cofnododd ei brofiadau yn ''Y Casglwr'':		Nid yn anfynych ceid grwpiau o fyfyrwyr yn ymweld â chwareli llechi'r Dyffryn, er mwyn astudio'r ddaeareg. Un criw aeth yno oedd myfyrwyr o Brifysgol Bryste ym 1957, a'r hanesydd a daearyddwr Philip Lloyd yn eu mysg. Ymhen blynyddoedd, cofnododd ei brofiadau yn ''Y Casglwr'':
	...A chawsom gyﬂe i gael cip ar y diwydiant llechi drwy ymweld â Chwarel Dorothea. Erbyn hyn, gall twristiaid haf brynu cofroddion sy’n gysylltiedig â’r diwydiant llechi — mewn siopau crefft neu wrth ymweld â mannau fel Chwarel Llechwedd ym Mlaenau Ffestiniog neu Amgueddfa Lechi Cymru yn Llanberis, megis coasters i’w rhoi o dan fygiau... Er nad fel twristiaid cyffredin y bu myfyrwyr o Adran Daeareg Prifysgol Bryste yn ymweld â Chwarel Dorothea ym 1957, cawsom yr un profiad o ryfeddu at sgiliau’r gweithwyr yn hollti’r llechfaen yn llechi toi a gwylio’r llafnau mecanyddol yn eu torri i’r mesuriadau gofynnol. Dwn i ddim a fydd ymwelwyr â Llechwedd a’r Amgueddfa Lechi yn cael cynnig esiamplau bach o lechi i’w hatgoffa o’r profiad. Ond dyna a gefais i (a phob aelod arall o’r dosbarth, mae’n debyg). Fe’i trysoraf hyd heddiw, nid yn unig i gofio am y dwylo medrus yn trin cŷn a gordd, ond hefyd i werthfawrogi’r gwasanaeth arbennig a gefais gan y Post Brenhinol yn ddiweddarach.... Teimlwn ei bod yn bryd imi anfon neges adref at fy rhieni.... Ond beth am ddefnyddiau ysgrifennu? Roedd gen i ddigon o bapur ond dim amlenni. Felly, beth am brynu cerdyn post...? Tua 5 modfedd wrth 3 modfedd yw mesuriadau cerdyn post. Dyna union faint fy esiampl o gynnyrch Chwarel Dorothea! Wrth edrych arno, cefais weledigaeth: beth am droi’r llechen yn gerdyn post? Euthum ati ar fy union i sgrafellu’r neges ar un ochr a'r ~~cyfeiradar~~ y llall... Yna i mewn â mi i ~~Swyddfa Bost~~. Beth fyddai ymateb y swyddog i’m cais anghyffredin? Cynigais y ‘cerdyn post’ ~~rhwymedig ’~~ iddo i’w bwyso a'i brisio, yna ei dderbyn ’nol ganddo fel pe bai’n trin eitemau fel hyn bob dydd.		...A chawsom gyﬂe i gael cip ar y diwydiant llechi drwy ymweld â Chwarel Dorothea. Erbyn hyn, gall twristiaid haf brynu cofroddion sy’n gysylltiedig â’r diwydiant llechi — mewn siopau crefft neu wrth ymweld â mannau fel Chwarel Llechwedd ym Mlaenau Ffestiniog neu Amgueddfa Lechi Cymru yn Llanberis, megis coasters i’w rhoi o dan fygiau... Er nad fel twristiaid cyffredin y bu myfyrwyr o Adran Daeareg Prifysgol Bryste yn ymweld â Chwarel Dorothea ym 1957, cawsom yr un profiad o ryfeddu at sgiliau’r gweithwyr yn hollti’r llechfaen yn llechi toi a gwylio’r llafnau mecanyddol yn eu torri i’r mesuriadau gofynnol. Dwn i ddim a fydd ymwelwyr â Llechwedd a’r Amgueddfa Lechi yn cael cynnig esiamplau bach o lechi i’w hatgoffa o’r profiad. Ond dyna a gefais i (a phob aelod arall o’r dosbarth, mae’n debyg). Fe’i trysoraf hyd heddiw, nid yn unig i gofio am y dwylo medrus yn trin cŷn a gordd, ond hefyd i werthfawrogi’r gwasanaeth arbennig a gefais gan y Post Brenhinol yn ddiweddarach.... Teimlwn ei bod yn bryd imi anfon neges adref at fy rhieni.... Ond beth am ddefnyddiau ysgrifennu? Roedd gen i ddigon o bapur ond dim amlenni. Felly, beth am brynu cerdyn post...? Tua 5 modfedd wrth 3 modfedd yw mesuriadau cerdyn post. Dyna union faint fy esiampl o gynnyrch Chwarel Dorothea! Wrth edrych arno, cefais weledigaeth: beth am droi’r llechen yn gerdyn post? Euthum ati ar fy union i sgrafellu’r neges ar un ochr a'r cyfeiriad ar y llall... Yna i mewn â mi i swyddfa bost. Beth fyddai ymateb y swyddog i’m cais anghyffredin? Cynigais y ‘cerdyn post’ iddo i’w bwyso a'i brisio, yna ei dderbyn ’nol ganddo fel pe bai’n trin eitemau fel hyn bob dydd.
	Mae’n debyg bod arbenigwyr yn medru adnabod cynnyrch ardaloedd chwarelyddol y Gogledd yn ôl y gwahaniaethau yn eu lliw. Ond weithiau ceir nam yn y lliw oherwydd amhurion. A nam felly oedd ar ddarn arall o lechen a godais oddi ar y llawr yn Chwarel Dorothea. Yn fy nychymyg, fe’i gwelais yn debyg i aderyn yn gafael yn dynn mewn brigyn... Wedi dal yr aderyn, roedd rhaid rhoi enw arno. Yn ystod y tymor dilynol cynhaliwyd wythnos ‘rag’ y Brifysgol... Ymhlith campau'r flwyddyn honno roedd ymgyrch i blastro’r ddinas gyda labeli glud yn dwyn y gair cyfrin ‘Throtch’. Y bwriad oedd gorfodi’r dinasyddion i geisio dyfalu beth oedd ei ystyr (os ystyr), mae’n debyg. A dyna’r enw a roddais i’m haderyn dychmygol llechog...		Mae’n debyg bod arbenigwyr yn medru adnabod cynnyrch ardaloedd chwarelyddol y Gogledd yn ôl y gwahaniaethau yn eu lliw. Ond weithiau ceir nam yn y lliw oherwydd amhurion. A nam felly oedd ar ddarn arall o lechen a godais oddi ar y llawr yn Chwarel Dorothea. Yn fy nychymyg, fe’i gwelais yn debyg i aderyn yn gafael yn dynn mewn brigyn... Wedi dal yr aderyn, roedd rhaid rhoi enw arno. Yn ystod y tymor dilynol cynhaliwyd wythnos ‘rag’ y Brifysgol... Ymhlith campau'r flwyddyn honno roedd ymgyrch i blastro’r ddinas gyda labeli glud yn dwyn y gair cyfrin ‘Throtch’. Y bwriad oedd gorfodi’r dinasyddion i geisio dyfalu beth oedd ei ystyr (os ystyr), mae’n debyg. A dyna’r enw a roddais i’m haderyn dychmygol llechog...
	Cawsom ni’r myfyrwyr ein tywys o gwmpas Chwarel Dorothea gan y rheolwr croesawgar ym 1957. Doeddwn i ddim yn ei adnabod ar y pryd. Ond daeth Mr William Pleming yn berthynas pell imi drwy briodas yn ddiweddarach, a chefais gyﬂe i’w hysbysu am hanes y “cerdyn post’ a aeth yn ddiogel i ‘Bargoed, Glam., South Wales’ ac am yr aderyn dychmygol.<ref>Philip Lloyd, ''Chwarel a Chofroddion: Hanes Myfyriwr Mentrus'' (''Y Casglwr'', ), t.3</ref>		Cawsom ni’r myfyrwyr ein tywys o gwmpas Chwarel Dorothea gan y rheolwr croesawgar ym 1957. Doeddwn i ddim yn ei adnabod ar y pryd. Ond daeth Mr William Pleming yn berthynas pell imi drwy briodas yn ddiweddarach, a chefais gyﬂe i’w hysbysu am hanes y “cerdyn post’ a aeth yn ddiogel i ‘Bargoed, Glam., South Wales’ ac am yr aderyn dychmygol.<ref>Philip Lloyd, ''Chwarel a Chofroddion: Hanes Myfyriwr Mentrus'' (''Y Casglwr'', rhif 103, Nadolig 2011), t.3</ref>

Irion: /* Ymweliad myfyrwyr â Dorothea */

2020-12-01T10:29:44Z

Ymweliad myfyrwyr â Dorothea

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:29, 1 Rhagfyr 2020
Llinell 16:		Llinell 16:

	[[Delwedd:P Lloyd cerdyn.jpg\|bawd\|250px\|de\|Y ''lechan bost"]]		[[Delwedd:P Lloyd cerdyn.jpg\|bawd\|250px\|de\|Y ''lechan bost"]]
			[[Delwedd:P lloyd throtch.jpg\|bawd\|de\|250px\|Yr aderyn yn y llechen]]

	Nid yn anfynych ceid grwpiau o fyfyrwyr yn ymweld â chwareli llechi'r Dyffryn, er mwyn astudio'r ddaeareg. Un criw aeth yno oedd myfyrwyr o Brifysgol Bryste ym 1957, a'r hanesydd a daearyddwr Philip Lloyd yn eu mysg. Ymhen blynyddoedd, cofnododd ei brofiadau yn ''Y Casglwr'':		Nid yn anfynych ceid grwpiau o fyfyrwyr yn ymweld â chwareli llechi'r Dyffryn, er mwyn astudio'r ddaeareg. Un criw aeth yno oedd myfyrwyr o Brifysgol Bryste ym 1957, a'r hanesydd a daearyddwr Philip Lloyd yn eu mysg. Ymhen blynyddoedd, cofnododd ei brofiadau yn ''Y Casglwr'':

Irion am 10:27, 1 Rhagfyr 2020

2020-12-01T10:27:37Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:27, 1 Rhagfyr 2020
Llinell 14:		Llinell 14:

	==Ymweliad myfyrwyr â Dorothea==		==Ymweliad myfyrwyr â Dorothea==

			[[Delwedd:P Lloyd cerdyn.jpg\|bawd\|250px\|de\|Y ''lechan bost"]]

	Nid yn anfynych ceid grwpiau o fyfyrwyr yn ymweld â chwareli llechi'r Dyffryn, er mwyn astudio'r ddaeareg. Un criw aeth yno oedd myfyrwyr o Brifysgol Bryste ym 1957, a'r hanesydd a daearyddwr Philip Lloyd yn eu mysg. Ymhen blynyddoedd, cofnododd ei brofiadau yn ''Y Casglwr'':		Nid yn anfynych ceid grwpiau o fyfyrwyr yn ymweld â chwareli llechi'r Dyffryn, er mwyn astudio'r ddaeareg. Un criw aeth yno oedd myfyrwyr o Brifysgol Bryste ym 1957, a'r hanesydd a daearyddwr Philip Lloyd yn eu mysg. Ymhen blynyddoedd, cofnododd ei brofiadau yn ''Y Casglwr'':

Irion: /* Ymweliad myfyrwyr â Dorothea */

2020-12-01T10:23:58Z

Ymweliad myfyrwyr â Dorothea

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:23, 1 Rhagfyr 2020
Llinell 16:		Llinell 16:

	Nid yn anfynych ceid grwpiau o fyfyrwyr yn ymweld â chwareli llechi'r Dyffryn, er mwyn astudio'r ddaeareg. Un criw aeth yno oedd myfyrwyr o Brifysgol Bryste ym 1957, a'r hanesydd a daearyddwr Philip Lloyd yn eu mysg. Ymhen blynyddoedd, cofnododd ei brofiadau yn ''Y Casglwr'':		Nid yn anfynych ceid grwpiau o fyfyrwyr yn ymweld â chwareli llechi'r Dyffryn, er mwyn astudio'r ddaeareg. Un criw aeth yno oedd myfyrwyr o Brifysgol Bryste ym 1957, a'r hanesydd a daearyddwr Philip Lloyd yn eu mysg. Ymhen blynyddoedd, cofnododd ei brofiadau yn ''Y Casglwr'':
	...A chawsom gyﬂe i gael cip ar y diwydiant llechi drwy ymweld â Chwarel Dorothea. Erbyn hyn, gall twristiaid haf brynu cofroddion sy’n gysylltiedig â’r diwydiant llechi — mewn siopau crefft neu wrth ymweld â mannau fel Chwarel Llechwedd ym Mlaenau Ffestiniog neu Amgueddfa Lechi Cymru yn Llanberis, megis coasters i’w rhoi o dan fygiau... Er nad fel twristiaid cyffredin y bu myfyrwyr o Adran Daeareg Prifysgol Bryste yn ymweld â Chwarel Dorothea ym 1957, cawsom yr un profiad o ryfeddu at sgiliau’r gweithwyr yn hollti’r llechfaen yn llechi toi a gwylio’r llafnau mecanyddol yn eu torri i’r mesuriadau gofynnol. Dwn i ddim a fydd ymwelwyr â Llechwedd a’r Amgueddfa Lechi yn cael cynnig		...A chawsom gyﬂe i gael cip ar y diwydiant llechi drwy ymweld â Chwarel Dorothea. Erbyn hyn, gall twristiaid haf brynu cofroddion sy’n gysylltiedig â’r diwydiant llechi — mewn siopau crefft neu wrth ymweld â mannau fel Chwarel Llechwedd ym Mlaenau Ffestiniog neu Amgueddfa Lechi Cymru yn Llanberis, megis coasters i’w rhoi o dan fygiau... Er nad fel twristiaid cyffredin y bu myfyrwyr o Adran Daeareg Prifysgol Bryste yn ymweld â Chwarel Dorothea ym 1957, cawsom yr un profiad o ryfeddu at sgiliau’r gweithwyr yn hollti’r llechfaen yn llechi toi a gwylio’r llafnau mecanyddol yn eu torri i’r mesuriadau gofynnol. Dwn i ddim a fydd ymwelwyr â Llechwedd a’r Amgueddfa Lechi yn cael cynnig esiamplau bach o lechi i’w hatgoffa o’r profiad. Ond dyna a gefais i (a phob aelod arall o’r dosbarth, mae’n debyg). Fe’i trysoraf hyd heddiw, nid yn unig i gofio am y dwylo medrus yn trin cŷn a gordd, ond hefyd i werthfawrogi’r gwasanaeth arbennig a gefais gan y Post Brenhinol yn ddiweddarach.... Teimlwn ei bod yn bryd imi anfon neges adref at fy rhieni.... Ond beth am ddefnyddiau ysgrifennu? Roedd gen i ddigon o bapur ond dim amlenni. Felly, beth am brynu cerdyn post...? Tua 5 modfedd wrth 3 modfedd yw mesuriadau cerdyn post. Dyna union faint fy esiampl o gynnyrch Chwarel Dorothea! Wrth edrych arno, cefais weledigaeth: beth am droi’r llechen yn gerdyn post? Euthum ati ar fy union i sgrafellu’r neges ar un ochr a'r cyfeiradar y llall... Yna i mewn â mi i Swyddfa Bost. Beth fyddai ymateb y swyddog i’m cais anghyffredin? Cynigais y ‘cerdyn post’ rhwymedig ’ iddo i’w bwyso a'i brisio, yna ei dderbyn ’nol ganddo fel pe bai’n trin eitemau fel hyn bob dydd.
	esiamplau bach o lechi i’w hatgoffa o’r profiad. Ond dyna a gefais i (a phob aelod arall o’r dosbarth, mae’n debyg). Fe’i trysoraf hyd heddiw, nid yn unig i gofio am y dwylo medrus yn trin cŷn a gordd, ond hefyd i werthfawrogi’r gwasanaeth arbennig a gefais gan y Post Brenhinol yn ddiweddarach.... Teimlwn ei bod yn bryd imi anfon neges adref at		Mae’n debyg bod arbenigwyr yn medru adnabod cynnyrch ardaloedd chwarelyddol y Gogledd yn ôl y gwahaniaethau yn eu lliw. Ond weithiau ceir nam yn y lliw oherwydd amhurion. A nam felly oedd ar ddarn arall o lechen a godais oddi ar y llawr yn Chwarel Dorothea. Yn fy nychymyg, fe’i gwelais yn debyg i aderyn yn gafael yn dynn mewn brigyn... Wedi dal yr aderyn, roedd rhaid rhoi enw arno. Yn ystod y tymor dilynol cynhaliwyd wythnos ‘rag’ y Brifysgol... Ymhlith campau'r flwyddyn honno roedd ymgyrch i blastro’r ddinas gyda labeli glud yn dwyn y gair cyfrin ‘Throtch’. Y bwriad oedd gorfodi’r dinasyddion i geisio dyfalu beth oedd ei ystyr (os ystyr), mae’n debyg. A dyna’r enw a roddais i’m haderyn dychmygol llechog...
	fy rhieni.... Ond beth am ddefnyddiau ysgrifennu? Roedd gen i ddigon o bapur ond dim amlenni. Felly, beth am brynu cerdyn post...? Tua 5 modfedd wrth 3 modfedd yw mesuriadau cerdyn post. Dyna union faint fy esiampl o gynnyrch Chwarel Dorothea! Wrth edrych arno, cefais weledigaeth: beth am droi’r llechen yn gerdyn post? Euthum ati
	ar fy union i sgrafellu’r neges ar un ochr a'r cyfeiradar y llall... Yna i mewn â mi i Swyddfa Bost. Beth fyddai ymateb y swyddog i’m cais anghyffredin? Cynigais y ‘cerdyn post’ rhwymedig ’ iddo i’w bwyso a'i brisio, yna ei dderbyn ’nol ganddo fel pe bai’n trin eitemau fel hyn bob dydd.

	Mae’n debyg bod arbenigwyr yn medru adnabod cynnyrch ardaloedd chwarelyddol y Gogledd yn ôl y gwahaniaethau yn eu lliw. Ond weithiau ceir nam yn y lliw oherwydd amhurion. A nam felly oedd ar ddarn arall o lechen a godais oddi ar y llawr yn Chwarel Dorothea. Yn fy nychymyg, fe’i gwelais yn debyg i aderyn yn gafael yn dynn mewn
	brigyn... Wedi dal yr aderyn, roedd rhaid rhoi enw arno. Yn ystod y tymor dilynol cynhaliwyd wythnos ‘rag’ y Brifysgol... Ymhlith campau'r flwyddyn honno roedd ymgyrch i
	blastro’r ddinas gyda labeli glud yn dwyn y gair cyfrin ‘Throtch’. Y bwriad oedd gorfodi’r dinasyddion i geisio dyfalu beth oedd ei ystyr (os ystyr), mae’n debyg. A dyna’r enw a
	roddais i’m haderyn dychmygol llechog...

	Cawsom ni’r myfyrwyr ein tywys o gwmpas Chwarel Dorothea gan y rheolwr croesawgar ym 1957. Doeddwn i ddim yn ei adnabod ar y pryd. Ond daeth Mr William Pleming yn berthynas pell imi drwy briodas yn ddiweddarach, a chefais gyﬂe i’w hysbysu am hanes y “cerdyn post’ a aeth yn ddiogel i ‘Bargoed, Glam., South Wales’ ac am yr aderyn dychmygol.<ref>Philip Lloyd, ''Chwarel a Chofroddion: Hanes Myfyriwr Mentrus'' (''Y Casglwr'', ), t.3</ref>		Cawsom ni’r myfyrwyr ein tywys o gwmpas Chwarel Dorothea gan y rheolwr croesawgar ym 1957. Doeddwn i ddim yn ei adnabod ar y pryd. Ond daeth Mr William Pleming yn berthynas pell imi drwy briodas yn ddiweddarach, a chefais gyﬂe i’w hysbysu am hanes y “cerdyn post’ a aeth yn ddiogel i ‘Bargoed, Glam., South Wales’ ac am yr aderyn dychmygol.<ref>Philip Lloyd, ''Chwarel a Chofroddion: Hanes Myfyriwr Mentrus'' (''Y Casglwr'', ), t.3</ref>

Irion am 10:20, 1 Rhagfyr 2020

2020-12-01T10:20:51Z

@@ Llinell 16: / Llinell 16: @@
 Nid yn anfynych ceid grwpiau o fyfyrwyr yn ymweld â chwareli llechi'r Dyffryn, er mwyn astudio'r ddaeareg. Un criw aeth yno oedd myfyrwyr o Brifysgol Bryste ym 1957, a'r hanesydd a daearyddwr Philip Lloyd yn eu mysg. Ymhen blynyddoedd, cofnododd ei brofiadau yn ''Y Casglwr'':
-  ...A chawsom gyﬂe i gael cip ar y diwydiant llechi drwy ymweld â Chwarel Dorothea.  Erbyn hyn, gall twristiaid haf brynu cofroddion sy’n gysylltiedig â’r diwydiant llechi — mewn siopau crefft neu wrth ymweld â mannau fel Chwarel Llechwedd ym Mlaenau Ffestiniog neu Amgueddfa Lechi Cymru yn Llanberis, megis coasters i’w rhoi o dan fygiau...  Er nad fel twristiaid cyffredin y bu myfyrwyr o Adran Daeareg Prifysgol Bryste yn ymweld â Chwarel Dorothea ym 1957, cawsom yr un profiad o ryfeddu at sgiliau’r gweithwyr yn hollti’r llechfaen yn llechi toi a gwylio’r llafnau mecanyddol yn eu torri i’r mesuriadau gofynnol. Dwn i ddim a fydd ymwelwyr â Llechwedd a’r Amgueddfa Lechi yn cael cynnig
+  ...A chawsom gyﬂe i gael cip ar y diwydiant llechi drwy ymweld â Chwarel Dorothea.  Erbyn hyn, gall twristiaid haf brynu cofroddion sy’n gysylltiedig â’r diwydiant llechi —   mewn siopau crefft neu wrth ymweld â mannau fel Chwarel Llechwedd ym Mlaenau Ffestiniog neu Amgueddfa Lechi Cymru yn Llanberis, megis coasters i’w rhoi o dan fygiau...  Er nad fel twristiaid cyffredin y bu myfyrwyr o Adran Daeareg Prifysgol Bryste yn ymweld â Chwarel Dorothea ym 1957, cawsom yr un profiad o ryfeddu at sgiliau’r gweithwyr yn hollti’r llechfaen yn llechi toi a gwylio’r llafnau mecanyddol yn eu torri i’r mesuriadau gofynnol. Dwn i ddim a fydd ymwelwyr â Llechwedd a’r Amgueddfa Lechi yn cael cynnig
 esiamplau bach o lechi i’w hatgoffa o’r profiad. Ond dyna a gefais i (a phob aelod arall o’r dosbarth, mae’n debyg). Fe’i trysoraf hyd heddiw, nid yn unig i gofio am y dwylo medrus yn trin cŷn a gordd, ond hefyd i werthfawrogi’r gwasanaeth arbennig a gefais gan y Post Brenhinol yn ddiweddarach....  Teimlwn ei bod yn bryd imi anfon neges adref at
-fy rhieni.... Ond beth am ddefnyddiau ysgrifennu? Roedd gen i ddigon o bapur ond dim amlenni. Felly, beth am brynu cerdyn post...?  Tua 5 modfedd wrth 3 modfedd yw mesuriadau cerdyn post. Dyna union faint fy esiampl o gynnyrch Chwarel Dorothea!
+fy rhieni.... Ond beth am ddefnyddiau ysgrifennu? Roedd gen i ddigon o bapur ond dim amlenni. Felly, beth am brynu cerdyn post...?  Tua 5 modfedd wrth 3 modfedd yw mesuriadau cerdyn post. Dyna union faint fy esiampl o gynnyrch Chwarel Dorothea! Wrth edrych arno, cefais weledigaeth: beth am droi’r llechen yn gerdyn post? Euthum ati
-Wrth edrych arno, cefais weledigaeth: beth
+ar fy union i sgrafellu’r neges ar un ochr a'r cyfeiradar y llall... Yna i mewn â mi i Swyddfa Bost. Beth fyddai ymateb y swyddog i’m cais anghyffredin? Cynigais y ‘cerdyn post’ rhwymedig ’ iddo i’w bwyso a'i brisio, yna ei dderbyn ’nol ganddo fel pe bai’n trin eitemau fel hyn bob dydd.
 am droi’r llechen yn gerdyn post? Euthum ati
-ar fy union i sgrafellu’r neges ar un ochr a ‘Mr
+  Mae’n debyg bod arbenigwyr yn medru adnabod cynnyrch ardaloedd chwarelyddol y Gogledd yn ôl y gwahaniaethau yn eu lliw. Ond weithiau ceir nam yn y lliw oherwydd amhurion. A nam felly oedd ar ddarn arall o lechen a godais oddi ar y llawr yn Chwarel Dorothea. Yn fy nychymyg, fe’i gwelais yn debyg i aderyn yn gafael yn dynn mewn
-& Mrs J .E. Lloyd, 6 Alfred Street,
+brigyn... Wedi dal yr aderyn, roedd rhaid rhoi enw arno. Yn ystod y tymor dilynol cynhaliwyd wythnos ‘rag’ y Brifysgol... Ymhlith campau'r flwyddyn honno roedd ymgyrch i
-BARGOED, Glam, South Wales’ ar y llall.
+blastro’r ddinas gyda labeli glud yn dwyn y gair cyfrin ‘Throtch’. Y bwriad oedd gorfodi’r dinasyddion i geisio dyfalu beth oedd ei ystyr (os ystyr), mae’n debyg. A dyna’r enw a
- Y diwrnod dilynol yn Port prynais rolyn o
+roddais i’m haderyn dychmygol llechog...
- sellotape a gludio modfeddi ohono’n ofalus o
- ‘ gwmpas y llechen rhag iddi
+  Cawsom ni’r myfyrwyr ein tywys o gwmpas Chwarel Dorothea gan y rheolwr croesawgar ym 1957. Doeddwn i ddim yn ei adnabod ar y pryd. Ond daeth Mr William Pleming yn berthynas pell imi drwy briodas yn ddiweddarach, a chefais gyﬂe i’w hysbysu am hanes y “cerdyn post’ a aeth yn ddiogel i ‘Bargoed, Glam., South Wales’ ac am yr aderyn dychmygol.<ref>Philip Lloyd, ''Chwarel a Chofroddion: Hanes Myfyriwr Mentrus'' (''Y Casglwr'', ), t.3</ref>

Irion: /* Ymweliad myfyrwyr â Dorothea */

2020-12-01T09:39:06Z

Ymweliad myfyrwyr â Dorothea

@@ Llinell 15: / Llinell 15: @@
 ==Ymweliad myfyrwyr â Dorothea==
-{{eginyn}}
+Nid yn anfynych ceid grwpiau o fyfyrwyr yn ymweld â chwareli llechi'r Dyffryn, er mwyn astudio'r ddaeareg. Un criw aeth yno oedd myfyrwyr o Brifysgol Bryste ym 1957, a'r hanesydd a daearyddwr Philip Lloyd yn eu mysg. Ymhen blynyddoedd, cofnododd ei brofiadau yn ''Y Casglwr'':
 ==Cyfeiriadau==

Irion am 09:23, 1 Rhagfyr 2020

2020-12-01T09:23:10Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:23, 1 Rhagfyr 2020
Llinell 9:		Llinell 9:
	Roedd y chwarel yn cynhyrchu rhwng 5,000 a 6,000 tunnell o lechi yn nyddiau cynnar John Williams, ac yn cyflogi o gwmpas 200 o ddynion a bechgyn ifanc yr ardal. Yn ei hanterth, ym 1882, cynhyrchwyd 16,598 tunnell gan 533 o ddynion. Prynwyd [[Chwarel Pen-y-bryn]] ym 1894; [[Chwarel 'South Dorothea']] ym 1921 a [[Chwarel Gallt-y-fedw]] ym 1933. Allforiwyd yr holl gynnyrch ar hyd [[Rheilffordd Nantlle]], ar y dechrau i borthladd Caernarfon, ac ar ôl adeiladu [[Cangen Nantlle]] o'r lein fawr, anfonwyd llawer mewn tryciau yn syth i gwsmeriaid ym Mhrydain.		Roedd y chwarel yn cynhyrchu rhwng 5,000 a 6,000 tunnell o lechi yn nyddiau cynnar John Williams, ac yn cyflogi o gwmpas 200 o ddynion a bechgyn ifanc yr ardal. Yn ei hanterth, ym 1882, cynhyrchwyd 16,598 tunnell gan 533 o ddynion. Prynwyd [[Chwarel Pen-y-bryn]] ym 1894; [[Chwarel 'South Dorothea']] ym 1921 a [[Chwarel Gallt-y-fedw]] ym 1933. Allforiwyd yr holl gynnyrch ar hyd [[Rheilffordd Nantlle]], ar y dechrau i borthladd Caernarfon, ac ar ôl adeiladu [[Cangen Nantlle]] o'r lein fawr, anfonwyd llawer mewn tryciau yn syth i gwsmeriaid ym Mhrydain.

	Roedd Dorothea yn weithredol tan 1970, pan oedd rhaid ei chau yn dilyn cwymp yn y galw am lechi ar gyfer tai. Roedd bwriad i'w throi'n atyniad twristaidd ar yr un linellau a chwareli mawr Blaenau Ffestiniog, ond ni ~~wireddiwydy~~ cynlluniau. Mae holl gofnodion ~~mawl~~ y chwarel wedi eu diogelu ac maent i'w gweld yn Archifdy Caernarfon. Mae'r catalog ar gael ar lein: [https://diogel.gwynedd.llyw.cymru/DATRhagorol/RhestrEitem.aspx?iaith=cy&rhif_archif=12&rhif_rhiant=98564].		Roedd Dorothea yn weithredol tan 1970, pan oedd rhaid ei chau yn dilyn cwymp yn y galw am lechi ar gyfer tai. [[William Pleming]] oedd y rheolwr olaf, ac erbyn hynny, [[Michael Wynn Williams]] oedd y perchennog.<ref>Gwybodaeth gan fab William Pleming</ref> Roedd bwriad i'w throi'n atyniad twristaidd ar yr un linellau a chwareli mawr Blaenau Ffestiniog, ond ni wireddwyd y cynlluniau. Mae holl gofnodion manwl y chwarel wedi eu diogelu ac maent i'w gweld yn Archifdy Caernarfon. Mae'r catalog ar gael ar lein: [https://diogel.gwynedd.llyw.cymru/DATRhagorol/RhestrEitem.aspx?iaith=cy&rhif_archif=12&rhif_rhiant=98564].

	Oherwydd ei chwant am dir newydd (roedd [[Chwarel Cilgwyn]] i'r gogledd a'r afon i'r de), ym 1899 aethpwyd ati gan y chwarel i wyro [[Afon Llyfnwy]] a llenwi llawer ar y llyn isaf, sef [[Llyn Nantlle Isaf]], er mwyn ennill mwy o dir arllwyso a chloddio.<ref>Seilir yr erthygl yn bennaf ar Dewi Tomos, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007), ''passim'' a Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry’’, (Newton Abbot, 1974), tt. 318-9.</ref>		Oherwydd ei chwant am dir newydd (roedd [[Chwarel Cilgwyn]] i'r gogledd a'r afon i'r de), ym 1899 aethpwyd ati gan y chwarel i wyro [[Afon Llyfnwy]] a llenwi llawer ar y llyn isaf, sef [[Llyn Nantlle Isaf]], er mwyn ennill mwy o dir arllwyso a chloddio.<ref>Seilir yr erthygl yn bennaf ar Dewi Tomos, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llyfrau Llafar Gwlad, 2007), ''passim'' a Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry’’, (Newton Abbot, 1974), tt. 318-9.</ref>

			==Ymweliad myfyrwyr â Dorothea==

	{{eginyn}}		{{eginyn}}

78.147.43.251 am 20:04, 6 Mai 2020

2020-05-06T20:04:22Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 21:04, 6 Mai 2020
Llinell 15:		Llinell 15:
	{{eginyn}}		{{eginyn}}

	==Cyfeiriadau		==Cyfeiriadau==
	{{cyfeiriadau}}==		{{cyfeiriadau}}

	[[Categori:Chwareli llechi]]		[[Categori:Chwareli llechi]]
	[[Categori: Diwydiant a Masnach]]		[[Categori: Diwydiant a Masnach]]