Chwarel Cilgwyn - Hanes golygu

Cyfaill Eben am 15:26, 20 Chwefror 2022

2022-02-20T15:26:41Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:26, 20 Chwefror 2022
Llinell 3:		Llinell 3:
	===Dyddiau cynnar===		===Dyddiau cynnar===
	[[Delwedd:CilgwynQuarry.JPG\|bawd\|300px\|de\|Chwarel Cilgwyn yn 2006]]		[[Delwedd:CilgwynQuarry.JPG\|bawd\|300px\|de\|Chwarel Cilgwyn yn 2006]]
	Erbyn 1745, roedd nifer o dyllau chwarel bychain ar lethrau Mynydd Cilgwyn, oedd yn dir y Goron. Rhoddwyd prydles y tiroedd hyn yn nwylo ysgweier Glynllifon, John Wynn, an gyfnod o 31 o flynyddoedd. Ceisiodd ddal ei brydles ar y tiroedd am gyfnod hir, ond ym 1776 collodd ei gyfle. Nid oedd fawr o reolaeth ar waith chwarelyddol 'answyddogol' oedd yn mynd ymlaen, gyda llawer o chwarelwyr-dyddynwyr yn gweithio'r mynydd ar eu liwt eu hunain. Erbyn 1791 roedd y brydles yn cael ei gosod gan y Goron i unrhyw rai a fyddai’n barod i weithio’r chwareli eu hunain. Roedd cyd-weithio'r tyllau hyn yn nwylo’r chwarelwyr eu hunain am gyfnod, a chredir iddynt gyfarfod mewn tafarndai ledled yr ardal i drafod y gwaith a thrafod cytundebau ac ati – rhywbeth unigryw iawn yn y cyfnod. Roedd enwau amrywiol ar y tyllau hyn, megis ‘Gloddfa Glytiau’, ‘Twll Morus Ifans’, ‘Cloddfa Bach’, ‘Cloddfa Ddwfr’ a ‘Limerick’.		Erbyn 1745, roedd nifer o dyllau chwarel bychain ar lethrau Mynydd Cilgwyn, oedd yn dir y Goron. Rhoddwyd prydles y tiroedd hyn yn nwylo ysgweier Glynllifon, John Wynn, am gyfnod o 31 o flynyddoedd. Ceisiodd ddal ei brydles ar y tiroedd am gyfnod hir, ond ym 1776 collodd ei gyfle. Nid oedd fawr o reolaeth ar waith chwarelyddol 'answyddogol' oedd yn mynd ymlaen, gyda llawer o chwarelwyr-dyddynwyr yn gweithio'r mynydd ar eu liwt eu hunain. Erbyn 1791 roedd y brydles yn cael ei gosod gan y Goron i unrhyw rai a fyddai’n barod i weithio’r chwareli eu hunain. Roedd cyd-weithio'r tyllau hyn yn nwylo’r chwarelwyr eu hunain am gyfnod, a chredir iddynt gyfarfod mewn tafarndai ledled yr ardal i drafod y gwaith a thrafod cytundebau ac ati – rhywbeth unigryw iawn yn y cyfnod. Roedd enwau amrywiol ar y tyllau hyn, megis ‘Gloddfa Glytiau’, ‘Twll Morus Ifans’, ‘Cloddfa Bach’, ‘Cloddfa Ddwfr’ a ‘Limerick’.

	Erbyn 1800, roedd grŵp o dirfeddianwyr lleol wedi cymryd mantais ar gyfle i redeg y chwareli bychain hyn fel un fenter. Sefydlwyd ‘Cwmni Chwarelau Cilgwyn’ ym 1800, gyda les ar y chwarel o’r Goron. O ganlyniad i hyn, roedd llawer o wrthdaro rhwng y gweithiwyr a’r rheolwyr newydd. Roedd llawer o’r dynion hyn, a oedd wedi rheoli eu tyllau eu hunain ynghynt, bellach yn gorfod is-gontractio i’r meistri hyn a cholli llawer o’u helw. Roedd rhai grwpiau o’r gweithiwyr yn mynd yn erbyn y rhybuddion i gadw allan o’r chwareli, ac yn tresmasu i gario ymlaen gyda’r gwaith.		Erbyn 1800, roedd grŵp o dirfeddianwyr lleol wedi cymryd mantais ar gyfle i redeg y chwareli bychain hyn fel un fenter. Sefydlwyd ‘Cwmni Chwarelau Cilgwyn’ ym 1800, gyda les ar y chwarel o’r Goron. O ganlyniad i hyn, roedd llawer o wrthdaro rhwng y gweithiwyr a’r rheolwyr newydd. Roedd llawer o’r dynion hyn, a oedd wedi rheoli eu tyllau eu hunain ynghynt, bellach yn gorfod is-gontractio i’r meistri hyn a cholli llawer o’u helw. Roedd rhai grwpiau o’r gweithiwyr yn mynd yn erbyn y rhybuddion i gadw allan o’r chwareli, ac yn tresmasu i gario ymlaen gyda’r gwaith.
Llinell 11:		Llinell 11:
	===1850 ymlaen===		===1850 ymlaen===

	Erbyn ail hanner y ganrif, roedd hanesion y tresmasu wedi distewi ac roedd y chwarel ar ei phrysuraf. Roedd yn cynhyrchu 7430 tunnell o lechi ym 1882, ac yn cyflogi o gwmpas 300 o ddynion. Cyfrannodd datblygiad y system rheilffordd newydd lawer at lwyddiant yn chwarel hefyd, gan gynyddu’r galw am lechi Dyffryn Nantlle.		Erbyn ail hanner y ganrif, roedd hanesion y tresmasu wedi distewi ac roedd y chwarel ar ei phrysuraf. Roedd yn cynhyrchu 7430 tunnell o lechi ym 1882, ac yn cyflogi o gwmpas 300 o ddynion. Cyfrannodd datblygiad y system rheilffordd newydd lawer at lwyddiant y chwarel hefyd, gan gynyddu’r galw am lechi Dyffryn Nantlle.
	Parhaodd i fod yn fan hanfodol o bwysig yn yr ardal, ond erbyn 1956 caewyd y chwarel oherwydd y gostyngiad mewn galw.		Parhaodd i fod yn fan hanfodol o bwysig yn yr ardal, ond erbyn 1956 caewyd y chwarel oherwydd y gostyngiad mewn galw.

Cyfaill Eben am 15:21, 20 Chwefror 2022

2022-02-20T15:21:56Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:21, 20 Chwefror 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Chwarel lechi a lethrau [[Mynydd Cilgwyn]], [[Dyffryn Nantlle]] oedd y lle hwn. Mae’n bosib mai hon oedd y chwarel hynaf yng Nghymru, ac wedi cael ei gweithio yn nyddiau'r Rhufeiniaid, ac yn y Canol Oesoedd.		Chwarel lechi ar lethrau [[Mynydd Cilgwyn]], [[Dyffryn Nantlle]] oedd y lle hwn. Mae’n bosib mai hon oedd y chwarel hynaf yng Nghymru, ac wedi cael ei gweithio yn nyddiau'r Rhufeiniaid, ac yn y Canol Oesoedd.

	===Dyddiau cynnar===		===Dyddiau cynnar===
	[[Delwedd:CilgwynQuarry.JPG\|bawd\|300px\|de\|Chwarel Cilgwyn yn 2006]]		[[Delwedd:CilgwynQuarry.JPG\|bawd\|300px\|de\|Chwarel Cilgwyn yn 2006]]
	~~Erbyn1745~~, roedd nifer y dyllau chwarel ~~bychan~~ ar lethrau Mynydd Cilgwyn, oedd yn dir y Goron. Rhoddwyd prydles y tiroedd ~~rhain~~ yn nwylo ysgweier Glynllifon an gyfnod 0 31 o flynyddoedd~~, John Wynn~~. Ceisiodd ddal ei brydles ar y tiroedd am gyfnod hir, ond yn 1776 collodd ei gyfle, Nid oedd fawr o reolaeth ar waith chwarelyddol 'answyddogol' oedd yn mynd ymlaen, gyda llawer o chwarelwyr-dyddynwyr yn gweithio'r mynydd ar eu liwt eu hunain.Erbyn 1791 roedd y brydles yn cael ei ~~osod~~ gan y Goron i unrhyw ~~bobl~~ a fyddai’n barod i weithio’r chwareli eu hunain. Roedd ~~cydweithfa’r~~ tyllau ~~rhain~~ yn nwylo’r ~~chwareli~~ am gyfnod, a chredir iddynt gyfarfod mewn tafarndai ledled yr ardal i drafod y gwaith a thrafod cytundebau ac ati – rhywbeth unigryw iawn ~~o’r~~ cyfnod. Roedd enwau ~~amryw~~ ar y tyllau ~~rhain~~, megis ‘Gloddfa Glytiau’, ‘Twll Morus Ifans’, ‘Cloddfa Bach’, ‘Cloddfa Ddwfr’ a ‘Limerick’.		Erbyn 1745, roedd nifer o dyllau chwarel bychain ar lethrau Mynydd Cilgwyn, oedd yn dir y Goron. Rhoddwyd prydles y tiroedd hyn yn nwylo ysgweier Glynllifon, John Wynn, an gyfnod o 31 o flynyddoedd. Ceisiodd ddal ei brydles ar y tiroedd am gyfnod hir, ond ym 1776 collodd ei gyfle. Nid oedd fawr o reolaeth ar waith chwarelyddol 'answyddogol' oedd yn mynd ymlaen, gyda llawer o chwarelwyr-dyddynwyr yn gweithio'r mynydd ar eu liwt eu hunain. Erbyn 1791 roedd y brydles yn cael ei gosod gan y Goron i unrhyw rai a fyddai’n barod i weithio’r chwareli eu hunain. Roedd cyd-weithio'r tyllau hyn yn nwylo’r chwarelwyr eu hunain am gyfnod, a chredir iddynt gyfarfod mewn tafarndai ledled yr ardal i drafod y gwaith a thrafod cytundebau ac ati – rhywbeth unigryw iawn yn y cyfnod. Roedd enwau amrywiol ar y tyllau hyn, megis ‘Gloddfa Glytiau’, ‘Twll Morus Ifans’, ‘Cloddfa Bach’, ‘Cloddfa Ddwfr’ a ‘Limerick’.

	Erbyn 1800, roedd grŵp o dirfeddianwyr lleol wedi cymryd mantais ar gyfle i redeg y chwareli bychain ~~rhain~~ fel un ~~menter~~. Sefydlwyd ‘Cwmni Chwarelau Cilgwyn’ yn 1800, gyda les ar y chwarel o’r Goron. O ganlyniad hyn, roedd llawer o wrthdaro rhwng y gweithiwyr a’r rheolwyr newydd. Roedd llawer o’r dynion hyn a oedd wedi ~~rhedeg~~ eu tyllau eu hunain ynghynt, bellach yn gorfod is-gontractio i’r meistri ~~rhain,~~ cholli llawer o’u helw. Roedd rhai grwpiau o’r gweithiwyr yn mynd yn erbyn y rhybuddion i gadw allan o’r chwareli, ac yn tresmasu i gario ymlaen gyda’r gwaith.		Erbyn 1800, roedd grŵp o dirfeddianwyr lleol wedi cymryd mantais ar gyfle i redeg y chwareli bychain hyn fel un fenter. Sefydlwyd ‘Cwmni Chwarelau Cilgwyn’ ym 1800, gyda les ar y chwarel o’r Goron. O ganlyniad i hyn, roedd llawer o wrthdaro rhwng y gweithiwyr a’r rheolwyr newydd. Roedd llawer o’r dynion hyn, a oedd wedi rheoli eu tyllau eu hunain ynghynt, bellach yn gorfod is-gontractio i’r meistri hyn a cholli llawer o’u helw. Roedd rhai grwpiau o’r gweithiwyr yn mynd yn erbyn y rhybuddion i gadw allan o’r chwareli, ac yn tresmasu i gario ymlaen gyda’r gwaith.

	Erbyn tua 1810, roedd trefn yn dechrau ffurfio yn y chwarel ac roedd yn un o brif ~~fannau o gyflogaeth~~ i ddynion yr ardal.		Erbyn tua 1810, roedd trefn yn dechrau ffurfio yn y chwarel ac roedd yn un o brif ffynonellau cyflogaeth i ddynion yr ardal.

	===1850 ymlaen===		===1850 ymlaen===

	Erbyn ail hanner y ganrif, roedd hanesion y tresmasu wedi distewi ac roedd y chwarel ar ei phrysuraf. Roedd yn cynhyrchu ~~allbwn o~~ 7430 tunnell o lechi yn 1882, ac yn cyflogi o gwmpas 300 o ddynion. Cyfrannodd ~~ddatblygiad~~ y system rheilffordd newydd lawer at lwyddiant yn chwarel hefyd, gan gynyddu’r galw am lechi Dyffryn Nantlle.		Erbyn ail hanner y ganrif, roedd hanesion y tresmasu wedi distewi ac roedd y chwarel ar ei phrysuraf. Roedd yn cynhyrchu 7430 tunnell o lechi ym 1882, ac yn cyflogi o gwmpas 300 o ddynion. Cyfrannodd datblygiad y system rheilffordd newydd lawer at lwyddiant yn chwarel hefyd, gan gynyddu’r galw am lechi Dyffryn Nantlle.
	Parhaodd i fod yn fan hanfodol o bwysig yn yr ardal, ond erbyn 1956 ~~ddaru’r~~ chwarel ~~gau~~ oherwydd y gostyngiad mewn galw.		Parhaodd i fod yn fan hanfodol o bwysig yn yr ardal, ond erbyn 1956 caewyd y chwarel oherwydd y gostyngiad mewn galw.

	===Defnydd ~~wedyn~~===		===Defnydd diweddarach===

	Yn y 1960au dechreuwyd defnyddio'r tyllau mawr fel arllwysfeydd ar gyfer ysbwriel yr ardal, ond erbyn troad y ganrif roedd y ddau dwll cyntaf yn llawn, a sylweddolwyd mai peth anghyfeillgar i'r amgylchedd oedd ~~gwaredu~~ ar ysbwriel yn y fath fodd. ~~Gorchuddwyd~~ y tipiau â phridd. Erbyn hyn, a'r ysbwriel tanddaearol yn dal i bydru a gollwng nwyon, mae'r nwyon yn cael eu dal at bwrpas cynhyrchu ynni.		Yn y 1960au dechreuwyd defnyddio'r tyllau mawr fel arllwysfeydd ar gyfer ysbwriel yr ardal, ond erbyn troad y ganrif roedd y ddau dwll cyntaf yn llawn, a sylweddolwyd mai peth anghyfeillgar i'r amgylchedd oedd cael gwared ar ysbwriel yn y fath fodd. Gorchuddiwyd y tipiau â phridd. Erbyn hyn, a'r ysbwriel tanddaearol yn dal i bydru a gollwng nwyon, mae'r nwyon yn cael eu dal at bwrpas cynhyrchu ynni.

	{{eginyn}}		{{eginyn}}

Hebog am 17:07, 5 Chwefror 2021

2021-02-05T17:07:54Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:07, 5 Chwefror 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Chwarel lechi a lethrau [[Mynydd Cilgwyn]], [[Dyffryn Nantlle]] oedd y lle hwn. Mae’n bosib ~~iddo~~ mai hon oedd y chwarel hynaf yng Nghymru, ac wedi cael ei gweithio yn nyddiau'r Rhufeiniaid, ac yn y Canol Oesoedd.		Chwarel lechi a lethrau [[Mynydd Cilgwyn]], [[Dyffryn Nantlle]] oedd y lle hwn. Mae’n bosib mai hon oedd y chwarel hynaf yng Nghymru, ac wedi cael ei gweithio yn nyddiau'r Rhufeiniaid, ac yn y Canol Oesoedd.

	===Dyddiau cynnar===		===Dyddiau cynnar===

Hebog am 17:07, 5 Chwefror 2021

2021-02-05T17:07:12Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:07, 5 Chwefror 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Chwarel lechi a lethrau [[Mynydd Cilgwyn]], [[Dyffryn Nantlle]] oedd y lle hwn. Mae’n bosib iddo mai ~~dyma~~ oedd y chwarel hynaf yng Nghymru, ac wedi cael ei gweithio yn nyddiau'r Rhufeiniaid, ac yn y Canol Oesoedd.		Chwarel lechi a lethrau [[Mynydd Cilgwyn]], [[Dyffryn Nantlle]] oedd y lle hwn. Mae’n bosib iddo mai hon oedd y chwarel hynaf yng Nghymru, ac wedi cael ei gweithio yn nyddiau'r Rhufeiniaid, ac yn y Canol Oesoedd.

	===Dyddiau cynnar===		===Dyddiau cynnar===

Robingoch am 17:21, 17 Tachwedd 2018

2018-11-17T17:21:26Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:21, 17 Tachwedd 2018
Llinell 2:		Llinell 2:

	===Dyddiau cynnar===		===Dyddiau cynnar===
	[[Delwedd:CilgwynQuarry.JPG\|bawd\|300px\|de\|Chwarel Cilgwyn yn ~~2008~~]]		[[Delwedd:CilgwynQuarry.JPG\|bawd\|300px\|de\|Chwarel Cilgwyn yn 2006]]
	Erbyn1745, roedd nifer y dyllau chwarel bychan ar lethrau Mynydd Cilgwyn, oedd yn dir y Goron. Rhoddwyd prydles y tiroedd rhain yn nwylo ysgweier Glynllifon an gyfnod 0 31 o flynyddoedd, John Wynn. Ceisiodd ddal ei brydles ar y tiroedd am gyfnod hir, ond yn 1776 collodd ei gyfle, Nid oedd fawr o reolaeth ar waith chwarelyddol 'answyddogol' oedd yn mynd ymlaen, gyda llawer o chwarelwyr-dyddynwyr yn gweithio'r mynydd ar eu liwt eu hunain.Erbyn 1791 roedd y brydles yn cael ei osod gan y Goron i unrhyw bobl a fyddai’n barod i weithio’r chwareli eu hunain. Roedd cydweithfa’r tyllau rhain yn nwylo’r chwareli am gyfnod, a chredir iddynt gyfarfod mewn tafarndai ledled yr ardal i drafod y gwaith a thrafod cytundebau ac ati – rhywbeth unigryw iawn o’r cyfnod. Roedd enwau amryw ar y tyllau rhain, megis ‘Gloddfa Glytiau’, ‘Twll Morus Ifans’, ‘Cloddfa Bach’, ‘Cloddfa Ddwfr’ a ‘Limerick’.		Erbyn1745, roedd nifer y dyllau chwarel bychan ar lethrau Mynydd Cilgwyn, oedd yn dir y Goron. Rhoddwyd prydles y tiroedd rhain yn nwylo ysgweier Glynllifon an gyfnod 0 31 o flynyddoedd, John Wynn. Ceisiodd ddal ei brydles ar y tiroedd am gyfnod hir, ond yn 1776 collodd ei gyfle, Nid oedd fawr o reolaeth ar waith chwarelyddol 'answyddogol' oedd yn mynd ymlaen, gyda llawer o chwarelwyr-dyddynwyr yn gweithio'r mynydd ar eu liwt eu hunain.Erbyn 1791 roedd y brydles yn cael ei osod gan y Goron i unrhyw bobl a fyddai’n barod i weithio’r chwareli eu hunain. Roedd cydweithfa’r tyllau rhain yn nwylo’r chwareli am gyfnod, a chredir iddynt gyfarfod mewn tafarndai ledled yr ardal i drafod y gwaith a thrafod cytundebau ac ati – rhywbeth unigryw iawn o’r cyfnod. Roedd enwau amryw ar y tyllau rhain, megis ‘Gloddfa Glytiau’, ‘Twll Morus Ifans’, ‘Cloddfa Bach’, ‘Cloddfa Ddwfr’ a ‘Limerick’.

Robingoch am 17:20, 17 Tachwedd 2018

2018-11-17T17:20:42Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:20, 17 Tachwedd 2018
Llinell 2:		Llinell 2:

	===Dyddiau cynnar===		===Dyddiau cynnar===
	[[Delwedd:CilgwynQuarry.JPG\|~~bwd~~\|300px\|de\|Chwarel Cilgwyn yn 2008]]		[[Delwedd:CilgwynQuarry.JPG\|bawd\|300px\|de\|Chwarel Cilgwyn yn 2008]]
	Erbyn1745, roedd nifer y dyllau chwarel bychan ar lethrau Mynydd Cilgwyn, oedd yn dir y Goron. Rhoddwyd prydles y tiroedd rhain yn nwylo ysgweier Glynllifon an gyfnod 0 31 o flynyddoedd, John Wynn. Ceisiodd ddal ei brydles ar y tiroedd am gyfnod hir, ond yn 1776 collodd ei gyfle, Nid oedd fawr o reolaeth ar waith chwarelyddol 'answyddogol' oedd yn mynd ymlaen, gyda llawer o chwarelwyr-dyddynwyr yn gweithio'r mynydd ar eu liwt eu hunain.Erbyn 1791 roedd y brydles yn cael ei osod gan y Goron i unrhyw bobl a fyddai’n barod i weithio’r chwareli eu hunain. Roedd cydweithfa’r tyllau rhain yn nwylo’r chwareli am gyfnod, a chredir iddynt gyfarfod mewn tafarndai ledled yr ardal i drafod y gwaith a thrafod cytundebau ac ati – rhywbeth unigryw iawn o’r cyfnod. Roedd enwau amryw ar y tyllau rhain, megis ‘Gloddfa Glytiau’, ‘Twll Morus Ifans’, ‘Cloddfa Bach’, ‘Cloddfa Ddwfr’ a ‘Limerick’.		Erbyn1745, roedd nifer y dyllau chwarel bychan ar lethrau Mynydd Cilgwyn, oedd yn dir y Goron. Rhoddwyd prydles y tiroedd rhain yn nwylo ysgweier Glynllifon an gyfnod 0 31 o flynyddoedd, John Wynn. Ceisiodd ddal ei brydles ar y tiroedd am gyfnod hir, ond yn 1776 collodd ei gyfle, Nid oedd fawr o reolaeth ar waith chwarelyddol 'answyddogol' oedd yn mynd ymlaen, gyda llawer o chwarelwyr-dyddynwyr yn gweithio'r mynydd ar eu liwt eu hunain.Erbyn 1791 roedd y brydles yn cael ei osod gan y Goron i unrhyw bobl a fyddai’n barod i weithio’r chwareli eu hunain. Roedd cydweithfa’r tyllau rhain yn nwylo’r chwareli am gyfnod, a chredir iddynt gyfarfod mewn tafarndai ledled yr ardal i drafod y gwaith a thrafod cytundebau ac ati – rhywbeth unigryw iawn o’r cyfnod. Roedd enwau amryw ar y tyllau rhain, megis ‘Gloddfa Glytiau’, ‘Twll Morus Ifans’, ‘Cloddfa Bach’, ‘Cloddfa Ddwfr’ a ‘Limerick’.

Robingoch am 17:19, 17 Tachwedd 2018

2018-11-17T17:19:59Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:19, 17 Tachwedd 2018
Llinell 2:		Llinell 2:

	===Dyddiau cynnar===		===Dyddiau cynnar===
			[[Delwedd:CilgwynQuarry.JPG\|bwd\|300px\|de\|Chwarel Cilgwyn yn 2008]]
	Erbyn1745, roedd nifer y dyllau chwarel bychan ar lethrau Mynydd Cilgwyn, oedd yn dir y Goron. Rhoddwyd prydles y tiroedd rhain yn nwylo ysgweier Glynllifon an gyfnod 0 31 o flynyddoedd, John Wynn. Ceisiodd ddal ei brydles ar y tiroedd am gyfnod hir, ond yn 1776 collodd ei gyfle, Nid oedd fawr o reolaeth ar waith chwarelyddol 'answyddogol' oedd yn mynd ymlaen, gyda llawer o chwarelwyr-dyddynwyr yn gweithio'r mynydd ar eu liwt eu hunain.Erbyn 1791 roedd y brydles yn cael ei osod gan y Goron i unrhyw bobl a fyddai’n barod i weithio’r chwareli eu hunain. Roedd cydweithfa’r tyllau rhain yn nwylo’r chwareli am gyfnod, a chredir iddynt gyfarfod mewn tafarndai ledled yr ardal i drafod y gwaith a thrafod cytundebau ac ati – rhywbeth unigryw iawn o’r cyfnod. Roedd enwau amryw ar y tyllau rhain, megis ‘Gloddfa Glytiau’, ‘Twll Morus Ifans’, ‘Cloddfa Bach’, ‘Cloddfa Ddwfr’ a ‘Limerick’.		Erbyn1745, roedd nifer y dyllau chwarel bychan ar lethrau Mynydd Cilgwyn, oedd yn dir y Goron. Rhoddwyd prydles y tiroedd rhain yn nwylo ysgweier Glynllifon an gyfnod 0 31 o flynyddoedd, John Wynn. Ceisiodd ddal ei brydles ar y tiroedd am gyfnod hir, ond yn 1776 collodd ei gyfle, Nid oedd fawr o reolaeth ar waith chwarelyddol 'answyddogol' oedd yn mynd ymlaen, gyda llawer o chwarelwyr-dyddynwyr yn gweithio'r mynydd ar eu liwt eu hunain.Erbyn 1791 roedd y brydles yn cael ei osod gan y Goron i unrhyw bobl a fyddai’n barod i weithio’r chwareli eu hunain. Roedd cydweithfa’r tyllau rhain yn nwylo’r chwareli am gyfnod, a chredir iddynt gyfarfod mewn tafarndai ledled yr ardal i drafod y gwaith a thrafod cytundebau ac ati – rhywbeth unigryw iawn o’r cyfnod. Roedd enwau amryw ar y tyllau rhain, megis ‘Gloddfa Glytiau’, ‘Twll Morus Ifans’, ‘Cloddfa Bach’, ‘Cloddfa Ddwfr’ a ‘Limerick’.

Irion am 09:00, 22 Hydref 2018

2018-10-22T09:00:26Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:00, 22 Hydref 2018
Llinell 24:		Llinell 24:
	Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llafar Gwlad, 2007)		Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llafar Gwlad, 2007)

	Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry", (Newton Abbot, 1974), t. 314.		Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry'', (Newton Abbot, 1974), t. 314.

	[https://cy.wikipedia.org/wiki/Chwarel_y_Cilgwyn Egin ar hanes y Chwarel ar Wicipedia]		[https://cy.wikipedia.org/wiki/Chwarel_y_Cilgwyn Egin ar hanes y Chwarel ar Wicipedia]

Irion am 08:59, 22 Hydref 2018

2018-10-22T08:59:51Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:59, 22 Hydref 2018
Llinell 3:		Llinell 3:
	===Dyddiau cynnar===		===Dyddiau cynnar===

	~~O tua 1750 ymlaen~~, roedd nifer y dyllau chwarel bychan ar lethrau Mynydd Cilgwyn. ~~Roedd~~ prydles y tiroedd rhain yn nwylo ysgweier Glynllifon, John Wynn. Ceisiodd ddal ei brydles ar y tiroedd am gyfnod hir, ond yn 1776 collodd ei gyfle, ~~ac erbyn~~ 1791 roedd y brydles yn cael ei osod gan y Goron i unrhyw bobl a fyddai’n barod i weithio’r chwareli eu hunain. Roedd cydweithfa’r tyllau rhain yn nwylo’r chwareli am gyfnod, a chredir iddynt gyfarfod mewn tafarndai ledled yr ardal i drafod y gwaith a thrafod cytundebau ac ati – rhywbeth unigryw iawn o’r cyfnod. Roedd enwau amryw ar y tyllau rhain, megis ‘Gloddfa Glytiau’, ‘Twll Morus Ifans’, ‘Cloddfa Bach’, ‘Cloddfa Ddwfr’ a ‘Limerick’.		Erbyn1745, roedd nifer y dyllau chwarel bychan ar lethrau Mynydd Cilgwyn, oedd yn dir y Goron. Rhoddwyd prydles y tiroedd rhain yn nwylo ysgweier Glynllifon an gyfnod 0 31 o flynyddoedd, John Wynn. Ceisiodd ddal ei brydles ar y tiroedd am gyfnod hir, ond yn 1776 collodd ei gyfle, Nid oedd fawr o reolaeth ar waith chwarelyddol 'answyddogol' oedd yn mynd ymlaen, gyda llawer o chwarelwyr-dyddynwyr yn gweithio'r mynydd ar eu liwt eu hunain.Erbyn 1791 roedd y brydles yn cael ei osod gan y Goron i unrhyw bobl a fyddai’n barod i weithio’r chwareli eu hunain. Roedd cydweithfa’r tyllau rhain yn nwylo’r chwareli am gyfnod, a chredir iddynt gyfarfod mewn tafarndai ledled yr ardal i drafod y gwaith a thrafod cytundebau ac ati – rhywbeth unigryw iawn o’r cyfnod. Roedd enwau amryw ar y tyllau rhain, megis ‘Gloddfa Glytiau’, ‘Twll Morus Ifans’, ‘Cloddfa Bach’, ‘Cloddfa Ddwfr’ a ‘Limerick’.

	Erbyn 1800, roedd grŵp o dirfeddianwyr lleol wedi cymryd mantais ar gyfle i redeg y chwareli bychain rhain fel un menter. Sefydlwyd ‘Cwmni Chwarelau Cilgwyn’ yn 1800, gyda les ar y chwarel o’r Goron. O ganlyniad hyn, roedd llawer o wrthdaro rhwng y gweithiwyr a’r rheolwyr newydd. Roedd llawer o’r dynion ~~rhain~~ a oedd wedi rhedeg eu tyllau eu hunain ynghynt, bellach yn gorfod is-gontractio i’r meistri rhain, cholli llawer o’u helw. Roedd rhai grwpiau o’r gweithiwyr yn mynd yn erbyn y rhybuddion i gadw allan o’r chwareli, ac yn tresmasu i gario ymlaen gyda’r gwaith.		Erbyn 1800, roedd grŵp o dirfeddianwyr lleol wedi cymryd mantais ar gyfle i redeg y chwareli bychain rhain fel un menter. Sefydlwyd ‘Cwmni Chwarelau Cilgwyn’ yn 1800, gyda les ar y chwarel o’r Goron. O ganlyniad hyn, roedd llawer o wrthdaro rhwng y gweithiwyr a’r rheolwyr newydd. Roedd llawer o’r dynion hyn a oedd wedi rhedeg eu tyllau eu hunain ynghynt, bellach yn gorfod is-gontractio i’r meistri rhain, cholli llawer o’u helw. Roedd rhai grwpiau o’r gweithiwyr yn mynd yn erbyn y rhybuddion i gadw allan o’r chwareli, ac yn tresmasu i gario ymlaen gyda’r gwaith.

	Erbyn ~~diwedd hanner cyntaf y ganrif~~, roedd trefn yn dechrau ffurfio yn y chwarel ac roedd yn un o brif fannau o gyflogaeth i ddynion yr ardal.		Erbyn tua 1810, roedd trefn yn dechrau ffurfio yn y chwarel ac roedd yn un o brif fannau o gyflogaeth i ddynion yr ardal.

	===1850 ymlaen===		===1850 ymlaen===

	Erbyn ail hanner y ganrif, roedd hanesion y tresmasu wedi distewi ac roedd y chwarel ar ei phrysuraf. Roedd yn cynhyrchu allbwn o 7430 tunnell o lechi yn 1882, ac yn cyflogi o gwmpas 300 o ddynion. Cyfrannodd ddatblygiad y system rheilffordd newydd lawer at lwyddiant yn chwarel hefyd, gan gynyddu’r galw am lechi Dyffryn Nantlle.		Erbyn ail hanner y ganrif, roedd hanesion y tresmasu wedi distewi ac roedd y chwarel ar ei phrysuraf. Roedd yn cynhyrchu allbwn o 7430 tunnell o lechi yn 1882, ac yn cyflogi o gwmpas 300 o ddynion. Cyfrannodd ddatblygiad y system rheilffordd newydd lawer at lwyddiant yn chwarel hefyd, gan gynyddu’r galw am lechi Dyffryn Nantlle.
	Parhaodd i fod yn fan hanfodol o bwysig yn yr ardal, ond erbyn 1956 ddaru’r chwarel gau oherwydd y gostyngiad mewn galw.		Parhaodd i fod yn fan hanfodol o bwysig yn yr ardal, ond erbyn 1956 ddaru’r chwarel gau oherwydd y gostyngiad mewn galw.

			===Defnydd wedyn===

			Yn y 1960au dechreuwyd defnyddio'r tyllau mawr fel arllwysfeydd ar gyfer ysbwriel yr ardal, ond erbyn troad y ganrif roedd y ddau dwll cyntaf yn llawn, a sylweddolwyd mai peth anghyfeillgar i'r amgylchedd oedd gwaredu ar ysbwriel yn y fath fodd. Gorchuddwyd y tipiau â phridd. Erbyn hyn, a'r ysbwriel tanddaearol yn dal i bydru a gollwng nwyon, mae'r nwyon yn cael eu dal at bwrpas cynhyrchu ynni.

	{{eginyn}}		{{eginyn}}
Llinell 19:		Llinell 23:

	Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llafar Gwlad, 2007)		Tomos, Dewi ''Chwareli Dyffryn Nantlle'' (Llafar Gwlad, 2007)

			Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry", (Newton Abbot, 1974), t. 314.

	[https://cy.wikipedia.org/wiki/Chwarel_y_Cilgwyn Egin ar hanes y Chwarel ar Wicipedia]		[https://cy.wikipedia.org/wiki/Chwarel_y_Cilgwyn Egin ar hanes y Chwarel ar Wicipedia]

Irion am 08:35, 16 Hydref 2018

2018-10-16T08:35:49Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:35, 16 Hydref 2018
Llinell 1:		Llinell 1:
	Chwarel lechi a ~~lethrau’r~~ Cilgwyn, Dyffryn Nantlle oedd y lle hwn. Mae’n bosib iddo ~~fod~~ y chwarel hynaf yng Nghymru.		Chwarel lechi a lethrau [[Mynydd Cilgwyn]], [[Dyffryn Nantlle]] oedd y lle hwn. Mae’n bosib iddo mai dyma oedd y chwarel hynaf yng Nghymru, ac wedi cael ei gweithio yn nyddiau'r Rhufeiniaid, ac yn y Canol Oesoedd.

	===Dyddiau cynnar===		===Dyddiau cynnar===

	O tua 1750 ymlaen, roedd nifer y dyllau chwarel bychan ar lethrau ~~mynydd~~ Cilgwyn. Roedd prydles y tiroedd rhain yn nwylo ysgweier Glynllifon, John Wynn. Ceisiodd ddal ei brydles ar y tiroedd am gyfnod hir, ond yn 1776 collodd ei gyfle, ac erbyn 1791 roedd y brydles yn cael ei osod gan y Goron i unrhyw bobl a fyddai’n barod i weithio’r chwareli eu hunain. Roedd cydweithfa’r tyllau rhain yn nwylo’r chwareli am gyfnod, a chredir iddynt gyfarfod mewn tafarndai ledled yr ardal i drafod y gwaith a thrafod cytundebau ac ati – rhywbeth unigryw iawn o’r cyfnod. Roedd enwau amryw ar y tyllau rhain, megis ‘Gloddfa Glytiau’, ‘Twll Morus Ifans’, ‘Cloddfa Bach’, ‘Cloddfa Ddwfr’ a ‘Limerick’.		O tua 1750 ymlaen, roedd nifer y dyllau chwarel bychan ar lethrau Mynydd Cilgwyn. Roedd prydles y tiroedd rhain yn nwylo ysgweier Glynllifon, John Wynn. Ceisiodd ddal ei brydles ar y tiroedd am gyfnod hir, ond yn 1776 collodd ei gyfle, ac erbyn 1791 roedd y brydles yn cael ei osod gan y Goron i unrhyw bobl a fyddai’n barod i weithio’r chwareli eu hunain. Roedd cydweithfa’r tyllau rhain yn nwylo’r chwareli am gyfnod, a chredir iddynt gyfarfod mewn tafarndai ledled yr ardal i drafod y gwaith a thrafod cytundebau ac ati – rhywbeth unigryw iawn o’r cyfnod. Roedd enwau amryw ar y tyllau rhain, megis ‘Gloddfa Glytiau’, ‘Twll Morus Ifans’, ‘Cloddfa Bach’, ‘Cloddfa Ddwfr’ a ‘Limerick’.

	Erbyn 1800, roedd grŵp o dirfeddianwyr lleol wedi cymryd mantais ar gyfle i redeg y chwareli bychain rhain fel un menter. Sefydlwyd ‘Cwmni Chwarelau Cilgwyn’ yn 1800, gyda les ar y chwarel o’r Goron. O ganlyniad hyn, roedd llawer o wrthdaro rhwng y gweithiwyr a’r rheolwyr newydd. Roedd llawer o’r dynion rhain a oedd wedi rhedeg eu tyllau eu hunain ynghynt, bellach yn gorfod is-gontractio i’r meistri rhain, cholli llawer o’u helw. Roedd rhai grwpiau o’r gweithiwyr yn mynd yn erbyn y rhybuddion i gadw allan o’r chwareli, ac yn tresmasu i gario ymlaen gyda’r gwaith.		Erbyn 1800, roedd grŵp o dirfeddianwyr lleol wedi cymryd mantais ar gyfle i redeg y chwareli bychain rhain fel un menter. Sefydlwyd ‘Cwmni Chwarelau Cilgwyn’ yn 1800, gyda les ar y chwarel o’r Goron. O ganlyniad hyn, roedd llawer o wrthdaro rhwng y gweithiwyr a’r rheolwyr newydd. Roedd llawer o’r dynion rhain a oedd wedi rhedeg eu tyllau eu hunain ynghynt, bellach yn gorfod is-gontractio i’r meistri rhain, cholli llawer o’u helw. Roedd rhai grwpiau o’r gweithiwyr yn mynd yn erbyn y rhybuddion i gadw allan o’r chwareli, ac yn tresmasu i gario ymlaen gyda’r gwaith.
Llinell 13:		Llinell 13:
	Erbyn ail hanner y ganrif, roedd hanesion y tresmasu wedi distewi ac roedd y chwarel ar ei phrysuraf. Roedd yn cynhyrchu allbwn o 7430 tunnell o lechi yn 1882, ac yn cyflogi o gwmpas 300 o ddynion. Cyfrannodd ddatblygiad y system rheilffordd newydd lawer at lwyddiant yn chwarel hefyd, gan gynyddu’r galw am lechi Dyffryn Nantlle.		Erbyn ail hanner y ganrif, roedd hanesion y tresmasu wedi distewi ac roedd y chwarel ar ei phrysuraf. Roedd yn cynhyrchu allbwn o 7430 tunnell o lechi yn 1882, ac yn cyflogi o gwmpas 300 o ddynion. Cyfrannodd ddatblygiad y system rheilffordd newydd lawer at lwyddiant yn chwarel hefyd, gan gynyddu’r galw am lechi Dyffryn Nantlle.
	Parhaodd i fod yn fan hanfodol o bwysig yn yr ardal, ond erbyn 1956 ddaru’r chwarel gau oherwydd y gostyngiad mewn galw.		Parhaodd i fod yn fan hanfodol o bwysig yn yr ardal, ond erbyn 1956 ddaru’r chwarel gau oherwydd y gostyngiad mewn galw.

			{{eginyn}}

	==Ffynonellau==		==Ffynonellau==
Llinell 23:		Llinell 25:

	[[Categori: Diwydiant a Masnach]]		[[Categori: Diwydiant a Masnach]]
	[[Categori: Chwareli]]		[[Categori: Chwareli llechi]]