Capel Horeb (MC), Rhostryfan - Hanes golygu

Irion am 08:26, 12 Mai 2020

2020-05-12T08:26:41Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:26, 12 Mai 2020
Llinell 21:		Llinell 21:
	Cyn bod sôn am ysgol ddyddiol a ariennid yn gyhoeddus ceisiodd y capel wneud rhywfaint o ddarpariaeth ar gyfer y gymdogaeth. Cynhelid ysgol yn llofft tŷ capel Horeb gan ddyn o'r enw Ellis Thomas yn nechrau'r 1840au, ac yn ogystal â'r tâl a dderbyniai gan y rhieni, cyfrannai'r capel hefyd at ei chynnal. Fe ymadawodd tua 1846 â'r tŷ capel fodd bynnag, ac aeth rhai o'r plant i'r ysgol eglwysig yn y [[Bontnewydd]] tra aeth eraill i ysgol a gynhelid ym [[Melin Forgan]] ger Capel Bryn'rodyn. W. Prichard o Fodwrdda, Aberdaron a ddaeth yn ei le.		Cyn bod sôn am ysgol ddyddiol a ariennid yn gyhoeddus ceisiodd y capel wneud rhywfaint o ddarpariaeth ar gyfer y gymdogaeth. Cynhelid ysgol yn llofft tŷ capel Horeb gan ddyn o'r enw Ellis Thomas yn nechrau'r 1840au, ac yn ogystal â'r tâl a dderbyniai gan y rhieni, cyfrannai'r capel hefyd at ei chynnal. Fe ymadawodd tua 1846 â'r tŷ capel fodd bynnag, ac aeth rhai o'r plant i'r ysgol eglwysig yn y [[Bontnewydd]] tra aeth eraill i ysgol a gynhelid ym [[Melin Forgan]] ger Capel Bryn'rodyn. W. Prichard o Fodwrdda, Aberdaron a ddaeth yn ei le.

	Ym 1849, penderfynodd y capel y dylid ceisio sefydlu ysgol mwy effeithiol, a chafwyd gwasanaeth Benjamin Rogers fel ysgolfeistr, a ddaeth o Abergele i Rostryfan. Am rai blynyddoedd cynhelid yr ysgol yn y capel nes adeiladu ysgoldy newydd ym 1855, gyda lle ar gyfer 100 o blant. Ariannwyd yr adeilad yn llwyr gan y capel heb grant, gan nad oedd yn cydymffurfio, ysywaeth, â gofynion yr awdurdodau. Ymadawodd Rogers ymhen y flwyddyn, a daeth John Roberts yn ei le fel ysgolfeistr o Lanllechid; yntau wedyn yn gadael ym 1857, a chyflogwyd Griffith Jones o Feifod, Sir Drefaldwyn, yn ei le am gyflog o £20 y flwyddyn. Arhosodd yno tan 1860, ac yr oedd hefyd yn ddefnyddiol i'r capel fel pregethwr. Fe'i ddilynwyd gan Owen Griffith o Fôn, ac wedyn yn eu tro, Thomas Jones o'r Celyn Uchaf, Llanddeiniolen, John Hughes (Idanfryn) a John J. Roberts. Erbyn 1869, cymerodd y gweinidog newydd at y swydd o ysgolfeistr hefyd hyd nes agor [[Ysgol ~~gynradd~~ Rhostryfan\|Ysgol Brytanaidd Rhostryfan]] yn niwedd 1870.		Ym 1849, penderfynodd y capel y dylid ceisio sefydlu ysgol mwy effeithiol, a chafwyd gwasanaeth Benjamin Rogers fel ysgolfeistr, a ddaeth o Abergele i Rostryfan. Am rai blynyddoedd cynhelid yr ysgol yn y capel nes adeiladu ysgoldy newydd ym 1855, gyda lle ar gyfer 100 o blant. Ariannwyd yr adeilad yn llwyr gan y capel heb grant, gan nad oedd yn cydymffurfio, ysywaeth, â gofynion yr awdurdodau. Ymadawodd Rogers ymhen y flwyddyn, a daeth John Roberts yn ei le fel ysgolfeistr o Lanllechid; yntau wedyn yn gadael ym 1857, a chyflogwyd Griffith Jones o Feifod, Sir Drefaldwyn, yn ei le am gyflog o £20 y flwyddyn. Arhosodd yno tan 1860, ac yr oedd hefyd yn ddefnyddiol i'r capel fel pregethwr. Fe'i ddilynwyd gan Owen Griffith o Fôn, ac wedyn yn eu tro, Thomas Jones o'r Celyn Uchaf, Llanddeiniolen, John Hughes (Idanfryn) a John J. Roberts. Erbyn 1869, cymerodd y gweinidog newydd at y swydd o ysgolfeistr hefyd hyd nes agor [[Ysgol Rhostryfan\|Ysgol Brytanaidd Rhostryfan]] yn niwedd 1870.

	==Y trydydd capel==		==Y trydydd capel==

Irion: /* Yr ysgol ddyddiol */

2020-04-26T17:30:34Z

Yr ysgol ddyddiol

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:30, 26 Ebrill 2020
Llinell 19:		Llinell 19:

	==Yr ysgol ddyddiol==		==Yr ysgol ddyddiol==
	Cyn bod sôn am ysgol ddyddiol a ariennid yn gyhoeddus ceisiodd y capel wneud rhywfaint o ddarpariaeth ar gyfer y gymdogaeth. Cynhelid ysgol yn llofft tŷ capel Horeb gan ddyn o'r enw Ellis Thomas yn nechrau'r 1840au, ac yn ogystal â'r tâl a dderbyniai gan y rhieni, cyfrannai'r capel hefyd at ei chynnal. Fe ymadawodd tua 1846 â'r tŷ capel fodd bynnag, ac aeth rhai o'r plant i'r ysgol eglwysig yn y [[Bontnewydd]] tra aeth eraill i ysgol a gynhelid ym [[Melin Forgan]] ger [[Capel Bryn'rodyn]]. W. Prichard o Fodwrdda, Aberdaron a ddaeth yn ei le.		Cyn bod sôn am ysgol ddyddiol a ariennid yn gyhoeddus ceisiodd y capel wneud rhywfaint o ddarpariaeth ar gyfer y gymdogaeth. Cynhelid ysgol yn llofft tŷ capel Horeb gan ddyn o'r enw Ellis Thomas yn nechrau'r 1840au, ac yn ogystal â'r tâl a dderbyniai gan y rhieni, cyfrannai'r capel hefyd at ei chynnal. Fe ymadawodd tua 1846 â'r tŷ capel fodd bynnag, ac aeth rhai o'r plant i'r ysgol eglwysig yn y [[Bontnewydd]] tra aeth eraill i ysgol a gynhelid ym [[Melin Forgan]] ger Capel Bryn'rodyn. W. Prichard o Fodwrdda, Aberdaron a ddaeth yn ei le.

	Ym 1849, penderfynodd y capel y dylid ceisio sefydlu ysgol mwy effeithiol, a chafwyd gwasanaeth Benjamin Rogers fel ysgolfeistr, a ddaeth o Abergele i Rostryfan. Am rai blynyddoedd cynhelid yr ysgol yn y capel nes adeiladu ysgoldy newydd ym 1855, gyda lle ar gyfer 100 o blant. Ariannwyd yr adeilad yn llwyr gan y capel heb grant, gan nad oedd yn cydymffurfio, ysywaeth, â gofynion yr awdurdodau. Ymadawodd Rogers ymhen y flwyddyn, a daeth John Roberts yn ei le fel ysgolfeistr o Lanllechid; yntau wedyn yn gadael ym 1857, a chyflogwyd Griffith Jones o Feifod, Sir Drefaldwyn, yn ei le am gyflog o £20 y flwyddyn. Arhosodd yno tan 1860, ac yr oedd hefyd yn ddefnyddiol i'r capel fel pregethwr. Fe'i ddilynwyd gan Owen Griffith o Fôn, ac wedyn yn eu tro, Thomas Jones o'r Celyn Uchaf, Llanddeiniolen, John Hughes (Idanfryn) a John J. Roberts. Erbyn 1869, cymerodd y gweinidog newydd at y swydd o ysgolfeistr hefyd hyd nes agor [[Ysgol gynradd Rhostryfan\|Ysgol Brytanaidd Rhostryfan]] yn niwedd 1870.		Ym 1849, penderfynodd y capel y dylid ceisio sefydlu ysgol mwy effeithiol, a chafwyd gwasanaeth Benjamin Rogers fel ysgolfeistr, a ddaeth o Abergele i Rostryfan. Am rai blynyddoedd cynhelid yr ysgol yn y capel nes adeiladu ysgoldy newydd ym 1855, gyda lle ar gyfer 100 o blant. Ariannwyd yr adeilad yn llwyr gan y capel heb grant, gan nad oedd yn cydymffurfio, ysywaeth, â gofynion yr awdurdodau. Ymadawodd Rogers ymhen y flwyddyn, a daeth John Roberts yn ei le fel ysgolfeistr o Lanllechid; yntau wedyn yn gadael ym 1857, a chyflogwyd Griffith Jones o Feifod, Sir Drefaldwyn, yn ei le am gyflog o £20 y flwyddyn. Arhosodd yno tan 1860, ac yr oedd hefyd yn ddefnyddiol i'r capel fel pregethwr. Fe'i ddilynwyd gan Owen Griffith o Fôn, ac wedyn yn eu tro, Thomas Jones o'r Celyn Uchaf, Llanddeiniolen, John Hughes (Idanfryn) a John J. Roberts. Erbyn 1869, cymerodd y gweinidog newydd at y swydd o ysgolfeistr hefyd hyd nes agor [[Ysgol gynradd Rhostryfan\|Ysgol Brytanaidd Rhostryfan]] yn niwedd 1870.

Irion am 17:29, 26 Ebrill 2020

2020-04-26T17:29:22Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 18:29, 26 Ebrill 2020
Llinell 2:		Llinell 2:

	==Yr ysgol gychwynnol==		==Yr ysgol gychwynnol==
	Sonnir am bregethu yn yr ardal cryn dipyn cyn ddiwedd yr 18g yn yr awyr agored, a phregethid oddi ar ben carreg yn ymyl y lôn isaf i dreflan [[Rhos-isaf]], yn ôl Robert Jones, Rhoslan. Dywedir fod bynnag fod tua 20 o drigolion y Rhos yn aelodau ym [[Capel Bryn'rodyn (MC)\|Bryn'rodyn]]erbyn tua diwedd y 18g, gan gynnwys William Griffith ac Elinor Morris, cwpl priod oedd yn byw yng Nghefn-pederau. Tua 1804, cychwynnwyd "ysgol Sul" mewn bwthyn o'r enw "Y Muriau" ar dir Wernlas-wen, cyn symud i Dŷ'n Weirgloidd, o'r fan honno i Cae'r Odyn ac wedyn i Benlan uchaf. Ym 1816, cafwyd cyfle i rentu Tŷ Uchaf at ddibenion cynnal ysgol Sul, ac eithiau seiat. Fe gynhelid y rhain yr un adeg ~~âmoddion~~ ym Mryn'rodyn. Ar yr adeg gynnar hon, nid oedd gan yr achos weinidog ond roedd y Parch. William Hughes, Bryn beddau, Llanwnda ac wedyn o [[Capel Saron (A)\|Gapel Saron]], gweinidog gyda'r Annibynwyr yn gefn mawr i'r achos ifanc.		Sonnir am bregethu yn yr ardal cryn dipyn cyn ddiwedd yr 18g yn yr awyr agored, a phregethid oddi ar ben carreg yn ymyl y lôn isaf i dreflan [[Rhos-isaf]], yn ôl Robert Jones, Rhoslan. Dywedir fod bynnag fod tua 20 o drigolion y Rhos yn aelodau ym [[Capel Bryn'rodyn (MC)\|Bryn'rodyn]]erbyn tua diwedd y 18g, gan gynnwys William Griffith ac Elinor Morris, cwpl priod oedd yn byw yng Nghefn-pederau. Tua 1804, cychwynnwyd "ysgol Sul" mewn bwthyn o'r enw "Y Muriau" ar dir Wernlas-wen, cyn symud i Dŷ'n Weirgloidd, o'r fan honno i Cae'r Odyn ac wedyn i Benlan uchaf. Ym 1816, cafwyd cyfle i rentu Tŷ Uchaf at ddibenion cynnal ysgol Sul, ac eithiau seiat. Fe gynhelid y rhain yr un adeg â'r moddion ym Mryn'rodyn. Ar yr adeg gynnar hon, nid oedd gan yr achos weinidog ond roedd y Parch. William Hughes, Bryn beddau, Llanwnda ac wedyn o [[Capel Saron (A)\|Gapel Saron]], gweinidog gyda'r Annibynwyr yn gefn mawr i'r achos ifanc.

	==Y capel cyntaf==		==Y capel cyntaf==

Irion: /* Y trydydd capel */

2020-04-26T16:08:53Z

Y trydydd capel

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:08, 26 Ebrill 2020
Llinell 30:		Llinell 30:
	Yn ystod y rhan fwyaf o hananer cyntaf yr 20g., [[W. Gilbert Williams]] oedd yr ysgrifennydd, a sicrhaodd fod cofnodion y capel o 1856 hyd 1954 wedi eu cadw'n ddiogel yn Archifdy Caernarfon.<ref>Archifdy Caernarfon, Paprurau W.Gilbert Williams,'' passim''</ref>		Yn ystod y rhan fwyaf o hananer cyntaf yr 20g., [[W. Gilbert Williams]] oedd yr ysgrifennydd, a sicrhaodd fod cofnodion y capel o 1856 hyd 1954 wedi eu cadw'n ddiogel yn Archifdy Caernarfon.<ref>Archifdy Caernarfon, Paprurau W.Gilbert Williams,'' passim''</ref>

	Parhaodd y capel i sefyll tan y 1990au, pan y'i chwalwyd, gan ddefnyddio'r festri helaeth yn ei le. Mae'r achos yn dal i fynd heddiw (2020).<ref>Prif ffynhonell yr erthygl hon yw W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon'', Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), tt.212-237</ref>		Parhaodd y capel i sefyll tan y 1990au, pan y'i chwalwyd, gan ddefnyddio'r festri helaeth yn ei le. Mae'r achos yn dal i fynd heddiw (2020).<ref>Prif ffynhonell yr erthygl hon yw W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon'', Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), tt.212-237. Un o brif ffynonellau Hobley am yr hanes oedd traethawd gan y Parch. William Williams, ''Dechreuad a Chynnydd yr Achos yn Horeb, Rhostryfan'', Parurau W. Gilbert Williams, X/WGW/12/1</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==
	{{cyfeiriadau}}		{{cyfeiriadau}}
	[[Categori:Capeli]]		[[Categori:Capeli]]

Irion: /* Y trydydd capel */

2020-04-26T16:02:49Z

Y trydydd capel

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:02, 26 Ebrill 2020
Llinell 27:		Llinell 27:

	Roedd yr achos heb gael gweinidog neu "fugail" cyn hynny, ond ym mis Ionawr 1869, sefydlwyd y Parch. T. Gwynedd Roberts fel bugail ac ysgolfeistr (hyd nes i'r ysgol Brytanaidd agor ym 1870). Ar ôl agor [[Capel Rhosgadfan (MC)]] ym 1876, roedd yn weinidog ar y ddau gapel. Roedd ei weinidogaeth yn hir a llwyddiannus: symudodd i Gaernarfon ym 1894 gan ymaelodi ym Moriah, ar ôl gwasanaethu am 25 o flynyddoedd. Gellir barnu ei lwyddiant o'r ffaith mai 264 oedd rhif yr aelodau rhwng Rhostryfan a Rhosgadfan; erbyn 1894, roedd 264 o aelodau yn Rhostryfan yn unig, a 103 arall yn Rhosgadfan. Fe'i ddilynwyd gan y Parch. William Williams, a symudodd i'r capel o Ddinas Mawddwy. Parhaodd y capel yn llewyrchus, gyda 345 o aelodau ym 1900.		Roedd yr achos heb gael gweinidog neu "fugail" cyn hynny, ond ym mis Ionawr 1869, sefydlwyd y Parch. T. Gwynedd Roberts fel bugail ac ysgolfeistr (hyd nes i'r ysgol Brytanaidd agor ym 1870). Ar ôl agor [[Capel Rhosgadfan (MC)]] ym 1876, roedd yn weinidog ar y ddau gapel. Roedd ei weinidogaeth yn hir a llwyddiannus: symudodd i Gaernarfon ym 1894 gan ymaelodi ym Moriah, ar ôl gwasanaethu am 25 o flynyddoedd. Gellir barnu ei lwyddiant o'r ffaith mai 264 oedd rhif yr aelodau rhwng Rhostryfan a Rhosgadfan; erbyn 1894, roedd 264 o aelodau yn Rhostryfan yn unig, a 103 arall yn Rhosgadfan. Fe'i ddilynwyd gan y Parch. William Williams, a symudodd i'r capel o Ddinas Mawddwy. Parhaodd y capel yn llewyrchus, gyda 345 o aelodau ym 1900.

			Yn ystod y rhan fwyaf o hananer cyntaf yr 20g., [[W. Gilbert Williams]] oedd yr ysgrifennydd, a sicrhaodd fod cofnodion y capel o 1856 hyd 1954 wedi eu cadw'n ddiogel yn Archifdy Caernarfon.<ref>Archifdy Caernarfon, Paprurau W.Gilbert Williams,'' passim''</ref>

	Parhaodd y capel i sefyll tan y 1990au, pan y'i chwalwyd, gan ddefnyddio'r festri helaeth yn ei le. Mae'r achos yn dal i fynd heddiw (2020).<ref>Prif ffynhonell yr erthygl hon yw W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon'', Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), tt.212-237</ref>		Parhaodd y capel i sefyll tan y 1990au, pan y'i chwalwyd, gan ddefnyddio'r festri helaeth yn ei le. Mae'r achos yn dal i fynd heddiw (2020).<ref>Prif ffynhonell yr erthygl hon yw W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon'', Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), tt.212-237</ref>

Irion: /* Y trydydd capel */

2020-04-22T09:00:28Z

Y trydydd capel

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 10:00, 22 Ebrill 2020
Llinell 26:		Llinell 26:
	Ym 1866 yr adeiladwyd y trydydd capel, gyda John Thomas, Penceunant yn gynllunydd ac adeiladwr, a hynny ar gost o £1600. Mesuroidd yr adeilad newydd 63' wrth 54' y tu mewn.		Ym 1866 yr adeiladwyd y trydydd capel, gyda John Thomas, Penceunant yn gynllunydd ac adeiladwr, a hynny ar gost o £1600. Mesuroidd yr adeilad newydd 63' wrth 54' y tu mewn.

	Roedd yr achos heb gael gweinidog neu "fugail" cyn hynny, ond ym mis Ionawr 1869, sefydlwyd y Parch. T. Gwynedd Roberts fel bugail ac ysgolfeistr (hyd nes i'r ysgol Brytanaidd agor ym 1870). Ar ôl agor [[Capel Rhosgadfan (MC)]] ym 1876, roedd yn weinidog ar y ddau gapel. Roedd ei weinidogaeth yn hir a llwyddiannus: symudodd i Gaernarfon ym 1894 gan ymaelodi ym Moriah, ar ôl gwasanaethu am 25 o flynyddoedd. Gellir barnu ei lwyddiant o'r ffaith mai 264 oedd rhif yr aelodau rhwng Rhostryfan a Rhosgadfan; erbyn 1894, roedd 264 o aelodau yn Rhostryfan yn unig, a 103 arall yn Rhosgadfan. Fe'i ddilynwyd gan y Parch. William Williams, a symudodd i'r capel o Ddinas Mawddwy.		Roedd yr achos heb gael gweinidog neu "fugail" cyn hynny, ond ym mis Ionawr 1869, sefydlwyd y Parch. T. Gwynedd Roberts fel bugail ac ysgolfeistr (hyd nes i'r ysgol Brytanaidd agor ym 1870). Ar ôl agor [[Capel Rhosgadfan (MC)]] ym 1876, roedd yn weinidog ar y ddau gapel. Roedd ei weinidogaeth yn hir a llwyddiannus: symudodd i Gaernarfon ym 1894 gan ymaelodi ym Moriah, ar ôl gwasanaethu am 25 o flynyddoedd. Gellir barnu ei lwyddiant o'r ffaith mai 264 oedd rhif yr aelodau rhwng Rhostryfan a Rhosgadfan; erbyn 1894, roedd 264 o aelodau yn Rhostryfan yn unig, a 103 arall yn Rhosgadfan. Fe'i ddilynwyd gan y Parch. William Williams, a symudodd i'r capel o Ddinas Mawddwy. Parhaodd y capel yn llewyrchus, gyda 345 o aelodau ym 1900.

	Parhaodd y capel ~~i sefyll tan y 1990au, pan y'i chwalwyd~~, ~~gan ddefnyddio'r festri helaeth yn ei le. Mae'r achos yn dal i fynd heddiw (2020)~~.

			Parhaodd y capel i sefyll tan y 1990au, pan y'i chwalwyd, gan ddefnyddio'r festri helaeth yn ei le. Mae'r achos yn dal i fynd heddiw (2020).<ref>Prif ffynhonell yr erthygl hon yw W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon'', Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), tt.212-237</ref>

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==
	{{cyfeiriadau}}		{{cyfeiriadau}}
	[[Categori:Capeli]]		[[Categori:Capeli]]

Irion am 08:58, 22 Ebrill 2020

2020-04-22T08:58:34Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:58, 22 Ebrill 2020
Llinell 14:		Llinell 14:
	Ym 1837-8 adeiladwyd yr ail gapel ar darn o'r tir comin gerllaw'r hen gapel, a hynny am £7. Trowyd yr hen gapel yn dŷ capel, yn cynnwys stabl hefyd yn un pen. Roedd y capel ei hun yn fawr am y cyfnod, gydag eisteddleoedd i 300. Roedd y mesuriadau y tu mewn yn 42' wrth 36'. Gwahoddwyd John Elias o Fôn i agor y capel yn swyddogol, ac nid yn annisgwyl roedd y capel yn llawn. Cynyddodd yr aelodaeth yn sylweddol wedi codi'r capel newydd ac ym 1846/7 fe'i gofrestrwyd fel man lle gellid gweinyddu priodasau. Tua'r un adeg dechreuwyd defnyddiuo tir y capel yn fan claddu. Y cyntaf i'w gladdu yno oedd Ann Williams, Cae Ymryson yn 75 oed, aelod ers 47 o flynyddoedd.		Ym 1837-8 adeiladwyd yr ail gapel ar darn o'r tir comin gerllaw'r hen gapel, a hynny am £7. Trowyd yr hen gapel yn dŷ capel, yn cynnwys stabl hefyd yn un pen. Roedd y capel ei hun yn fawr am y cyfnod, gydag eisteddleoedd i 300. Roedd y mesuriadau y tu mewn yn 42' wrth 36'. Gwahoddwyd John Elias o Fôn i agor y capel yn swyddogol, ac nid yn annisgwyl roedd y capel yn llawn. Cynyddodd yr aelodaeth yn sylweddol wedi codi'r capel newydd ac ym 1846/7 fe'i gofrestrwyd fel man lle gellid gweinyddu priodasau. Tua'r un adeg dechreuwyd defnyddiuo tir y capel yn fan claddu. Y cyntaf i'w gladdu yno oedd Ann Williams, Cae Ymryson yn 75 oed, aelod ers 47 o flynyddoedd.

	Ym 1848, atygweiriwyd y capel, gan osod nenfwd ynddo. Hefyd fe roddwyd cloc yno, ond yn ôl yr hanes, nid oedd byth yn cadw'r amser cywir!		Ym 1848, atygweiriwyd y capel, gan osod nenfwd ynddo. Hefyd fe roddwyd cloc yno, ond yn ôl yr hanes, nid oedd byth yn cadw'r amser cywir! Erbyn 1855-6, roedd angen mwy o le eto, a chwalwyd un ochr o'r capel, gan godi'r ochr ryw 15 troedfedd a ffurfio talcen newydd; canlyniad hyn oedd creu 150 ychwaneg o eisteddleoedd. Yn ol pob sôn, anodd ar ol yr ehangu hwn oedd adnabod yr adeilad fel capel!

			Roedd yna ddiwygiad eang yng ghymru yn ystod 1859 ond araf oedd o i gydio yn Rhostryfan tan Diolchgarwch 1860. Gellir barnu ei effaith trwy ystyried mai 182 oedd aelodaeth y capel ym 1858, ond erbyn 1860, cododd i 263.

	==Yr ysgol ddyddiol==		==Yr ysgol ddyddiol==
	Cyn bod sôn am ysgol ddyddiol a ariennid yn gyhoeddus ceisiodd y capel wneud rhywfaint o ddarpariaeth ar gyfer y gymdogaeth. Cynhelid ysgol yn llofft tŷ capel Horeb gan ddyn o'r enw Ellis Thomas yn nechrau'r 1840au, ac yn ogystal â'r tâl a dderbyniai gan y rhieni, cyfrannai'r capel hefyd at ei chynnal. Fe ymadawodd tua 1846 â'r tŷ capel fodd bynnag, ac aeth rhai o'r plant i'r ysgol eglwysig yn y [[Bontnewydd]] tra aeth eraill i ysgol a gynhelid ym [[Melin Forgan]] ger [[Capel Bryn'rodyn]].		Cyn bod sôn am ysgol ddyddiol a ariennid yn gyhoeddus ceisiodd y capel wneud rhywfaint o ddarpariaeth ar gyfer y gymdogaeth. Cynhelid ysgol yn llofft tŷ capel Horeb gan ddyn o'r enw Ellis Thomas yn nechrau'r 1840au, ac yn ogystal â'r tâl a dderbyniai gan y rhieni, cyfrannai'r capel hefyd at ei chynnal. Fe ymadawodd tua 1846 â'r tŷ capel fodd bynnag, ac aeth rhai o'r plant i'r ysgol eglwysig yn y [[Bontnewydd]] tra aeth eraill i ysgol a gynhelid ym [[Melin Forgan]] ger [[Capel Bryn'rodyn]]. W. Prichard o Fodwrdda, Aberdaron a ddaeth yn ei le.

			Ym 1849, penderfynodd y capel y dylid ceisio sefydlu ysgol mwy effeithiol, a chafwyd gwasanaeth Benjamin Rogers fel ysgolfeistr, a ddaeth o Abergele i Rostryfan. Am rai blynyddoedd cynhelid yr ysgol yn y capel nes adeiladu ysgoldy newydd ym 1855, gyda lle ar gyfer 100 o blant. Ariannwyd yr adeilad yn llwyr gan y capel heb grant, gan nad oedd yn cydymffurfio, ysywaeth, â gofynion yr awdurdodau. Ymadawodd Rogers ymhen y flwyddyn, a daeth John Roberts yn ei le fel ysgolfeistr o Lanllechid; yntau wedyn yn gadael ym 1857, a chyflogwyd Griffith Jones o Feifod, Sir Drefaldwyn, yn ei le am gyflog o £20 y flwyddyn. Arhosodd yno tan 1860, ac yr oedd hefyd yn ddefnyddiol i'r capel fel pregethwr. Fe'i ddilynwyd gan Owen Griffith o Fôn, ac wedyn yn eu tro, Thomas Jones o'r Celyn Uchaf, Llanddeiniolen, John Hughes (Idanfryn) a John J. Roberts. Erbyn 1869, cymerodd y gweinidog newydd at y swydd o ysgolfeistr hefyd hyd nes agor [[Ysgol gynradd Rhostryfan\|Ysgol Brytanaidd Rhostryfan]] yn niwedd 1870.

			==Y trydydd capel==
			Ym 1866 yr adeiladwyd y trydydd capel, gyda John Thomas, Penceunant yn gynllunydd ac adeiladwr, a hynny ar gost o £1600. Mesuroidd yr adeilad newydd 63' wrth 54' y tu mewn.

			Roedd yr achos heb gael gweinidog neu "fugail" cyn hynny, ond ym mis Ionawr 1869, sefydlwyd y Parch. T. Gwynedd Roberts fel bugail ac ysgolfeistr (hyd nes i'r ysgol Brytanaidd agor ym 1870). Ar ôl agor [[Capel Rhosgadfan (MC)]] ym 1876, roedd yn weinidog ar y ddau gapel. Roedd ei weinidogaeth yn hir a llwyddiannus: symudodd i Gaernarfon ym 1894 gan ymaelodi ym Moriah, ar ôl gwasanaethu am 25 o flynyddoedd. Gellir barnu ei lwyddiant o'r ffaith mai 264 oedd rhif yr aelodau rhwng Rhostryfan a Rhosgadfan; erbyn 1894, roedd 264 o aelodau yn Rhostryfan yn unig, a 103 arall yn Rhosgadfan. Fe'i ddilynwyd gan y Parch. William Williams, a symudodd i'r capel o Ddinas Mawddwy.

			Parhaodd y capel i sefyll tan y 1990au, pan y'i chwalwyd, gan ddefnyddio'r festri helaeth yn ei le. Mae'r achos yn dal i fynd heddiw (2020).


	Ym 1849, penderfynodd y capel y dylid ceisio sefydlu ysgol mwy effeithiol, a chafwyd gwasanaeth Benjamin Rogers fel ysgolfeistr, a ddaeth o Abergele i Rostryfan. Am rai blynyddoedd cynhelid yr ysgol yn y capel nes adeiladu ysgoldy newydd ym 1855, gyda lle ar gyfer 100 o blant. Ariannwyd yr adeilad yn llwyr gan y capel heb grant, gan nad oedd yn cydymffurfio, ysywaeth, aâ gofynion yr awdurdodau.		==Cyfeiriadau==
			{{cyfeiriadau}}
			[[Categori:Capeli]]

Irion am 08:23, 22 Ebrill 2020

2020-04-22T08:23:56Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:23, 22 Ebrill 2020
Llinell 15:		Llinell 15:

	Ym 1848, atygweiriwyd y capel, gan osod nenfwd ynddo. Hefyd fe roddwyd cloc yno, ond yn ôl yr hanes, nid oedd byth yn cadw'r amser cywir!		Ym 1848, atygweiriwyd y capel, gan osod nenfwd ynddo. Hefyd fe roddwyd cloc yno, ond yn ôl yr hanes, nid oedd byth yn cadw'r amser cywir!

			==Yr ysgol ddyddiol==
			Cyn bod sôn am ysgol ddyddiol a ariennid yn gyhoeddus ceisiodd y capel wneud rhywfaint o ddarpariaeth ar gyfer y gymdogaeth. Cynhelid ysgol yn llofft tŷ capel Horeb gan ddyn o'r enw Ellis Thomas yn nechrau'r 1840au, ac yn ogystal â'r tâl a dderbyniai gan y rhieni, cyfrannai'r capel hefyd at ei chynnal. Fe ymadawodd tua 1846 â'r tŷ capel fodd bynnag, ac aeth rhai o'r plant i'r ysgol eglwysig yn y [[Bontnewydd]] tra aeth eraill i ysgol a gynhelid ym [[Melin Forgan]] ger [[Capel Bryn'rodyn]].

			Ym 1849, penderfynodd y capel y dylid ceisio sefydlu ysgol mwy effeithiol, a chafwyd gwasanaeth Benjamin Rogers fel ysgolfeistr, a ddaeth o Abergele i Rostryfan. Am rai blynyddoedd cynhelid yr ysgol yn y capel nes adeiladu ysgoldy newydd ym 1855, gyda lle ar gyfer 100 o blant. Ariannwyd yr adeilad yn llwyr gan y capel heb grant, gan nad oedd yn cydymffurfio, ysywaeth, aâ gofynion yr awdurdodau.

Irion am 08:44, 21 Ebrill 2020

2020-04-21T08:44:52Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:44, 21 Ebrill 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
	Mae achos y Methodistiaid Calfinaidd yn'''Horeb, Rhostryfan''' yn hŷn o dipyn na'r capel ei hun (a chwalwyd tua 20 mlynedd yn ôl, er i'r festri barhau fel cartref i'r eglwys. Saif ar sgwâr neu groesffordd yng nghanol pentref [[Rhostryfan]].		Mae achos y Methodistiaid Calfinaidd yn'''Horeb, Rhostryfan''' yn hŷn o dipyn na'r capel ei hun (a chwalwyd tua 20 mlynedd yn ôl, er i'r festri barhau fel cartref i'r eglwys. Saif ar sgwâr neu groesffordd yng nghanol pentref [[Rhostryfan]].

			==Yr ysgol gychwynnol==
	Sonnir am bregethu yn yr ardal cryn dipyn cyn ddiwedd yr 18g yn yr awyr agored, a phregethid oddi ar ben carreg yn ymyl y lôn isaf i dreflan [[Rhos-isaf]], yn ôl Robert Jones, Rhoslan. Dywedir fod bynnag fod tua 20 o drigolion y Rhos yn aelodau ym [[Capel Bryn'rodyn (MC)\|Bryn'rodyn]]erbyn tua diwedd y 18g, gan gynnwys William Griffith ac Elinor Morris, cwpl priod oedd yn byw yng Nghefn-pederau. Tua 1804, cychwynnwyd "ysgol Sul" mewn bwthyn o'r enw "Y Muriau" ar dir Wernlas-wen, cyn symud i Dŷ'n Weirgloidd, o'r fan honno i Cae'r Odyn ac wedyn i Benlan uchaf. Ym 1816, cafwyd cyfle i rentu Tŷ Uchaf at ddibenion cynnal ysgol Sul, ac eithiau seiat. Fe gynhelid y rhain yr un adeg âmoddion ym Mryn'rodyn. Ar yr adeg gynnar hon, nid oedd gan yr achos weinidog ond roedd y Parch. William Hughes, Bryn beddau, Llanwnda ac wedyn o [[Capel Saron (A)\|Gapel Saron]], gweinidog gyda'r Annibynwyr yn gefn mawr i'r achos ifanc.		Sonnir am bregethu yn yr ardal cryn dipyn cyn ddiwedd yr 18g yn yr awyr agored, a phregethid oddi ar ben carreg yn ymyl y lôn isaf i dreflan [[Rhos-isaf]], yn ôl Robert Jones, Rhoslan. Dywedir fod bynnag fod tua 20 o drigolion y Rhos yn aelodau ym [[Capel Bryn'rodyn (MC)\|Bryn'rodyn]]erbyn tua diwedd y 18g, gan gynnwys William Griffith ac Elinor Morris, cwpl priod oedd yn byw yng Nghefn-pederau. Tua 1804, cychwynnwyd "ysgol Sul" mewn bwthyn o'r enw "Y Muriau" ar dir Wernlas-wen, cyn symud i Dŷ'n Weirgloidd, o'r fan honno i Cae'r Odyn ac wedyn i Benlan uchaf. Ym 1816, cafwyd cyfle i rentu Tŷ Uchaf at ddibenion cynnal ysgol Sul, ac eithiau seiat. Fe gynhelid y rhain yr un adeg âmoddion ym Mryn'rodyn. Ar yr adeg gynnar hon, nid oedd gan yr achos weinidog ond roedd y Parch. William Hughes, Bryn beddau, Llanwnda ac wedyn o [[Capel Saron (A)\|Gapel Saron]], gweinidog gyda'r Annibynwyr yn gefn mawr i'r achos ifanc.

			==Y capel cyntaf==
	Codwyd y capel cyntaf ym 1821, yn 23' wrth 17' y tu fewn o ran maint. Roedd llofft fechan ar un dalcen, gyda grisiau o'r tu allan yn arwain ati. Un sedd oedd o gwmpas y waliau, a gweddill yr eisteddleoedd yn feinciau a osodwyd ar lawr pridd. Rhoddwyd yr enw Horeb arno. Pregethwyd yno am y tro cyntaf tua diwedd 1821, gan Robert Owen, Y Rhyl. Roedd 30 o aelodau ar y cychwyn.		Codwyd y capel cyntaf ym 1821, yn 23' wrth 17' y tu fewn o ran maint. Roedd llofft fechan ar un dalcen, gyda grisiau o'r tu allan yn arwain ati. Un sedd oedd o gwmpas y waliau, a gweddill yr eisteddleoedd yn feinciau a osodwyd ar lawr pridd. Rhoddwyd yr enw Horeb arno. Pregethwyd yno am y tro cyntaf tua diwedd 1821, gan Robert Owen, Y Rhyl. Roedd 30 o aelodau ar y cychwyn.

			Yn fuan sefydlwyd cyfarfod pregethu adeg y Pasg bob blwyddyn. Nodir cyfarfod 1833 fel un arbennig, gyda [[John Jones, Tal-y-sarn]] yn un o'r tri phregethwr, ynghyd â Griffith Jones, Tregarth a Cadwladr Owen. Sefydlwyd Cymdeithas Gymedroldeb a Chymdeithas Ddirwest hefyd, gyda hanner aelodau'r achos yn ymuno - sef 15. Dechrau arddel dirwest yn eang yn yr ardal oedd hyn, i'r graddau na chafwyd yr un dafarn yn y fro hyd heddiw (oddigerth [[Clwb Mountain Rangers]] yn [[Rhosgadfan]] yn weddo,ddiweddar). Rhaid oedd i lymeitwyr gerdded i lawr i [[Tafarn y Mount Pleasant\|Dafarn y Mount Pleasant]] nid nepell o [[Eglwys Sant Gwyndaf, Llanwnda\|eglwys y plwyf]] am ddiod!

			Roedd diwygiad wedi taro'r ardaloedd o gwmpas ym 1830-32 ac er ei fod yn araf i gydio yn Horeb, o dipyn i beth fe gynyddodd yr aelodaeth nes bod y capel gwreiddiol yn mynd yn rhy fach.

			==Yr ail gapel==
			Ym 1837-8 adeiladwyd yr ail gapel ar darn o'r tir comin gerllaw'r hen gapel, a hynny am £7. Trowyd yr hen gapel yn dŷ capel, yn cynnwys stabl hefyd yn un pen. Roedd y capel ei hun yn fawr am y cyfnod, gydag eisteddleoedd i 300. Roedd y mesuriadau y tu mewn yn 42' wrth 36'. Gwahoddwyd John Elias o Fôn i agor y capel yn swyddogol, ac nid yn annisgwyl roedd y capel yn llawn. Cynyddodd yr aelodaeth yn sylweddol wedi codi'r capel newydd ac ym 1846/7 fe'i gofrestrwyd fel man lle gellid gweinyddu priodasau. Tua'r un adeg dechreuwyd defnyddiuo tir y capel yn fan claddu. Y cyntaf i'w gladdu yno oedd Ann Williams, Cae Ymryson yn 75 oed, aelod ers 47 o flynyddoedd.

			Ym 1848, atygweiriwyd y capel, gan osod nenfwd ynddo. Hefyd fe roddwyd cloc yno, ond yn ôl yr hanes, nid oedd byth yn cadw'r amser cywir!

Irion am 12:54, 20 Ebrill 2020

2020-04-20T12:54:10Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 13:54, 20 Ebrill 2020
Llinell 1:		Llinell 1:
	Mae achos y Methodistiaid Calfinaidd yn'''Horeb, Rhostryfan''' yn hŷn o dipyn na'r capel ei hun (a chwalwyd tua 20 mlynedd yn ôl, er i'r festri barhau fel cartref i'r eglwys. Saif ar sgwâr neu groesffordd yng nghanol pentref [[Rhostryfan]].		Mae achos y Methodistiaid Calfinaidd yn'''Horeb, Rhostryfan''' yn hŷn o dipyn na'r capel ei hun (a chwalwyd tua 20 mlynedd yn ôl, er i'r festri barhau fel cartref i'r eglwys. Saif ar sgwâr neu groesffordd yng nghanol pentref [[Rhostryfan]].

	Sonnir am bregethu yn yr ardal cryn dipyn cyn ddiwedd yr 18g yn yr awyr agored, a phregethid oddi ar ben carreg yn ymyl y lôn isaf i dreflan [[Rhos-isaf]], yn ôl Robert Jones, Rhoslan. Dywedir fod bynnag fod tua 20 o drigolion y Rhos yn aelodau ym [[Capel Bryn'rodyn (MC)\|Bryn'rodyn]]erbyn tua diwedd y 18g, gan gynnwys William Griffith ac Elinor Morris, cwpl priod oedd yn byw yng Nghefn-pederau. Tua 1804, cychwynnwyd "ysgol Sul" mewn bwthyn o'r enw "Y Muriau" ar dir Wernlas-wen, cyn symud i Dŷ'n Weirgloidd, o'r fan honno i Cae'r Odyn ac wedyn i Benlan uchaf. Ym 1816, cafwyd cyfle i rentu Tŷ Uchaf at ddibenion cynnal ysgol Sul, ac eithiau seiat. Fe gynhelid y rhain yr un adeg âmoddion ym Mryn'rodyn.		Sonnir am bregethu yn yr ardal cryn dipyn cyn ddiwedd yr 18g yn yr awyr agored, a phregethid oddi ar ben carreg yn ymyl y lôn isaf i dreflan [[Rhos-isaf]], yn ôl Robert Jones, Rhoslan. Dywedir fod bynnag fod tua 20 o drigolion y Rhos yn aelodau ym [[Capel Bryn'rodyn (MC)\|Bryn'rodyn]]erbyn tua diwedd y 18g, gan gynnwys William Griffith ac Elinor Morris, cwpl priod oedd yn byw yng Nghefn-pederau. Tua 1804, cychwynnwyd "ysgol Sul" mewn bwthyn o'r enw "Y Muriau" ar dir Wernlas-wen, cyn symud i Dŷ'n Weirgloidd, o'r fan honno i Cae'r Odyn ac wedyn i Benlan uchaf. Ym 1816, cafwyd cyfle i rentu Tŷ Uchaf at ddibenion cynnal ysgol Sul, ac eithiau seiat. Fe gynhelid y rhain yr un adeg âmoddion ym Mryn'rodyn. Ar yr adeg gynnar hon, nid oedd gan yr achos weinidog ond roedd y Parch. William Hughes, Bryn beddau, Llanwnda ac wedyn o [[Capel Saron (A)\|Gapel Saron]], gweinidog gyda'r Annibynwyr yn gefn mawr i'r achos ifanc.

			Codwyd y capel cyntaf ym 1821, yn 23' wrth 17' y tu fewn o ran maint. Roedd llofft fechan ar un dalcen, gyda grisiau o'r tu allan yn arwain ati. Un sedd oedd o gwmpas y waliau, a gweddill yr eisteddleoedd yn feinciau a osodwyd ar lawr pridd. Rhoddwyd yr enw Horeb arno. Pregethwyd yno am y tro cyntaf tua diwedd 1821, gan Robert Owen, Y Rhyl. Roedd 30 o aelodau ar y cychwyn.