Capel Glan-rhyd (MC), Llanwnda - Hanes golygu

Irion am 10:33, 16 Hydref 2024

2024-10-16T10:33:59Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:33, 16 Hydref 2024
Llinell 19:		Llinell 19:
	Fel yn hanes Capel Pen-y-graig, Llanfaglan (MC), gadawodd Thomas Williams ddyled i’r capel ei dalu. Roedd ei weddw’n weithgar iawn yn ceisio hel cyfraniadau am flynyddoedd – nid oedd yn help efallai fod pawb yn gwybod bod ganddi ddigon o bres i dalu’r gweddill ei hun. Erbyn 1916 pan aed ati i glirio’r ddyled, roedd £500 yn dal ar ôl allan o’r gost derfynol o £2800,		Fel yn hanes Capel Pen-y-graig, Llanfaglan (MC), gadawodd Thomas Williams ddyled i’r capel ei dalu. Roedd ei weddw’n weithgar iawn yn ceisio hel cyfraniadau am flynyddoedd – nid oedd yn help efallai fod pawb yn gwybod bod ganddi ddigon o bres i dalu’r gweddill ei hun. Erbyn 1916 pan aed ati i glirio’r ddyled, roedd £500 yn dal ar ôl allan o’r gost derfynol o £2800,

	Yn anffodus, nid yw cofnodion cynnar y capel ar gael yn y mannau arferol er mwyn gweld hanes cyflawn gweithgareddau’r blynyddoedd cynnar, ond cawn ambell i gip yn y papurau newydd sydd yn dangos eglwys weithgar. Roedd Mr a Mrs [[R. Gwyneddon Davies]], Graeanfryn, ymysg yr arweinwyr, a threfnodd Mrs Davies bartïon gweu i wneud dillad i’r milwyr yn ystod y rhyfel byd cyntaf. Tua’r un adeg, cynhaliwyd perfformiadau blynyddol gan Gôr Glan-rhyd dan faton J.E. Williams, [[Swyddfa Post Llanwnda]]. Perfformiwyd y cantata “Bugeiliaid Bethlehem” fis Mawrth 1917 - er mai braidd yn hwyr oedd hi ar gyfer y darn penodol hwnnw!		Yn anffodus, nid yw cofnodion cynnar y capel ar gael yn y mannau arferol er mwyn gweld hanes cyflawn gweithgareddau’r blynyddoedd cynnar, ond cawn ambell i gip yn y papurau newydd sydd yn dangos eglwys weithgar. Roedd Mr a Mrs [[Robert Gwyneddon Davies]], Graeanfryn, ymysg yr arweinwyr, a threfnodd Mrs Davies bartïon gweu i wneud dillad i’r milwyr yn ystod y rhyfel byd cyntaf. Tua’r un adeg, cynhaliwyd perfformiadau blynyddol gan Gôr Glan-rhyd dan faton J.E. Williams, [[Swyddfa Post Llanwnda]]. Perfformiwyd y cantata “Bugeiliaid Bethlehem” fis Mawrth 1917 - er mai braidd yn hwyr oedd hi ar gyfer y darn penodol hwnnw!

	Yn nes ymlaen yn y ganrif, ffurfiwyd cymdeithas lenyddol y capel ac erbyn y 1950au, roedd yna gydbwyllgor rhwng y gymdeithas lenyddol honno a chymdeithasau tebyg ym Mryn’rodyn a Wesleaid [[Capel Salem (W), Tŷ'nlôn\|Tŷ’n Lôn]] er mwyn cynnal eisteddfod flynyddol rhwng y tri lle.		Yn nes ymlaen yn y ganrif, ffurfiwyd cymdeithas lenyddol y capel ac erbyn y 1950au, roedd yna gydbwyllgor rhwng y gymdeithas lenyddol honno a chymdeithasau tebyg ym Mryn’rodyn a Wesleaid [[Capel Salem (W), Tŷ'nlôn\|Tŷ’n Lôn]] er mwyn cynnal eisteddfod flynyddol rhwng y tri lle.

Irion am 16:54, 2 Medi 2024

2024-09-02T16:54:01Z

Irion am 16:41, 2 Medi 2024

2024-09-02T16:41:54Z

@@ Llinell 1: / Llinell 1: @@
-Capel Methodistaidd ym mhentref [[Dinas]], [[Llanwnda]] yw '''Capel Glan-rhyd'''.
+Capel Methodistaidd ym mhentref [[Dinas]], [[Llanwnda]] yw '''Capel Glan-rhyd''', a agorwyd ym 1899.
-Credir i'r capel gael ei godi yn dilyn cyfnod o angen mawr yn y pentref i gael addoldy ar wahân i bobl Dinas a Llanwnda. Cafwyd y caniatâd i godi'r capel tua 1897, ac erbyn 1899 roedd wedi ei gwblhau. Holl gost adeiladu'r capel oedd £2,800. Fe'i hagorwyd yn swyddogol ar Gorffennaf 6ed 1899<ref>[http://newspapers.library.wales/view/3603906/3603911/43/ Adroddiad papur newydd o 1898 yn adrodd hanes yr adeiladu.]</ref><ref>Hobley, W. ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Cyfarfod Misol Arfon, 1921) tt. 346-347</ref>.
+Erbyn y 1890au, roedd ardal Glan-rhyd a Llanwnda, a oedd cyn hynny'n ddim mwy na lleoliad fferm neu ddwy a thai [[Tan-cefn]] yn datblygu gyda mwy o dai’n cael eu codi, megis Rhes Glan-rhyd a Rhes Gwelfor yn Llanwnda. Roedd yr ardal yn dod yn fwy poblog, a doedd [[Ysgoldy Graeanfryn (MC), Llanwnda]]  a oedd wedi gwasanaethu fel ysgol Sul a man cynnal oedfaon pnawn Sul bellach mewn cyflwr da ac yn sicr yn rhy fach.
 ==Cyfeiriadau==
 [[Categori:Crefydd]]
 [[Categori:Capeli]]

Cyfaill Eben am 16:12, 8 Rhagfyr 2021

2021-12-08T16:12:05Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:12, 8 Rhagfyr 2021
Llinell 1:		Llinell 1:
	Capel Methodistaidd ym mhentref [[Dinas]], [[Llanwnda]] yw '''Capel Glan-rhyd'''.		Capel Methodistaidd ym mhentref [[Dinas]], [[Llanwnda]] yw '''Capel Glan-rhyd'''.

	Credir i'r ~~Capel~~ ei ~~chodi~~ yn dilyn cyfnod o angen mawr yn y pentref i gael addoldy ar ~~wahâan~~ i bobl Dinas a Llanwnda. Cafwyd y caniatâd i godi'r ~~Capel~~ tua 1897, ac erbyn 1899 roedd wedi ei ~~chwblhau~~. Holl gost adeiladu'r ~~Capel~~ oedd £2,800. ~~Agorwyd y Capel~~ yn swyddogol ar Gorffennaf 6ed 1899<ref>[http://newspapers.library.wales/view/3603906/3603911/43/ Adroddiad papur newydd o 1898 yn adrodd hanes yr adeiladu.]</ref><ref>Hobley, W. ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Cyfarfod Misol Arfon, 1921) tt. 346-347</ref>.		Credir i'r capel gael ei godi yn dilyn cyfnod o angen mawr yn y pentref i gael addoldy ar wahân i bobl Dinas a Llanwnda. Cafwyd y caniatâd i godi'r capel tua 1897, ac erbyn 1899 roedd wedi ei gwblhau. Holl gost adeiladu'r capel oedd £2,800. Fe'i hagorwyd yn swyddogol ar Gorffennaf 6ed 1899<ref>[http://newspapers.library.wales/view/3603906/3603911/43/ Adroddiad papur newydd o 1898 yn adrodd hanes yr adeiladu.]</ref><ref>Hobley, W. ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Cyfarfod Misol Arfon, 1921) tt. 346-347</ref>.

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

92.3.7.102 am 15:26, 1 Mehefin 2019

2019-06-01T15:26:02Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:26, 1 Mehefin 2019
Llinell 1:		Llinell 1:
	Capel Methodistaidd ym mhentref [[Dinas]], [[Llanwnda]] yw '''Capel Glan-rhyd'''.		Capel Methodistaidd ym mhentref [[Dinas]], [[Llanwnda]] yw '''Capel Glan-rhyd'''.

	Credir i'r Capel ei chodi yn dilyn cyfnod o angen mawr yn y pentref i gael addoldy ar ~~wahan~~ i bobl Dinas a Llanwnda. Cafwyd y caniatâd i godi'r Capel tua 1897, ac erbyn 1899 roedd wedi ei chwblhau. Holl ~~gôst~~ adeiladu'r Capel oedd £2,800. Agorwyd y Capel yn swyddogol ar Gorffennaf 6ed 1899<ref>[http://newspapers.library.wales/view/3603906/3603911/43/ Adroddiad papur newydd o 1898 yn adrodd hanes yr adeiladu.]</ref><ref>Hobley, W. ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Cyfarfod Misol Arfon, 1921) tt. 346-347</ref>~~. Prif symbylydd codi'r capel oedd y Parch. [[William Hobley]] a oedd yn trigo yn nhŷ Graeanfryn nid nepell i ffwrdd~~.		Credir i'r Capel ei chodi yn dilyn cyfnod o angen mawr yn y pentref i gael addoldy ar wahâan i bobl Dinas a Llanwnda. Cafwyd y caniatâd i godi'r Capel tua 1897, ac erbyn 1899 roedd wedi ei chwblhau. Holl gost adeiladu'r Capel oedd £2,800. Agorwyd y Capel yn swyddogol ar Gorffennaf 6ed 1899<ref>[http://newspapers.library.wales/view/3603906/3603911/43/ Adroddiad papur newydd o 1898 yn adrodd hanes yr adeiladu.]</ref><ref>Hobley, W. ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Cyfarfod Misol Arfon, 1921) tt. 346-347</ref>.

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

92.3.7.102 am 15:20, 1 Mehefin 2019

2019-06-01T15:20:19Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 16:20, 1 Mehefin 2019
Llinell 1:		Llinell 1:
	Capel Methodistaidd ym mhentref [[Dinas]], [[Llanwnda]] yw '''Capel Glan-rhyd'''.		Capel Methodistaidd ym mhentref [[Dinas]], [[Llanwnda]] yw '''Capel Glan-rhyd'''.

	Credir i'r Capel ei chodi yn dilyn cyfnod o angen mawr yn y pentref i gael addoldy ar wahan i bobl Dinas a Llanwnda. Cafwyd y caniatâd i godi'r Capel tua 1897, ac erbyn 1899 roedd wedi ei chwblhau. Holl gôst adeiladu'r Capel oedd £2,800. Agorwyd y Capel yn swyddogol ar Gorffennaf 6ed 1899<ref>[http://newspapers.library.wales/view/3603906/3603911/43/ Adroddiad papur newydd o 1898 yn adrodd hanes yr adeiladu.]</ref><ref>Hobley, W. ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Cyfarfod Misol Arfon, 1921) tt. 346-347</ref>.		Credir i'r Capel ei chodi yn dilyn cyfnod o angen mawr yn y pentref i gael addoldy ar wahan i bobl Dinas a Llanwnda. Cafwyd y caniatâd i godi'r Capel tua 1897, ac erbyn 1899 roedd wedi ei chwblhau. Holl gôst adeiladu'r Capel oedd £2,800. Agorwyd y Capel yn swyddogol ar Gorffennaf 6ed 1899<ref>[http://newspapers.library.wales/view/3603906/3603911/43/ Adroddiad papur newydd o 1898 yn adrodd hanes yr adeiladu.]</ref><ref>Hobley, W. ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Cyfarfod Misol Arfon, 1921) tt. 346-347</ref>. Prif symbylydd codi'r capel oedd y Parch. [[William Hobley]] a oedd yn trigo yn nhŷ Graeanfryn nid nepell i ffwrdd.

	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==

Irion am 07:57, 18 Mai 2019

2019-05-18T07:57:20Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 08:57, 18 Mai 2019
Llinell 1:		Llinell 1:
	Capel Methodistaidd ym mhentref [[Dinas]], [[Llanwnda]] yw '''Capel ~~Glanrhyd, Llanwnda (MC)~~'''.		Capel Methodistaidd ym mhentref [[Dinas]], [[Llanwnda]] yw '''Capel Glan-rhyd'''.

	Credir i'r Capel ei chodi yn dilyn cyfnod o angen mawr yn y pentref i gael addoldy ar wahan i bobl Dinas a Llanwnda. Cafwyd y caniatâd i godi'r Capel tua 1897, ac erbyn 1899 roedd wedi ei chwblhau. Holl gôst adeiladu'r Capel oedd £2,800. Agorwyd y Capel yn swyddogol ar Gorffennaf 6ed 1899<ref>[http://newspapers.library.wales/view/3603906/3603911/43/ Adroddiad papur newydd o 1898 yn adrodd hanes yr adeiladu.]</ref><ref>Hobley, W. ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Cyfarfod Misol Arfon, 1921) tt. 346-347</ref>.		Credir i'r Capel ei chodi yn dilyn cyfnod o angen mawr yn y pentref i gael addoldy ar wahan i bobl Dinas a Llanwnda. Cafwyd y caniatâd i godi'r Capel tua 1897, ac erbyn 1899 roedd wedi ei chwblhau. Holl gôst adeiladu'r Capel oedd £2,800. Agorwyd y Capel yn swyddogol ar Gorffennaf 6ed 1899<ref>[http://newspapers.library.wales/view/3603906/3603911/43/ Adroddiad papur newydd o 1898 yn adrodd hanes yr adeiladu.]</ref><ref>Hobley, W. ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Cyfarfod Misol Arfon, 1921) tt. 346-347</ref>.

Irion: Symudodd Heulfryn y dudalen Capel Glan-rhyd, Llanwnda (MC) i Capel Glan-rhyd (MC), Llanwnda heb adael dolen ailgyfeirio

2019-05-18T07:56:53Z

Symudodd Heulfryn y dudalen Capel Glan-rhyd, Llanwnda (MC) i Capel Glan-rhyd (MC), Llanwnda heb adael dolen ailgyfeirio

← Fersiwn hŷn	Fersiwn yn ôl 08:56, 18 Mai 2019
(Dim gwahaniaeth)

Irion: Symudodd Heulfryn y dudalen Capel Glanrhyd, Llanwnda (MC) i Capel Glan-rhyd, Llanwnda (MC) heb adael dolen ailgyfeirio

2018-08-23T10:47:57Z

Symudodd Heulfryn y dudalen Capel Glanrhyd, Llanwnda (MC) i Capel Glan-rhyd, Llanwnda (MC) heb adael dolen ailgyfeirio

← Fersiwn hŷn	Fersiwn yn ôl 11:47, 23 Awst 2018
(Dim gwahaniaeth)

Miriamlloydjones: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Capel Methodistaidd ym mhentref Dinas, Llanwnda yw '''Capel Glanrhyd, Llanwnda (MC)'''. Credir i'r Capel ei chodi yn dilyn cyfnod o angen mawr y...'

2018-05-05T17:21:02Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Capel Methodistaidd ym mhentref Dinas, Llanwnda yw '''Capel Glanrhyd, Llanwnda (MC)'''. Credir i'r Capel ei chodi yn dilyn cyfnod o angen mawr y...'

Tudalen newydd

Capel Methodistaidd ym mhentref [[Dinas]], [[Llanwnda]] yw '''Capel Glanrhyd, Llanwnda (MC)'''.

Credir i'r Capel ei chodi yn dilyn cyfnod o angen mawr yn y pentref i gael addoldy ar wahan i bobl Dinas a Llanwnda. Cafwyd y caniatâd i godi'r Capel tua 1897, ac erbyn 1899 roedd wedi ei chwblhau. Holl gôst adeiladu'r Capel oedd £2,800. Agorwyd y Capel yn swyddogol ar Gorffennaf 6ed 1899<ref>[http://newspapers.library.wales/view/3603906/3603911/43/ Adroddiad papur newydd o 1898 yn adrodd hanes yr adeiladu.]</ref><ref>Hobley, W. ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Cyfarfod Misol Arfon, 1921) tt. 346-347</ref>.

==Cyfeiriadau==

[[Categori:Crefydd]]
[[Categori:Capeli]]

{{eginyn}}

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:54, 2 Medi 2024
Llinell 1:		Llinell 1:
	Capel Methodistaidd ym mhentref [[Dinas]], [[Llanwnda]] yw '''Capel Glan-rhyd''', a agorwyd ym 1899.		Capel Methodistaidd ym mhentref [[Dinas]], [[Llanwnda]] yw '''Capel Glan-rhyd''', a agorwyd ym 1899.

	Erbyn y 1890au, roedd ardal Glan-rhyd a Llanwnda, a oedd cyn hynny'n ddim mwy na lleoliad fferm neu ddwy a thai [[Tan-cefn]] yn datblygu gyda mwy o dai’n cael eu codi, megis Rhes Glan-rhyd a Rhes Gwelfor yn Llanwnda. Roedd yr ardal yn dod yn fwy poblog, a doedd [[Ysgoldy Graeanfryn (MC)~~, Llanwnda~~]] a oedd wedi gwasanaethu fel ysgol Sul a man cynnal oedfaon pnawn Sul bellach mewn cyflwr da ac yn sicr yn rhy fach.		Erbyn y 1890au, roedd ardal Glan-rhyd a Llanwnda, a oedd cyn hynny'n ddim mwy na lleoliad fferm neu ddwy a thai [[Tan-cefn]] yn datblygu gyda mwy o dai’n cael eu codi, megis Rhes Glan-rhyd a Rhes Gwelfor yn Llanwnda. Roedd yr ardal yn dod yn fwy poblog, a doedd [[Ysgoldy Graeanfryn (MC)]] a oedd wedi gwasanaethu fel ysgol Sul a man cynnal oedfaon pnawn Sul bellach mewn cyflwr da ac yn sicr yn rhy fach.
	#		#
	Cafodd swyddogion Graeanfryn, sef Robert Griffith (Garth), David Williams (Gadlys) a William Griffith (Maen Gwyn), wahoddiad draw i blasty newydd Gwylfa rywbryd ar ddechrau 1897 i gwrdd â’r perchennog, gŵr o’r enw [[Thomas Williams, Gwylfa]] a oedd yn flaenor yng [[Capel Bwlan (MC), Llandwrog\|Nghapel Bwlan]]. Roedd yn awyddus i weld codi capel newydd yn lle’r hen ysgoldy a hynny mewn man cyfleus. Cyfarfod byr a phwrpasol oedd yno, Thomas Williams yn siarad, a’r lleill yn gwrando. Byddai’n fodlon helpu i godi’r arian angenrheidiol, meddai, a rhoi plot o dir. Hynny ar ddwy amod: 'fyddai ysgoldy Graeanfryn ddim yn parhau i gael ei ddefnyddio; ac nad oedd neb i ddefnyddio’r capel newydd fel siambr sorri (i ddefnyddio ei eiriau ef). Roedd y tri swyddog wrth eu bodd: yng ngeiriau David Williams, “felly yr oeddem yn mynd gartref y noson honno yn llawen”. Trafodwyd y cynllun y Sul wedyn gyda chynulleidfa Graeanfryn, a phawb yn cyd-lawenhau’n unfrydol. Nid felly pawb yn eglwysi eraill y cylch, fodd bynnag. Roedd [[Capel Brynrhos (MC)]] (a agorwyd ym 1880) wedi dwyn talp o aelodaeth [[Capel ~~Bryn’rodyn~~ (MC)]], a dyma fygythiad arall i nifer aelodau’r achos. Teimlai rai yn y Bwlan, [[Capel Horeb (MC), Rhostryfan\|Horeb (Rhostryfan)]] a’r Bontnewydd yr un fath. Gwgu’n ddistaw oedd yr amheuwyr, yn ôl David Williams, ond roedd hi’n angenrheidiol perswadio’r cyfarfod misol bod angen capel newydd. Anfonodd y Cyfarfod hwnnw ddau gennad i drafod y syniad, a thrwy lwc, dau ddyn call a chymedrol a gaed, sef y Parch D Williams, Cwm-y-glo, ac [[Evan Jones, Plas Dolydd]], blaenor ym Mryn’rodyn a chontractwr lleol. Cwrddant â chynrychiolwyr Graeanfryn (a oedd, rhaid cofio, yn aelodau o achos Bryn’rodyn) a rhai o’r brif eglwys, sef Bryn’rodyn ei hun. Ewyllys da, a synnwyr cyffredin enillodd y dydd (ar y wyneb o leiaf), ac yn y man, bwriwyd ati gyda’r cynlluniau, gyda sêl bendith y Cyfarfod Misol oedd yn gweld digon o gyfiawnhad dros gapel newydd fel “asgellaid” o eglwys Bryn’rodyn.		Cafodd swyddogion Graeanfryn, sef Robert Griffith (Garth), David Williams (Gadlys) a William Griffith (Maen Gwyn), wahoddiad draw i blasty newydd Gwylfa rywbryd ar ddechrau 1897 i gwrdd â’r perchennog, gŵr o’r enw [[Thomas Williams, Gwylfa]] a oedd yn flaenor yng [[Capel Bwlan (MC), Llandwrog\|Nghapel Bwlan]]. Roedd yn awyddus i weld codi capel newydd yn lle’r hen ysgoldy a hynny mewn man cyfleus. Cyfarfod byr a phwrpasol oedd yno, Thomas Williams yn siarad, a’r lleill yn gwrando. Byddai’n fodlon helpu i godi’r arian angenrheidiol, meddai, a rhoi plot o dir. Hynny ar ddwy amod: 'fyddai ysgoldy Graeanfryn ddim yn parhau i gael ei ddefnyddio; ac nad oedd neb i ddefnyddio’r capel newydd fel siambr sorri (i ddefnyddio ei eiriau ef). Roedd y tri swyddog wrth eu bodd: yng ngeiriau David Williams, “felly yr oeddem yn mynd gartref y noson honno yn llawen”. Trafodwyd y cynllun y Sul wedyn gyda chynulleidfa Graeanfryn, a phawb yn cyd-lawenhau’n unfrydol. Nid felly pawb yn eglwysi eraill y cylch, fodd bynnag. Roedd [[Capel Brynrhos (MC), Y Groeslon\|Capel Brynrhos]] (a agorwyd ym 1880) wedi dwyn talp o aelodaeth [[Capel Bryn'rodyn (MC)\|Capel Bryn'rodyn]], a dyma fygythiad arall i nifer aelodau’r achos. Teimlai rai yn y Bwlan, [[Capel Horeb (MC), Rhostryfan\|Horeb (Rhostryfan)]] a’r Bontnewydd yr un fath. Gwgu’n ddistaw oedd yr amheuwyr, yn ôl David Williams, ond roedd hi’n angenrheidiol perswadio’r cyfarfod misol bod angen capel newydd. Anfonodd y Cyfarfod hwnnw ddau gennad i drafod y syniad, a thrwy lwc, dau ddyn call a chymedrol a gaed, sef y Parch D Williams, Cwm-y-glo, ac [[Evan Jones, Plas Dolydd]], blaenor ym Mryn’rodyn a chontractwr lleol. Cwrddant â chynrychiolwyr Graeanfryn (a oedd, rhaid cofio, yn aelodau o achos Bryn’rodyn) a rhai o’r brif eglwys, sef Bryn’rodyn ei hun. Ewyllys da, a synnwyr cyffredin enillodd y dydd (ar y wyneb o leiaf), ac yn y man, bwriwyd ati gyda’r cynlluniau, gyda sêl bendith y Cyfarfod Misol oedd yn gweld digon o gyfiawnhad dros gapel newydd fel “asgellaid” o eglwys Bryn’rodyn.

	Tra oedd trafodaethau’n dal ymlaen o un cyfarfod misol i’r nesaf yn ystod 1897, gyda’r gwrthwynebwyr, mae’n debyg, yn codi rhai anawsterau, roedd pwyllgor bach o swyddogion yn trafod trefniadau ar gyfer y capel newydd. Gofynnwyd i Mr Evan Evans, syrfëwr y sir a phensaer yng Nghaernarfon, i wneud cynllun am gapel gyda festri fach yn y cefn. Roedd gwraig Thomas Williams o’r farn y byddai tŵr pigfain yn ychwanegu at harddwch y lle, ac fe gynigiodd hi £200 at y gost ychwanegol.		Tra oedd trafodaethau’n dal ymlaen o un cyfarfod misol i’r nesaf yn ystod 1897, gyda’r gwrthwynebwyr, mae’n debyg, yn codi rhai anawsterau, roedd pwyllgor bach o swyddogion yn trafod trefniadau ar gyfer y capel newydd. Gofynnwyd i Mr Evan Evans, syrfëwr y sir a phensaer yng Nghaernarfon, i wneud cynllun am gapel gyda festri fach yn y cefn. Roedd gwraig Thomas Williams o’r farn y byddai tŵr pigfain yn ychwanegu at harddwch y lle, ac fe gynigiodd hi £200 at y gost ychwanegol.

	Galwyd wedyn am dendrau gan gontractwyr. Er i’r contractwr lleol, Evan Jones, Dolydd roi tendr i mewn, roedd ei bris yn uwch o dipyn na Jones ac Owen o’r Ffor, ac fe benderfynwyd ar eu cwmni nhw. Y pris oedd £2106.10.0, a £41.10.0 yn ychwanegol am osod galeri yn yr adeilad. Yn arian heddiw, fyddai hynny ychydig dros £230,000. Roedd Thomas Williams a’i wraig rhyngddynt wedi addo dros hanner y gost, sef £1200. Cychwynnwyd ar y gwaith yn ystod ail hanner 1898 ac erbyn yr haf canlynol roedd y capel yn barod. Roedd y cerrig nadd wedi dod o [[Chwarel ~~ithfaen Trefor\|chwarel~~ Trefor]] a’r cerrig rwbel ar gyfer y waliau mewnol wedi eu cloddio o un o gaeau’r [[Gadlys]] dros ffordd i’r [[Y Bryn\|Bryn]].		Galwyd wedyn am dendrau gan gontractwyr. Er i’r contractwr lleol, Evan Jones, Dolydd roi tendr i mewn, roedd ei bris yn uwch o dipyn na Jones ac Owen o’r Ffor, ac fe benderfynwyd ar eu cwmni nhw. Y pris oedd £2106.10.0, a £41.10.0 yn ychwanegol am osod galeri yn yr adeilad. Yn arian heddiw, fyddai hynny ychydig dros £230,000. Roedd Thomas Williams a’i wraig rhyngddynt wedi addo dros hanner y gost, sef £1200. Cychwynnwyd ar y gwaith yn ystod ail hanner 1898 ac erbyn yr haf canlynol roedd y capel yn barod. Roedd y cerrig nadd wedi dod o [[Chwarel Trefor]] a’r cerrig rwbel ar gyfer y waliau mewnol wedi eu cloddio o un o gaeau’r [[Gadlys]] dros ffordd i’r [[Y Bryn\|Bryn]].

	Rhaid holi ble oedd Thomas Williams, y prif noddwr, am weld codi’r capel newydd? Yn ddistaw bach, roedd eisoes wedi prynu Cae Mawr, lle saif y capel heddiw, a hynny ym 1897, er mwyn sicrhau safle strategol i'r capel newydd. Dyw safle Graeanfryn brin dau led cae oddi wrth Gwylfa, cartref Thomas Williams - ond mae dau led cae’n wahanol iawn os nad oes ffordd ar eu traws! Roedd Cae Mawr, ar y llaw arall ,â manteision amlwg o ran lleoliad. Roedd y cae mewn man hwylus ar y lôn bost, lle'r oedd nifer o ffyrdd yn cwrdd. Gallai rhywun ei chyrraedd ar hyd ffyrdd (yn hytrach na llwybrau mwdlyd) o bob cyfeiriad yn y cyffiniau: o gyfeiriad Dinas, o’r ffermydd tua [[Rhos-isaf]] a’r [[Dolydd]], tai Tan-cefn ac ar hyd lôn Pwllheli, a draw am y Parc a [[~~Rhedynog~~]]. Rhaid oedd i gapel newydd fod yn ddigon pell oddi wrth unrhyw gapel Methodist arall. Hefyd, yr oedd tai newydd yng Nglan-rhyd, ac roedd cartrefi’r tri swyddog, Gadlys, Garth a Maen Gwyn nid nepell o Glan-rhyd. Tybed hefyd oedd yr haelionus Thomas Williams yn ystyried mai cwta hanner milltir ar hyd ffordd iawn oedd ei gartref fo o’r llecyn a gynigiodd. Hawdd fyddai iddo fo a Mrs Williams gyrraedd y capel newydd mewn steil gyda cheffyl a thrap.		Rhaid holi ble oedd Thomas Williams, y prif noddwr, am weld codi’r capel newydd? Yn ddistaw bach, roedd eisoes wedi prynu Cae Mawr, lle saif y capel heddiw, a hynny ym 1897, er mwyn sicrhau safle strategol i'r capel newydd. Dyw safle Graeanfryn brin dau led cae oddi wrth Gwylfa, cartref Thomas Williams - ond mae dau led cae’n wahanol iawn os nad oes ffordd ar eu traws! Roedd Cae Mawr, ar y llaw arall ,â manteision amlwg o ran lleoliad. Roedd y cae mewn man hwylus ar y lôn bost, lle'r oedd nifer o ffyrdd yn cwrdd. Gallai rhywun ei chyrraedd ar hyd ffyrdd (yn hytrach na llwybrau mwdlyd) o bob cyfeiriad yn y cyffiniau: o gyfeiriad Dinas, o’r ffermydd tua [[Rhos-isaf]] a’r [[Dolydd]], tai Tan-cefn ac ar hyd lôn Pwllheli, a draw am y Parc a [[Rhedynogfelen]]. Rhaid oedd i gapel newydd fod yn ddigon pell oddi wrth unrhyw gapel Methodist arall. Hefyd, yr oedd tai newydd yng Nglan-rhyd, ac roedd cartrefi’r tri swyddog, Gadlys, Garth a Maen Gwyn nid nepell o Glan-rhyd. Tybed hefyd oedd yr haelionus Thomas Williams yn ystyried mai cwta hanner milltir ar hyd ffordd iawn oedd ei gartref fo o’r llecyn a gynigiodd. Hawdd fyddai iddo fo a Mrs Williams gyrraedd y capel newydd mewn steil gyda cheffyl a thrap.

	Holl gost adeiladu'r capel oedd £2,800. Fe'i hagorwyd yn swyddogol ar Gorffennaf 6ed 1899<ref>[http://newspapers.library.wales/view/3603906/3603911/43/ Adroddiad papur newydd o 1898 yn adrodd hanes yr adeiladu.]</ref><ref>Hobley, W. ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Cyfarfod Misol Arfon, 1921) tt. 346-347</ref>.		Holl gost adeiladu'r capel oedd £2,800. Fe'i hagorwyd yn swyddogol ar Gorffennaf 6ed 1899<ref>[http://newspapers.library.wales/view/3603906/3603911/43/ Adroddiad papur newydd o 1898 yn adrodd hanes yr adeiladu.]</ref><ref>Hobley, W. ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Cyfarfod Misol Arfon, 1921) tt. 346-347</ref>.

	Dewch i ni yn awr droi’n ôl at y capel ei hun. Mae digon o le yma ar gyfer cynulleidfa o 300, ond ar ôl i gynulleidfa Graeanfryn a nifer o aelodau Bryn’rodyn symud yma, ynghyd â rhai o Horeb a Bontnewydd, roedd cyfanswm o 82 o aelodau cyflawn, a 39 o blant. Roedd 113 ar lyfrau’r ysgol Sul. Ond yr oedd dyled o £500 yn aros ar yr adeilad. Denwyd nifer gan ei fod mewn man cyfleus, ac eraill oherwydd harddwch yr adeilad: “quite an ornament in the village” oedd dyfarniad y Caernarfon and Denbigh Herald. Byddai rhywun yn disgwyl gweld sôn am y capel newydd yn y ''Goleuad'' neu’r ''Drysorfa'' ond ni cheir yr un gair amdano - hynny, ym marn un sylwebydd wedyn, oherwydd cenfigen a’r ffaith yr ystyriwyd Glan-rhyd fel “capel y bobl fawr”. Efallai bod hynny’n wir i raddau. Yn ~~adroddiad~~ Casgliad yr Ugeinfed Ganrif, enwir 39 o aelodau Glan-rhyd a gyfrannodd. Yn y rhestr honno gwelir enwau ffermwyr sylweddol, preswylwyr tai sylweddol a rhai oedd yn byw yn rhesdai newydd Glan-rhyd a Llanwnda - a chyfrannodd Glan-rhyd fwy nag odid un o gapeli eraill y cylch.		Dewch i ni yn awr droi’n ôl at y capel ei hun. Mae digon o le yma ar gyfer cynulleidfa o 300, ond ar ôl i gynulleidfa Graeanfryn a nifer o aelodau Bryn’rodyn symud yma, ynghyd â rhai o Horeb a Bontnewydd, roedd cyfanswm o 82 o aelodau cyflawn, a 39 o blant. Roedd 113 ar lyfrau’r ysgol Sul. Ond yr oedd dyled o £500 yn aros ar yr adeilad. Denwyd nifer gan ei fod mewn man cyfleus, ac eraill oherwydd harddwch yr adeilad: “quite an ornament in the village” oedd dyfarniad y Caernarfon and Denbigh Herald. Byddai rhywun yn disgwyl gweld sôn am y capel newydd yn y ''Goleuad'' neu’r ''Drysorfa'' ond ni cheir yr un gair amdano - hynny, ym marn un sylwebydd wedyn, oherwydd cenfigen a’r ffaith yr ystyriwyd Glan-rhyd fel “capel y bobl fawr”. Efallai bod hynny’n wir i raddau. Yn ''Adroddiad Casgliad yr Ugeinfed Ganrif'', enwir 39 o aelodau Glan-rhyd a gyfrannodd. Yn y rhestr honno gwelir enwau ffermwyr sylweddol, preswylwyr tai sylweddol a rhai oedd yn byw yn rhesdai newydd Glan-rhyd a Llanwnda - a chyfrannodd Glan-rhyd fwy nag odid un o gapeli eraill y cylch.

	Un diffyg mawr yn yr adeilad oedd cyfrwng gwresogi, ac ym 1907 galwyd am dendrau i godi “heating chamber”, a nodwyd bod y planiau i’w gweld yn y tŷ capel. Gan nad oes tŷ ynghlwm wrth yr adeilad, rhaid mai un o dai Glan-rhyd a ddefnyddid fel tŷ capel. Roedd y Cyfarfod Misol i’w gynnal yng Nglan-rhyd am y tro cyntaf fis Mehefin 1908 - tybed a oedd ‘na ofn y byddai’r Saint yn oer!		Un diffyg mawr yn yr adeilad oedd cyfrwng gwresogi, ac ym 1907 galwyd am dendrau i godi “heating chamber”, a nodwyd bod y planiau i’w gweld yn y tŷ capel. Gan nad oes tŷ ynghlwm wrth yr adeilad, rhaid mai un o dai Glan-rhyd a ddefnyddid fel tŷ capel. Roedd y Cyfarfod Misol i’w gynnal yng Nglan-rhyd am y tro cyntaf fis Mehefin 1908 - tybed a oedd ‘na ofn y byddai’r Saint yn oer!
Llinell 19:		Llinell 19:
	Fel yn hanes Capel Pen-y-graig, Llanfaglan (MC), gadawodd Thomas Williams ddyled i’r capel ei dalu. Roedd ei weddw’n weithgar iawn yn ceisio hel cyfraniadau am flynyddoedd – nid oedd yn help efallai fod pawb yn gwybod bod ganddi ddigon o bres i dalu’r gweddill ei hun. Erbyn 1916 pan aed ati i glirio’r ddyled, roedd £500 yn dal ar ôl allan o’r gost derfynol o £2800,		Fel yn hanes Capel Pen-y-graig, Llanfaglan (MC), gadawodd Thomas Williams ddyled i’r capel ei dalu. Roedd ei weddw’n weithgar iawn yn ceisio hel cyfraniadau am flynyddoedd – nid oedd yn help efallai fod pawb yn gwybod bod ganddi ddigon o bres i dalu’r gweddill ei hun. Erbyn 1916 pan aed ati i glirio’r ddyled, roedd £500 yn dal ar ôl allan o’r gost derfynol o £2800,

	Yn anffodus, nid yw cofnodion cynnar y capel ar gael yn y mannau arferol er mwyn gweld hanes cyflawn gweithgareddau’r blynyddoedd cynnar, ond cawn ambell i gip yn y papurau newydd sydd yn dangos eglwys weithgar. Roedd Mr a Mrs [[R. Gwyneddon Davies]], Graeanfryn, ymysg yr arweinwyr, a threfnodd Mrs Davies bartïon gweu i wneud dillad i’r milwyr yn ystod y rhyfel byd cyntaf. Tua’r un adeg, cynhaliwyd perfformiadau blynyddol gan Gôr Glan-rhyd dan faton J.E. Williams, [[Swyddfa ~~Bost~~ Llanwnda]]. Perfformiwyd y cantata “Bugeiliaid Bethlehem” fis Mawrth 1917 - er mai braidd yn hwyr oedd hi ar gyfer y darn penodol hwnnw!		Yn anffodus, nid yw cofnodion cynnar y capel ar gael yn y mannau arferol er mwyn gweld hanes cyflawn gweithgareddau’r blynyddoedd cynnar, ond cawn ambell i gip yn y papurau newydd sydd yn dangos eglwys weithgar. Roedd Mr a Mrs [[R. Gwyneddon Davies]], Graeanfryn, ymysg yr arweinwyr, a threfnodd Mrs Davies bartïon gweu i wneud dillad i’r milwyr yn ystod y rhyfel byd cyntaf. Tua’r un adeg, cynhaliwyd perfformiadau blynyddol gan Gôr Glan-rhyd dan faton J.E. Williams, [[Swyddfa Post Llanwnda]]. Perfformiwyd y cantata “Bugeiliaid Bethlehem” fis Mawrth 1917 - er mai braidd yn hwyr oedd hi ar gyfer y darn penodol hwnnw!

	Yn nes ymlaen yn y ganrif, ffurfiwyd cymdeithas lenyddol y capel ac erbyn y 1950au, roedd yna gydbwyllgor rhwng y gymdeithas lenyddol honno a chymdeithasau tebyg ym Mryn’rodyn a Wesleaid [[Capel ~~Tŷ'n Lôn~~ (W)\|Tŷ’n Lôn]] er mwyn cynnal eisteddfod flynyddol rhwng y tri lle.		Yn nes ymlaen yn y ganrif, ffurfiwyd cymdeithas lenyddol y capel ac erbyn y 1950au, roedd yna gydbwyllgor rhwng y gymdeithas lenyddol honno a chymdeithasau tebyg ym Mryn’rodyn a Wesleaid [[Capel Salem (W), Tŷ'nlôn\|Tŷ’n Lôn]] er mwyn cynnal eisteddfod flynyddol rhwng y tri lle.

	O ran gweinidogion,. David Williams oedd y cyntaf, gan symud yma o Fryn’rodyn. Fo a wasanaethodd o’r cychwyn ym 1899 hyd ei farwolaeth ym 1920. Wedi hynny, rhannwyd gweinidog gyda’r fam eglwys, sef Bryn’rodyn. Y Parch Wyn Williams oedd y cyntaf, ym 1925. Bu farw ym 1936. Bu cyfnod di-weinidog wedyn tan 1941, pan ddaeth J.R. Richards yma, ac ar ei ôl o, y Parch. Owen Lloyd, o 1956 hyd ei ymddeoliad ym 1983. Rydym i gyd, mae’n debyg yn ei gofio fo, y Parch Huw Gwynfa Roberts, Jim Clarke, Deian Evans, ac yn olaf, y Parch Gwenda Richards.		O ran gweinidogion,. David Williams oedd y cyntaf, gan symud yma o Fryn’rodyn. Fo a wasanaethodd o’r cychwyn ym 1899 hyd ei farwolaeth ym 1920. Wedi hynny, rhannwyd gweinidog gyda’r fam eglwys, sef Bryn’rodyn. Y Parch Wyn Williams oedd y cyntaf, ym 1925. Bu farw ym 1936. Bu cyfnod di-weinidog wedyn tan 1941, pan ddaeth J.R. Richards yma, ac ar ei ôl o, y Parch. Owen Lloyd, o 1956 hyd ei ymddeoliad ym 1983. Rydym i gyd, mae’n debyg yn ei gofio fo, y Parch Huw Gwynfa Roberts, Jim Clarke, Deian Evans, ac yn olaf, y Parch Gwenda Richards.