Capel Beuno - Hanes golygu

Irion am 08:16, 11 Mehefin 2019

2019-06-11T08:16:38Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:16, 11 Mehefin 2019
Llinell 13:		Llinell 13:
	''1838 Mai 31 ... Galwodd y Parch. Mr Williams, Fron-deg i fy ngweled yn yr ysgol, a Mr. Hughes a boneddwr ieuanc gydag ef. Ar ôl te daeth Miss Marrow a’i newyddiadur i mi i’w weled, a dywedai ei bod yn gweled bai arnaf am nad ydwyf yn dysgu y plant yn yr ysgol i siarad Saesoneg. Mae hyn yn nesaf i amhosibl mewn ysgol bentrefol wledig, lle nad ydyw y plant yn dilyn hanner eu hamser, a phan wedi myned allan o’r ysgol, na chlywant byth sill o Saesoneg yn un man.”		''1838 Mai 31 ... Galwodd y Parch. Mr Williams, Fron-deg i fy ngweled yn yr ysgol, a Mr. Hughes a boneddwr ieuanc gydag ef. Ar ôl te daeth Miss Marrow a’i newyddiadur i mi i’w weled, a dywedai ei bod yn gweled bai arnaf am nad ydwyf yn dysgu y plant yn yr ysgol i siarad Saesoneg. Mae hyn yn nesaf i amhosibl mewn ysgol bentrefol wledig, lle nad ydyw y plant yn dilyn hanner eu hamser, a phan wedi myned allan o’r ysgol, na chlywant byth sill o Saesoneg yn un man.”

	Yn ystod y gaeaf 1842 a’r un flaenorol bu ei ysgol yn y bwthyn a gododd yng nghefn ei dŷ yn 1841. (Credir mai Cefn oedd y tŷ hwn).** (xix Rhagymadrodd). Yn 1843 dywedir yn fersiwn Cymraeg ei ddyddiadur: ~~“Tori~~ yr ysgol i fyny am byth yn Eglwys y Bedd, y cyflog gan yr offeiriad a roddid i mi yn St. Beuno yn cael ei dynu yn ôl. Cadw ysgol yn fy nhŷ fy hun ran o’r flwyddyn hon.”''		Yn ystod y gaeaf 1842 a’r un flaenorol bu ei ysgol yn y bwthyn a gododd yng nghefn ei dŷ yn 1841. (Credir mai Cefn oedd y tŷ hwn).** (xix Rhagymadrodd). Yn 1843 dywedir yn fersiwn Cymraeg ei ddyddiadur: ''Tori yr ysgol i fyny am byth yn Eglwys y Bedd, y cyflog gan yr offeiriad a roddid i mi yn St. Beuno yn cael ei dynu yn ôl. Cadw ysgol yn fy nhŷ fy hun ran o’r flwyddyn hon.''

	Yr oedd Eben Fardd erbyn hynny wedi ymaelodi â’r Methodistiaid ac yn ystod y flwyddyn cafodd ei ethol yn flaenor yng [[Capel Seion (MC), Gurn Goch\|Seion, Gurn Goch]]. Symudodd yr ysgol hon i [[Capel Ebeneser (MC), Clynnog Fawr\|Gapel Ebenezer]], ‘Y Capel Newydd’ ar 26 Mai 1845.		Yr oedd Eben Fardd erbyn hynny wedi ymaelodi â’r Methodistiaid ac yn ystod y flwyddyn cafodd ei ethol yn flaenor yng [[Capel Seion (MC), Gurn Goch\|Seion, Gurn Goch]]. Symudodd yr ysgol hon i [[Capel Ebeneser (MC), Clynnog Fawr\|Gapel Ebenezer]], ‘Y Capel Newydd’ ar 26 Mai 1845.

Irion am 08:15, 11 Mehefin 2019

2019-06-11T08:15:49Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:15, 11 Mehefin 2019
Llinell 15:		Llinell 15:
	Yn ystod y gaeaf 1842 a’r un flaenorol bu ei ysgol yn y bwthyn a gododd yng nghefn ei dŷ yn 1841. (Credir mai Cefn oedd y tŷ hwn).** (xix Rhagymadrodd). Yn 1843 dywedir yn fersiwn Cymraeg ei ddyddiadur: “Tori yr ysgol i fyny am byth yn Eglwys y Bedd, y cyflog gan yr offeiriad a roddid i mi yn St. Beuno yn cael ei dynu yn ôl. Cadw ysgol yn fy nhŷ fy hun ran o’r flwyddyn hon.”''		Yn ystod y gaeaf 1842 a’r un flaenorol bu ei ysgol yn y bwthyn a gododd yng nghefn ei dŷ yn 1841. (Credir mai Cefn oedd y tŷ hwn).** (xix Rhagymadrodd). Yn 1843 dywedir yn fersiwn Cymraeg ei ddyddiadur: “Tori yr ysgol i fyny am byth yn Eglwys y Bedd, y cyflog gan yr offeiriad a roddid i mi yn St. Beuno yn cael ei dynu yn ôl. Cadw ysgol yn fy nhŷ fy hun ran o’r flwyddyn hon.”''

	Yr oedd Eben Fardd erbyn hynny wedi ymaelodi â’r Methodistiaid ac yn ystod y flwyddyn cafodd ei ethol yn flaenor yng [[Capel Seion (MC), Gurn Goch\|Seion, Gurn Goch]]. Symudodd yr ysgol hon i [[Capel ~~Ebenezer~~ (MC), Clynnog Fawr\|Gapel Ebenezer]], ‘Y Capel Newydd’ ar 26 Mai 1845.		Yr oedd Eben Fardd erbyn hynny wedi ymaelodi â’r Methodistiaid ac yn ystod y flwyddyn cafodd ei ethol yn flaenor yng [[Capel Seion (MC), Gurn Goch\|Seion, Gurn Goch]]. Symudodd yr ysgol hon i [[Capel Ebeneser (MC), Clynnog Fawr\|Gapel Ebenezer]], ‘Y Capel Newydd’ ar 26 Mai 1845.

	Wedi hynny, roedd y capel yn cael ei ddefnyddio gan [[Ebenezer Thomas (Eben Fardd)\|Eben Fardd]] ar gyfer yr ysgol eglwysig a gadwai ar gyfer y pentref, rhwng 1827 a 1849.<ref>R.D. Roberts, ''Clynnog: Its Saint and Church'' (taflen a werthwyd yn yr Eglwys yn y 1950au-60au)</ref>		Wedi hynny, roedd y capel yn cael ei ddefnyddio gan [[Ebenezer Thomas (Eben Fardd)\|Eben Fardd]] ar gyfer yr ysgol eglwysig a gadwai ar gyfer y pentref, rhwng 1827 a 1849.<ref>R.D. Roberts, ''Clynnog: Its Saint and Church'' (taflen a werthwyd yn yr Eglwys yn y 1950au-60au)</ref>

Irion am 08:15, 11 Mehefin 2019

2019-06-11T08:15:30Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:15, 11 Mehefin 2019
Llinell 15:		Llinell 15:
	Yn ystod y gaeaf 1842 a’r un flaenorol bu ei ysgol yn y bwthyn a gododd yng nghefn ei dŷ yn 1841. (Credir mai Cefn oedd y tŷ hwn).** (xix Rhagymadrodd). Yn 1843 dywedir yn fersiwn Cymraeg ei ddyddiadur: “Tori yr ysgol i fyny am byth yn Eglwys y Bedd, y cyflog gan yr offeiriad a roddid i mi yn St. Beuno yn cael ei dynu yn ôl. Cadw ysgol yn fy nhŷ fy hun ran o’r flwyddyn hon.”''		Yn ystod y gaeaf 1842 a’r un flaenorol bu ei ysgol yn y bwthyn a gododd yng nghefn ei dŷ yn 1841. (Credir mai Cefn oedd y tŷ hwn).** (xix Rhagymadrodd). Yn 1843 dywedir yn fersiwn Cymraeg ei ddyddiadur: “Tori yr ysgol i fyny am byth yn Eglwys y Bedd, y cyflog gan yr offeiriad a roddid i mi yn St. Beuno yn cael ei dynu yn ôl. Cadw ysgol yn fy nhŷ fy hun ran o’r flwyddyn hon.”''

	Yr oedd Eben Fardd erbyn hynny wedi ymaelodi â’r Methodistiaid ac yn ystod y flwyddyn cafodd ei ethol yn flaenor yn Seion, Gurn Goch. Symudodd yr ysgol hon i Gapel Ebenezer, ‘Y Capel Newydd’ ar 26 Mai 1845.		Yr oedd Eben Fardd erbyn hynny wedi ymaelodi â’r Methodistiaid ac yn ystod y flwyddyn cafodd ei ethol yn flaenor yng [[Capel Seion (MC), Gurn Goch\|Seion, Gurn Goch]]. Symudodd yr ysgol hon i [[Capel Ebenezer (MC), Clynnog Fawr\|Gapel Ebenezer]], ‘Y Capel Newydd’ ar 26 Mai 1845.

	Wedi hynny, roedd y capel yn cael ei ddefnyddio gan [[Ebenezer Thomas (Eben Fardd)\|Eben Fardd]] ar gyfer yr ysgol eglwysig a gadwai ar gyfer y pentref, rhwng 1827 a 1849.<ref>R.D. Roberts, ''Clynnog: Its Saint and Church'' (taflen a werthwyd yn yr Eglwys yn y 1950au-60au)</ref>		Wedi hynny, roedd y capel yn cael ei ddefnyddio gan [[Ebenezer Thomas (Eben Fardd)\|Eben Fardd]] ar gyfer yr ysgol eglwysig a gadwai ar gyfer y pentref, rhwng 1827 a 1849.<ref>R.D. Roberts, ''Clynnog: Its Saint and Church'' (taflen a werthwyd yn yr Eglwys yn y 1950au-60au)</ref>

Irion am 08:13, 11 Mehefin 2019

2019-06-11T08:13:51Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 09:13, 11 Mehefin 2019
Llinell 7:		Llinell 7:
	Tua 1793 trefnodd [[Syr Thomas Wynn, Arglwydd 1af Newborough\|Arglwydd Newborough]] i'r bedd gael ei agor i chwilio am arch Beuno, ond ni chafwyd hyd i ddim byd.		Tua 1793 trefnodd [[Syr Thomas Wynn, Arglwydd 1af Newborough\|Arglwydd Newborough]] i'r bedd gael ei agor i chwilio am arch Beuno, ond ni chafwyd hyd i ddim byd.

	Roedd ysgol yng Nghapel Beuno yn 1811. Erbyn 1814 roedd yn cael ei chynnal yn yr Eglwys gan fod Capel Beuno wedi dadfeilio.<ref>tud. 194 ''Detholion o Ddyddiadur Eben Fardd'', Gwasg Prifysgol Cymru, 1968. Golygwyd gan E.G. Millward.</ref>)		Roedd ysgol yng Nghapel Beuno yn 1811. Erbyn 1814 roedd yn cael ei chynnal yn yr Eglwys gan fod Capel Beuno wedi dadfeilio.<ref>tud. 194 ''Detholion o Ddyddiadur Eben Fardd'', Gwasg Prifysgol Cymru, 1968. Golygwyd gan E.G. Millward.</ref>

	Hugh Owen o Sir Fôn oedd yr athro ychydig cyn cyfnod Eben Fardd yno. Ysgol ddyddiol ydoedd o hyd ''dan nawdd yr eglwys, ond un bell o fod yn effeithiol''. <ref>William Hobley, Hanes Methodistiaeth Arfon. Dosbarth Clynnog, t. 75. </ref> Nifer y plant oedd 24 pan gychwynnodd Eben Fardd ar ei waith ar Fedi 10, 1827. Yr oedd yn athro egwyddorol, fel y tystir yn y dyfyniad hwn o'i ddyddiadur (y fersiwn Cymraeg ohono a gyhoeddwyd yn Y Traethodydd :		Hugh Owen o Sir Fôn oedd yr athro ychydig cyn cyfnod Eben Fardd yno. Ysgol ddyddiol ydoedd o hyd ''dan nawdd yr eglwys, ond un bell o fod yn effeithiol''. <ref>William Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon. Dosbarth Clynnog'', t. 75. </ref> Nifer y plant oedd 24 pan gychwynnodd Eben Fardd ar ei waith ar Fedi 10, 1827. Yr oedd yn athro egwyddorol, fel y tystir yn y dyfyniad hwn o'i ddyddiadur (y fersiwn Cymraeg ohono a gyhoeddwyd yn ''Y Traethodydd'' :

	''1838 Mai 31 ... Galwodd y Parch. Mr Williams, Fron-deg i fy ngweled yn yr ysgol, a Mr. Hughes a boneddwr ieuanc gydag ef. Ar ôl te daeth Miss Marrow a’i newyddiadur i mi i’w weled, a dywedai ei bod yn gweled bai arnaf am nad ydwyf yn dysgu y plant yn yr ysgol i siarad Saesoneg. Mae hyn yn nesaf i amhosibl mewn ysgol bentrefol wledig, lle nad ydyw y plant yn dilyn hanner eu hamser, a phan wedi myned allan o’r ysgol, na chlywant byth sill o Saesoneg yn un man.”		''1838 Mai 31 ... Galwodd y Parch. Mr Williams, Fron-deg i fy ngweled yn yr ysgol, a Mr. Hughes a boneddwr ieuanc gydag ef. Ar ôl te daeth Miss Marrow a’i newyddiadur i mi i’w weled, a dywedai ei bod yn gweled bai arnaf am nad ydwyf yn dysgu y plant yn yr ysgol i siarad Saesoneg. Mae hyn yn nesaf i amhosibl mewn ysgol bentrefol wledig, lle nad ydyw y plant yn dilyn hanner eu hamser, a phan wedi myned allan o’r ysgol, na chlywant byth sill o Saesoneg yn un man.”

Gwenhwyfar% am 20:02, 10 Mehefin 2019

2019-06-10T20:02:43Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 21:02, 10 Mehefin 2019
Llinell 9:		Llinell 9:
	Roedd ysgol yng Nghapel Beuno yn 1811. Erbyn 1814 roedd yn cael ei chynnal yn yr Eglwys gan fod Capel Beuno wedi dadfeilio.<ref>tud. 194 ''Detholion o Ddyddiadur Eben Fardd'', Gwasg Prifysgol Cymru, 1968. Golygwyd gan E.G. Millward.</ref>)		Roedd ysgol yng Nghapel Beuno yn 1811. Erbyn 1814 roedd yn cael ei chynnal yn yr Eglwys gan fod Capel Beuno wedi dadfeilio.<ref>tud. 194 ''Detholion o Ddyddiadur Eben Fardd'', Gwasg Prifysgol Cymru, 1968. Golygwyd gan E.G. Millward.</ref>)

	Hugh Owen o Sir Fôn oedd yr athro ychydig cyn cyfnod Eben Fardd yno. Ysgol ddyddiol ydoedd o hyd ''dan nawdd yr eglwys, ond un bell o fod yn effeithiol''. <ref>William Hobley, Hanes Methodistiaeth Arfon. Dosbarth Clynnog, t. 75. </ref> Nifer y plant oedd 24 pan gychwynnodd Eben Fardd ar ei waith ar Fedi 10, 1827. Yr oedd yn athro egwyddorol, fel y tystir yn y dyfyniad hwn o'i ddyddiadur (y fersiwn Cymraeg ohono a gyhoeddwyd ~~gan~~ Y Traethodydd :		Hugh Owen o Sir Fôn oedd yr athro ychydig cyn cyfnod Eben Fardd yno. Ysgol ddyddiol ydoedd o hyd ''dan nawdd yr eglwys, ond un bell o fod yn effeithiol''. <ref>William Hobley, Hanes Methodistiaeth Arfon. Dosbarth Clynnog, t. 75. </ref> Nifer y plant oedd 24 pan gychwynnodd Eben Fardd ar ei waith ar Fedi 10, 1827. Yr oedd yn athro egwyddorol, fel y tystir yn y dyfyniad hwn o'i ddyddiadur (y fersiwn Cymraeg ohono a gyhoeddwyd yn Y Traethodydd :

	''1838 Mai 31 ... Galwodd y Parch. Mr Williams, Fron-deg i fy ngweled yn yr ysgol, a Mr. Hughes a boneddwr ieuanc gydag ef. Ar ôl te daeth Miss Marrow a’i newyddiadur i mi i’w weled, a dywedai ei bod yn gweled bai arnaf am nad ydwyf yn dysgu y plant yn yr ysgol i siarad Saesoneg. Mae hyn yn nesaf i amhosibl mewn ysgol bentrefol wledig, lle nad ydyw y plant yn dilyn hanner eu hamser, a phan wedi myned allan o’r ysgol, na chlywant byth sill o Saesoneg yn un man.”		''1838 Mai 31 ... Galwodd y Parch. Mr Williams, Fron-deg i fy ngweled yn yr ysgol, a Mr. Hughes a boneddwr ieuanc gydag ef. Ar ôl te daeth Miss Marrow a’i newyddiadur i mi i’w weled, a dywedai ei bod yn gweled bai arnaf am nad ydwyf yn dysgu y plant yn yr ysgol i siarad Saesoneg. Mae hyn yn nesaf i amhosibl mewn ysgol bentrefol wledig, lle nad ydyw y plant yn dilyn hanner eu hamser, a phan wedi myned allan o’r ysgol, na chlywant byth sill o Saesoneg yn un man.”
	Yn ystod y gaeaf 1842 a’r un flaenorol bu ei ysgol yn y bwthyn a gododd yng nghefn ei dŷ yn 1841~~. (Y fersiwn Cymraeg o’i Ddyddlyfrau a gyhoeddwyd gan Y Traethodydd~~. (Credir mai Cefn oedd y tŷ hwn).** (xix Rhagymadrodd). Yn 1843 dywedir yn fersiwn Cymraeg ei ddyddiadur: “Tori yr ysgol i fyny am byth yn Eglwys y Bedd, y cyflog gan yr offeiriad a roddid i mi yn St. Beuno yn cael ei dynu yn ôl. Cadw ysgol yn fy nhŷ fy hun ran o’r flwyddyn hon.”''
			Yn ystod y gaeaf 1842 a’r un flaenorol bu ei ysgol yn y bwthyn a gododd yng nghefn ei dŷ yn 1841. (Credir mai Cefn oedd y tŷ hwn).** (xix Rhagymadrodd). Yn 1843 dywedir yn fersiwn Cymraeg ei ddyddiadur: “Tori yr ysgol i fyny am byth yn Eglwys y Bedd, y cyflog gan yr offeiriad a roddid i mi yn St. Beuno yn cael ei dynu yn ôl. Cadw ysgol yn fy nhŷ fy hun ran o’r flwyddyn hon.”''

	Yr oedd Eben Fardd erbyn hynny wedi ymaelodi â’r Methodistiaid ac yn ystod y flwyddyn cafodd ei ethol yn flaenor yn Seion, Gurn Goch. Symudodd yr ysgol hon i Gapel Ebenezer, ‘Y Capel Newydd’ ar 26 Mai 1845.		Yr oedd Eben Fardd erbyn hynny wedi ymaelodi â’r Methodistiaid ac yn ystod y flwyddyn cafodd ei ethol yn flaenor yn Seion, Gurn Goch. Symudodd yr ysgol hon i Gapel Ebenezer, ‘Y Capel Newydd’ ar 26 Mai 1845.

Gwenhwyfar% am 19:58, 10 Mehefin 2019

2019-06-10T19:58:54Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 20:58, 10 Mehefin 2019
Llinell 1:		Llinell 1:
	'''Capel Beuno''' yw enw'r capel bach ar ochr [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]]. Enw arall ar yr adeilad yw Eglwys y Bedd, gan mai yno y tybir oedd bedd Beuno. Eir at y capel o'r prif adeilad trwy glwystyr neu goridor sydd yn ymddangosiadol bur hynafol oherwydd y gwaith corbelu yn y to (sef to wedi ei wneud o gerrig hirsgwar, pob un ychydig yn nes at y canol na'r un o dani). Gwelir gwaith cyffelyb mewn hen gelloedd y saint. Dichon, fodd bynnag, fod y cyswllt hwn rhwng y ddau adeilad wedi ei adeiladu ar ôl codi'r prif adeiladau, yn ystod y 17g.<ref>Comisiwn Henebion Cymru, ''Caernarvonshire'', Cyf.II, (Llundain, 1960), tt.37, 39</ref> Enw'r adeilad hynod hwn erbyn hyn yw'r Rheinws - sef man i gloi troseddwyr i mewn - ac fe ~~ddefnyddid~~ fel hyn yn y 18g.		'''Capel Beuno''' yw enw'r capel bach ar ochr [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]]. Enw arall ar yr adeilad yw Eglwys y Bedd, gan mai yno y tybir oedd bedd Beuno. Eir at y capel o'r prif adeilad trwy glwystyr neu goridor sydd yn ymddangosiadol bur hynafol oherwydd y gwaith corbelu yn y to (sef to wedi ei wneud o gerrig hirsgwar, pob un ychydig yn nes at y canol na'r un o dani). Gwelir gwaith cyffelyb mewn hen gelloedd y saint. Dichon, fodd bynnag, fod y cyswllt hwn rhwng y ddau adeilad wedi ei adeiladu ar ôl codi'r prif adeiladau, yn ystod y 17g.<ref>Comisiwn Henebion Cymru, ''Caernarvonshire'', Cyf.II, (Llundain, 1960), tt.37, 39</ref> Enw'r adeilad hynod hwn erbyn hyn yw'r Rheinws - sef man i gloi troseddwyr i mewn - ac fe'i defnyddid fel hyn yn y 18g.

	I droi at y capel ei hun, mae'n sefyll uwchben seiliau cell neu gapel lle (yn ôl traddodiad) ~~fe gladdwyd~~ [[Sant Beuno]], a gwelir amlinelliad o'r hen gell dybiedig yn y llawr modern (1913), wedi ei farcio gan slabiau tywyllwch eu lliw. Roedd yr hen gapel yn sefyll, yn ôl John Leland, mor ddiweddar â 1536.		I droi at y capel ei hun, mae'n sefyll uwchben seiliau cell neu gapel lle (yn ôl traddodiad) y claddwyd Beuno Sant [[Sant Beuno]], a gwelir amlinelliad o'r hen gell dybiedig yn y llawr modern (1913), wedi ei farcio gan slabiau tywyllwch eu lliw. Roedd yr hen gapel yn sefyll, yn ôl John Leland, mor ddiweddar â 1536.

	Yng nghanol y capel, hyd ddiwedd y 18g, yr oedd yr hyn a gyfrifid yn fedd Beuno, tua 3' o uchder, yng nghanol y llawr. Dyma, heb os, oedd y prif atyniad a ddenai ~~pererinion~~ i'r llecyn dros y canrifoedd. ~~Yr oedd cred~~ y gellid gwella o nifer o afiechydon wrth ymdrochi yn [[Ffynnon Beuno]] gerllaw cyn ~~orwedd~~ dros nos ar ben y bedd.		Yng nghanol y capel, hyd ddiwedd y 18g, yr oedd yr hyn a gyfrifid yn fedd Beuno, tua 3' o uchder, yng nghanol y llawr. Dyma, heb os, oedd y prif atyniad a ddenai bererinion i'r llecyn dros y canrifoedd. Credid y gellid gwella o nifer o afiechydon wrth ymdrochi yn [[Ffynnon Beuno]] gerllaw cyn gorwedd dros nos ar ben y bedd.

	Tua 1793 trefnodd [[Syr Thomas Wynn, Arglwydd 1af Newborough\|Arglwydd Newborough]] i'r bedd gael ei agor i chwilio am arch Beuno, ond ni chafwyd hyd i ddim byd.		Tua 1793 trefnodd [[Syr Thomas Wynn, Arglwydd 1af Newborough\|Arglwydd Newborough]] i'r bedd gael ei agor i chwilio am arch Beuno, ond ni chafwyd hyd i ddim byd.

			Roedd ysgol yng Nghapel Beuno yn 1811. Erbyn 1814 roedd yn cael ei chynnal yn yr Eglwys gan fod Capel Beuno wedi dadfeilio.<ref>tud. 194 ''Detholion o Ddyddiadur Eben Fardd'', Gwasg Prifysgol Cymru, 1968. Golygwyd gan E.G. Millward.</ref>)

			Hugh Owen o Sir Fôn oedd yr athro ychydig cyn cyfnod Eben Fardd yno. Ysgol ddyddiol ydoedd o hyd ''dan nawdd yr eglwys, ond un bell o fod yn effeithiol''. <ref>William Hobley, Hanes Methodistiaeth Arfon. Dosbarth Clynnog, t. 75. </ref> Nifer y plant oedd 24 pan gychwynnodd Eben Fardd ar ei waith ar Fedi 10, 1827. Yr oedd yn athro egwyddorol, fel y tystir yn y dyfyniad hwn o'i ddyddiadur (y fersiwn Cymraeg ohono a gyhoeddwyd gan Y Traethodydd :

			''1838 Mai 31 ... Galwodd y Parch. Mr Williams, Fron-deg i fy ngweled yn yr ysgol, a Mr. Hughes a boneddwr ieuanc gydag ef. Ar ôl te daeth Miss Marrow a’i newyddiadur i mi i’w weled, a dywedai ei bod yn gweled bai arnaf am nad ydwyf yn dysgu y plant yn yr ysgol i siarad Saesoneg. Mae hyn yn nesaf i amhosibl mewn ysgol bentrefol wledig, lle nad ydyw y plant yn dilyn hanner eu hamser, a phan wedi myned allan o’r ysgol, na chlywant byth sill o Saesoneg yn un man.”
			Yn ystod y gaeaf 1842 a’r un flaenorol bu ei ysgol yn y bwthyn a gododd yng nghefn ei dŷ yn 1841. (Y fersiwn Cymraeg o’i Ddyddlyfrau a gyhoeddwyd gan Y Traethodydd. (Credir mai Cefn oedd y tŷ hwn).** (xix Rhagymadrodd). Yn 1843 dywedir yn fersiwn Cymraeg ei ddyddiadur: “Tori yr ysgol i fyny am byth yn Eglwys y Bedd, y cyflog gan yr offeiriad a roddid i mi yn St. Beuno yn cael ei dynu yn ôl. Cadw ysgol yn fy nhŷ fy hun ran o’r flwyddyn hon.”''

			Yr oedd Eben Fardd erbyn hynny wedi ymaelodi â’r Methodistiaid ac yn ystod y flwyddyn cafodd ei ethol yn flaenor yn Seion, Gurn Goch. Symudodd yr ysgol hon i Gapel Ebenezer, ‘Y Capel Newydd’ ar 26 Mai 1845.

	Wedi hynny, roedd y capel yn cael ei ddefnyddio gan [[Ebenezer Thomas (Eben Fardd)\|Eben Fardd]] ar gyfer yr ysgol eglwysig a gadwai ar gyfer y pentref, rhwng 1827 a 1849.<ref>R.D. Roberts, ''Clynnog: Its Saint and Church'' (taflen a werthwyd yn yr Eglwys yn y 1950au-60au)</ref>		Wedi hynny, roedd y capel yn cael ei ddefnyddio gan [[Ebenezer Thomas (Eben Fardd)\|Eben Fardd]] ar gyfer yr ysgol eglwysig a gadwai ar gyfer y pentref, rhwng 1827 a 1849.<ref>R.D. Roberts, ''Clynnog: Its Saint and Church'' (taflen a werthwyd yn yr Eglwys yn y 1950au-60au)</ref>

Robingoch am 10:11, 13 Mai 2019

2019-05-13T10:11:55Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 11:11, 13 Mai 2019
Llinell 1:		Llinell 1:
	'''Capel Beuno''' yw enw'r capel bach ar ochr [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]]. Enw arall ar yr adeilad yw Eglwys y Bedd, gan mai yno y tybir oedd bedd Beuno. Eir at y capel o'r prif adeilad trwy glwystyr neu goridor sydd yn ymddangosiadol bur hynafol oherwydd y gwaith corbelu yn y to (sef to wedi ei wneud o gerrig hirsgwar, pob un ychydig yn nes at y canol na'r un o dani). Gwelir gwaith cyffelyb mewn hen gelloedd y saint. Dichon, fodd bynnag, fod y cyswllt hwn rhwng y ddau adeilad wedi ei adeiladu ~~tua'r un amser â~~'r prif adeiladau, ~~sef oddeutu 1540~~. Enw'r adeilad hynod hwn erbyn hyn yw'r Rheinws - sef man i gloi troseddwyr i mewn - ac fe ddefnyddid fel hyn yn y 18g.		'''Capel Beuno''' yw enw'r capel bach ar ochr [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]]. Enw arall ar yr adeilad yw Eglwys y Bedd, gan mai yno y tybir oedd bedd Beuno. Eir at y capel o'r prif adeilad trwy glwystyr neu goridor sydd yn ymddangosiadol bur hynafol oherwydd y gwaith corbelu yn y to (sef to wedi ei wneud o gerrig hirsgwar, pob un ychydig yn nes at y canol na'r un o dani). Gwelir gwaith cyffelyb mewn hen gelloedd y saint. Dichon, fodd bynnag, fod y cyswllt hwn rhwng y ddau adeilad wedi ei adeiladu ar ôl codi'r prif adeiladau, yn ystod y 17g.<ref>Comisiwn Henebion Cymru, ''Caernarvonshire'', Cyf.II, (Llundain, 1960), tt.37, 39</ref> Enw'r adeilad hynod hwn erbyn hyn yw'r Rheinws - sef man i gloi troseddwyr i mewn - ac fe ddefnyddid fel hyn yn y 18g.

	I droi at y capel ei hun, mae'n sefyll uwchben seiliau cell neu gapel lle (yn ôl traddodiad) fe gladdwyd [[Sant Beuno]], a gwelir amlinelliad o'r hen gell dybiedig yn y llawr modern (1913), wedi ei farcio gan slabiau tywyllwch eu lliw. Roedd yr hen gapel yn sefyll, yn ôl John Leland, mor ddiweddar â 1536.		I droi at y capel ei hun, mae'n sefyll uwchben seiliau cell neu gapel lle (yn ôl traddodiad) fe gladdwyd [[Sant Beuno]], a gwelir amlinelliad o'r hen gell dybiedig yn y llawr modern (1913), wedi ei farcio gan slabiau tywyllwch eu lliw. Roedd yr hen gapel yn sefyll, yn ôl John Leland, mor ddiweddar â 1536.
Llinell 9:		Llinell 9:
	Wedi hynny, roedd y capel yn cael ei ddefnyddio gan [[Ebenezer Thomas (Eben Fardd)\|Eben Fardd]] ar gyfer yr ysgol eglwysig a gadwai ar gyfer y pentref, rhwng 1827 a 1849.<ref>R.D. Roberts, ''Clynnog: Its Saint and Church'' (taflen a werthwyd yn yr Eglwys yn y 1950au-60au)</ref>		Wedi hynny, roedd y capel yn cael ei ddefnyddio gan [[Ebenezer Thomas (Eben Fardd)\|Eben Fardd]] ar gyfer yr ysgol eglwysig a gadwai ar gyfer y pentref, rhwng 1827 a 1849.<ref>R.D. Roberts, ''Clynnog: Its Saint and Church'' (taflen a werthwyd yn yr Eglwys yn y 1950au-60au)</ref>

	~~{{eginyn}}~~
	==Cyfeiriadau==		==Cyfeiriadau==
	{{cyfeiriadau}}		{{cyfeiriadau}}
	[[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith]]		[[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith]]
	[[Categori:Eglwysi]]		[[Categori:Eglwysi]]

Robingoch: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ''''Capel Beuno''' yw enw'r capel bach ar ochr Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr. Enw arall ar yr adeilad yw Eglwys y Bedd, gan mai yno y tybir oedd bedd...'

2019-05-13T10:05:09Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ''''Capel Beuno''' yw enw'r capel bach ar ochr Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr. Enw arall ar yr adeilad yw Eglwys y Bedd, gan mai yno y tybir oedd bedd...'

Tudalen newydd

'''Capel Beuno''' yw enw'r capel bach ar ochr [[Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr]]. Enw arall ar yr adeilad yw Eglwys y Bedd, gan mai yno y tybir oedd bedd Beuno. Eir at y capel o'r prif adeilad trwy glwystyr neu goridor sydd yn ymddangosiadol bur hynafol oherwydd y gwaith corbelu yn y to (sef to wedi ei wneud o gerrig hirsgwar, pob un ychydig yn nes at y canol na'r un o dani). Gwelir gwaith cyffelyb mewn hen gelloedd y saint. Dichon, fodd bynnag, fod y cyswllt hwn rhwng y ddau adeilad wedi ei adeiladu tua'r un amser â'r prif adeiladau, sef oddeutu 1540. Enw'r adeilad hynod hwn erbyn hyn yw'r Rheinws - sef man i gloi troseddwyr i mewn - ac fe ddefnyddid fel hyn yn y 18g.

I droi at y capel ei hun, mae'n sefyll uwchben seiliau cell neu gapel lle (yn ôl traddodiad) fe gladdwyd [[Sant Beuno]], a gwelir amlinelliad o'r hen gell dybiedig yn y llawr modern (1913), wedi ei farcio gan slabiau tywyllwch eu lliw. Roedd yr hen gapel yn sefyll, yn ôl John Leland, mor ddiweddar â 1536.

Yng nghanol y capel, hyd ddiwedd y 18g, yr oedd yr hyn a gyfrifid yn fedd Beuno, tua 3' o uchder, yng nghanol y llawr. Dyma, heb os, oedd y prif atyniad a ddenai pererinion i'r llecyn dros y canrifoedd. Yr oedd cred y gellid gwella o nifer o afiechydon wrth ymdrochi yn [[Ffynnon Beuno]] gerllaw cyn orwedd dros nos ar ben y bedd.

Tua 1793 trefnodd [[Syr Thomas Wynn, Arglwydd 1af Newborough|Arglwydd Newborough]] i'r bedd gael ei agor i chwilio am arch Beuno, ond ni chafwyd hyd i ddim byd.

Wedi hynny, roedd y capel yn cael ei ddefnyddio gan [[Ebenezer Thomas (Eben Fardd)|Eben Fardd]] ar gyfer yr ysgol eglwysig a gadwai ar gyfer y pentref, rhwng 1827 a 1849.<ref>R.D. Roberts, ''Clynnog: Its Saint and Church'' (taflen a werthwyd yn yr Eglwys yn y 1950au-60au)</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Adeiladau ac adeiladwaith]]
[[Categori:Eglwysi]]