Alice Griffith (Ceridwen Llyfnwy) - Hanes golygu

Cyfaill Eben am 16:52, 13 Rhagfyr 2022

2022-12-13T16:52:14Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:52, 13 Rhagfyr 2022
Llinell 7:		Llinell 7:
	Efallai ei bod hi ar dir cadarnach wrth lunio cerddi mydryddol gydag odlau yn hytrach nag ymdrechu efo’r gynghanedd. Er enghraifft, cyhoeddodd yr hyn a alwodd yn alareb i goffáu ei thad ym 1891.<ref>''Y Frythones'', Cyf.XIV, 11 (Tachwedd 1891), tt.3-4</ref> Mae’r gerdd, er nad yw’n codi i unrhyw uchelfannau, yn osgoi gor-sentimentalrwydd ac yn amlygu ei ffydd Gristnogol gadarn. Fis yn unig ar ôl hyn, roedd cerdd arall o'i heiddo yn cael ei chyhoeddi, yn galaru y tro hwn ar ôl un o’i meibion, D. Michael Williams, Tŷ’n Llwyn, Llanllyfni.<ref>''Y Frythones'', Cyf.XIV, 11, (Tachwedd 1891), tt.325-6</ref>		Efallai ei bod hi ar dir cadarnach wrth lunio cerddi mydryddol gydag odlau yn hytrach nag ymdrechu efo’r gynghanedd. Er enghraifft, cyhoeddodd yr hyn a alwodd yn alareb i goffáu ei thad ym 1891.<ref>''Y Frythones'', Cyf.XIV, 11 (Tachwedd 1891), tt.3-4</ref> Mae’r gerdd, er nad yw’n codi i unrhyw uchelfannau, yn osgoi gor-sentimentalrwydd ac yn amlygu ei ffydd Gristnogol gadarn. Fis yn unig ar ôl hyn, roedd cerdd arall o'i heiddo yn cael ei chyhoeddi, yn galaru y tro hwn ar ôl un o’i meibion, D. Michael Williams, Tŷ’n Llwyn, Llanllyfni.<ref>''Y Frythones'', Cyf.XIV, 11, (Tachwedd 1891), tt.325-6</ref>

	Mae’r gerdd isod ar destun llai ~~drist~~ ac yn ddifyr oherwydd ei bod yn amlygu ei dull o ysgrifennu ac efallai yn dangos hefyd hyd a lled ei thalent.		Mae’r gerdd isod ar destun llai trist ac yn ddifyr oherwydd ei bod yn amlygu ei dull o ysgrifennu ac efallai yn dangos hefyd hyd a lled ei thalent.

	'''YMSON Y CYMFFYRCH'''.		'''YMSON Y CYMFFYRCH'''.

Cyfaill Eben am 16:47, 13 Rhagfyr 2022

2022-12-13T16:47:17Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 17:47, 13 Rhagfyr 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Un o’r ychydig ferched i farddoni ac wedyn ceisio cyhoeddi peth o’i gwaith oedd '''Alice Griffith''' (1842-1916) (Thomas gynt) a fabwysiadodd yr enw barddol “Ceridwen Llyfnwy”. Eithriad oedd iddi roi ei henw arferol wrth droed cerdd o’i gwaith yn y cylchgronau a gyhoeddai ei cherddi.		Un o’r ychydig ferched i farddoni ac wedyn ceisio cyhoeddi peth o’i gwaith oedd '''Alice Griffith''' (1842-1916) (Thomas gynt) a fabwysiadodd yr enw barddol “Ceridwen Llyfnwy”. Eithriad oedd iddi roi ei henw arferol wrth droed cerdd o’i gwaith yn y cylchgronau a gyhoeddai ei cherddi.

	Merch ydoedd i John Thomas, chwarelwr llechi a aned ym 1821, a’i wraig Alice (g.1819). Cawsant o leiaf 4 merch a 3 mab. Alice oedd y plentyn hynaf, ac ar y pryd roedd y teulu’n byw yng [[Coedcaedu\|Nghoedcaedu]], [[Llanllyfni]], cyn symud i Glan-y-ddôl, hefyd ym mhlwyf Llanllyfni, ger [[Pont Ffatri]]. Tua 1870, priododd Alice â William Griffith, chwarelwr llechi a aned ym Mhenmorfa ac a oedd chwe blynedd yn iau na hi, a chawsant ~~tri~~ mab, Griffith, Albert a John. Mae’n bur debyg ei bod wedi priodi o’r blaen - neu wedi cael plentyn siawns - gan fod Owen Owens, mab 3 oed iddi, yn byw efo’r cwpl ym 1871. I ddechrau roedd y cwpl wedi ymgartrefu yng Nghoedmor, pentref [[Tal-y-sarn]] ond rywbryd cyn 1891 roeddynt wedi symud i Res Glan-y-ddôl, bron y drws nesaf i’w mam a oedd erbyn hynny wedi colli ei gŵr. Ym 1901, mae’r Cyfrifiad yn nodi eu cyfeiriad fel “Church Road” ond ei mam, yn weddw 83 oed erbyn hynny, yn dal i fyw yn Glan-y-ddôl. Erbyn 1911, roedd Alice Griffith wedi colli ei gŵr hithau, ac yn lodjio gyda theulu Morris yn 35 Ffordd y Sir, [[Pen-y-groes]].<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni, 1861-1911</ref> Bu farw fis Mawrth 1916 yng Nghaernarfon, a'i chladdu ym [[Mynwent Macpelah]].<ref>''Yr Herald Cymraeg'', 28.3.1916, t.7</ref>		Merch ydoedd i John Thomas, chwarelwr llechi a aned ym 1821, a’i wraig Alice (g.1819). Cawsant o leiaf 4 merch a 3 mab. Alice oedd y plentyn hynaf, ac ar y pryd roedd y teulu’n byw yng [[Coedcaedu\|Nghoedcaedu]], [[Llanllyfni]], cyn symud i Glan-y-ddôl, hefyd ym mhlwyf Llanllyfni, ger [[Pont Ffatri]]. Tua 1870, priododd Alice â William Griffith, chwarelwr llechi a aned ym Mhenmorfa ac a oedd chwe blynedd yn iau na hi, a chawsant dri mab, Griffith, Albert a John. Mae’n bur debyg ei bod wedi priodi o’r blaen - neu wedi cael plentyn siawns - gan fod Owen Owens, mab 3 oed iddi, yn byw efo’r cwpl ym 1871. I ddechrau roedd y cwpl wedi ymgartrefu yng Nghoedmor, pentref [[Tal-y-sarn]] ond rywbryd cyn 1891 roeddynt wedi symud i Res Glan-y-ddôl, bron y drws nesaf i’w mam a oedd erbyn hynny wedi colli ei gŵr. Ym 1901, mae’r Cyfrifiad yn nodi eu cyfeiriad fel “Church Road” ond ei mam, yn weddw 83 oed erbyn hynny, yn dal i fyw yn Glan-y-ddôl. Erbyn 1911, roedd Alice Griffith wedi colli ei gŵr hithau, ac yn lodjio gyda theulu Morris yn 35 Ffordd y Sir, [[Pen-y-groes]].<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni, 1861-1911</ref> Bu farw fis Mawrth 1916 yng Nghaernarfon, a'i chladdu ym [[Mynwent Macpelah]].<ref>''Yr Herald Cymraeg'', 28.3.1916, t.7</ref>

	Nid yw’n hysbys pryd yr aeth hi ati i farddoni’n gyhoeddus trwy anfon ei gwaith at bapurau a chylchgronau. Ceisiodd ddefnyddio’r mesurau caeth, ond heb fawr o lewyrch. Sylw golygydd ~~barddonol~~ ''Y Werin'' am englyn nas argraffwyd a anfonwyd ganddi hi at y papur oedd “Nid oes yr un llinell gywir yn yr englyn hwn”.<ref>''Y Werin'', 23.8.1890, t.2</ref> Roedd hi’n fwy llwyddiannus ymhen pymtheng mlynedd pan gyhoeddwyd englyn neu gywydd o’i heiddo ar destun “Ysgol Jacob” yn rhifyn eisteddfodol ''Y Geninen'', 1905. <ref>''Y Cymro'', 10.8.1905, t.3</ref>		Nid yw’n hysbys pryd yr aeth hi ati i farddoni’n gyhoeddus trwy anfon ei gwaith at bapurau a chylchgronau. Ceisiodd ddefnyddio’r mesurau caeth, ond heb fawr o lewyrch. Sylw golygydd barddol ''Y Werin'' am englyn nas argraffwyd a anfonwyd ganddi hi at y papur oedd “Nid oes yr un llinell gywir yn yr englyn hwn”.<ref>''Y Werin'', 23.8.1890, t.2</ref> Roedd hi’n fwy llwyddiannus ymhen pymtheng mlynedd pan gyhoeddwyd englyn neu gywydd o’i heiddo ar destun “Ysgol Jacob” yn rhifyn eisteddfodol ''Y Geninen'', 1905. <ref>''Y Cymro'', 10.8.1905, t.3</ref>

	Efallai ei bod hi ar dir cadarnach wrth lunio cerddi mydryddol gydag odlau yn hytrach nag ymdrechu efo’r gynghanedd. Er enghraifft, cyhoeddodd yr hyn a alwodd yn alareb i goffáu ei thad ym 1891.<ref>''Y Frythones'', Cyf.XIV, 11 (Tachwedd 1891), tt.3-4</ref> Mae’r gerdd, er nad yw’n codi i unrhyw uchelfannau, yn osgoi gor-sentimentalrwydd ac yn amlygu ei ffydd Gristnogol gadarn. ~~Mis~~ yn unig ar ôl hyn, roedd cerdd arall o'i heiddo yn cael ei ~~gyhoeddi~~, yn galaru y tro ~~hyn~~ ar ôl un o’i meibion, D. Michael Williams, Tŷ’n Llwyn, Llanllyfni.<ref>''Y Frythones'', Cyf.XIV, 11, (Tachwedd 1891), tt.325-6</ref>		Efallai ei bod hi ar dir cadarnach wrth lunio cerddi mydryddol gydag odlau yn hytrach nag ymdrechu efo’r gynghanedd. Er enghraifft, cyhoeddodd yr hyn a alwodd yn alareb i goffáu ei thad ym 1891.<ref>''Y Frythones'', Cyf.XIV, 11 (Tachwedd 1891), tt.3-4</ref> Mae’r gerdd, er nad yw’n codi i unrhyw uchelfannau, yn osgoi gor-sentimentalrwydd ac yn amlygu ei ffydd Gristnogol gadarn. Fis yn unig ar ôl hyn, roedd cerdd arall o'i heiddo yn cael ei chyhoeddi, yn galaru y tro hwn ar ôl un o’i meibion, D. Michael Williams, Tŷ’n Llwyn, Llanllyfni.<ref>''Y Frythones'', Cyf.XIV, 11, (Tachwedd 1891), tt.325-6</ref>

	Mae’r gerdd isod ar destun llai drist yn ddifyr oherwydd ~~iddi~~ amlygu ei dull hi o ysgrifennu ac efallai yn dangos hefyd hyd a lled ei thalent.		Mae’r gerdd isod ar destun llai drist ac yn ddifyr oherwydd ei bod yn amlygu ei dull o ysgrifennu ac efallai yn dangos hefyd hyd a lled ei thalent.

	'''YMSON Y CYMFFYRCH'''.		'''YMSON Y CYMFFYRCH'''.

Irion am 20:30, 12 Rhagfyr 2022

2022-12-12T20:30:10Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 21:30, 12 Rhagfyr 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Un o’r ychydig ferched i farddoni ac wedyn ceisio cyhoeddi peth o’i gwaith oedd '''Alice Griffith''' (1842-?1916) (Thomas gynt) a fabwysiadodd yr enw barddol “Ceridwen Llyfnwy”. Eithriad oedd iddi roi ei henw arferol wrth droed cerdd o’i gwaith yn y cylchgronau a gyhoeddai ei cherddi.		Un o’r ychydig ferched i farddoni ac wedyn ceisio cyhoeddi peth o’i gwaith oedd '''Alice Griffith''' (1842-1916) (Thomas gynt) a fabwysiadodd yr enw barddol “Ceridwen Llyfnwy”. Eithriad oedd iddi roi ei henw arferol wrth droed cerdd o’i gwaith yn y cylchgronau a gyhoeddai ei cherddi.

	Merch ydoedd i John Thomas, chwarelwr llechi a aned ym 1821, a’i wraig Alice (g.1819). Cawsant o leiaf 4 merch a 3 mab. Alice oedd y plentyn hynaf, ac ar y pryd roedd y teulu’n byw yng [[Coedcaedu\|Nghoedcaedu]], [[Llanllyfni]], cyn symud i Glan-y-ddôl, hefyd ym mhlwyf Llanllyfni, ger [[Pont Ffatri]]. Tua 1870, priododd Alice â William Griffith, chwarelwr llechi a aned ym Mhenmorfa ac a oedd chwe blynedd yn iau na hi, a chawsant tri mab, Griffith, Albert a John. Mae’n bur debyg ei bod wedi priodi o’r blaen - neu wedi cael plentyn siawns - gan fod Owen Owens, mab 3 oed iddi, yn byw efo’r cwpl ym 1871. I ddechrau roedd y cwpl wedi ymgartrefu yng Nghoedmor, pentref [[Tal-y-sarn]] ond rywbryd cyn 1891 roeddynt wedi symud i Res Glan-y-ddôl, bron y drws nesaf i’w mam a oedd erbyn hynny wedi colli ei gŵr. Ym 1901, mae’r Cyfrifiad yn nodi eu cyfeiriad fel “Church Road” ond ei mam, yn weddw 83 oed erbyn hynny, yn dal i fyw yn Glan-y-ddôl. Erbyn 1911, roedd Alice Griffith wedi colli ei gŵr hithau, ac yn lodjio gyda theulu Morris yn 35 Ffordd y Sir, [[Pen-y-groes]].<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni, 1861-1911</ref>		Merch ydoedd i John Thomas, chwarelwr llechi a aned ym 1821, a’i wraig Alice (g.1819). Cawsant o leiaf 4 merch a 3 mab. Alice oedd y plentyn hynaf, ac ar y pryd roedd y teulu’n byw yng [[Coedcaedu\|Nghoedcaedu]], [[Llanllyfni]], cyn symud i Glan-y-ddôl, hefyd ym mhlwyf Llanllyfni, ger [[Pont Ffatri]]. Tua 1870, priododd Alice â William Griffith, chwarelwr llechi a aned ym Mhenmorfa ac a oedd chwe blynedd yn iau na hi, a chawsant tri mab, Griffith, Albert a John. Mae’n bur debyg ei bod wedi priodi o’r blaen - neu wedi cael plentyn siawns - gan fod Owen Owens, mab 3 oed iddi, yn byw efo’r cwpl ym 1871. I ddechrau roedd y cwpl wedi ymgartrefu yng Nghoedmor, pentref [[Tal-y-sarn]] ond rywbryd cyn 1891 roeddynt wedi symud i Res Glan-y-ddôl, bron y drws nesaf i’w mam a oedd erbyn hynny wedi colli ei gŵr. Ym 1901, mae’r Cyfrifiad yn nodi eu cyfeiriad fel “Church Road” ond ei mam, yn weddw 83 oed erbyn hynny, yn dal i fyw yn Glan-y-ddôl. Erbyn 1911, roedd Alice Griffith wedi colli ei gŵr hithau, ac yn lodjio gyda theulu Morris yn 35 Ffordd y Sir, [[Pen-y-groes]].<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni, 1861-1911</ref> Bu farw fis Mawrth 1916 yng Nghaernarfon, a'i chladdu ym [[Mynwent Macpelah]].<ref>''Yr Herald Cymraeg'', 28.3.1916, t.7</ref>

	Nid yw’n hysbys pryd yr aeth hi ati i farddoni’n gyhoeddus trwy anfon ei gwaith at bapurau a chylchgronau. Ceisiodd ddefnyddio’r mesurau caeth, ond heb fawr o lewyrch. Sylw golygydd barddonol ''Y Werin'' am englyn nas argraffwyd a anfonwyd ganddi hi at y papur oedd “Nid oes yr un llinell gywir yn yr englyn hwn”.<ref>''Y Werin'', 23.8.1890, t.2</ref> Roedd hi’n fwy llwyddiannus ymhen pymtheng mlynedd pan gyhoeddwyd englyn neu gywydd o’i heiddo ar destun “Ysgol Jacob” yn rhifyn eisteddfodol ''Y Geninen'', 1905. <ref>''Y Cymro'', 10.8.1905, t.3</ref>		Nid yw’n hysbys pryd yr aeth hi ati i farddoni’n gyhoeddus trwy anfon ei gwaith at bapurau a chylchgronau. Ceisiodd ddefnyddio’r mesurau caeth, ond heb fawr o lewyrch. Sylw golygydd barddonol ''Y Werin'' am englyn nas argraffwyd a anfonwyd ganddi hi at y papur oedd “Nid oes yr un llinell gywir yn yr englyn hwn”.<ref>''Y Werin'', 23.8.1890, t.2</ref> Roedd hi’n fwy llwyddiannus ymhen pymtheng mlynedd pan gyhoeddwyd englyn neu gywydd o’i heiddo ar destun “Ysgol Jacob” yn rhifyn eisteddfodol ''Y Geninen'', 1905. <ref>''Y Cymro'', 10.8.1905, t.3</ref>

Irion am 18:57, 12 Rhagfyr 2022

2022-12-12T18:57:11Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:57, 12 Rhagfyr 2022
Llinell 7:		Llinell 7:
	Efallai ei bod hi ar dir cadarnach wrth lunio cerddi mydryddol gydag odlau yn hytrach nag ymdrechu efo’r gynghanedd. Er enghraifft, cyhoeddodd yr hyn a alwodd yn alareb i goffáu ei thad ym 1891.<ref>''Y Frythones'', Cyf.XIV, 11 (Tachwedd 1891), tt.3-4</ref> Mae’r gerdd, er nad yw’n codi i unrhyw uchelfannau, yn osgoi gor-sentimentalrwydd ac yn amlygu ei ffydd Gristnogol gadarn. Mis yn unig ar ôl hyn, roedd cerdd arall o'i heiddo yn cael ei gyhoeddi, yn galaru y tro hyn ar ôl un o’i meibion, D. Michael Williams, Tŷ’n Llwyn, Llanllyfni.<ref>''Y Frythones'', Cyf.XIV, 11, (Tachwedd 1891), tt.325-6</ref>		Efallai ei bod hi ar dir cadarnach wrth lunio cerddi mydryddol gydag odlau yn hytrach nag ymdrechu efo’r gynghanedd. Er enghraifft, cyhoeddodd yr hyn a alwodd yn alareb i goffáu ei thad ym 1891.<ref>''Y Frythones'', Cyf.XIV, 11 (Tachwedd 1891), tt.3-4</ref> Mae’r gerdd, er nad yw’n codi i unrhyw uchelfannau, yn osgoi gor-sentimentalrwydd ac yn amlygu ei ffydd Gristnogol gadarn. Mis yn unig ar ôl hyn, roedd cerdd arall o'i heiddo yn cael ei gyhoeddi, yn galaru y tro hyn ar ôl un o’i meibion, D. Michael Williams, Tŷ’n Llwyn, Llanllyfni.<ref>''Y Frythones'', Cyf.XIV, 11, (Tachwedd 1891), tt.325-6</ref>

	Mae’r ~~cerdd~~ isod ar destun llai drist yn ddifyr oherwydd ~~iddo~~ amlygu ei dull hi o ysgrifennu ac efallai yn dangos hefyd hyd a lled ei thalent.		Mae’r gerdd isod ar destun llai drist yn ddifyr oherwydd iddi amlygu ei dull hi o ysgrifennu ac efallai yn dangos hefyd hyd a lled ei thalent.

	'''YMSON Y CYMFFYRCH'''.		'''YMSON Y CYMFFYRCH'''.

Irion am 18:54, 12 Rhagfyr 2022

2022-12-12T18:54:03Z

← Fersiwn hŷn		Fersiwn yn ôl 19:54, 12 Rhagfyr 2022
Llinell 1:		Llinell 1:
	Un o’r ychydig ferched i farddoni ac wedyn ceisio cyhoeddi peth o’i gwaith oedd '''Alice Griffith''' (1842- ?) (Thomas gynt) a fabwysiadodd yr enw barddol “Ceridwen Llyfnwy”. Eithriad oedd iddi roi ei henw arferol wrth droed cerdd o’i gwaith yn y cylchgronau a gyhoeddai ei cherddi.		Un o’r ychydig ferched i farddoni ac wedyn ceisio cyhoeddi peth o’i gwaith oedd '''Alice Griffith''' (1842-?1916) (Thomas gynt) a fabwysiadodd yr enw barddol “Ceridwen Llyfnwy”. Eithriad oedd iddi roi ei henw arferol wrth droed cerdd o’i gwaith yn y cylchgronau a gyhoeddai ei cherddi.

	Merch ydoedd i John Thomas, chwarelwr llechi a aned ym 1821, a’i wraig Alice (g.1819). Cawsant o leiaf 4 merch a 3 mab. Alice oedd y plentyn hynaf, ac ar y pryd roedd y teulu’n byw yng [[Coedcaedu\|Nghoedcaedu]], [[Llanllyfni]], cyn symud i Glan-y-ddôl, hefyd ym mhlwyf Llanllyfni, ger [[Pont Ffatri]]. Tua 1870, priododd Alice â William Griffith, chwarelwr llechi a aned ym Mhenmorfa ac a oedd chwe blynedd yn iau na hi, a chawsant tri mab, Griffith, Albert a John. Mae’n bur debyg ei bod wedi priodi o’r blaen - neu wedi cael plentyn siawns - gan fod Owen Owens, mab 3 oed iddi, yn byw efo’r cwpl ym 1871. I ddechrau roedd y cwpl wedi ymgartrefu yng Nghoedmor, pentref [[Tal-y-sarn]] ond rywbryd cyn 1891 roeddynt wedi symud i Res Glan-y-ddôl, bron y drws nesaf i’w mam a oedd erbyn hynny wedi colli ei gŵr. Ym 1901, mae’r Cyfrifiad yn nodi eu cyfeiriad fel “Church Road” ond ei mam, yn weddw 83 oed erbyn hynny, yn dal i fyw yn Glan-y-ddôl. Erbyn 1911, roedd Alice Griffith wedi colli ei gŵr hithau, ac yn lodjio gyda theulu Morris yn 35 Ffordd y Sir, [[Pen-y-groes]].<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni, 1861-1911</ref>		Merch ydoedd i John Thomas, chwarelwr llechi a aned ym 1821, a’i wraig Alice (g.1819). Cawsant o leiaf 4 merch a 3 mab. Alice oedd y plentyn hynaf, ac ar y pryd roedd y teulu’n byw yng [[Coedcaedu\|Nghoedcaedu]], [[Llanllyfni]], cyn symud i Glan-y-ddôl, hefyd ym mhlwyf Llanllyfni, ger [[Pont Ffatri]]. Tua 1870, priododd Alice â William Griffith, chwarelwr llechi a aned ym Mhenmorfa ac a oedd chwe blynedd yn iau na hi, a chawsant tri mab, Griffith, Albert a John. Mae’n bur debyg ei bod wedi priodi o’r blaen - neu wedi cael plentyn siawns - gan fod Owen Owens, mab 3 oed iddi, yn byw efo’r cwpl ym 1871. I ddechrau roedd y cwpl wedi ymgartrefu yng Nghoedmor, pentref [[Tal-y-sarn]] ond rywbryd cyn 1891 roeddynt wedi symud i Res Glan-y-ddôl, bron y drws nesaf i’w mam a oedd erbyn hynny wedi colli ei gŵr. Ym 1901, mae’r Cyfrifiad yn nodi eu cyfeiriad fel “Church Road” ond ei mam, yn weddw 83 oed erbyn hynny, yn dal i fyw yn Glan-y-ddôl. Erbyn 1911, roedd Alice Griffith wedi colli ei gŵr hithau, ac yn lodjio gyda theulu Morris yn 35 Ffordd y Sir, [[Pen-y-groes]].<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni, 1861-1911</ref>

Irion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Un o’r ychydig ferched i farddoni ac wedyn ceisio cyhoeddi peth o’i gwaith oedd '''Alice Griffith''' (1842- ?) (Thomas gynt) a fabwysiadodd yr enw bar...'

2022-12-12T18:49:47Z

Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Un o’r ychydig ferched i farddoni ac wedyn ceisio cyhoeddi peth o’i gwaith oedd '''Alice Griffith''' (1842- ?) (Thomas gynt) a fabwysiadodd yr enw bar...'

Tudalen newydd

Un o’r ychydig ferched i farddoni ac wedyn ceisio cyhoeddi peth o’i gwaith oedd '''Alice Griffith''' (1842- ?) (Thomas gynt) a fabwysiadodd yr enw barddol “Ceridwen Llyfnwy”. Eithriad oedd iddi roi ei henw arferol wrth droed cerdd o’i gwaith yn y cylchgronau a gyhoeddai ei cherddi.

Merch ydoedd i John Thomas, chwarelwr llechi a aned ym 1821, a’i wraig Alice (g.1819). Cawsant o leiaf 4 merch a 3 mab. Alice oedd y plentyn hynaf, ac ar y pryd roedd y teulu’n byw yng [[Coedcaedu|Nghoedcaedu]], [[Llanllyfni]], cyn symud i Glan-y-ddôl, hefyd ym mhlwyf Llanllyfni, ger [[Pont Ffatri]]. Tua 1870, priododd Alice â William Griffith, chwarelwr llechi a aned ym Mhenmorfa ac a oedd chwe blynedd yn iau na hi, a chawsant tri mab, Griffith, Albert a John. Mae’n bur debyg ei bod wedi priodi o’r blaen - neu wedi cael plentyn siawns - gan fod Owen Owens, mab 3 oed iddi, yn byw efo’r cwpl ym 1871. I ddechrau roedd y cwpl wedi ymgartrefu yng Nghoedmor, pentref [[Tal-y-sarn]] ond rywbryd cyn 1891 roeddynt wedi symud i Res Glan-y-ddôl, bron y drws nesaf i’w mam a oedd erbyn hynny wedi colli ei gŵr. Ym 1901, mae’r Cyfrifiad yn nodi eu cyfeiriad fel “Church Road” ond ei mam, yn weddw 83 oed erbyn hynny, yn dal i fyw yn Glan-y-ddôl. Erbyn 1911, roedd Alice Griffith wedi colli ei gŵr hithau, ac yn lodjio gyda theulu Morris yn 35 Ffordd y Sir, [[Pen-y-groes]].<ref>Cyfrifiadau plwyf Llanllyfni, 1861-1911</ref>

Nid yw’n hysbys pryd yr aeth hi ati i farddoni’n gyhoeddus trwy anfon ei gwaith at bapurau a chylchgronau. Ceisiodd ddefnyddio’r mesurau caeth, ond heb fawr o lewyrch. Sylw golygydd barddonol ''Y Werin'' am englyn nas argraffwyd a anfonwyd ganddi hi at y papur oedd “Nid oes yr un llinell gywir yn yr englyn hwn”.<ref>''Y Werin'', 23.8.1890, t.2</ref> Roedd hi’n fwy llwyddiannus ymhen pymtheng mlynedd pan gyhoeddwyd englyn neu gywydd o’i heiddo ar destun “Ysgol Jacob” yn rhifyn eisteddfodol ''Y Geninen'', 1905. <ref>''Y Cymro'', 10.8.1905, t.3</ref>

Efallai ei bod hi ar dir cadarnach wrth lunio cerddi mydryddol gydag odlau yn hytrach nag ymdrechu efo’r gynghanedd. Er enghraifft, cyhoeddodd yr hyn a alwodd yn alareb i goffáu ei thad ym 1891.<ref>''Y Frythones'', Cyf.XIV, 11 (Tachwedd 1891), tt.3-4</ref> Mae’r gerdd, er nad yw’n codi i unrhyw uchelfannau, yn osgoi gor-sentimentalrwydd ac yn amlygu ei ffydd Gristnogol gadarn. Mis yn unig ar ôl hyn, roedd cerdd arall o'i heiddo yn cael ei gyhoeddi, yn galaru y tro hyn ar ôl un o’i meibion, D. Michael Williams, Tŷ’n Llwyn, Llanllyfni.<ref>''Y Frythones'', Cyf.XIV, 11, (Tachwedd 1891), tt.325-6</ref>

Mae’r cerdd isod ar destun llai drist yn ddifyr oherwydd iddo amlygu ei dull hi o ysgrifennu ac efallai yn dangos hefyd hyd a lled ei thalent.

'''YMSON Y CYMFFYRCH'''.
''(Buddugol yn Nghyfarfod Llenyddol Tan’rallt, Nantlle.) ''

Tra'n eistedd mewn unigedd
Dro'n ôl ryw hafaidd hwyr,
Ar fron y Cymffyrch uwch y Nant,
Ymgollais yno'n llwyr;
Disgynnais i ber lewyg,
Daeth dros fy llygaid len,
A chlywais ryw ddieithriol lais
Yn siarad uwch fy mhen:
Llais ysbryd hen y mynydd
Mi goeliaf ydoedd hwn, —
A glywodd rhywun arall ef
Erioed o'r blaen, nis gwn.
Diddorol oedd ei wrando
Yn adrodd pethau fu
Yn newid gwedd, a dwyn i fri
Ein Dyffryn enwog cu.

Medd ef :—" Yr oedd Nant Nantlle
Ganrifoedd maith yn ôl,
Yn llawn prysglwyni diffaith iawn,
Heb ffordd, na gwerddlas ddôl;
Gwylltfilod a'i meddiannent,
Ac yma 'roedd eu tref,
Croch udfa'r blaidd a glywid gynt
Bob hwyr ohono ef:
Er hynny 'roedd prydferthwch
Yn eiddo ef pryd hyn ;
Tlws oedd yr Afon rhwng y coed,
Ond tlysach y ddau Lyn."
Cychwynna ei hanesiaeth
Yn nyddiau Hywel Dda,
Pan ddeuai'r pendefigion gwych
I'w hela Ha' 'rôl Ha';
Dychrynid y gwylltfilod
Wrth leisiau'r cyrn a'r cŵn,
Ac i'w llochesau ffoent ar frys
Rhag eu dieithriol sŵn.

Ti glywaist y traddodiad,
Gwarantaf mai gwir yw,
I'r Brenin Iorwerth Gyntaf fod
Yn Nantlle'n hapus fyw.

Bu aml ymladdfa waedlyd
O ddeutu lawer tro,
Ffrwyth ffôl gynhennau dall, dibwys,
Bonheddwyr mawr y fro;
Ond llawer gwell nag ymladd
Yw gweled dôl a bryn,
Dan law celfyddyd wedi eu dwyn,
I'r wedd sydd erbyn hyn:
Dechreuodd wneud bythynnod
Gwyngalchog ar ei ael,
A thynnu wnaeth drysorau cudd
O'i fawrion goffrau hael;
Cynhyrchion hen ei fynwes,
Sy'n awr ar led y byd,
Yn llechau gwerthfawr, teg eu lliw
Yn toi'r anheddau clyd.

Amrywiol, a deniadol
Dros ben yw'r golygfeydd,
Tomenni ar domenni ban,
Gyfodwyd o'i gloddfeydd;
Brenhines yr Eryri
Sy'n gwylio Drws y Coed,
A'r hen fynyddoedd eraill sydd
Fel deiliaid gylch ei throed.
Pentrefi sydd oddeutu —
Cartrefi gweithwyr lu,
Y rhai dramwyant fore a hwyr,
Yn llon ei lwybrau cu.
Aeth cenedlaethau lawer,
I'w beddau, er y pryd —
Y daeth y Dyffryn bach yn rhan
O'r gwareiddedig fyd;
Bu rhai o wir enwogion
Y Genedl yma'n byw,
Yn weinidogion amlwg iawn,
O dan arddeliad Duw;
Tra mynydd yn Eryri,
Atgofion parchus fydd
O'r teulu enwog fu yn byw
Yn hen amaethdy'r Ffridd;
Ac enw nad anghofir
Yn Nghymru hyd y farn,
Yw enw'r cawr bregethwr roes
Enwogrwydd ar Dal'sarn.

Mae gwawr ar dorri eto,
I'r broydd enwog hyn,
Agorir afon Llyfnwy deg,
A sychir y ddau Lyn;
Fe gloddir o'i gudd-greigiau
Drysorau yn ystôr,
A chludir yr ysbwriel oll,
I'w gladdu yn y môr."

Y rhyfedd lais ddistawodd,
Dadebrais innau'n syn;
A rhedais wedyn heb ymdroi
I mewn i'm bwthyn gwyn.

Llanllyfni. Ceridwen Llyfnwy.<ref>''Cyfaill yr Aelwyd a’r Frythones'', Cyf.I, 2, Chwefror 1892, tt.xi-xii</ref>

==Cyfeiriadau==

[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Beirdd]]