Cof y Cwmwd - Cyfraniadau'r defnyddiwr [cy]

John Robinson, perchennog chwareli

2020-04-06T11:35:38Z

Weslabach:

Roedd '''John Robinson''' (1830-1900) yn un o'r ddau neu dri phrif berchennog chwareli yn [[Dyffryn Nantlle|Nyffryn Nantlle]]. Fe'i aned yn Lerpwl ym 1830. Mae'n bosibl ei fod wedi ei gofnodi yng nghyfrifiad 1851 yn byw yn 126, Brownlow Hill, Lerpwl, gyda'i fam weddw a gweddill y teulu, ac yn gweithio fel saer marmor.<ref>Cyfrifiad 1851, HO 107/2183.</ref> Fe briododd yn Lerpwl gan gychwyn ei deulu yno, er ei fod wedi symud i Lundain tua 1861.

Erbyn 1871 roedd yn byw ym [[Plas Tal-y-sarn|Mhlas Tal-y-sarn]] gyda'i deulu. Fe nodir yng nghyfrifiad 1871 fod ganddo wraig Eliza a phump o blant, dwy ferch a thri mab, a phawb ond y ferch ieuengaf wedi eu geni yn Lerpwl; yn Llundain tua 1861 gafodd y ferch ieuengaf, Eliza, ei geni. Roedd ei wraig Eliza'n ferch i ryw Cadben Sullivan o Gorc; bu farw'n ifanc ac ail-briododd Robinson â Josephine Cooper o Lundain.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref> Yn ôl cyfrifiad 1871, roedd ganddo ddwy forwyn yn y plas. Fe'i ddisgrifir fel perchennog chwarel lechi.<ref>Archifdy Gwladol, RG10/5714.</ref>.

Dywedir iddo fod yn un o gyfarwyddwyr Banc Challis yn Llundain, er nad oedd o fawr hŷn na 30 oed. Banc Challis oedd bancwyr cwmni ''British Slate Co. Ltd.'', cwmni a ffurfiwyd o fuddsoddwyr o Lundain i geisio adfywio Chwarel Fron. Ymddengys iddo gael ei ddanfon o Lundain i Ddyffryn Nantlle ym 1864 (er mae'n ymddangos o adroddiadau yn y papurau lleol amdano fo a'i deulu fel ymwelwyr o Lundain neu Lerpwl hyd 1867, na symudodd i Ddyffryn Nantlle i fyw tan 1866-7). Ei rol oedd i gymryd reolaeth ar [[Chwarel y Fron]] a diddordebau eraill y cwmni mewn mannau mor bell â Chorris; tynnwyd allan o Gorris a sawl chwarel arall, gan ail-strwythuro'r cwmni ac ychwanegu Chwarel Cwm Eigiau yn Nyffryn Conwy. Yn y man symudodd i fod yn un o dri partner yn [[Chwarel Tal-y-sarn]], a phan aeth cwmni'r chwarel honno i'r wal ym 1874, cymerodd y chwarel drosodd.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.243-53.</ref>

Tra'n gyfrifol am Chwarel Fron, sylweddolodd fod y chwarel dan anfantais oherwydd nad oedd cysylltiad ar hyd rheilffordd neu dramffordd ac achosodd i dramffordd gael ei godi ym 1867 trwy [[Chwarel Tal-y-sarn]] oedd bellach dan ei reolaeth, i gysylltu â [[Rheilffordd Nantlle]]. Gelwid y dramffordd hon yn [[Tramffordd John Robinson|Dramffordd John Robinson]].<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.248</ref>

Ym 1871, talodd am gael codi [[Eglwys Sant Ioan, Tal-y-sarn]].<ref>Gwefan Treasure Maps gan Iain Robinson [http://robinsonmaps.blogspot.com/2014/02/the-dorothea-files-6-chapel-at-plas.html] cyrchwyd 29.10.201</ref>

Dichon iddo ennill iddo fo ei hun yr enw o fod yn deg ac yn elusengar i'r rhai nad oeddynt mor ffodus ag o: er enghraifft, fo oedd prif gyfrannwr plwyfi [[Llandwrog] a [[Llanllyfni]] i gronfa i gynnal te parti i blant ysgol y fro a'r henafgwyr tlawd, i ddathlu Jiwbili'r Frenhines.<ref>''North Wales Chronicle'', 26 Mehefin 1897</ref> Beth bynnag am rinweddau'r Jiwbili ei hun, roedd achlysuron o'r fath yn fodd o roi ychydig fwyd a gorffwys i anffodusion y gymdeithas, a disgwylid i dirfeddianwyr chwarae eu rhan - y peth diddorol yma yw mai nid teulu Glynllifon oedd ar ben rhestr y rhoddwyr. Mae'r coffád iddo yn y papur lleol yn nodi ei fod yn weithgar iawn yn ddyngarol. Roedd yn arfer mynd i bob rhan o'r chwarel a gallai wneud gwaith y chwarelwyr yn ogystal â rheoli'r cwmni a honnir iddo ennill iddo fo ei hun barch a theyrngawrch ei weithlu.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref> Mae Idwal Jones yn nodi<ref>Idwal Jones, ''Chwareli Dyffryn Nantlle'', (Pen-y-groes, 1980), t.13</ref>:

"Perchennog Chwarel Talysarn oedd Sais o'r enw Mr Robinson ('rhen Robis fel y câi ei alw). 'Roedd yn gymeriad arbennig iawn a digonedd o fenter ynddo. Ar gyfnodau drwg yn y farchnad lechi anaml iawn y byddai Mr Robinson yn atal ei weithwyr: byddai'n stocio'r llechi yn deisi anferth ar y ponciau."

Parhaodd i fyw i fyw ym Mhlas Tal-y-sarn hyd ei farwolaeth o glefyd y galon. Daeth yn gynyddol ddylanwadol yn y sir, gan wasanaethu ar sawl bwyllgor o'r Blaid Geidwadol (er y dywedwyd ei fod yn cadw ei fusnes a'i wleidyddiaeth yn hollol ar wahân) ac yn y man roedd wedi ei godi'n warcheidwaid [[Undeb Deddf Dlodion Caernarfon]], yn un o ymddiriedolwyr harbwr Caernarfon ac yn ynad heddwch.<ref>''North Wales Chronicle'', 13 Ionawr 1900</ref><ref>''Cyfarwyddiadur Slaters, Gogledd a Chanolbarth Cymru'', 1895, t.537.</ref> Fe wasanaethodd fel uchel siryf y sir, 1899 a hyd ei farwolaeth yn nechrau 1900.<ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905; Gwefan Festipedia [https://www.festipedia.org.uk/wiki/Talk:Richard_Methuen_Greaves], cyrchwyd 29.10.2018</ref> Bu farw Ionawr 1900.<ref>Rhestr o Farwolaethau Cymru a Lloegr, 1837-2007, Blwyddyn 1900, Llyfr 11B, t.371</ref><ref>''North Wales Express'', 19 Ionawr 1900</ref> Gadawodd ystad gwerth bron i £51000 yn ei ewyllys.<ref>''Caernarvon &Denbigh Herald'', 23 Mawrth 1900.</ref>

Fe'i olynwyd gan ei fab '''Thomas'''. Cariwyd ymlaen â gwaith y tad, gan ehangu [[Chwarel Braich]] yn ystod prinder llechi adeg Streic y Penrhyn, 1900-03. Cyfunodd chwareli'r teulu (sef Tal-y-sarn, Braich, [[Cloddfa'r Coed]] a [[Chwarel Tan'rallt]]) o dan un cwmni ym 1904 dan enw ''The Talysarn Slate Quarries Co Ltd.'' Bu yntau farw'n fuan wedyn, ym 1905, o'r diciau, gan adael yr eiddo i'w tair merch dan reoilaeth ymddiriedolwyr.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), tt.231-3</ref> Mae'r dyfyniad isod o'r wasg yn tystio i rinweddau'r tad a'r mab: <ref>''Baner ac Amserau Cymru'', 26 Gorffennaf 1905</ref>:

"MARWOLAETH MR. THOMAS ROBINSON, TALYSARN. GOFIDUS genym groniclo marwolaeth Mr. Thomas Robinson, perchenog chwarel Talysarn, yn gystal a chwareli llechi eraill yn Nyffryn Nanlile, yr hyn a gymmerodd le yn Talysarn Hall, prydnawn dydd Mawrth. Yr oedd Mr. Robinson yn 49ain mlwydd oed. Yr oedd yn dioddef o dan afiechyd er's pum mis a bu am dymmor mewn claf-adfe dy yn sir Stafford. Yr oedd ei gyflwr yn cael ei ystyried yn foddhaol hyd prydnawn dydd LIun, pan y daeth yn anymwybodol. Yr oedd yn fab i'r diweddar Mr. John Robinson, yr hwn a fu ar an adeg yn uchel sirydd sir Gaernarfon; ac ar farwolaeth ei dad daeth ef i mewn i berchenogaeth a llywodraethiad yr amrywiol chwareli. Yr oedd yn ddiarebol am ei haelfrydigrwydd a'i hynawsedd. Yr oedd yn gynllun o feistr, hefyd, a dangosai bryder mawr bob amser am sicrhau ymddiriedaeth ei weithwyr, a gochel pob camddealltwriaeth. Ceidwadwr ydoedd o ran el olygiadau gwleidyddol; ond ychydig o ddyddordeb a arddangosai mewn gwleidyddlaeth. Y flwyddyn ddiweddaf cadwodd ei sedd ar y Cynghor Sirol, ac yr oedd yn un o'r ymgeiswyr Ceidwadol a roddodd ei gefnogaeth i'r polisi o ddim cynnorthwy o'r trethi i ysgolion oedd heb fod o dan reolaeth boblogaidd briodol. Yr oedd Mr. Robinson wedi bod yn briod ddwy waith; a gadawodd weddw, a thair o ferched. Yr oedd ei fercoh hynaf i briodi Mr. Addie, goruchwyliwr ystad Glynlllfon, dydd Mercher, y 19eg o'r mis hwn; ond bu raid newid y trefniadau ddydd Llun. Cymmerodd y gladdedigaeth le prydnawn dydd Gwener."

Ni ddylid cymysgu John Robinson, Plas Tal-y-sarn â sawl John Robinson arall: John Robinson, mab Herbert Robinson o Dal-y-sarn, a fedyddiwyd ym 1777 ac oedd yn chwarelwr; a'i fab a aned ym 1805 yn Llanllyfni, ac sy'n cael ei restru fel Asiant Chwarel Lechi yng Nghyfrifiad 1861, yn byw yn Dorothea House, [[Tal-y-sarn]]. Dyn lleol oedd hwn, a drafododd y cyfrifiad yn Gymraeg yn ôl y llyfr cyfrif.<ref>Archifdy Gwladol, RG9/4338.</ref> Roedd Robinson yn gyfenw ymysg Cymry'r ardal y pryd hynny fel heddiw, ond dichon nad oedd gan John Robinson, Plas Tal-y-sarn, unrhyw gysylltiad â'r rhain.

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Chwarelydda]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]

Ysgol Tal-y-sarn

2020-04-06T11:31:50Z

Weslabach:

[[Delwedd:100 2624 - Copi.JPG|bawd|300px|de]]

Ysgol addysg gynradd ym mhentref [[Tal-y-sarn]] yw '''Ysgol Gynradd Tal-y-sarn'''. Roedd â'r gwreiddiau mewn ysgol ddyddiol a gychwynnwyd yn festri [[Capel Tal-y-sarn (MC)]], 1856, cyn bod ysgol ffurfiol wedi ei sefydlu. Y prif ysgogydd oedd un o flaenoriaid, y Parch. [[William Hughes, Hyfrydle|William Hughes]], Hyfrydle wedytn. Fo hefyd oedd un o aelodau etholedig y Bwrdd Ysgol ac yn ysgrifennydd arno.<ref>W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon'', Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), t.324</ref>

Agorwyd yr ysgol o gwmpas 1857, ac mae hi ar agor hyd heddiw. Gelwir yr ysgol yn ''Talysarn British School'' tra roedd yn ysgol gymysg, aeth wedyn yn ''Talysarn Boys Board School'' rhwng 1877 pan agorwyd ysgol ar wahan i'r merched, sef ''Talysarn Girls Board School''. Symudwyd y babanod oddi wrth y merched yn 1883 hefyd, ac agorwyd ''Talysarn Infants Board School''. Unwyd yr Ysgol Gynradd yn 1904, gan ddysgu bechgyn a merched o dan yr 'run tô<ref>Llyfrau Log Ysgol Gynradd Talysarn (Gwasanaeth Archifau Gwynedd)
'''XES1/23''' [1863-1939]</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Addysg]]
[[Categori:Ysgolion]]

Ysgol Tal-y-sarn

2020-04-06T11:30:58Z

Weslabach:

[[Delwedd:100 2624 - Copi.JPG|bawd|300px|de]]

Ysgol addysg gynradd ym mhentref [[Tal-y-sarn]] yw '''Ysgol Gynradd Tal-y-sarn'''. Roedd â'r gwreiddiau mewn ysgol ddyddiol a gychwynnwyd yn festri [[Capel Tal-y-sarn (MC)]], 1856, cyn bod ysgol ffurfiol wedi ei sefydlu. Y prif ysgogydd oedd un o flaenoriaid, y Parch. [[William Hughes, Hyfrydle|William Hughes]], Hyfrydle wedytn. Fo hefyd oedd un o aelodau etholedig y Bwrdd Ysgol ac yn ysgrifennydd arno.<ref>W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon'', Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), t.324</ref>

Agorwyd yr ysgol o gwmpas 1857, ac mae hi ar agor hyd heddiw. Gelwir yr ysgol yn ''Talysarn British School'' tra roedd yn ysgol gymysg, aeth wedyn yn ''Talysarn Boys Board School'' rhwng 1877 pan agorwyd ysgol ar wahan i'r merched, sef ''Talysarn Girls Board School''. Symudwyd y babanod oddi wrth y merched yn 1883 hefyd, ac agorwyd ''Talysarn Infants Board School''. Unwyd yr Ysgol Gynradd yn 1904, gan ddysgu bechgyn a merched o dan yr 'run tô<ref>Llyfrau Log Ysgol Gynradd Talysarn (Gwasanaeth Archifau Gwynedd)
'''XES1/23''' [1863-1939]</ref>

==Cyfeiriadau==

[[Categori:Addysg]]
[[Categori:Ysgolion]]

{{eginyn}}

Ysgol Tal-y-sarn

2020-04-06T11:30:44Z

Weslabach:

[[Delwedd:100 2624 - Copi.JPG|bawd|300px|de]]

Ysgol addysg gynradd ym mhentref [[Tal-y-sarn]] yw '''Ysgol Gynradd Tal-y-sarn'''. Roedd â'r gwreiddiau mewn ysgol ddyddiol a gychwynnwyd yn festri [[Capel Talysarn (MC)]], 1856, cyn bod ysgol ffurfiol wedi ei sefydlu. Y prif ysgogydd oedd un o flaenoriaid, y Parch. [[William Hughes, Hyfrydle|William Hughes]], Hyfrydle wedytn. Fo hefyd oedd un o aelodau etholedig y Bwrdd Ysgol ac yn ysgrifennydd arno.<ref>W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon'', Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), t.324</ref>

Agorwyd yr ysgol o gwmpas 1857, ac mae hi ar agor hyd heddiw. Gelwir yr ysgol yn ''Talysarn British School'' tra roedd yn ysgol gymysg, aeth wedyn yn ''Talysarn Boys Board School'' rhwng 1877 pan agorwyd ysgol ar wahan i'r merched, sef ''Talysarn Girls Board School''. Symudwyd y babanod oddi wrth y merched yn 1883 hefyd, ac agorwyd ''Talysarn Infants Board School''. Unwyd yr Ysgol Gynradd yn 1904, gan ddysgu bechgyn a merched o dan yr 'run tô<ref>Llyfrau Log Ysgol Gynradd Talysarn (Gwasanaeth Archifau Gwynedd)
'''XES1/23''' [1863-1939]</ref>

==Cyfeiriadau==

[[Categori:Addysg]]
[[Categori:Ysgolion]]

{{eginyn}}

William Hughes, Hyfrydle

2020-04-06T11:27:36Z

Weslabach:

Roedd y Parch. '''William Hughes''', (1818-1879), yn ŵyr i [[William Dafydd]], y pregethwr cyntaf a godwyd gan y Methodistiaid yn [[Capel Salem (MC), Llanllyfni|Llanllyfni]]. Roedd o'n blentyn darllengar yn ôl pob sôn ac wedi darllen y Beibl sawl gwaith drosodd cyn ei fod yn cyrraedd ei 20 oed. Chafodd o fawr o ysgol heblaw am flwyddyn mewn ysgol yng Nghaer, ac yn 18 oed cafodd waith fel clerc yn chwarel [[Cloddfa'r Lôn]], swydd a ddaliodd am 41 o flynyddoedd. Codwyd yn flaenor yn [[Llanllyfni]] ym 1842 ac fe ddechreuodd bregethu yn [[Capel Tal-y-sarn (MC)|Nhal-y-sarn]] ym 1844. Fo oedd Ymholydd yr Ysgolion Sul am bron i ugain mlynedd, 1852-70. Ym 1866, symudodd i achos newydd [[Capel Hyfrydle (MC), Tal-y-sarn]] er mwyn cefnogi'r achos yna.

Roedd o'n cael ei adnabod fel dyn difrifol, pwyllog a phenderfynol. Nid oedd y gorau o weinidogion i adnabod ei aelodau'n syth, ond yn arweinydd llwyddiannus iawn fel bugail eglwys. Roedd yn brif ysgofydd yr ysgol ddyddiol a gynhelid yn y Capel Mawr, 1856-7, ac yn cefnogwr brwd i'r [[Ysgol Tal-y-sarn|ysgol]] a sefydlid yn y pentref. Pan ffurfiwyd Bwrdd Ysgol, cafodd ei ethol arno, a fo oedd ysgrifennydd y Bwrdd hefyd. Gellir dweud, mae'n debyg, mai fo oedd prif symbylydd a hyrwyddwr addysg y pentrerf hyd ei farwolaeth.

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Gweinidogion]]

William Hughes, Hyfrydle

2020-04-06T11:26:51Z

Weslabach:

Roedd y Parch. '''William Hughes''', (1818-1879), yn ŵyr i [[William Dafydd]], y pregethwr cyntaf a godwyd gan y Methodistiaid yn [[Capel Salem (MC), Llanllyfni|Llanllyfni]]. Roedd o'n blentyn darllengar yn ôl pob sôn ac wedi darllen y Beibl sawl gwaith drosodd cyn ei fod yn cyrraedd ei 20 oed. Chafodd o fawr o ysgol heblaw am flwyddyn mewn ysgol yng Nghaer, ac yn 18 oed cafodd waith fel clerc yn chwarel [[Cloddfa'r Lôn]], swydd a ddaliodd am 41 o flynyddoedd. Codwyd yn flaenor yn [[Llanllyfni]] ym 1842 ac fe ddechreuodd bregethu yn [[Capel Tal-y-sarn (MC)|Nhal-y-sarn]] ym 1844. Fo oedd Ymholydd yr Ysgolion Sul am bron i ugain mlynedd, 1852-70. Ym 1866, symudodd i achos newydd [[Capel Hyfrydle (MC), Tal-y-sarn]] er mwyn cefnogi'r achos yna.

Roedd o'n cael ei adnabod fel dyn difrifol, pwyllog a phenderfynol. Nid oedd y gorau o weinidogion i adnabod ei aelodau'n syth, ond yn arweinydd llwyddiannus iawn fel bugail eglwys. Roedd yn brif ysgofydd yr ysgol ddyddiol a gynhelid yn y Capel Mawr, 1856-7, ac yn cefnogwr brwd i'r ysgol a sefydlid yn y pentref. Pan ffurfiwyd Bwrdd Ysgol, cafodd ei ethol arno, a fo oedd ysgrifennydd y Bwrdd hefyd. Gellir dweud, mae'n debyg, mai fo oedd prif symbylydd a hyrwyddwr addysg y pentrerf hyd ei farwolaeth.

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Gweinidogion]]

William Hughes, Hyfrydle

2020-04-06T11:26:41Z

Weslabach:

Roedd y Parch. '''William Hughes'''], (1818-1879), yn ŵyr i [[William Dafydd]], y pregethwr cyntaf a godwyd gan y Methodistiaid yn [[Capel Salem (MC), Llanllyfni|Llanllyfni]]. Roedd o'n blentyn darllengar yn ôl pob sôn ac wedi darllen y Beibl sawl gwaith drosodd cyn ei fod yn cyrraedd ei 20 oed. Chafodd o fawr o ysgol heblaw am flwyddyn mewn ysgol yng Nghaer, ac yn 18 oed cafodd waith fel clerc yn chwarel [[Cloddfa'r Lôn]], swydd a ddaliodd am 41 o flynyddoedd. Codwyd yn flaenor yn [[Llanllyfni]] ym 1842 ac fe ddechreuodd bregethu yn [[Capel Tal-y-sarn (MC)|Nhal-y-sarn]] ym 1844. Fo oedd Ymholydd yr Ysgolion Sul am bron i ugain mlynedd, 1852-70. Ym 1866, symudodd i achos newydd [[Capel Hyfrydle (MC), Tal-y-sarn]] er mwyn cefnogi'r achos yna.

Roedd o'n cael ei adnabod fel dyn difrifol, pwyllog a phenderfynol. Nid oedd y gorau o weinidogion i adnabod ei aelodau'n syth, ond yn arweinydd llwyddiannus iawn fel bugail eglwys. Roedd yn brif ysgofydd yr ysgol ddyddiol a gynhelid yn y Capel Mawr, 1856-7, ac yn cefnogwr brwd i'r ysgol a sefydlid yn y pentref. Pan ffurfiwyd Bwrdd Ysgol, cafodd ei ethol arno, a fo oedd ysgrifennydd y Bwrdd hefyd. Gellir dweud, mae'n debyg, mai fo oedd prif symbylydd a hyrwyddwr addysg y pentrerf hyd ei farwolaeth.

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Gweinidogion]]

William Hughes, Hyfrydle

2020-04-06T11:26:14Z

Weslabach: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Roedd y Parch. William Hughes, (1818-1879), yn ŵyr i William Dafydd, y pregethwr cyntaf a godwyd gan y Methodistiaid yn Capel Salem (MC), Llanl...'

Roedd y Parch. [[William Hughes]], (1818-1879), yn ŵyr i [[William Dafydd]], y pregethwr cyntaf a godwyd gan y Methodistiaid yn [[Capel Salem (MC), Llanllyfni|Llanllyfni]]. Roedd o'n blentyn darllengar yn ôl pob sôn ac wedi darllen y Beibl sawl gwaith drosodd cyn ei fod yn cyrraedd ei 20 oed. Chafodd o fawr o ysgol heblaw am flwyddyn mewn ysgol yng Nghaer, ac yn 18 oed cafodd waith fel clerc yn chwarel [[Cloddfa'r Lôn]], swydd a ddaliodd am 41 o flynyddoedd. Codwyd yn flaenor yn [[Llanllyfni]] ym 1842 ac fe ddechreuodd bregethu yn [[Capel Tal-y-sarn (MC)|Nhal-y-sarn]] ym 1844. Fo oedd Ymholydd yr Ysgolion Sul am bron i ugain mlynedd, 1852-70. Ym 1866, symudodd i achos newydd [[Capel Hyfrydle (MC), Tal-y-sarn]] er mwyn cefnogi'r achos yna.

Roedd o'n cael ei adnabod fel dyn difrifol, pwyllog a phenderfynol. Nid oedd y gorau o weinidogion i adnabod ei aelodau'n syth, ond yn arweinydd llwyddiannus iawn fel bugail eglwys. Roedd yn brif ysgofydd yr ysgol ddyddiol a gynhelid yn y Capel Mawr, 1856-7, ac yn cefnogwr brwd i'r ysgol a sefydlid yn y pentref. Pan ffurfiwyd Bwrdd Ysgol, cafodd ei ethol arno, a fo oedd ysgrifennydd y Bwrdd hefyd. Gellir dweud, mae'n debyg, mai fo oedd prif symbylydd a hyrwyddwr addysg y pentrerf hyd ei farwolaeth.

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Gweinidogion]]

Capel Hyfrydle (MC), Tal-y-sarn

2020-04-06T09:32:43Z

Weslabach:

Sefydlwyd cangen-eglwys '''Hyfrydle''' fel cangen o [[Capel Tal-y-sarn (MC)]], y Capel Mawr, ym 1866, ar ôl i'r gynulleidfa yno deimlo fod eu capel yn mynd yn rhy fach - cofied mai'r ail gapel â seddau i 350 yn unig oedd yna ar y pryd. Hefyd, teimlid yr angen am achos Calfinaidd yn agosach at ben gorllewinol y pentref ger man a elwid y Creigiau mawr lle 'roedd mwy o dai'n cael eu codi ar y pryd. Aeth y [[William Hughes, Hyfrydle|Parch. William Hughes]], prif ysgogydd y cynllun, a 60 o aelodau Capel Mawr fel aelodaeth gychwynnol - er na phenodwyd William Hughes yn weinidog swyddogol yno tan 1876. Rhoddodd y Capel Mawr hefyd £300 at sefydlu'r capel newydd.

Roedd y capel eisoes wedi ei godi dros y ddwy flynedd flaenorol, ar gost (yn cynnwys y tŷ capel) o £1520. Fe'i agorwyd 4 Tachwedd 1866, gyda seddau ar gyfer 410. Ar y cychwyn nid oedd llofft neu galeri yn y capel a chwynid am adsain - dywedwyd na ellid cael y gair olaf gan bregethwr! O'r dechrau ropedd yno aelodaeth a chynulleidfa deilwng iawn: 81 o aelodau, 51 o blant a 250 o wrandawyr. Yn yr ysgol Sul, roedd 21 o athrawon a 120 o ddisgyblion o bob oed.

Ym 1879, ail wnaed llawr y capel a gosodwyd llofft ynddo, ar gost o oddeutu £100. Erbyn hynny, roedd 167 o aelodau. Cafodd y capel golled trwy farwolaeth y gweinidog, William Hughes ddiwedd y flwyddyn, a rhaid oedd aros tan 1885 i sicrhau gweinidog arall, sef y Parch David Jones, yn wreiddiol o [[Llanllyfni|Lanllyfni]], a arhosodd hyd 1889. Ym 1893, symudodd H. Menander Jones o gapel [[Carmel]] i Hyfrydle fel gweinidog.

Yn ystod yr 1880au a';r 90au amrywiai'r aelodaeth o 207 i 155. Ym 1900, roedd wedi codi ychydig i 199.<ref>Seiliwyd yr erthygl hon yn bennaf ar W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon'', Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), tt. 201, 322-7</ref>

Mae Hyfrydle wedi cau fel capel y Methodistiaid ers tua 1983.Mae cofnodion yr achos yn Archifdy Caernarfon. (XM6301).<ref>https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/c/F124634</ref> Mae'n dal i sefyll ac wedi cael ei ddefnyddio fel canolfan Cristionogol tan yn ddiweddar, cyn cael ei droi'n fflatiau gan Dai Gogledd Cymru ym 2019.<ref>Facebook, [https://www.facebook.com/northwaleshousing/posts/2067322426698564/], cyrchwyd 6.4.2020</ref>. Bu bwriad tua 2008 i'w ddefnyddio fel cartref i rai a oedd wedi bod yn gaeth i gyffuriau, ond ni ddaeth dim o'r awgrym.<ref>''Daily Post'', 21 Awst 2008 [https://www.dailypost.co.uk/news/local-news/talysarn-chapel-not-become-drug-2818443] cyrchwyd 6.4.2020</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Crefydd]]
[[Categori:Capeli]]

Capel Hyfrydle (MC), Tal-y-sarn

2020-04-06T09:24:09Z

Weslabach:

Sefydlwyd cangen-eglwys '''Hyfrydle''' fel cangen o [[Capel Tal-y-sarn (MC)]], y Capel Mawr, ym 1866, ar ôl i'r gynulleidfa yno deimlo fod eu capel yn mynd yn rhy fach - cofied mai'r ail gapel â seddau i 350 yn unig oedd yna ar y pryd. Hefyd, teimlid yr angen am achos Calfinaidd yn agosach at ben gorllewinol y pentref ger man a elwid y Creigiau mawr lle 'roedd mwy o dai'n cael eu codi ar y pryd. Aeth y [[William Hughes, Hyfrydle|Parch. William Hughes]], prif ysgogydd y cynllun, a 60 o aelodau Capel Mawr fel aelodaeth gychwynnol - er na phenodwyd William Hughes yn weinidog swyddogol yno tan 1876. Rhoddodd y Capel Mawr hefyd £300 at sefydlu'r capel newydd.

Roedd y capel eisoes wedi ei godi dros y ddwy flynedd flaenorol, ar gost (yn cynnwys y tŷ capel) o £1520. Fe'i agorwyd 4 Tachwedd 1866, gyda seddau ar gyfer 410. Ar y cychwyn nid oedd llofft neu galeri yn y capel a chwynid am adsain - dywedwyd na ellid cael y gair olaf gan bregethwr! O'r dechrau ropedd yno aelodaeth a chynulleidfa deilwng iawn: 81 o aelodau, 51 o blant a 250 o wrandawyr. Yn yr ysgol Sul, roedd 21 o athrawon a 120 o ddisgyblion o bob oed.

Ym 1879, ail wnaed llawr y capel a gosodwyd llofft ynddo, ar gost o oddeutu £100. Erbyn hynny, roedd 167 o aelodau. Cafodd y capel golled trwy farwolaeth y gweinidog, William Hughes ddiwedd y flwyddyn, a rhaid oedd aros tan 1885 i sicrhau gweinidog arall, sef y Parch David Jones, yn wreiddiol o [[Llanllyfni|Lanllyfni]], a arhosodd hyd 1889. Ym 1893, symudodd H. Menander Jones o gapel [[Carmel]] i Hyfrydle fel gweinidog.

Yn ystod yr 1880au a';r 90au amrywiai'r aelodaeth o 207 i 155. Ym 1900, roedd wedi codi ychydig i 199.<ref>Seiliwyd yr erthygl hon yn bennaf ar W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon'', Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), tt. 201, 322-7</ref>

Mae Hyfrydle wedi cau fel capel y Methodistiaid ers tua 1983.Mae cofnodion yr achos yn Archifdy Caernarfon. (XM6301).<ref>https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/c/F124634</ref> Mae'n dal i sefyll ac yn cael ei ddefnyddio fel canolfan Cristionogol. Bu bwriad tua 2008 i'w ddefnyddio fel cartref i rai a oedd wedi bod yn gaeth i gyffuriau, ond ni ddaeth dim o'r awgrym.<ref>''Daily Post'', 21 Awst 2008 [https://www.dailypost.co.uk/news/local-news/talysarn-chapel-not-become-drug-2818443] cyrchwyd 6.4.2020</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Crefydd]]
[[Categori:Capeli]]

Capel Hyfrydle (MC), Tal-y-sarn

2020-04-06T09:18:07Z

Weslabach:

Sefydlwyd cangen-eglwys '''Hyfrydle''' fel cangen o [[Capel Tal-y-sarn (MC)]], y Capel Mawr, ym 1866, ar ôl i'r gynulleidfa yno deimlo fod eu capel yn mynd yn rhy fach - cofied mai'r ail gapel â seddau i 350 yn unig oedd yna ar y pryd. Hefyd, teimlid yr angen am achos Calfinaidd yn agosach at ben gorllewinol y pentref ger man a elwid y Creigiau mawr lle 'roedd mwy o dai'n cael eu codi ar y pryd. Aeth y [[William Hughes, Hyfrydle|Parch. William Hughes]], prif ysgogydd y cynllun, a 60 o aelodau Capel Mawr fel aelodaeth gychwynnol - er na phenodwyd William Hughes yn weinidog swyddogol yno tan 1876. Rhoddodd y Capel Mawr hefyd £300 at sefydlu'r capel newydd.

Roedd y capel eisoes wedi ei godi dros y ddwy flynedd flaenorol, ar gost (yn cynnwys y tŷ capel) o £1520. Fe'i agorwyd 4 Tachwedd 1866, gyda seddau ar gyfer 410. Ar y cychwyn nid oedd llofft neu galeri yn y capel a chwynid am adsain - dywedwyd na ellid cael y gair olaf gan bregethwr! O'r dechrau ropedd yno aelodaeth a chynulleidfa deilwng iawn: 81 o aelodau, 51 o blant a 250 o wrandawyr. Yn yr ysgol Sul, roedd 21 o athrawon a 120 o ddisgyblion o bob oed.

Ym 1879, ail wnaed llawr y capel a gosodwyd llofft ynddo, ar gost o oddeutu £100. Erbyn hynny, roedd 167 o aelodau. Cafodd y capel golled trwy farwolaeth y gweinidog, William Hughes ddiwedd y flwyddyn, a rhaid oedd aros tan 1885 i sicrhau gweinidog arall, sef y Parch David Jones, yn wreiddiol o [[Llanllyfni|Lanllyfni]], a arhosodd hyd 1889. Ym 1893, symudodd H. Menander Jones o gapel [[Carmel]] i Hyfrydle fel gweinidog.

Yn ystod yr 1880au a';r 90au amrywiai'r aelodaeth o 207 i 155. Ym 1900, roedd wedi codi ychydig i 199.<ref>Seiliwyd yr erthygl hon yn bennaf ar W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon'', Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), tt. 201, 322-7</ref>

Mae Hyfrydle, er ei fod wedi cau ers tua 1983, yn dal i sefyll. Mae cofnodion yr achos yn Archifdy Caernarfon. (XM6301).<ref>https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/c/F124634</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Crefydd]]
[[Categori:Capeli]]

Capel Hyfrydle (MC), Tal-y-sarn

2020-04-06T09:17:51Z

Weslabach:

Sefydlwyd cangen-eglwys '''Hyfrydle''' fel cangen o [[Capel Tal-y-sarn (MC)]], y Capel Mawr, ym 1866, ar ôl i'r gynulleidfa yno deimlo fod eu capel yn mynd yn rhy fach - cofied mai'r ail gapel â seddau i 350 yn unig oedd yna ar y pryd. Hefyd, teimlid yr angen am achos Calfinaidd yn agosach at ben gorllewinol y pentref ger man a elwid y Creigiau mawr lle 'roedd mwy o dai'n cael eu codi ar y pryd. Aeth y [[William Hughes, Hyfrydle|Parch. William Hughes]], prif ysgogydd y cynllun, a 60 o aelodau Capel Mawr fel aelodaeth gychwynnol - er na phenodwyd William Hughes yn weinidog swyddogol yno tan 1876. Rhoddodd y Capel Mawr hefyd £300 at sefydlu'r capel newydd.

Roedd y capel eisoes wedi ei godi dros y ddwy flynedd flaenorol, ar gost (yn cynnwys y tŷ capel) o £1520. Fe'i agorwyd 4 Tachwedd 1866, gyda seddau ar gyfer 410. Ar y cychwyn nid oedd llofft neu galeri yn y capel a chwynid am adsain - dywedwyd na ellid cael y gair olaf gan bregethwr! O'r dechrau ropedd yno aelodaeth a chynulleidfa deilwng iawn: 81 o aelodau, 51 o blant a 250 o wrandawyr. Yn yr ysgol Sul, roedd 21 o athrawon a 120 o ddisgyblion o bob oed.

Ym 1879, ail wnaed llawr y capel a gosodwyd llofft ynddo, ar gost o oddeutu £100. Erbyn hynny, roedd 167 o aelodau. Cafodd y capel golled trwy farwolaeth y gweinidog, William Hughes ddiwedd y flwyddyn, a rhaid oedd aros tan 1885 i sicrhau gweinidog arall, sef y Parch David Jones, yn wreiddiol o [[Llanllyfni|Lanllyfni]], a arhosodd hyd 1889. Ym 1893, symudodd H. Menander Jones o gapel [[Carmel]] i Hyfrydle fel gweinidog.

Yn ystod yr 1880au a';r 90au amrywiai'r aelodaeth o 207 i 155. Ym 1900, roedd wedi codi ychydig i 199.<ref>Seiliwyd yr erthygl hon yn bennaf ar W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon'', Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), tt. 201, 322-7</ref>

Mae Hyfrydle, er ei fod wedi cau ers tua 1983, yn dal i sefyll. Mae cofnodion yr achos yn Archifdy Caernarfon. (XM6301).<ref>https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/c/F124634</ref>

<<eginyn>>
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Crefydd]]
[[Categori:Capeli]]

Capel Hyfrydle (MC), Tal-y-sarn

2020-04-06T09:17:29Z

Weslabach:

Sefydlwyd cangen-eglwys '''Hyfrydle''' fel cangen o [[Capel Tal-y-sarn (MC)]], y Capel Mawr, ym 1866, ar ôl i'r gynulleidfa yno deimlo fod eu capel yn mynd yn rhy fach - cofied mai'r ail gapel â seddau i 350 yn unig oedd yna ar y pryd. Hefyd, teimlid yr angen am achos Calfinaidd yn agosach at ben gorllewinol y pentref ger man a elwid y Creigiau mawr lle 'roedd mwy o dai'n cael eu codi ar y pryd. Aeth y [[William Hughes, Hyfrydle|Parch. William Hughes]], prif ysgogydd y cynllun, a 60 o aelodau Capel Mawr fel aelodaeth gychwynnol - er na phenodwyd William Hughes yn weinidog swyddogol yno tan 1876. Rhoddodd y Capel Mawr hefyd £300 at sefydlu'r capel newydd.

Roedd y capel eisoes wedi ei godi dros y ddwy flynedd flaenorol, ar gost (yn cynnwys y tŷ capel) o £1520. Fe'i agorwyd 4 Tachwedd 1866, gyda seddau ar gyfer 410. Ar y cychwyn nid oedd llofft neu galeri yn y capel a chwynid am adsain - dywedwyd na ellid cael y gair olaf gan bregethwr! O'r dechrau ropedd yno aelodaeth a chynulleidfa deilwng iawn: 81 o aelodau, 51 o blant a 250 o wrandawyr. Yn yr ysgol Sul, roedd 21 o athrawon a 120 o ddisgyblion o bob oed.

Ym 1879, ail wnaed llawr y capel a gosodwyd llofft ynddo, ar gost o oddeutu £100. Erbyn hynny, roedd 167 o aelodau. Cafodd y capel golled trwy farwolaeth y gweinidog, William Hughes ddiwedd y flwyddyn, a rhaid oedd aros tan 1885 i sicrhau gweinidog arall, sef y Parch David Jones, yn wreiddiol o [[Llanllyfni|Lanllyfni]], a arhosodd hyd 1889. Ym 1893, symudodd H. Menander Jones o gapel [[Carmel]] i Hyfrydle fel gweinidog.

Yn ystod yr 1880au a';r 90au amrywiai'r aelodaeth o 207 i 155. Ym 1900, roedd wedi codi ychydig i 199.<ref>Seiliwyd yr erthygl hon yn bennaf ar W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon'', Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), tt. 201, 322-7</ref>

Mae Hyfrydle, er ei fod wedi cau ers tua 1983, yn dal i sefyll. Mae cofnodion yr achos yn Archifdy Caernarfon. (XM6301).<ref>https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/c/F124634</ref>
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Crefydd]]
[[Categori:Capeli]]

Capel Hyfrydle (MC), Tal-y-sarn

2020-04-06T09:17:01Z

Weslabach:

Sefydlwyd cangen-eglwys '''Hyfrydle''' fel cangen o [[Capel Tal-y-sarn (MC)]], y Capel Mawr, ym 1866, ar ôl i'r gynulleidfa yno deimlo fod eu capel yn mynd yn rhy fach - cofied mai'r ail gapel â seddau i 350 yn unig oedd yna ar y pryd. Hefyd, teimlid yr angen am achos Calfinaidd yn agosach at ben gorllewinol y pentref ger man a elwid y Creigiau mawr lle 'roedd mwy o dai'n cael eu codi ar y pryd. Aeth y [[William Hughes, Hyfrydle|Parch. William Hughes]], prif ysgogydd y cynllun, a 60 o aelodau Capel Mawr fel aelodaeth gychwynnol - er na phenodwyd William Hughes yn weinidog swyddogol yno tan 1876. Rhoddodd y Capel Mawr hefyd £300 at sefydlu'r capel newydd.

Roedd y capel eisoes wedi ei godi dros y ddwy flynedd flaenorol, ar gost (yn cynnwys y tŷ capel) o £1520. Fe'i agorwyd 4 Tachwedd 1866, gyda seddau ar gyfer 410. Ar y cychwyn nid oedd llofft neu galeri yn y capel a chwynid am adsain - dywedwyd na ellid cael y gair olaf gan bregethwr! O'r dechrau ropedd yno aelodaeth a chynulleidfa deilwng iawn: 81 o aelodau, 51 o blant a 250 o wrandawyr. Yn yr ysgol Sul, roedd 21 o athrawon a 120 o ddisgyblion o bob oed.

Ym 1879, ail wnaed llawr y capel a gosodwyd llofft ynddo, ar gost o oddeutu £100. Erbyn hynny, roedd 167 o aelodau. Cafodd y capel golled trwy farwolaeth y gweinidog, William Hughes ddiwedd y flwyddyn, a rhaid oedd aros tan 1885 i sicrhau gweinidog arall, sef y Parch David Jones, yn wreiddiol o [[Llanllyfni|Lanllyfni]], a arhosodd hyd 1889. Ym 1893, symudodd H. Menander Jones o gapel [[Carmel]] i Hyfrydle fel gweinidog.

Yn ystod yr 1880au a';r 90au amrywiai'r aelodaeth o 207 i 155. Ym 1900, roedd wedi codi ychydig i 199.<ref>Seiliwyd yr erthygl hon yn bennaf ar W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon'', Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), tt. 201, 322-7</ref>

Mae Hyfrydle, er ei fod wedi cau ers blynyddoedd, yn dal i sefyll. Mae cofnodion yr achos yn Archifdy Caernarfon. (XM6301).<ref>https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/c/F124634</ref>
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Crefydd]]
[[Categori:Capeli]]

Capel Hyfrydle (MC), Tal-y-sarn

2020-04-06T09:16:28Z

Weslabach:

Sefydlwyd cangen-eglwys '''Hyfrydle''' fel cangen o [[Capel Tal-y-sarn (MC)]], y Capel Mawr, ym 1866, ar ôl i'r gynulleidfa yno deimlo fod eu capel yn mynd yn rhy fach - cofied mai'r ail gapel â seddau i 350 yn unig oedd yna ar y pryd. Hefyd, teimlid yr angen am achos Calfinaidd yn agosach at ben gorllewinol y pentref ger man a elwid y Creigiau mawr lle 'roedd mwy o dai'n cael eu codi ar y pryd. Aeth y [[William Hughes, Hyfrydle|Parch. William Hughes]], prif ysgogydd y cynllun, a 60 o aelodau Capel Mawr fel aelodaeth gychwynnol - er na phenodwyd William Hughes yn weinidog swyddogol yno tan 1876. Rhoddodd y Capel Mawr hefyd £300 at sefydlu'r capel newydd.

Roedd y capel eisoes wedi ei godi dros y ddwy flynedd flaenorol, ar gost (yn cynnwys y tŷ capel) o £1520. Fe'i agorwyd 4 Tachwedd 1866, gyda seddau ar gyfer 410. Ar y cychwyn nid oedd llofft neu galeri yn y capel a chwynid am adsain - dywedwyd na ellid cael y gair olaf gan bregethwr! O'r dechrau ropedd yno aelodaeth a chynulleidfa deilwng iawn: 81 o aelodau, 51 o blant a 250 o wrandawyr. Yn yr ysgol Sul, roedd 21 o athrawon a 120 o ddisgyblion o bob oed.

Ym 1879, ail wnaed llawr y capel a gosodwyd llofft ynddo, ar gost o oddeutu £100. Erbyn hynny, roedd 167 o aelodau. Cafodd y capel golled trwy farwolaeth y gweinidog, William Hughes ddiwedd y flwyddyn, a rhaid oedd aros tan 1885 i sicrhau gweinidog arall, sef y Parch David Jones, yn wreiddiol o [[Llanllyfni|Lanllyfni]], a arhosodd hyd 1889. Ym 1893, symudodd H. Menander Jones o gapel [[Carmel]] i Hyfrydle fel gweinidog.

Yn ystod yr 1880au a';r 90au amrywiai'r aelodaeth o 207 i 155. Ym 1900, roedd wedi codi ychydig i 199.<ref>Seiliwyd yr erthygl hon yn bennaf ar W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon'', Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), tt.<201, 322-7/ref>

Mae Hyfrydle, er ei fod wedi cau ers blynyddoedd, yn dal i sefyll. Mae cofnodion yr achos yn Archifdy Caernarfon. (XM6301).<ref>https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/c/F124634</ref>
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Crefydd]]
[[Categori:Capeli]]

Capel Hyfrydle (MC), Tal-y-sarn

2020-04-06T09:13:24Z

Weslabach: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Sefydlwyd cangen-eglwys '''Hyfrydle''' fel cangen o Capel Tal-y-sarn (MC), y Capel Mawr, ym 1866, ar ôl i'r gynulleidfa yno deimlo fod eu capel yn my...'

Sefydlwyd cangen-eglwys '''Hyfrydle''' fel cangen o [[Capel Tal-y-sarn (MC)]], y Capel Mawr, ym 1866, ar ôl i'r gynulleidfa yno deimlo fod eu capel yn mynd yn rhy fach - cofied mai'r ail gapel â seddau i 350 yn unig oedd yna ar y pryd. Hefyd, teimlid yr angen am achos Calfinaidd yn agosach at ben gorllewinol y pentref ger man a elwid y Creigiau mawr lle 'roedd mwy o dai'n cael eu codi ar y pryd. Aeth y [[William Hughes, Hyfrydle|Parch. William Hughes]], prif ysgogydd y cynllun, a 60 o aelodau Capel Mawr fel aelodaeth gychwynnol - er na phenodwyd William Hughes yn weinidog swyddogol yno tan 1876. Rhoddodd y Capel Mawr hefyd £300 at sefydlu'r capel newydd.

Roedd y capel eisoes wedi ei godi dros y ddwy flynedd flaenorol, ar gost (yn cynnwys y tŷ capel) o £1520. Fe'i agorwyd 4 Tachwedd 1866, gyda seddau ar gyfer 410. Ar y cychwyn nid oedd llofft neu galeri yn y capel a chwynid am adsain - dywedwyd na ellid cael y gair olaf gan bregethwr! O'r dechrau ropedd yno aelodaeth a chynulleidfa deilwng iawn: 81 o aelodau, 51 o blant a 250 o wrandawyr. Yn yr ysgol Sul, roedd 21 o athrawon a 120 o ddisgyblion o bob oed.

Ym 1879, ail wnaed llawr y capel a gosodwyd llofft ynddo, ar gost o oddeutu £100. Erbyn hynny, roedd 167 o aelodau. Cafodd y capel golled trwy farwolaeth y gweinidog, William Hughes ddiwedd y flwyddyn, a rhaid oedd aros tan 1885 i sicrhau gweinidog arall, sef y Parch David Jones, yn wreiddiol o [[Llanllyfni|Lanllyfni]], a arhosodd hyd 1889. Ym 1893, symudodd H. Menander Jones o gapel [[Carmel]] i Hyfrydle fel gweinidog.

Yn ystod yr 1880au a';r 90au amrywiai'r aelodaeth o 207 i 155. Ym 1900, roedd wedi codi ychydig i 199.<ref>Seiliwyd yr erthygl hon yn bennaf ar W. Hobley, ''Hanes Methodistiaeth Arfon'', Cyf.I, Dosbarth Clynnog (Caernarfon, 1910), tt.<201, 322-7/ref>

Mae Hyfrydle, er ei fod wedi cau ers blynyddoedd, yn dal i sefyll.

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Crefydd]]
[[Categori:Capeli]]

Capel Tal-y-sarn (MC)

2020-04-05T11:12:16Z

Weslabach: /* Yr ail gapel */

Addoldy Methodistaidd ym mhentref Tal-y-sarn yw '''Capel Tal-y-sarn (MC)'''. Fe elwir yn gyffredinol yr adeilad presennol yn "Capel Mawr", gan ei fod yn cynnwys eisteddleoedd i 700. Erbyn hyn mae wedi cau, er yn dal i sefyll.

===Agoriad a'r capel cyntaf===

Agorwyd y Capel ei hun ym mis Awst 1821. Dyma oedd ail gangen i gael ei ffurfio allan o [[Capel Salem (MC), Llanllyfni|gapel Llanllyfni]]. Cyn sefydlu'r capel mewn adeilad, roedd pregethu wedi bod ar aelwyd Gelliffrydiau ac yn y Ffridd. Ar ôl peth drafferth, cafwyd tir y gellid adeiladu arno mewn llecyn braf o fewn golwg yr holl ddyffryn - er, ers cant a hanner o flynyddoedd, mae'r safle dan domen rwbel anferth.

Erbyn 1826, roedd yr adeilad angen ei helaethu a gosodwyd llofft neu galeri yno. Aeth yr achos o nerth i nerth, gan ddenu rhai o lethrau [[Dyffryn Nantlle]]. Arferid cynnal gwasanaethau ar fore Sul mewn tai yma ac acw, gyda'r gynulleidfa'n dod at ei gilydd yn y capel bob nos Sul. Aeth yr achos o nerth i nerth, gyda chyfarfodydd dirwest llywyddiannus iawn, a sefydlu Cymdeithas y Rechabiaid yno yn 1841. YM 1840, profwyd diwygiad ymysg merched y capel.

===Yr ail gapel===

Teimlid fod rhaid codi capel mwy, a dewiswyd safle yn bellach i'r gorllewin ar ochr y dyffryn (yn groes i ddymuniadau'r aelodau oedd yn ffermio mannau megis [[Tal-y-mignedd]], ond y ddadl a orfu oedd honno o eiddo'r enwog [[John Jones, Tal-y-sarn]] a Hugh Jones, Coedmadog, sef bod y safle newydd ger chwarel [[Cloddfa'r Coed]] yn fwy diogel ac yn llai debygol o gael ei gladdu gan domenydd rwbel. Dyma safle'r capel hyd heddiw (er bod capel newydd eto wedi ei godi ar y safle -gweler isod). Fe'i agorwyd 23 Fehefin 1852, gyda lle i 350 eistedd, ar gost o £700. Maint y capel oedd 42' wrth 42'.

Noda [[William Hobley]] fod cyfarfod cystadleuol wedi ei gynnal yn yr ardal ar y pryd, gyda'r capel newydd yn destun. Teimlai'r beirniad, [[Eben Fardd]], nad oedd neb yn deilwng o'r wobr, ond ymysg y goreuon caed y canlynol:
::::::''Wele ein capel newydd - hylaw''
::::::::''Helaeth a chelfydd.''
:::::::''Tŷ mawl i'r Oen, Teml rydd''
:::::::''Dwyfol feddyg Tŷ Dafydd''."''
:::::::::::::William Hughes, Tŷn y werglodd

::::::''Ystafell hwylus a helaeth – a ennyn''
::::::::''a chynnal ddysgeidiaeth,''
:::::::''A lle'r addoli ddaeth''
:::::::''Digon i'r holl gymdogaeth''."''
:::::::::::::William Owen, Hafodlas

Roedd goruwchystafell yn y capel ar gyefr cyfarfodydd, ac yno fe gynhaliwyd ysgol ddyddiol am flwyddyn nes agor [[Ysgol Tal-y-sarn|ysgol bwrdd]] yn y pentref.

===Canghennau===

Erbyn 1837, roedd digon o aelodau o ardal [[Y Fron]] i gychwyn cangen-eglwys, gyda'r enw [[Capel Cesarea (MC), Y Fron|Cesarea]], ac aeth 12 o aelodau Capel Tal-y-sarn yno. Ym 1849, gwnaed yr un peth yn y [[Cilgwyn]] trwy sefydlu ysgol yno, er i honno yn y man fynd yn [[Capel Cilgwyn (A)]] gapel i'r Annibynwyr. <ref>Hobley, W. ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Cyfarfod Misol Arfon, 1921) t. 187</ref>.

===Blaenoriaid===

Penodwyd Robert Griffith, blaenor yn [[Llanllyfni]] yn y lle cyntaf, ond ym 1830 codwyd un Robert Dafydd, aelod o'r capel yn Nhal-y-sarn, i fod yn flaenor.

===John Jones Talysarn===

Mae'r capel yn gysylltiedig â hanes [[John Jones, Tal-y-sarn]], gan mai yma y sefydlodd y pregethwr enwog enw iddo'i hun fel un o weinidogion pwysicaf ei gyfnod. Daeth yn y lle cyntaf i'r capel ar ddiwedd 1822, gan bregethu yno 31 Rhagfyr.

==Cyfeiriadau==

[[Categori:Crefydd]]
[[Categori:Capeli]]

{{eginyn}}

Capel Tal-y-sarn (MC)

2020-04-05T11:11:56Z

Weslabach: /* Yr ail gapel */

Addoldy Methodistaidd ym mhentref Tal-y-sarn yw '''Capel Tal-y-sarn (MC)'''. Fe elwir yn gyffredinol yr adeilad presennol yn "Capel Mawr", gan ei fod yn cynnwys eisteddleoedd i 700. Erbyn hyn mae wedi cau, er yn dal i sefyll.

===Agoriad a'r capel cyntaf===

Agorwyd y Capel ei hun ym mis Awst 1821. Dyma oedd ail gangen i gael ei ffurfio allan o [[Capel Salem (MC), Llanllyfni|gapel Llanllyfni]]. Cyn sefydlu'r capel mewn adeilad, roedd pregethu wedi bod ar aelwyd Gelliffrydiau ac yn y Ffridd. Ar ôl peth drafferth, cafwyd tir y gellid adeiladu arno mewn llecyn braf o fewn golwg yr holl ddyffryn - er, ers cant a hanner o flynyddoedd, mae'r safle dan domen rwbel anferth.

Erbyn 1826, roedd yr adeilad angen ei helaethu a gosodwyd llofft neu galeri yno. Aeth yr achos o nerth i nerth, gan ddenu rhai o lethrau [[Dyffryn Nantlle]]. Arferid cynnal gwasanaethau ar fore Sul mewn tai yma ac acw, gyda'r gynulleidfa'n dod at ei gilydd yn y capel bob nos Sul. Aeth yr achos o nerth i nerth, gyda chyfarfodydd dirwest llywyddiannus iawn, a sefydlu Cymdeithas y Rechabiaid yno yn 1841. YM 1840, profwyd diwygiad ymysg merched y capel.

===Yr ail gapel===

Teimlid fod rhaid codi capel mwy, a dewiswyd safle yn bellach i'r gorllewin ar ochr y dyffryn (yn groes i ddymuniadau'r aelodau oedd yn ffermio mannau megis [[Tal-y-mignedd]], ond y ddadl a orfu oedd honno o eiddo'r enwog [[John Jones, Tal-y-sarn]] a Hugh Jones, Coedmadog, sef bod y safle newydd ger chwarel [[Cloddfa'r Coed]] yn fwy diogel ac yn llai debygol o gael ei gladdu gan domenydd rwbel. Dyma safle'r capel hyd heddiw (er bod capel newydd eto wedi ei godi ar y safle -gweler isod). Fe'i agorwyd 23 Fehefin 1852, gyda lle i 350 eistedd, ar gost o £700. Maint y capel oedd 42' wrth 42'.

Noda [[William Hobley]] fod cyfarfod cystadleuol wedi ei gynnal yn yr ardal ar y pryd, gyda'r capel newydd yn destun. Teimlai'r beirniad, [[Eben Fardd]], nad oedd neb yn deilwng o'r wobr, ond ymysg y goreuon caed y canlynol:
::::::''Wele ein capel newydd - hylaw''
::::::::''Helaeth a chelfydd.''
:::::::''Tŷ mawl i'r Oen, Teml rydd''
:::::::''Dwyfol feddyg Tŷ Dafydd''."''
:::::::::::::William Hughes, Tŷn y werglodd

::::::''Ystafell hwylus a helaeth – a ennyn''
::::::::''a chynnal ddysgeidiaeth,''
:::::::''A lle'r addoli ddaeth''
:::::::''Digon i'r holl gymdogaeth''."''
:::::::::::::William Owen, Hafodlas

Roedd goruwchystafell yn y capel ar gyefr cyfarfodydd, ac yno fe gynhaliwyd ysgol ddyddiol aam flwyddyn nes agor [[Ysgol Tal-y-sarn|ysgol bwrdd]]yn y pentref.

===Canghennau===

Erbyn 1837, roedd digon o aelodau o ardal [[Y Fron]] i gychwyn cangen-eglwys, gyda'r enw [[Capel Cesarea (MC), Y Fron|Cesarea]], ac aeth 12 o aelodau Capel Tal-y-sarn yno. Ym 1849, gwnaed yr un peth yn y [[Cilgwyn]] trwy sefydlu ysgol yno, er i honno yn y man fynd yn [[Capel Cilgwyn (A)]] gapel i'r Annibynwyr. <ref>Hobley, W. ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Cyfarfod Misol Arfon, 1921) t. 187</ref>.

===Blaenoriaid===

Penodwyd Robert Griffith, blaenor yn [[Llanllyfni]] yn y lle cyntaf, ond ym 1830 codwyd un Robert Dafydd, aelod o'r capel yn Nhal-y-sarn, i fod yn flaenor.

===John Jones Talysarn===

Mae'r capel yn gysylltiedig â hanes [[John Jones, Tal-y-sarn]], gan mai yma y sefydlodd y pregethwr enwog enw iddo'i hun fel un o weinidogion pwysicaf ei gyfnod. Daeth yn y lle cyntaf i'r capel ar ddiwedd 1822, gan bregethu yno 31 Rhagfyr.

==Cyfeiriadau==

[[Categori:Crefydd]]
[[Categori:Capeli]]

{{eginyn}}

Capel Tal-y-sarn (MC)

2020-04-05T11:09:43Z

Weslabach:

Addoldy Methodistaidd ym mhentref Tal-y-sarn yw '''Capel Tal-y-sarn (MC)'''. Fe elwir yn gyffredinol yr adeilad presennol yn "Capel Mawr", gan ei fod yn cynnwys eisteddleoedd i 700. Erbyn hyn mae wedi cau, er yn dal i sefyll.

===Agoriad a'r capel cyntaf===

Agorwyd y Capel ei hun ym mis Awst 1821. Dyma oedd ail gangen i gael ei ffurfio allan o [[Capel Salem (MC), Llanllyfni|gapel Llanllyfni]]. Cyn sefydlu'r capel mewn adeilad, roedd pregethu wedi bod ar aelwyd Gelliffrydiau ac yn y Ffridd. Ar ôl peth drafferth, cafwyd tir y gellid adeiladu arno mewn llecyn braf o fewn golwg yr holl ddyffryn - er, ers cant a hanner o flynyddoedd, mae'r safle dan domen rwbel anferth.

Erbyn 1826, roedd yr adeilad angen ei helaethu a gosodwyd llofft neu galeri yno. Aeth yr achos o nerth i nerth, gan ddenu rhai o lethrau [[Dyffryn Nantlle]]. Arferid cynnal gwasanaethau ar fore Sul mewn tai yma ac acw, gyda'r gynulleidfa'n dod at ei gilydd yn y capel bob nos Sul. Aeth yr achos o nerth i nerth, gyda chyfarfodydd dirwest llywyddiannus iawn, a sefydlu Cymdeithas y Rechabiaid yno yn 1841. YM 1840, profwyd diwygiad ymysg merched y capel.

===Yr ail gapel===

Teimlid fod rhaid codi capel mwy, a dewiswyd safle yn bellach i'r gorllewin ar ochr y dyffryn (yn groes i ddymuniadau'r aelodau oedd yn ffermio mannau megis [[Tal-y-mignedd]], ond y ddadl a orfu oedd honno o eiddo'r enwog [[John Jones, Tal-y-sarn]] a Hugh Jones, Coedmadog, sef bod y safle newydd ger chwarel [[Cloddfa'r Coed]] yn fwy diogel ac yn llai debygol o gael ei gladdu gan domenydd rwbel. Dyma safle'r capel hyd heddiw (er bod capel newydd eto wedi ei godi ar y safle -gweler isod). Fe'i agorwyd 23 Fehefin 1852, gyda lle i 350 eistedd, ar gost o £700. Maint y capel oedd 42' wrth 42'.

Noda [[William Hobley]] fod cyfarfod cystadleuol wedi ei gynnal yn yr ardal ar y pryd, gyda'r capel newydd yn destun. Teimlai'r beirniad, [[Eben Fardd]], nad oedd neb yn deilwng o'r wobr, ond ymysg y goreuon caed y canlynol:
::::::''Wele ein capel newydd - hylaw''
::::::::''Helaeth a chelfydd.''
:::::::''Tŷ mawl i'r Oen, Teml rydd''
:::::::''Dwyfol feddyg Tŷ Dafydd''."''
:::::::::::::William Hughes, Tŷn y werglodd

::::::''Ystafell hwylus a helaeth – a ennyn''
::::::::''a chynnal ddysgeidiaeth,''
:::::::''A lle'r addoli ddaeth''
:::::::''Digon i'r holl gymdogaeth''."''
:::::::::::::William Owen, Hafodlas

===Canghennau===

Erbyn 1837, roedd digon o aelodau o ardal [[Y Fron]] i gychwyn cangen-eglwys, gyda'r enw [[Capel Cesarea (MC), Y Fron|Cesarea]], ac aeth 12 o aelodau Capel Tal-y-sarn yno. Ym 1849, gwnaed yr un peth yn y [[Cilgwyn]] trwy sefydlu ysgol yno, er i honno yn y man fynd yn [[Capel Cilgwyn (A)]] gapel i'r Annibynwyr. <ref>Hobley, W. ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Cyfarfod Misol Arfon, 1921) t. 187</ref>.

===Blaenoriaid===

Penodwyd Robert Griffith, blaenor yn [[Llanllyfni]] yn y lle cyntaf, ond ym 1830 codwyd un Robert Dafydd, aelod o'r capel yn Nhal-y-sarn, i fod yn flaenor.

===John Jones Talysarn===

Mae'r capel yn gysylltiedig â hanes [[John Jones, Tal-y-sarn]], gan mai yma y sefydlodd y pregethwr enwog enw iddo'i hun fel un o weinidogion pwysicaf ei gyfnod. Daeth yn y lle cyntaf i'r capel ar ddiwedd 1822, gan bregethu yno 31 Rhagfyr.

==Cyfeiriadau==

[[Categori:Crefydd]]
[[Categori:Capeli]]

{{eginyn}}

Capel Tal-y-sarn (MC)

2020-04-05T11:03:53Z

Weslabach:

Addoldy Methodistaidd ym mhentref Tal-y-sarn yw '''Capel Tal-y-sarn (MC)'''. Fe elwir yn gyffredinol yr adeilad presennol yn "Capel Mawr", gan ei fod yn cynnwys eisteddleoedd i 700. Erbyn hyn mae wedi cau, er yn dal i sefyll.

===Agoriad a'r capel cyntaf===

Agorwyd y Capel ei hun ym mis Awst 1821. Dyma oedd ail gangen i gael ei ffurfio allan o [[Capel Salem (MC), Llanllyfni|gapel Llanllyfni]]. Cyn sefydlu'r capel mewn adeilad, roedd pregethu wedi bod ar aelwyd Gelliffrydiau ac yn y Ffridd. Ar ôl peth drafferth, cafwyd tir y gellid adeiladu arno mewn llecyn braf o fewn golwg yr holl ddyffryn - er, ers cant a hanner o flynyddoedd, mae'r safle dan domen rwbel anferth.

Erbyn 1826, roedd yr adeilad angen ei helaethu a gosodwyd llofft neu galeri yno. Aeth yr achos o nerth i nerth, gan ddenu rhai o lethrau [[Dyffryn Nantlle]]. Arferid cynnal gwasanaethau ar fore Sul mewn tai yma ac acw, gyda'r gynulleidfa'n dod at ei gilydd yn y capel bob nos Sul. Aeth yr achos o nerth i nerth, gyda chyfarfodydd dirwest llywyddiannus iawn, a sefydlu Cymdeithas y Rechabiaid yno yn 1841. YM 1840, profwyd diwygiad ymysg merched y capel.

===Yr ail gapel===

Teimlid fod rhaid codi capel mwy, a dewiswyd safle yn bellach i'r gorllewin ar ochr y dyffryn (yn groes i ddymuniadau'r aelodau oedd yn ffermio mannau megis [[Tal-y-mignedd]], ond y ddadl a orfu oedd honno o eiddo'r enwog [[John Jones, Tal-y-sarn]] a Hugh Jones, Coedmadog, sef bod y safle newydd ger [[Gloddfa'r Coed]] yn fwy diogel ac yn llai debygol o gael ei gladdu gan domenydd rwbel. Dyma safle'r capel hyd heddiw (er bod capel newydd eto wedi ei godi ar y safle -gweler isod). Fe'i agorwyd 23 Fehefin 1852, gyda lle i 350 eistedd, ar gost o £700. Maint y capel oedd 42' wrth 42'.

Noda [[William Hobley]] fod cyfarfod cystadleuol wedi ei gynnal yn yr ardal ar y pryd, gyda'r capel newydd yn destun. Teimlai'r beirniad, [[Eben Fardd]], nad oedd neb yn deilwng o'r wobr, ond ymysg y goreuon caed y canlynol:

===Canghennau===

Erbyn 1837, roedd digon o aelodau o ardal [[Y Fron]] i gychwyn cangen-eglwys, gyda'r enw [[Capel Cesarea (MC), Y Fron|Cesarea]], ac aeth 12 o aelodau Capel Tal-y-sarn yno. Ym 1849, gwnaed yr un peth yn y [[Cilgwyn]] trwy sefydlu ysgol yno, er i honno yn y man fynd yn [[Capel Cilgwyn (A)]] gapel i'r Annibynwyr. <ref>Hobley, W. ''Hanes Methodistiaeth Arfon, Dosbarth Clynnog'' (Cyfarfod Misol Arfon, 1921) t. 187</ref>.

===Blaenoriaid===

Penodwyd Robert Griffith, blaenor yn [[Llanllyfni]] yn y lle cyntaf, ond ym 1830 codwyd un Robert Dafydd, aelod o'r capel yn Nhal-y-sarn, i fod yn flaenor.

===John Jones Talysarn===

Mae'r capel yn gysylltiedig â hanes [[John Jones, Tal-y-sarn]], gan mai yma y sefydlodd y pregethwr enwog enw iddo'i hun fel un o weinidogion pwysicaf ei gyfnod. Daeth yn y lle cyntaf i'r capel ar ddiwedd 1822, gan bregethu yno 31 Rhagfyr.

==Cyfeiriadau==

[[Categori:Crefydd]]
[[Categori:Capeli]]

{{eginyn}}

Capel Bethel (W), Pen-y-groes

2020-04-03T08:12:25Z

Weslabach:

Codwyd '''capel cyntaf y Wesleiaid''' ym [[Pen-y-groes]] yn Nhreddafydd, rywbryd cyn 1845. Dichon mai dyma gapel y rhai a ymunodd â'r "Wesla bach" yn ystod y 1830au ym mhlwyf [[Llanllyfni]], er iddynt ailymuno â phrif ffrwd Methodistiaid Wesleiaidd tua 1838.<ref>A.H. Williams, ''Welsh Wesleyan Methodism'', (Bangor, 1935), t.234 </ref> Erbyn 1845, fodd bynnag, roedd y capel Wesla'n wag a rhentodd William Owen y capel am £5 y flwyddyn fel adeilad lle gellid sefydlu achos y Methodistiaid Calfinaidd yn y pentref - cyn hynny, rhaid oedd i Fethodistiaid y cylch addoli mewn capel Calfinaidd naill ai yn [[Llanllyfni]] neu [[Tal-y-sarn|Dal-y-sarn]]. Dichon mai ''Bethel'' oedd y capel cyntaf hwn a'r achos Calfinaidd wedi cario'r enw drosodd -a'i ddefnyddio ar eu [[Capel Bethel (MC), Pen-y-groes|capel newydd]] a godwyd ym 1860.

Codwyd capel y Wesleiaid ar Ffordd y Sir tua 1866, a'i enwi'n [[Capel Horeb (W), Pen-y-groes|Horeb]].

{{eginyn}}

[[Categori:Capeli]]