Cof y Cwmwd - Cyfraniadau'r defnyddiwr [cy]

Bryn Gwydion

2020-08-20T12:47:54Z

Synshein:

Mae fferm '''Bryn Gwydion''' ger [[Pontlyfni]] ac ym mhen mwyaf gogledd-orllewin plwyf [[Llanllyfni]]. Roedd Bryn Gwydion a nifer o diroedd gerllaw yn wreiddiol yn rhan o ystâd Plas Newydd. Safle hen annedd sydd yno, ac yn yr 17g., bu cangen o deulu [[Glynniaid Glynllifon]] a ddisgynnai o gangen [[Plas Newydd (Llandwrog)]] yn byw yma. Roedd Edmund Glynn (Bryn Gwydion) yn ynad heddwch adeg y Piwritaniaid, er nad oedd mor weithgar ar y fainc â'i gefnder o bell, [[Edmund Glynn]] o'r Hendre, [[Llanwnda]]. Tueddai Edmund Glynn y lle sillafu enw ei gartef fel "Brynygwdion".<ref>Archifdy Caernarfon, XQS/1649-1660/amryw</ref>

Aeres olaf hen deulu Bryn Gwydion oedd [[Ellen Glynn, Bryngwydion]]. Gwerthodd hi lawer o ystâd Bryn Gwydion, sef [[Eithinog Wen]] er mwyn codi arian i sefydlu elusen i godi elusendai i hen bobl plwyf [[Llandwrog]]. Mae [[Tai Ellen Glynn]] yn sefyll hyd heddiw ger Cefn Hengwrt, Llandwrog.

Dichon bod yr enw'n hen iawn iawn, gan fod son am Fryn Gwydion ym [[Pedwaredd Gainc y Mabinogi|Mhedwaredd Gainc y Mabinogi]].

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Safleoedd nodedig]]
[[Categori:Ffermydd]]
[[Categori:Ystadau]]

Bryn Gwydion

2020-08-20T12:47:40Z

Synshein:

Mae fferm '''Bryn Gwydion''' ger [[Pontlyfni]] ac ym mhen mwyaf gogledd-orllewin plwyf [[Llanllyfni]]. Roedd Bryn Gwydion a nifer o diroedd gerllaw yn wreiddiol yn rhan o ystâd Plas Newydd. Safle hen annedd sydd yno, ac yn yr 17g., bu cangen o deulu [[Glynniaid Glynllifon]] a ddisgynnai o gangen [[Plas Newydd (Llandwrog)]] yn byw yma. Roedd Edmund Glynn (Bryn Gwydion) yn ynad heddwch adeg y Piwritaniaid, er nad oedd mor weithgar ar y fainc â'i gefnder o bell, [[Edmund Glynn]] o'r Hendre, [[Llanwnda]]. Tueddai Edmund Glynn y lle sillafu enw ei gartef fel "Brynygwdion".<ref>Archifdy Caernarfon, XQS/1649-1660/amryw</ref>

Aeres olaf hen deulu Bryn Gwydion oedd [[Ellen Glynn, Bryngwydion]]. Gwerthodd hi lawer o ystâd Bryn Gwydion, sef [[Eithinog Wen]] er mwyn codi arian i sefydlu elusen i godi elusendai i hen bobl plwyf [[Llandwrog]]. Mae [[Tai Ellen Glynn]] yn sefyll hyd heddiw ger Cefn Hengwrt, Llandwrog.

Dichon bod yr enw'n hen iawn iawn, gan fod son am Fryn Gwydion ym [[Pedwaredd Gainc y Mabinogi|Mhedwaredd Gainc y Mabinogi]].

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}
[[Categori:Safleoedd nodedig]]
[[Categori:Ffermydd]]
[[Categori:Ystadau]]

Bryn Gwydion

2020-08-20T12:46:13Z

Synshein:

Ellen Glynn, Bryn Gwydion

2020-08-20T12:44:54Z

Synshein:

Roedd '''Ellen Glynn''' (marw o gwmpas 1753) yn ferch Richard Glynne ab William Glynne o Fryn Gwydion, ger [[Pontlyfni]]. Er bod ganddi dri brawd, goroesodd Ellen y tri ohonynt, gan etifeddu ystad Bryn Gwydion, sef rhan o hen ystad [[Plas Newydd]]. Credir i Ellen Glynne werthu llawer o’i hystâd, sef [[Eithinog Wen]], er mwyn sefydlu elusendai ar gyfer merched bonheddig a oedd mewn sefyllfa anffodus, megis diffyg arian neu oedd ag angen edrych ar eu hôl. Y mai’r adeilad a elwir yn [[Tai Elen Glyn|''Tai Elen Glyn'']] yn sefyll hyd heddiw yn [[Llandwrog]].

Roedd Ellen Glynn yn ddisgynnydd i deulu Plas Newydd ac felly yn gyfnither o bell i deulu [[Teulu Glyn (Glynllifon)|Glynllifon]], ond ni ddylid ei chymysgu gyda Ellen Glynn, un o ferched [[John Glynn (yr olaf)]] a farwodd yn ddibriod ym 1711.<ref>J.E. Griffith, ''Pedigrees of Anglesey & Caernarvonshire Families'' (Horncastle, 1914), tt. 30, 172-3, 266</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Pobl ]]

Bryn Gwydion

2020-08-20T12:44:00Z

Synshein:

Mae fferm '''Bryn Gwydion''' ger [[Pontlyfni]] ac ym mhen mwyaf gogledd-orllewin plwyf [[Llanllyfni]]. Safle hen annedd sydd yno, ac yn yr 17g., bu cangen o deulu [[Glynniaid Glynllifon]] a ddisgynnai o gangen [[Plas Newydd (Llandwrog)]] yn byw yma. Roedd Edmund Glynn (Bryn Gwydion) yn ynad heddwch adeg y Piwritaniaid, er nad oedd mor weithgar ar y fainc â'i gefnder o bell, [[Edmund Glynn]] o'r Hendre, [[Llanwnda]]. Tueddai Edmund Glynn y lle sillafu enw ei gartef fel "Brynygwdion".<ref>Archifdy Caernarfon, XQS/1649-1660/amryw</ref>

Aeres olaf hen deulu Bryn Gwydion oedd [[Ellen Glynn, Bryngwydion]]. Gwerthodd hi lawer o ystâd Bryn Gwydion, sef [[Eithinog Wen]] er mwyn codi arian i sefydlu elusen i godi elusendai i hen bobl plwyf [[Llandwrog]]. Mae [[Tai Ellen Glynn]] yn sefyll hyd heddiw ger Cefn Hengwrt, Llandwrog.

Dichon bod yr enw'n hen iawn iawn, gan fod son am Fryn Gwydion ym [[Pedwaredd Gainc y Mabinogi|Mhedwaredd Gainc y Mabinogi]].

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}]
[[Categori:Safleoedd nodedig]]

Bryn Gwydion

2020-08-20T12:43:33Z

Synshein:

Mae fferm '''Bryn Gwydion''' ger [[Pontlyfni]] ac ym mhen mwyaf gogledd-orllewin plwyf [[Llanllyfni]]. Safle hen annedd sydd yno, ac yn yr 17g., bu cangen o deulu [[Glynniaid Glynllifon]] a ddisgynnai o gangen [[Plas Newydd (Llandwrog)]] yn byw yma. Roedd Edmund Glynn (Bryn Gwydion) yn ynad heddwch adeg y Piwritaniaid, er nad oedd mor weithgar ar y fainc â'i gefnder o bell, [[Edmund Glynn]] o'r Hendre, [[Llanwnda]]. Tueddai Edmund Glynn y lle sillafu enw ei gartef fel "Brynygwdion".<ref>Archifdy Caernarfon, XQS/1649-1660/amryw</ref>

Aeres olaf hen deulu Bryn Gwydion oedd [[Ellen Glynn, Bryn Gwydion]]. Gwerthodd hi lawer o ystâd Bryn Gwydion, sef [[Eithinog Wen]] er mwyn codi arian i sefydlu elusen i godi elusendai i hen bobl plwyf [[Llandwrog]]. Mae [[Tai Ellen Glynn]] yn sefyll hyd heddiw ger Cefn Hengwrt, Llandwrog.

Dichon bod yr enw'n hen iawn iawn, gan fod son am Fryn Gwydion ym [[Pedwaredd Gainc y Mabinogi|Mhedwaredd Gainc y Mabinogi]].

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}]
[[Categori:Safleoedd nodedig]]

Bryn Gwydion

2020-08-20T12:42:15Z

Synshein:

Mae fferm '''Bryn Gwydion''' ger [[Pontlyfni]] ac ym mhen mwyaf gogledd-orllewin plwyf [[Llanllyfni]]. Safle hen annedd sydd yno, ac yn yr 17g., bu cangen o deulu [[Glynniaid Glynllifon]] a ddisgynnai o gangen [[Plas Newydd (Llandwrog)]] yn byw yma. Roedd Edmund Glynn (Bryn Gwydion) yn ynad heddwch adeg y Piwritaniaid, er nad oedd mor weithgar ar y fainc â'i gefnder o bell, [[Edmund Glynn]] o'r Hendre, [[Llanwnda]]. Tueddai Edmund Glynn y lle sillafu enw ei gartef fel "Brynygwdion".<ref>Archifdy Caernarfon, XQS/1649-1660/amryw</ref>

Aeres olaf hen deulu Bryn Gwydion oedd [[Ellen Glynn (Bryn Gwydion)]]. Gwerthodd hi lawer o ystâd Bryn Gwydion, sef [[Eithinog Wen]] er mwyn codi arian i sefydlu elusen i godi elusendai i hen bobl plwyf [[Llandwrog]]. Mae [[Tai Ellen Glynn]] yn sefyll hyd heddiw ger Cefn Hengwrt, Llandwrog.

Dichon bod yr enw'n hen iawn iawn, gan fod son am Fryn Gwydion ym [[Pedwaredd Gainc y Mabinogi|Mhedwaredd Gainc y Mabinogi]].

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}]
[[Categori:Safleoedd nodedig]]

Bryn Gwydion

2020-08-20T12:35:04Z

Synshein:

Mae fferm '''Bryn Gwydion''' ger [[Pontlyfni]] ac ym mhen mwyaf gogledd-orllewin plwyf [[Llanllyfni]]. Hen annedd sydd yno, ac yn yr 17g., bu cangen o deulu [[Glynniaid Glynllifon]] yn byw yma. Roedd Edmund Glynn (Bryn Gwydion) yn ynad heddwch adeg y Piwritaniaid, er nad oedd mor weithgar ar y fainc â'i gefnder o bell, [[Edmund Glynn]] o'r Hendre, [[Llanwnda]]. Tueddai Edmund Glynn y lle sillafu enw ei gartef fel "Brynygwdion".<ref>Archifdy Caernarfon, XQS/1649-1660/amryw</ref>

Dichon bod yr enw'n hen iawn iawn, gan fod son am Fryn Gwydion ym [[Pedwaredd Gainc y Mabinogi|Mhedwaredd Gainc y Mabinogi]].

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}]
[[Categori:Safleoedd nodedig]]

Bryn Gwydion

2020-08-20T12:34:24Z

Synshein: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Mae fferm '''Bryn Gwydion''' ger Pontlyfni ac ym mhen mwyaf gogledd-orllewin plwyf Llanllyfni. Hen annedd sydd yno, ac yn yr 17g., bu cangen o deu...'

Mae fferm '''Bryn Gwydion''' ger [[Pontlyfni]] ac ym mhen mwyaf gogledd-orllewin plwyf [[Llanllyfni]]. Hen annedd sydd yno, ac yn yr 17g., bu cangen o deulu [[Glynniaid Glynllifon]] yn byw yma. Roedd Edmund Glynn (Bryn Gwydion) yn ynad heddwch adeg y Piwritaniaid, er nad oedd mor weithgar ar y fainc â'i gefnder o bell, [[Edmund Glynn]] o'r Hendre, [[Llanwnda]]. Tueddai Edmund Glynn y lle sillafu enw ei gartef fel "Brynygwdion".<ref>Archifdy Caernarfon, XQS/1649-1660/amryw</ref>

Dichon bod yr enw'n hen iawn iawn, gan fod son am Fryn Gwydion ym [[Pedwaredd Gainc y Mabinogi|Mhenwaredd Gainc y Mabinogi]].

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}]
[[Categori:Safleoedd nodedig]]

Meirion MacIntyre Huws

2020-01-09T17:20:50Z

Synshein:

Dylunydd graffeg, cartwnydd a bardd ydy '''Meirion MacIntyre Huws''' neu '''Mei Mac''' (ganed Caernarfon, 1963). Ef oedd Bardd Plant Cymru yn 2001.

Derbyniodd radd dosbarth cyntaf mewn peirianneg sifil.<ref>[http://www.bbc.co.uk/cymru/adloniant/llyfrau/awdur/010301meimac.shtml Cyfweliad gyda Llais Llên ar gyfer y BBC] 1 Mawrth 2001</ref> Mae'n cymryd rhan yn ''Talwrn y Beirdd'' ar BBC Radio Cymru ac yn byw yn [[Clynnog Fawr|Nghlynnog Fawr]] ers degawd a mwy, lle mae o'n cadw llety gyda'i wraig Karen. Fo yw golygydd y cylchgrawn ''Y Glec''.

==Gweithiau==
* ''Y Llong Wen a Cherddi Eraill'' (Llanrwst, 1996).
* ''Rhedeg Ras dan Awyr Las'' (Wrecsam, 2001).
* ''Melyn'' (Llanrwst, 2004).

==Gwobrau ac anrhydeddau==
* Cadair yr Eisteddfod Genedlaethol, Llanelwedd 1993

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Beirdd]]
[[Categori:Pobl]]

Meirion MacIntyre Huws

2020-01-09T17:19:30Z

Synshein:

Dylunydd graffeg, cartwnydd a bardd ydy '''Meirion MacIntyre Huws''' neu '''Mei Mac''' (ganed Caernarfon. Ef oedd Bardd Plant Cymru yn 2001.

Derbyniodd radd dosbarth cyntaf mewn peirianneg sifil.<ref>[http://www.bbc.co.uk/cymru/adloniant/llyfrau/awdur/010301meimac.shtml Cyfweliad gyda Llais Llên ar gyfer y BBC] 1 Mawrth 2001</ref> Mae'n cymryd rhan yn ''Talwrn y Beirdd'' ar BBC Radio Cymru ac yn byw yn [[Clynnog Fawr|Nghlynnog Fawr]] ers degawd a mwy, lle mae o'n cadw llety gyda'i wraig Karen. Fo yw golygydd y cylchgrawn ''Y Glec''.

==Gweithiau==
* ''Y Llong Wen a Cherddi Eraill'' (Llanrwst, 1996).
* ''Rhedeg Ras dan Awyr Las'' (Wrecsam, 2001).
* ''Melyn'' (Llanrwst, 2004).

==Gwobrau ac anrhydeddau==
* Cadair yr Eisteddfod Genedlaethol, Llanelwedd 1993

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Beirdd]]
[[Categori:Pobl]]

Meirion MacIntyre Huws

2020-01-09T17:18:29Z

Synshein: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Dylunydd graffeg, cartwnydd a bardd ydy '''Meirion MacIntyre Huws''' neu '''Mei Mac''' (ganed Caernarfon. Ef oedd Bardd Plant Cymru yn 2001. Derbyniodd r...'

Dylunydd graffeg, cartwnydd a bardd ydy '''Meirion MacIntyre Huws''' neu '''Mei Mac''' (ganed Caernarfon. Ef oedd Bardd Plant Cymru yn 2001.

Derbyniodd radd dosbarth cyntaf mewn peirianneg sifil.<ref>[http://www.bbc.co.uk/cymru/adloniant/llyfrau/awdur/010301meimac.shtml Cyfweliad gyda Llais Llên ar gyfer y BBC] 1 Mawrth 2001</ref> Mae'n cymryd rhan yn ''Talwrn y Beirdd'' ar BBC Radio Cymru ac yn byw yn [[Clynnog Fawr|Nghlynnog Fawr]] ers degawd a mwy, lle mae o'n cadw llety gyda'i wraig Karen. Fo yw golygydd y cylchgrawn ''Y Glec''.

==Gweithiau==
* ''Y Llong Wen a Cherddi Eraill'' ([[Gwasg Carreg Gwalch]], 1996).
* ''Rhedeg Ras dan Awyr Las'' ([[Hughes a'i Fab|Hughes]], 2001).
* ''Melyn'' ([[Gwasg Carreg Gwalch]], 2004).

==Gwobrau ac anrhydeddau==
*[[Cadair yr Eisteddfod Genedlaethol|Cadair]] [[Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993]]

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[Categori:Beirdd]]
[[Categori:Pobl]]

Prifeirdd Uwchgwyrfai

2020-01-09T17:11:05Z

Synshein:

Yma rhestrir y beirdd sydd â chysylltiadu agos ag [[Uwchgwyrfai]], naill ai gan eu bod yn enedigol o'r cwmwd neu oherwydd eu cysylltiadau agos (e.e. eu bod wedi bod yn byw o fewn y cwmwd am gyfnod sylweddol) sydd wedi ennill un o brif wobrau barddonol yr Eisteddfod Genedlaethol. Mae modd eu darllen i gyd o droi at y gyfrol flynyddol berthnasol a Gyfansoddiadau a Beirniadaethau.

==Beirdd cadeiriol==

{|class="wikitable sortable" border="1"
!Blwyddyn
!Eisteddfod
!Buddugwr
!Testun
|-
|1910
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bae Colwyn 1910
|[[R. Williams Parry]]

|''Yr Haf''
|-
|1912
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1912
|[[T. H. Parry-Williams]]

|'' Y Mynydd''
|-
|1915
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1915
|[[T. H. Parry-Williams]]

|''Eryri''
|-
|1938
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caerdydd 1938
|[[Gwilym R. Jones]]
|''Rwy'n edrych dros y bryniau pell''
|-
|1956
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Aberdâr 1956
|[[Mathonwy Hughes]]
|''Gwraig''
|-
|1975
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bro Dwyfor 1975
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|''Afon''
|-
|1982
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Abertawe 1982
|[[Gerallt Lloyd Owen]]
|''Cilmeri''
|-
|1993
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Llanelwedd 1993
|[[Meirion MacIntyre Huws]]
|''Gwawr''
|-
|}

==Beirdd coronog==

{|class="wikitable sortable" border="1"
!Blwyddyn
!Eisteddfod
!Buddugwr
!Testun
|-
|1880
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1880
| [[Ellis Roberts (Elis Wyn o Wyrfai|Ellis Roberts]]
|''Buddugoliaeth y Groes''
|-
|1890
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1890
|[[John John Roberts (Iolo Caernarfon)|John John Roberts]]
|''Ardderchog bu'r merthyri''
|-
|1892
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Y Rhyl 1892
|[[John John Roberts (Iolo Caernarfon)|John John Roberts]]
|''Dewi Sant''
|-
|1902
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1902
|[[Robert Roberts (Silyn)|Robert Roberts]]
|''Trystan ac Esyllt''
|-
|1912
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 1912
|[[T.H. Parry-Williams]]
|''Gerallt Gymro''
|-
|1915
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1915
|[[T.H. Parry-Williams]]
|''Y ddinas''
|-
|1935
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1935
|[[Gwilym R. Jones]]
|''Ynys Enlli''
|-
|1959
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Caernarfon 1959
|[[Tom Huws]]
|''Cadwynau''
|-
|2002
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Tŷ Ddewi 2002
|[[Aled Jones Williams ]]
|''Awelon''
|-
|2011
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Wrecsam 2011
|[[Geraint Lloyd Owen]]
|''Gwythiennau''
|-
|2015
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Maldwyn 2015
|[[Manon Rhys]]
|''Breuddwyd''
|-
|2016
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Fynwy 2016
|[[Elinor Gwynn]]
|''Llwybrau''
|-
|2019
|Eisteddfod Genedlaethol Cymru Sir Conwy 2019
|[[Guto Dafydd]]
|''Cilfachau''
|-
|}

[[Categori:Beirdd]]
[[Categori:Eisteddfodau]]
[[Categori:Diwylliant]]

John Evans, Chwarel Cilgwyn

2020-01-09T17:09:32Z

Synshein:

Ychydig a wyddys am flynyddoedd cynnar '''John Evans''' (1766-1827) ]<ref>Gwefan Archive Hub, [https://archiveshub.jisc.ac.uk/search/archives/0d895a59-76a1-3d06-bf24-de4dc1f1f53f], cyrchwyd 30.9.2019</ref>, twrnai amlwg yng Nghaernarfon a chyfalafwr cynnar y chwareli, ond ei fod yn fab fferm o blwyf [[Llanllyfni]].<ref>Gwefan Archive Hub, [https://archiveshub.jisc.ac.uk/search/archives/94a12856-b0df-393c-abeb-38c6c1e43c1b], cyrchwyd 30.9.2019</ref> Roedd yn dwrnai nodedig o Gaernarfon ac un o ddatblygwyr a chyfalafwyr cynnar chwareli llechi [[Dyffryn Nantlle]], ac yn gyfreithiwr yng Nghaernarfon. Roedd o'n glerc yn swyddfa ystad y Faenol ym 1788, ac ym 1789 fe gafodd erthyglau i fynd yn dwrnai dan Hugh Ellis, Porth-yr-aur, Caernarfon, gan gymryd y practis twrnai drosodd ym 1808 pan fu farw Ellis. Oherwydd fod Ellis wedi bod â diddordeb yn chwareli Dyffryn Peris a bod John Evans ei hun wedi datblygu busnes cloddio am lechi, daeth ei bractis yn arbenigwyr mewn achosion yn ymwneud â hawliau tir a chloddio. Dywedir iddo fod yn hollbwysig yn y gwaith o oresgyn grym terfysgwyr tir comin plwyf Llanddeiniolen ym 1809 pan oedd ymdrechion yn cychwyn i'w amgáu er budd tirfeddianwyr mawr lleol, ac [[Ystad y Faenol]] yn benodol.

Ym 1800, roedd yn un o bedwar partner a gafodd brydles ar hawliau chwarelu am lechi ar dir [[Comin Cilgwyn]]. Y tri arall oedd John Price o Sir Fôn a Thomas Jones, Bryntirion, [[Betws Garmon]], dau dirfeddianwr gyda diddordebau yn y gwaith o gloddio am gopr a Richard Roberts, masnachwr llechi o Gaernarfon, y pedwar felly'n ddynion cymharol leol.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.220</ref> Dywedir, fodd bynnag, mai Evans oedd y "partner rheolaethol". <ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.28</ref>Fe'i gysylltir yn bennaf â [[Chwarel Cilgwyn]] am y rheswm hwn, ond roedd y bartneriaeth yn gyfrifol am ddatblygu chwareli eraill yn yr ardal a thrwy brydlesi eraill, chwareli mewn dyffrynnoedd eraill, megis Garreg Fawr (Waunfawr), Graig Ddu (ar yr hen ffordd rhwng Waunfawr a Llanberis) a chwarel Cook a'r Ddôl ym mhlwyf Llanrug. O 1805 hyd 1807, roedd y bartneriaeth hefyd yn gyfrifol am [[Chwarel Hafod-y-wern]] ger Betws Garmon, ond ym mhlwyf [[Llanwnda]], [[Uwchgwyrfai]].<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.36</ref> Cafwyd hefyd brydles ar chwareli ar ran o ystad y Coetmor, Bethesda, ym 1800 ac ym 1805 roedd y bartneriaeth yn gweithio Chwarel Tŷ'n Ffridd yno. Ym 1802 gymerodd y bartneriaeth lês ar tair chwarel ar fferm [[Tal-y-sarn]], gan alw'r bartneriaeth yn "[[Cwmni Llechi Tal-y-sarn]]".

Yr oedd yn ymddiddori yn y busnes allforio llechi ac yr oedd ganddo gyfranddaliadau mewn nifer o longau ynghyd ag o leiaf un long ei hun, y slŵp ''Cilgwyn''.

Pan fu farw ym 1827, fe basiodd ei fusnes lechi a'i gwmni twrnai i'w nai Evan Evans (gan nad oedd ei fab ei hun yn gymeradwy wedi iddo briodi'n groes i ddymuniadau ei dad). Nid oedd Evan Evans â diddordeb mawr yn y diwydiant llechi, gan gyfaddef ei fod wedi cael llond bol ar y fusnes, ac fe werthwyd ei siâr yn y bartneriaeth ym 1830. Ei gyngor oedd i'w gwerthu yn Llundain gan nad oedd neb lleol â digon o fodd i'w brynu. Roedd ewyllys John Evans yn profi'n amhosibl i'w gweinyddu, fodd bynnag, oherwydd ei or-haelioni, yn arbennig i'r ddynes a gadwai dŷ iddo. Bu farw Evan Evans yn fuan wedyn a gorfodwyd ei weddw Anna Evans werthu'r holl diroedd a oedd gan John Evans.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.55-6</ref>

Er gwaethaf ei sefyllfa fel perchennog a chynrychiolydd cyfreithiol perchnogion eraill chwareli, mae rhyw faint o dystiolaeth ei fod yn fwy ystyriol o weithwyr y diwydiant oherwydd yr amodau gwaith garw nag oedd rhai o benaethiaid eraill y diwydiant.<ref>Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry'',(Newton Abbot, 1974), ''passim''.</ref>

Mae llawer o bapurau John Evans ynglŷn â'i waith fel twrnai ac fel ffigwr yny diwydiant llechi i'w cael yng nghasgliad dogfennau Porth-yr-aur yn Archifdy Prifysgol Bangor.

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Chwarelydda]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]
[[Categori:Pobl]]

John Evans, Chwarel Cilgwyn

2020-01-09T17:09:08Z

Synshein:

Ychydig a wyddys am flynyddoedd cynnar '''John Evans''' (1766-1827) ]<ref>Gwefan Archive Hub, [https://archiveshub.jisc.ac.uk/search/archives/0d895a59-76a1-3d06-bf24-de4dc1f1f53f], cyrchwyd 30.9.2019</ref>, twrnai amlwg yng Nghaernarfon a chyfalafwr cynnar y chwareli, ond ei fod yn fab fferm o blwyf [[Llanllyfni]].<ref>Gwefan Archive Hub, [https://archiveshub.jisc.ac.uk/search/archives/94a12856-b0df-393c-abeb-38c6c1e43c1b], cyrchwyd 30.9.2019</ref> Roedd yn dwrnai nodedig o Gaernarfon ac un o ddatblygwyr a chyfalafwyr cynnar chwareli llechi [[Dyffryn Nantlle]], ac yn gyfreithiwr yng Nghaernarfon. Roedd o'n glerc yn swyddfa ystad y Faenol ym 1788, ac ym 1789 fe gafodd erthyglau i fynd yn dwrnai dan Hugh Ellis, Porth-yr-aur, Caernarfon, gan gymryd y practis twrnai drosodd ym 1808 pan fu farw Ellis. Oherwydd fod Ellis wedi bod â diddordeb yn chwareli Dyffryn Peris a bod John Evans ei hun wedi datblygu busnes cloddio am lechi, daeth ei bractis yn arbenigwyr mewn achosion yn ymwneud â hawliau tir a chloddio. Dywedir iddo fod yn hollbwysig yn y gwaith o oresgyn grym terfysgwyr tir comin plwyf Llanddeiniolen ym 1809 pan oedd ymdrechion yn cychwyn i'w amgáu er budd tirfeddianwyr mawr lleol, ac [[Ystad y Faenol]] yn benodol.

Ym 1800, roedd yn un o bedwar partner a gafodd brydles ar hawliau chwarelu am lechi ar dir [[Comin Cilgwyn]]. Y tri arall oedd John Price o Sir Fôn a Thomas Jones, Bryntirion, [[Betws Garmon]], dau dirfeddianwr gyda diddordebau yn y gwaith o gloddio am gopr a Richard Roberts, masnachwr llechi o Gaernarfon, y pedwar felly'n ddynion cymharol leol.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.220</ref> Dywedir, fodd bynnag, mai Evans oedd y "partner rheolaethol". <ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.28</ref>Fe'i gysylltir yn bennaf â [[Chwarel Cilgwyn]] am y rheswm hwn, ond roedd y bartneriaeth yn gyfrifol am ddatblygu chwareli eraill yn yr ardal a thrwy brydlesi eraill, chwareli mewn dyffrynnoedd eraill, megis Garreg Fawr (Waunfawr), Graig Ddu (ar yr hen ffordd rhwng Waunfawr a Llanberis) a chwarel Cook a'r Ddôl ym mhlwyf Llanrug. O 1805 hyd 1807, roedd y bartneriaeth hefyd yn gyfrifol am [[Chwarel Hafod-y-wern]] ger Betws Garmon, ond ym mhlwyf [[Llanwnda]], [[Uwchgwyrfai]].<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.36</ref> Cafwyd hefyd brydles ar chwareli ar ran o ystad y Coetmor, Bethesda, ym 1800 ac ym 1805 roedd y bartneriaeth yn gweithio Chwarel Tŷ'n Ffridd yno. Ym 1802 gymerodd y bartneriaeth lês ar tair chwarel ar fferm [[Tal-y-sarn]], gan alw'r bartneriaeth[[Cwmni Llechi Tal-y-sarn]].

Yr oedd yn ymddiddori yn y busnes allforio llechi ac yr oedd ganddo gyfranddaliadau mewn nifer o longau ynghyd ag o leiaf un long ei hun, y slŵp ''Cilgwyn''.

Pan fu farw ym 1827, fe basiodd ei fusnes lechi a'i gwmni twrnai i'w nai Evan Evans (gan nad oedd ei fab ei hun yn gymeradwy wedi iddo briodi'n groes i ddymuniadau ei dad). Nid oedd Evan Evans â diddordeb mawr yn y diwydiant llechi, gan gyfaddef ei fod wedi cael llond bol ar y fusnes, ac fe werthwyd ei siâr yn y bartneriaeth ym 1830. Ei gyngor oedd i'w gwerthu yn Llundain gan nad oedd neb lleol â digon o fodd i'w brynu. Roedd ewyllys John Evans yn profi'n amhosibl i'w gweinyddu, fodd bynnag, oherwydd ei or-haelioni, yn arbennig i'r ddynes a gadwai dŷ iddo. Bu farw Evan Evans yn fuan wedyn a gorfodwyd ei weddw Anna Evans werthu'r holl diroedd a oedd gan John Evans.<ref>Gwynfor Pierce Jones ac Alun John Richards, ''Cwm Gwyrfai'', (Llanrwst, 2004), t.55-6</ref>

Er gwaethaf ei sefyllfa fel perchennog a chynrychiolydd cyfreithiol perchnogion eraill chwareli, mae rhyw faint o dystiolaeth ei fod yn fwy ystyriol o weithwyr y diwydiant oherwydd yr amodau gwaith garw nag oedd rhai o benaethiaid eraill y diwydiant.<ref>Jean Lindsay, ''A History of the North Wales Slate Industry'',(Newton Abbot, 1974), ''passim''.</ref>

Mae llawer o bapurau John Evans ynglŷn â'i waith fel twrnai ac fel ffigwr yny diwydiant llechi i'w cael yng nghasgliad dogfennau Porth-yr-aur yn Archifdy Prifysgol Bangor.

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Chwarelydda]]
[[Categori:Diwydianwyr a Chyfalafwyr]]
[[Categori:Pobl]]

Craig Goch

2020-01-09T17:06:30Z

Synshein: Yn ailgyfeirio at Mynydd Craig Goch

#ail-cyfeirio[[Mynydd Craig Goch]]

Defnyddiwr:Synshein

2020-01-09T11:03:45Z

Synshein: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Braf yw'r haf'

Braf yw'r haf