Cof y Cwmwd - Cyfraniadau'r defnyddiwr [cy]

Afon Tal

2025-06-06T21:25:52Z

Mwngrel o Feirion: Afon Tal

Afon Tal yw’r enw ar yr afonig sy’n llifo i’r mor yn Nhrefor. Tarddle’r afon yw Cwm Coryn ( Llanaelhaearn).

Eglwys San Siôr, Trefor

2024-04-11T14:16:44Z

Mwngrel o Feirion:

[[Delwedd:San sior 4.JPG|bawd|de|150px|bedyddfaen o ithfaen Trefor ]]

Syniad [[George Farren]], pensaer a rheolwr y [[Cwmni Ithfaen Cymreig]] oedd adeiladu '''Eglwys San Siôr, Trefor'''. Fo gynlluniodd yr eglwys, talodd am ei hadeiladu a sicrhaodd bod cerrig nadd gorau oedd yn cael eu defnyddio i'w adeiladu. Ei wraig, Rebecca Farren osododd y garreg sylfaen. Agorwyd yr eglwys yn 1881. Caewyd yr eglwys yn 2011.
Yn yr eglwys roedd bedyddfaen o ithfaen gaboledig, rhodd gan reolwr arall o'r Cwmni Gwaith Ithfaen, [[Augustus Henry Wheeler]].

{{eginyn}}

[[Categori:Eglwysi]]

Delwedd:San sior 4.JPG

2024-04-11T14:08:49Z

Mwngrel o Feirion:

Robert (R.) Lloyd Jones

2024-03-12T23:39:15Z

Mwngrel o Feirion:

'''R. Lloyd Jones''' (1878-1962) oedd prif nofelydd plant Cymru yn y cyfnod rhwng y ddau Ryfel Byd. Llyfrau antur oedd y rhain yn bennaf ac roeddent yn nofelau arloesol iawn gyda phlant yn brif gymeriadau ynddynt.

Brodor o Borthmadog ydoedd ac fe'i ganwyd ar 7 Rhagfyr, 1878, yn chweched o ddeg plentyn Capten Robert Jones a'i wraig Elizabeth, 10 Heol Madog, Porthmadog, ac fe'i bedyddiwyd gan Iolo Caernarfon. Cafodd ei addysg yn Ysgol Frutanaidd y Port, ac yn Ysgolion y Bwrdd ym Minffordd a Phenrhyndeudraeth. Aeth ymlaen i Ysgol Uwchradd Blaenau Ffestiniog ac Ysgol Ramadeg y Bechgyn, Y Bala. Eglwyswr oedd prifathro'r Bala a cheisiodd gael gan Capten Jones anfon ei fab disglair i Goleg Llanymddyfri, fel yr urddid ef maes o law yn glerigwr yn Eglwys Loegr. Ond gwrthododd y tad â gwerthu ei argyhoeddiadau ymneilltuol disigl.

Ym Mai 1895, cyfarfu'r Capten â damwain angheuol ar fwrdd ei long, y ''C.E.Spooner'', a bu raid i'r mab ddychwelyd, fel disgybl-athro, i'w hen ysgol ym Mhorthmadog.

Ym 1899 daeth yn fyfyriwr yn y Coleg Normal, Bangor, ac yna ym 1901 yn ôl i Ysgol y Bwrdd, Porthmadog, ac i'w swydd gyntaf fel athro. Fe'i penodwyd yn brifathro Ysgol Tremadog ym 1906, ac yno y bu am saith mlynedd.

Methodist Calfinaidd selog ydoedd, ac enillodd Fedal Aur Cymru yn arholiadau'r enwad hwnnw.

Roedd yn bêl-droediwr arbennig o dda, yn asgellwr chwith tîm Porthmadog, ac enillodd fedal aur pan ddaeth y tîm hwnnw'n bencampwyr Cynghrair Gogledd Cymru.

Symudodd o Ysgol Tremadog i gwmwd [[Uwchgwyrfai]] ar 19 Chwefror, 1913, i fod yn brifathro [[Ysgol Trefor]], ac yno y bu, am gyfnod o bymtheng mlynedd, yn weithiwr diwyd ac uchel ei barch. Yn Awst 1928 gadawodd [[Trefor|Drefor]] i fod yn brifathro Ysgol Lloyd Street, Llandudno.

Bu farw 1962. ac fe'i gladdwyd ym mynwent Coetmor Bethesda, nid nepell oddi wrth R Williams Parry. <ref>Meic Stephens (gol.), ‘’Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru’’ (Caerdydd,1986), t.328</ref>

Ceir rhestr o'i weithiau llenyddol [[Nofelau a Dramâu R. Lloyd Jones|'''yma''']].

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}

[[categori:Diwylliant]]
[[Categori: Addysg ]]
[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Athrawon]]
[[Categori:Awduron]]
[[Categori:Dramodwyr]]

Seindorf Trefor

2024-02-03T11:52:25Z

Mwngrel o Feirion:

Sefydlwyd [[Seindorf Trefor]] ym 1863.

Arweinydd presennol y Seindorf yw [[Geraint Jones]], brodor o Drefor. Cynhelir cyfarfodydd ymarfer yn wythnosol. Lleoliad y 'Bandroom' yw hen [[Capel Bethlehem (A), Trefor|gapel Bethlehem]] ym mhentref [[Trefor]].

Mae Geraint Jones wedi ysgrifennu hanes y band yn llawn yn ei lyfr '''Cywrain Wŷr y Cyrn Arian'''.
<ref>Geraint Jones, ''Cywrain Wyr y Cyrn Arian,Hanes Seindorf Trefor 1863-1988'' (1988)</ref>

Yn 1997 aeth y Seindorf i'r Unol Daleithiau i gynnal nifer o gyngherddau yna.
Busnes costus iawn oedd mentro mynd á'r Seindorf dros yr Iwerydd, ac un o'r ymdrechion codi arian oedd cynhyrchu CD er budd y daith. Dyma'r unig CD y Seindorf hyd yn hyn.
{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
[[Categori:Bandiau]]
[[Categori:Cerddorion]]

Seindorf Trefor

2024-02-03T11:50:01Z

Mwngrel o Feirion:

Sefydlwyd [[Seindorf Trefor]] ym 1863.

Arweinydd presennol y Seindorf yw [[Geraint Jones]], brodor o Drefor. Cynhelir cyfarfodydd ymarfer yn wythnosol. Lleoliad y 'Bandroom' yw hen [[Capel Bethlehem (A), Trefor|gapel Bethlehem]] ym mhentref [[Trefor]].

Mae Geraint Jones wedi ysgrifennu hanes y band yn llawn yn ei lyfr '''Cywrain Wŷr y Cyrn Arian'''.
<ref>Geraint Jones, ''Cywrain Wyr y Cyrn Arian,Hanes Seindorf Trefor 1863-1988'' (1988)</ref>

{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
[[Categori:Bandiau]]
[[Categori:Cerddorion]]

Yn 1997 aeth y Seindorf i'r Unol Daleithiau a chynnal nifer o gyngherddau yna.
Busnes costus iawn oedd mynd á'r Seindorf dros yr Iwerydd, ac un o'r ymdrechion oedd cynhyrchu CD i werthu er budd y daith.
Dyma unig CD y Seindorf hyd yn hyn.

Gwenllian Jones

2024-02-03T11:29:27Z

Mwngrel o Feirion: llenor barddoniaeth

Llenor a bardd oedd "Gwenllian Jones". Ganwyd yn Nhrefor 8 Medi 1940. Mynychodd ysgolion Trefor, Ysgol Ramadeg Pwllheli, a phrifysgolion Abertawe a Bangor. Priododd hogyn o Drefor,
John Rowlands, Gwydir Mawr, a'i ddilyn o i bedwar ban byd wrth iddo ddilyn ei alwedigaeth fel
Cynllunydd Trefol gyda'r Cenhedloedd Unedig i wledydd a oedd yn datblygu yn ail hanner yr ugeinfed ganrif.
Dychwelodd Gwenllian i fyw yng Nghaernarfon yn 1985, er mwyn i'r plant Dafydd a Lora dderbyn addysg Gymraeg.
Enillodd hi'r Fedal Ryddiaeth yn Eisteddfod Món am gyfrol a oedd yn 'addasiad o dyddlyfr a llythyrau' a sgwennodd hi tra'n byw yn Bangladesh. Cyoeddwyd y gwaith fel cyfrol 'Llythyrau Bangladesh' yn 1998.
Hoff gyfrwng ysgrifennu Gwenllian yn y blynyddoedd diweddar oedd barddoniaeth, ac mi drodd yn ol at ei theithiau a phrofiadau tramor am lawer o'i hysbrydoliaeth. Ond ysgrifennodd hefyd am Gymru, ei hanes, a'i hargyfwng, mewn arddull ffres, gwahanol . e.g. yn ei cherdd 'Amos Jós a chri'r fór-forwyn' gwelwn dranc y Gymraeg mewn darlun graffeg :

Rwyn'n mygu, rwy'n marw, mae'r holl fyd yn rhy hallt!
Rwy'n colli cywyddau a'u cynghanedd o'm gwallt.
Holl sglein wedi darfod,
A minnau'n fy nghardod
Yn marw'n rhy gyflym, Amos Jós
Yn rhy gyflym o lawer,
Amos Jós. <ref>Cerddi Gwenllian</<ref>

Cyhoeddwyd unig gyfrol o farddoniaeth Gwenllian ym mis Awst 2019 . Ei brawd , Geraint Jones, oedd yn gyfrifol am olygu a llywio'r gyfrol trwy'r wasg. Cafwyd noson lansio yng Nghanolfan Hanes Uwchgwyrfai, a phlesiwyd Gwenllian gan ymateb y cyhoedd i'r gyfrol.

Bu farw Gwenllian yn Ysbyty Gwynedd ym mis Mawrth 2020 yn 79 oed, un o'r llawer a drechwyd gan pandemig Covid.

Er iddi adael bro'r Eifl yn ddeunaw oed, mae ei chariad i'r fro yn disgleirio yn ei cherdd serch, ' Hiraeth'

Hiraeth
Does neb all gofio'r geiriau ond y chdi,
Does neb all gofio'r Hendra ond y chdi;
Haul hwyrnos ar y Clogwyn,
A Cherrig Mawr y Gorllwyn
Nant Mawr yn llawn o rhedyn
I ti a mi.

==cyfeirnod Cerddi Gwenllian ==<ref><ref></ref></ref>

Gwenllian Jones

2024-02-03T11:26:10Z

Mwngrel o Feirion:

Llenor a bardd oedd "Gwenllian Jones". Ganwyd yn Nhrefor 8 Medi 1940. Mynychodd ysgolion Trefor, Ysgol Ramadeg Pwllheli, a phrifysgolion Abertawe a Bangor. Priododd hogyn o Drefor,
John Rowlands, Gwydir Mawr, a'i ddilyn o i bedwar ban byd wrth iddo ddilyn ei alwedigaeth fel
Cynllunydd Trefol gyda'r Cenhedloedd Unedig i wledydd a oedd yn datblygu yn ail hanner yr ugeinfed ganrif.
Dychwelodd Gwenllian i fyw yng Nghaernarfon yn 1985, er mwyn i'r plant Dafydd a Lora dderbyn addysg Gymraeg.
Enillodd hi'r Fedal Ryddiaeth yn Eisteddfod Món am gyfrol a oedd yn 'addasiad o dyddlyfr a llythyrau' a sgwennodd hi tra'n byw yn Bangladesh. Cyoeddwyd y gwaith fel cyfrol 'Llythyrau Bangladesh' yn 1998.
Hoff gyfrwng ysgrifennu Gwenllian yn y blynyddoedd diweddar oedd barddoniaeth, ac mi drodd yn ol at ei theithiau a phrofiadau tramor am lawer o'i hysbrydoliaeth. Ond ysgrifennodd hefyd am Gymru, ei hanes, a'i hargyfwng, mewn arddull ffres, gwahanol . e.g. yn ei cherdd 'Amos Jós a chri'r fór-forwyn' gwelwn dranc y Gymraeg mewn darlun graffeg :

Rwyn'n mygu, rwy'n marw, mae'r holl fyd yn rhy hallt!
Rwy'n colli cywyddau a'u cynghanedd o'm gwallt.
Holl sglein wedi darfod,
A minnau'n fy nghardod
Yn marw'n rhy gyflym, Amos Jós
Yn rhy gyflym o lawer,
Amos Jós. <ref>Cerddi Gwenllian</ref>

Cyhoeddwyd unig gyfrol o farddoniaeth Gwenllian ym mis Awst 2019 . Ei brawd , Geraint Jones, oedd yn gyfrifol am olygu a llywio'r gyfrol trwy'r wasg. Cafwyd noson lansio yng Nghanolfan Hanes Uwchgwyrfai, a phlesiwyd Gwenllian gan ymateb y cyhoedd i'r gyfrol.

Bu farw Gwenllian yn Ysbyty Gwynedd ym mis Mawrth 2020 yn 79 oed, un o'r llawer a drechwyd gan pandemig Covid.

Er iddi adael bro'r Eifl yn ddeunaw oed, mae ei chariad i'r fro yn disgleirio yn ei cherdd serch, ' Hiraeth'

Hiraeth
Does neb all gofio'r geiriau ond y chdi,
Does neb all gofio'r Hendra ond y chdi;
Haul hwyrnos ar y Clogwyn,
A Cherrig Mawr y Gorllwyn
Nant Mawr yn llawn o rhedyn
I ti a mi.

==cyfeirnod Cerddi Gwenllian ==<ref><ref></ref></ref>

Gwenllian Jones

2024-02-03T11:21:43Z

Mwngrel o Feirion:

Llenor a bardd oedd "Gwenllian Jones". Ganwyd yn Nhrefor 8 Medi 1940. Mynychodd ysgolion Trefor, Ysgol Ramadeg Pwllheli, a phrifysgolion Abertawe a Bangor. Priododd hogyn o Drefor,
John Rowlands, Gwydir Mawr, a'i ddilyn o i bedwar ban byd wrth iddo ddilyn ei alwedigaeth fel
Cynllunydd Trefol gyda'r Cenhedloedd Unedig i wledydd a oedd yn datblygu yn ail hanner yr ugeinfed ganrif.
Dychwelodd Gwenllian i fyw yng Nghaernarfon yn 1985, er mwyn i'r plant Dafydd a Lora dderbyn addysg Gymraeg.
Enillodd hi'r Fedal Ryddiaeth yn Eisteddfod Món am gyfrol a oedd yn 'addasiad o dyddlyfr a llythyrau' a sgwennodd hi tra'n byw yn Bangladesh. Cyoeddwyd y gwaith fel cyfrol 'Llythyrau Bangladesh' yn 1998.
Hoff gyfrwng ysgrifennu Gwenllian yn y blynyddoedd diweddar oedd barddoniaeth, ac mi drodd yn ol at ei theithiau a phrofiadau tramor am lawer o'i hysbrydoliaeth. Ond ysgrifennodd hefyd am Gymru, ei hanes, a'i hargyfwng, mewn arddull ffres, gwahanol . e.g. yn ei cherdd 'Amos Jós a chri'r fór-forwyn' gwelwn dranc y Gymraeg mewn darlun graffeg :

Rwyn'n mygu, rwy'n marw, mae'r holl fyd yn rhy hallt!
Rwy'n colli cywyddau a'u cynghanedd o'm gwallt.
Holl sglein wedi darfod,
A minnau'n fy nghardod
Yn marw'n rhy gyflym, Amos Jós
Yn rhy gyflym o lawer,
Amos Jós.

Cyhoeddwyd unig gyfrol o farddoniaeth Gwenllian ym mis Awst 2019 . Ei brawd , Geraint Jones, oedd yn gyfrifol am olygu a llywio'r gyfrol trwy'r wasg. Cafwyd noson lansio yng Nghanolfan Hanes Uwchgwyrfai, a phlesiwyd Gwenllian gan ymateb y cyhoedd i'r gyfrol.

Bu farw Gwenllian yn Ysbyty Gwynedd ym mis Mawrth 2020 yn 79 oed, un o'r llawer a drechwyd gan pandemig Covid.

Er iddi adael bro'r Eifl yn ddeunaw oed, mae ei chariad i'r fro yn disgleirio yn ei cherdd serch, ' Hiraeth'

Hiraeth
Does neb all gofio'r geiriau ond y chdi,
Does neb all gofio'r Hendra ond y chdi;
Haul hwyrnos ar y Clogwyn,
A Cherrig Mawr y Gorllwyn
Nant Mawr yn llawn o rhedyn
I ti a mi.

==cyfeirnod Cerddi Gwenllian ==<ref><ref></ref></ref>

Gwenllian Jones

2024-02-03T11:09:21Z

Mwngrel o Feirion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Llenor a bardd oedd "Gwenllian Jones". Ganwyd yn Nhrefor 8 Medi 1940. Mynychodd ysgolion Trefor, Ysgol Ramadeg Pwllheli, a phrifysgolion Abertawe a Bango...'

Llenor a bardd oedd "Gwenllian Jones". Ganwyd yn Nhrefor 8 Medi 1940. Mynychodd ysgolion Trefor, Ysgol Ramadeg Pwllheli, a phrifysgolion Abertawe a Bangor. Priododd hogyn o Drefor,
John Rowlands, Gwydir Mawr, a'i ddilyn o i bedwar ban byd wrth iddo ddilyn ei alwedigaeth fel
Cynllunydd Trefol gyda'r Cenhedloedd Unedig i wledydd a oedd yn datblygu yn ail hanner yr ugeinfed ganrif.
Dychwelodd Gwenllian i fyw yng Nghaernarfon yn 1985, er mwyn i'r plant Dafydd a Lora dderbyn addysg Gymraeg.
Enillodd hi'r Fedal Ryddiaeth yn Eisteddfod Món am gyfrol a oedd yn 'addasiad o dyddlyfr a llythyrau' a sgwennodd hi tra'n byw yn Bangladesh. Cyoeddwyd y gwaith fel cyfrol 'Llythyrau Bangladesh' yn 1998.
Hoff gyfrwng ysgrifennu Gwenllian yn y blynyddoedd diweddar oedd barddoniaeth, ac mi drodd yn ol at ei theithiau a phrofiadau tramor am lawer o'i hysbrydoliaeth. Ond ysgrifennodd hefyd am Gymru, ei hanes, a'i hargyfwng, mewn arddull ffres, gwahanol . e.g. yn ei cherdd 'Amos Jós a chri'r fór-forwyn' gwelwn dranc y Gymraeg mewn darlun graffeg :

Rwyn'n mygu, rwy'n marw, mae'r holl fyd yn rhy hallt!
Rwy'n colli cywyddau a'u cynghanedd o'm gwallt.
Holl sglein wedi darfod,
A minnau'n fy nghardod
Yn marw'n rhy gyflym, Amos Jós
Yn rhy gyflym o lawer,
Amos Jós.

Cyhoeddwyd unig gyfrol o farddoniaeth Gwenllian ym mis Awst 2019 . Ei brawd , Geraint Jones, oedd yn gyfrifol am olygu a llywio'r gyfrol trwy'r wasg. Cafwyd noson lansio yng Nghanolfan Hanes Uwchgwyrfai, a phlesiwyd Gwenllian gan ymateb y cyhoedd i'r gyfrol.

Bu farw Gwenllian yn Ysbyty Gwynedd ym mis Mawrth 2020 yn 79 oed, un o'r llawer a drechwyd gan pandemig Covid.

Er iddi adael bro'r Eifl yn ddeunaw oed, mae ei chariad i'r fro yn disgleirio yn ei cherdd serch, ' Hiraeth'

Hiraeth
Does neb all gofio'r geiriau ond y chdi,
Does neb all gofio'r Hendra ond y chdi;
Haul hwyrnos ar y Clogwyn,

Brwydr Ysgol Llanaelhaearn

2024-01-16T20:19:38Z

Mwngrel o Feirion: hanes brwydr cadw ysgol pentref Llanaelhaearn yn y 1970au

Mae '''Ysgol Gynradd Llanaelhaearn''' wedi cau ers mis Medi 2020, ac mae plant y pentref bellach yn mynychu Ysgol Bro Plenydd (Y Ffôr, Llŷn) neu Ysgol Chwilog (Eifionydd). Gweddol ddi-ffrwt fu'r frwydr olaf i ddiogelu'r ysgol, ond bu brwydr sylweddol yn y cyfnod 1970-2 i'w chadw'n agored.
Erbyn 1970 roedd nifer y disgyblion yn yr ysgol wedi gostwng i 27, ac gan fod y Cyngor Sir wedi mabwysiadu argymhellion Adroddiad Gittins dechreuodd Adran Addysg y Cyngor Sir ar y broses cau ysgolion á llai na 50 o ddisgyblion. (Roedd 17 o ysgolion drwy'r Sir dan fygythiad cyffelyb)
Ond roedd rhieni Llanaelhaearn yn barod i frwydro. Cynhaliwyd cyfarfod cyhoeddus, trefnwyd a chyflwynwd deiseb i'r Adran Addysg yng Nghaernarfon, ond yn ofer - daeth y llythyr 'gorchymyn cau' ym mis Mawrth 1972.
Ysgrifennodd rhieni plant ysgol Llanaelhaearn at y swyddfa Gymreig yn apelio yn erbyn y gorchymyn ; cynhaliwyd cyfarfodydd tanbaid a bu gorymdaith trwy'r pentref yn ystod gwyliau Pasg.
Daeth cefnogaeth o lawer i gyfeiriad, gan gynnwys Cymdeithas yr Iaith Gymraeg :
'Dymuna Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ddatgan ei chefnogaeth lwyr i frwydr trigolion Llanaelhaearn dros gadw ysgol y pentref ar agor. Mae colli ysgol yn ergyd fawr i bentref, a gwelwyd eisoes fel y bu'n ergyd angheuol i ambell pentref Cymraeg.
Os ydym am gadw cefn gwlad Cymru yn fyw, rhaid inni amddiffyn y patrwm cymdeithasol a grewyd gan cenedlaethau a aeth o'n blaen, ac y mae ysgol pentref yn rhan annatod o'r patrwm hwnnw.
Nid oes un ddadl addysgol ddilys dros ladd ysgol mewn pentref ac yn sicr ddigon nad oes yr un ddadl gymdeithasol dros wneud hynny: y rhieni ac nid y biwrocrat pell ddylai benderfynu tynged ysgol ein plant.
Dymunwn bob bendith a llwyddiant ichwi yn eich brwydr'.
Gyda'r amser, ehangwyd y frwydr a gwneud yr ymgyrch yn un genedlaethol i gadw ysgolion cefn gwlad bychain.
Trefnwyd rali Fawr ar Faes Caernarfon ym mis Gorffennaf 1972 yn dilyn gorymdaith dan arweiniad Seindorf Trefor i'r Maes. Gwisgai'r plant eu crysau T 'Ysgol Llanaelhaearn' a dalient falwns gyda'r slogan 'Ni'n symudir'.
Ond ar y dydd Iau cyn y Rali, mewn Cyfarfod Llawn o'r Gyngor Sir pasiwyd i gadw'r ysgol yn agored !!! Bu'r holl ymgyrchu, canfasio cynghorywr yn werth chweil - roedd dyfodol ein hysgol yn ddiogel! Rali ddathlu fu ar faes Caernarfon y pnawn Sadwrn hwnnw!
Daeth y llythyr swyddogol o'r Swyddfa Gymreig ddyddiedig Gorffennaf 28 i gadarnhau y byddai'r ysgol yn agor ym mis Medi 1972 wedi'r cyfan !
A;r wers i ni?
'gwn mai trwy ennill y fuddugoliaeth hon y bu i hunan-hyder y pentref adfywio'.
(Dr Carl Clowes - un o arweinwyr y frwydr).

bentref....

[[Categori:Addysg]]

Brwydr Ysgol Llanaelhaearn

2024-01-13T12:00:17Z

Mwngrel o Feirion:

Mae '''Ysgol Gynradd Llanaelhaearn''' wedi cau ers Medi 2020, ac mae plant y pentref bellach yn mynychu ysgolion Bro Plenydd ( Y Ffor, Llyn) neu ysgol Chwilog (Eifionydd).
Gweddol di-wrthwynebiad bu'r frwydr olaf, ond bu brwydr sylweddol yn y cyfnod 1970-2 i gadw'r ysgol yn agored.
Erbyn 1970 roedd nifer disgyblion yn yr ysgol wedi gostwng i 27, ac yn dilyn argymhellion Adroddiad Gittins dechreuodd Adran Ysgol Cyngor Sir Gwynedd feddwl am gau'r ysgol. (Roedd 17 o ysgolion trwy'r Sir dan berygl felly).

Brwydr Ysgol Llanaelhaearn

2024-01-13T11:47:36Z

Mwngrel o Feirion: hanes brwydr cadw ysgol pentref Llanaelhaearn yn y 1970au

Tyrpaig Llanaelhaearn

2020-02-20T19:55:25Z

Mwngrel o Feirion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Rhestrir trigolion '''Tyrpaig''' Llanaelhaearn yn y Cyfrifiad fel a ganlyn :'

Rhestrir trigolion '''Tyrpaig''' Llanaelhaearn yn y Cyfrifiad fel a ganlyn :

Cylch yr Eifl, Trefor

2020-02-03T11:07:31Z

Mwngrel o Feirion:

Cymdeithas ddiwylliannol yw Cylch yr Eifl sy'n cyfarfod yng Nghanolfan pentref Trefor yn fisol yn ystod y gaeaf.

Cylch yr Eifl, Trefor

2020-02-03T11:06:53Z

Mwngrel o Feirion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Cymdeithas ddiwylliannol yw Cylch yr Eifl sy'n cyfarfod yn fisol yn ystod y gaeaf.'

Cymdeithas ddiwylliannol yw Cylch yr Eifl sy'n cyfarfod yn fisol yn ystod y gaeaf.

Geraint Jones, Trefor

2019-06-27T20:51:18Z

Mwngrel o Feirion:

[[Delwedd:Geraint Jones (Trefor).jpg|bawd|300px|de|Geraint Jones (Trefor)]]

Mae '''Geraint Jones''' (g1942) o bentref [[Trefor]] wedi bod yn ymgyrchydd iaith gydol ei oes, yn athro ac yn brifathro Ysgol yr Eifl, Trefor o 1983-1997, yn gerddor gyda'r gorau ym myd y bandiau pres, yn arweinydd [[Seindorf Trefor]] am dros hanner canrif ( o 1969) ac y mae'n dal wrthi! Mae'n yn awdur nifer o nofelau a llyfrau hanes. Yn wreiddiol o Drefor, aeth i Goleg y Brifysgol, Aberystwyth a graddiodd yn y Gyfraith (LlB : 1963).

Fo oedd y cyntaf i fynd i'r carchar fel rhan o'r ymgyrch dros yr iaith Gymraeg. Roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ac yn ymwneud â gwleidyddiaeth lleol yn ardal Trefor.

Am ddwy flynedd, hyd y'i rhwystrwyd gan yr awdurdodau, bu'n ysgrifennu colofn wythnosol dadleuol "Sêt y Gornel" yn y Cymro (2005-06).

Sefydlydd a chadeirydd Cymdeithas Pysgotwyr Trefor.

Fo yw Prif Weithredwr [[Canolfan Hanes Uwchgwyrfai]] ac un o'i sylfaenwyr. Fo hefyd sy'n bennaf gyfrifol am ''Yr Utgorn'', chwarterolyn llafar y Ganolfan.

Fo sy'n llunio Cwis poblogaidd y Faner Newydd.

==Llyfryddiaeth==
*''Rhen Sgŵl'' (Gwasg Bro'r Eifl, 1978)
*''Cywrain Wŷr y Cyrn Arian'' (Pwyllgor Seindorf Trefor/Cymdeithas Hanes Trefor, 1988)
*''Dianc i Drybini'' (Gwasg Bror Eifl, 1991)
*''Carchar nid Cartref'' (Clwb y Bont Pwllheli, 1992)
*''Hen Gerddorion Eifionydd'' (Cyngor Sir Gwynedd, 1993)
*''Cyrn y Diafol:Golwg ar Hanes Cynnar Bandiau Pres Chwarelwyr Gwynedd'' (Gwasg Gwynedd, 2004)
*''Band yr Hendra, Wmpa–Wmpa!'' (Gwasg Carreg Gwalch, 2004)
*''Trefor'' cyd awdur gyda Dafydd Williams (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, Clynnog Fawr 2006)
*''Epil Gwiberod yr Iwnion Jac'' (Gwasg y Bwythyn, 2009)
*''Gŵr Hynod Uwchlaw'rffynnon'' (Gwasg Carreg Gwalch, 2008)
*''Malcolm Allen, y Cofiant '' (Y Lolfa, 2009)
*''Moto Ni, Moto Coch - Canmlwyddiant Cwmni Bysus Clynnog a Threfor'' (Gwasg Carreg Gwalch, 2012)
*''John Preis '' (Gwasg Utgorn Cymru, 2014)
*''Gwlad y Menig Gwynion '' (Gwasg Carreg Gwalch, 1996)
{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Awduron]]
[[Categori:Haneswyr]]
[[Categori:Cerddorion]]

Ein Gwir Hanes

2019-06-25T15:18:21Z

Mwngrel o Feirion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Cyfres o gyfarfodydd a drefnir gan Ganolfan Hanes Uwchgwyrfai yw ''Ein Gwir Hanes''. Ymdrech yw'r cyfarfodydd i ddiwallu'r galwad gan Gymry'r 21eg ganrif...'

Cyfres o gyfarfodydd a drefnir gan Ganolfan Hanes Uwchgwyrfai yw ''Ein Gwir Hanes''. Ymdrech yw'r cyfarfodydd i ddiwallu'r galwad gan Gymry'r 21eg ganrif i wybod Hanes Cymru, hanes nad yw'n cael ei gyflwyno yn ein hysgolion, gwaetha'r modd.

{{eginyn}}

[[Categori:Hanes]]

Tom Bowen Jones

2019-06-25T14:57:48Z

Mwngrel o Feirion:

Ffermwr, pysgotwr, cenedlaetholwr a bardd oedd '''Tom Bowen Jones''' (19 - ), Gwydir bach, Trefor. <ref>Gwybodaeth bersonol</ref>

{{eginyn}}
==Cyfeiriadau==
[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Beirdd]]

Morgan Jones

2019-06-25T14:56:15Z

Mwngrel o Feirion:

Darlledwr teledu yw '''Morgan Jones'''(g1971), brodyr o Drefor.

{{eginyn}}

[[Categori:pobl]]

Morgan Jones

2019-06-25T14:55:11Z

Mwngrel o Feirion:

Darlledwr teledu yw '''Morgan Jones'''(g1971), brodyr o Drefor.

{{eginyn}}

{{{Categori:pobl}}}

Morgan Jones

2019-06-25T14:54:05Z

Mwngrel o Feirion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Darlledwr teledu yw '''Morgan Jones'''(g1971), brodyr o Drefor. {{{eginyn}}}'

Darlledwr teledu yw '''Morgan Jones'''(g1971), brodyr o Drefor.
{{{eginyn}}}

Pentref model Trefor

2019-06-25T11:20:44Z

Mwngrel o Feirion:

Pentref model yw Trefor, wedi ei sefydlu gan y Cwmni Ithfaen i gartrefu gweithwyr y Gwaith. Dechreuwyd ar y gwaith adeiladu tai yn 1856, mae hanes y cyfarfod a gynhaliwyd i osod y garreg sylfaen yn llyfr Geraint Jones a'i gefnder Dafydd Williams.(1) Maes o law ychwanegwyd siop y gwaith, ysgol y gwaith ac eglwys y gwaith(Sant Siôr). Defnyddiwyd garreg ithfaen o'r Gwaith i adeiladu'r rhain.
Bu nifer o ddiwydiannwyr yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg yn sefydlu pentrefi o'r fath er mwyn cynnig gwell amodau byw i'w gweithlu, er enghraifft Robert Owen yn New Lanark (Yr Alban), William Salt yn Saltaire(Swydd Efrog), y brodyr Cadbury yn Bournville(swydd Warwick) a Hesketh Lever yn Port Sunlight (Cilgwri), ond prin yw'r esiamplau yng Nghymru ac y maent ar raddfa llawer llai. ( Mae bythynnod i weithwyr stad Glynllifon ym mhentref Llandwrog yn enghraifft o fyd amaeth).

Rhaid gofyn,beth bynnag, beth oedd pwrpas adeiladu pentref Trefor? Ai gwella bywyd y gweithwyr oedd bwriad perchnogion Gwaith yr Eifl, ynteu'r rheidrwydd i gael llety i ddenu gweithwyr er mwyn datblygu'r cwmni a gwneud mwy i elw? Ai diwyllio'r gweithwyr ynteu ceisio eu troi'n eglwyswyr a dinasyddion ffyddlon i'r Ymerodraeth oedd nod adeiladu Eglwys San Siôr ac Ysgol y Gwaith ?

Pentref model Trefor

2019-06-25T11:19:10Z

Mwngrel o Feirion:

Pentref model Trefor

2019-06-23T22:02:25Z

Mwngrel o Feirion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Pentref model yw Trefor, wedi ei sefydlu gan y Cwmni Ithfaen i gartrefu gweithwyr y Gwaith. Dechreuwyd ar y gwaith adeiladu tai yn 1856, mae hanes y cyfar...'

Pentref model yw Trefor, wedi ei sefydlu gan y Cwmni Ithfaen i gartrefu gweithwyr y Gwaith. Dechreuwyd ar y gwaith adeiladu tai yn 1856, mae hanes y cyfarfod a gynhaliwyd i osod y garreg sylfaen yn llyfr Geraint Jones a'i gefnder Dafydd Williams.(1) Maes o law ychwanegwyd siop y gwaith, ysgol y gwaith ac eglwys y gwaith(Sant Siôr). Defnyddiwyd garreg ithfaen o'r Gwaith i adeiladu'r rhain.
Bu nifer o ddiwydiannwyr yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg yn sefydlu pentrefi o'r fath er mwyn cynnig gwell amodau byw i'w gweithlu, er enghraifft Robert Owen yn New Lanark (Yr Alban), William Salt yn Saltaire(Swydd Efrog), y brodyr Cadbury yn Bournville(swydd Warwick) a Hesketh Lever yn Port Sunlight (Cilgwri), ond prin yw'r esiamplau yng Nghymru ac y maent ar raddfa llawer llai. ( Mae bythynnod i weithwyr stad Glynllifon ym mhentref Llandwrog yn enghraifft o fyd amaeth).

Rhaid gofyn,beth bynnag, beth oedd pwrpas adeiladu pentref Trefor? Ai gwella bywyd y gweithwyr oedd bwriad perchnogion Gwaith yr Eifl, i ynteu'r rheidrwydd i gael llety i ddenu gweithwyr er mwyn datblygu'r cwmni a gwneud mwy i elw?

Capel Gosen (MC), Trefor

2019-05-31T22:30:36Z

Mwngrel o Feirion:

Mae '''Capel Gosen (MC)''' yn gapel yngh nghanol pentref [[Trefor]].
Agorwyd ym 1862, ac ailadeiladwyd ym 1875.Ychwanegwyd festri.
Bu [[Emyr Roberts]] yn weinidog yma, a [[Goronwy Prys Owen]].
Caewyd y capel yn 2006.

{{eginyn}}
[[categori: crefydd ]]

Capel Gosen (MC), Trefor

2019-05-31T22:30:06Z

Mwngrel o Feirion:

Ysgol Trefor

2019-05-31T22:25:06Z

Mwngrel o Feirion:

Ysgol gynradd pentref [[Trefor]] wrth droed [[Yr Eifl]] a agorwyd ar ddydd Llun y 12fed o Awst, 1878.

Perchnogion yr ysgol oedd y [[Cwmni Ithfaen Cymreig Cyf.]], perchnogion y chwarel ithfaen fawr, [[Chwarel yr Eifl]] ar fynydd [[Garnfor]], y mwyaf gogleddol o dri mynydd yr Eifl. Daeth 156 o ddisgyblion i'r ysgol ar ei diwrnod cyntaf - 64 o enethod a 38 o fechgyn yn yr adran gynradd, a 54 o fabanod. Y prifathro cyntaf oedd [[John Evan Williams]], brodor o Landygái a anwyd ym 1856 ac fe'i cynorthwyid gan athrawes, [[Winifred Williams]], yn wreiddiol o'r un ardal.

Oherwydd dirwasgiad mawr yn y fasnach sets (cerrig palmantu), caewyd "Y Gwaith" ar yr 22ain o Fawrth, 1883, gan roi bron i 500 o ddynion ar y clwt. Fis yn ddiweddarach, ar y 27ain o Ebrill, 1883, caewyd yr ysgol hefyd gan ei pherchnogion, gan roi'r staff o dri heb waith.

Gyda chwymp y dail daeth tro ar fyd a masnach unwaith eto i'r cerrig palmantu ac ailagorwyd y chwarel. Ar y 1af o Hydref ailagorwyd yr ysgol, gyda phrifathro ac athrawon newydd. Y prifathro oedd [[Benjamin Owen Jones]], brodor o Fethesda oedd yn brifathro ysgol Dwyran ym Môn. Bu'n brifathro Ysgol Trefor hyd ei ymmddeoliad yn haf 1913.

Prifathrawon ers hynny oedd
Robert Lloyd Jones (1913-28), yr awdur enwog
Morris William Jones (1928-46)
Thomas Elias Parry (1946-67)
Harold Parry Jones (1967-1978)
Geraint Jones (1978-1997)
Cai Larson (1997- 2016)
Llion Huws (2017 -

==Cyfeiriadau==

[[Categori:Addysg]]
[[Categori:Ysgolion]]

{{eginyn}}

Geraint Jones, Trefor

2019-05-31T22:15:07Z

Mwngrel o Feirion:

[[Delwedd:Geraint Jones (Trefor).jpg|bawd|300px|de|Geraint Jones (Trefor)]]

Mae '''Geraint Jones''' o bentref [[Trefor]] wedi bod yn ymgyrchydd iaith gydol ei oes, yn athro ac yn brifathro Ysgol yr Eifl, Trefor o 1983-1997, yn gerddor gyda'r gorau ym myd y bandiau pres, yn arweinydd [[Seindorf Trefor]] am dros hanner canrif ( o 1969) ac y mae'n dal wrthi! Mae'n yn awdur nifer o nofelau a llyfrau hanes. Yn wreiddiol o Drefor, aeth i Goleg y Brifysgol, Aberystwyth a graddiodd yn y Gyfraith (LlB : 1963).

Fo oedd y cyntaf i fynd i'r carchar fel rhan o'r ymgyrch dros yr iaith Gymraeg. Roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ac yn ymwneud â gwleidyddiaeth lleol yn ardal Trefor.

Am ddwy flynedd, hyd y'i rhwystrwyd gan yr awdurdodau, bu'n ysgrifennu colofn wythnosol dadleuol "Sêt y Gornel" yn y Cymro (2005-06).

Sefydlydd a chadeirydd Cymdeithas Pysgotwyr Trefor.

Fo yw Prif Weithredwr [[Canolfan Hanes Uwchgwyrfai]] ac un o'i sylfaenwyr. Fo hefyd sy'n bennaf gyfrifol am ''Yr Utgorn'', chwarterolyn llafar y Ganolfan.

Fo sy'n llunio Cwis poblogaidd y Faner Newydd.

==Llyfryddiaeth==
*''Rhen Sgŵl'' (Gwasg Bro'r Eifl, 1978)
*''Cywrain Wŷr y Cyrn Arian'' (Pwyllgor Seindorf Trefor/Cymdeithas Hanes Trefor, 1988)
*''Dianc i Drybini'' (Gwasg Bror Eifl, 1991)
*''Carchar nid Cartref'' (Clwb y Bont Pwllheli, 1992)
*''Hen Gerddorion Eifionydd'' (Cyngor Sir Gwynedd, 1993)
*''Cyrn y Diafol:Golwg ar Hanes Cynnar Bandiau Pres Chwarelwyr Gwynedd'' (Gwasg Gwynedd, 2004)
*''Band yr Hendra, Wmpa–Wmpa!'' (Gwasg Carreg Gwalch, 2004)
*''Trefor'' cyd awdur gyda Dafydd Williams (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, Clynnog Fawr 2006)
*''Epil Gwiberod yr Iwnion Jac'' (Gwasg y Bwythyn, 2009)
*''Gŵr Hynod Uwchlaw'rffynnon'' (Gwasg Carreg Gwalch, 2008)
*''Malcolm Allen, y Cofiant '' (Y Lolfa, 2009)
*''Moto Ni, Moto Coch - Canmlwyddiant Cwmni Bysus Clynnog a Threfor'' (Gwasg Carreg Gwalch, 2012)
*''John Preis '' (Gwasg Utgorn Cymru, 2014)
*''Gwlad y Menig Gwynion '' (Gwasg Carreg Gwalch, 1996)
{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Awduron]]
[[Categori:Haneswyr]]
[[Categori:Cerddorion]]

Geraint Jones, Trefor

2019-05-31T22:07:41Z

Mwngrel o Feirion: /* Llyfryddiaeth */

[[Delwedd:Geraint Jones (Trefor).jpg|bawd|300px|de|Geraint Jones (Trefor)]]

Mae '''Geraint Jones''' o bentref [[Trefor]] wedi bod yn ymgyrchydd iaith gydol ei oes, yn athro ac yn brifathro, yn gerddor gyda'r gorau ym myd y bandiau pres, yn arweinydd [[Seindorf Trefor]] am flynyddoedd ac yn awdur nifer o nofelau a llyfrau hanes. Yn wreiddiol o Drefor, aeth i GOleg y Brifysgol, Aberystwyth.

Fo oedd y cyntaf i fynd i'r carchar fel rhan o'r ymgyrch dros yr iaith Gymraeg. Roedd yn un o sefydlwyr Cymdeithas yr Iaith Gymraeg ac yn ymwneud â gwleidyddiaeth lleol yn ardal Trefor.

Fo yw Prif Weithredwr [[Canolfan Hanes Uwchgwyrfai]] ac un o'i sylfaenwyr. Fo hefyd sy'n bennaf gyfrifol am ''Yr Utgorn'', chwarterolyn llafar y Ganolfan.

==Llyfryddiaeth==
*''Rhen Sgŵl'' (Gwasg Bro'r Eifl, 1978)
*''Cywrain Wŷr y Cyrn Arian'' (Pwyllgor Seindorf Trefor/Cymdeithas Hanes Trefor, 1988)
*''Dianc i Drybini'' (Gwasg Bror Eifl, 1991)
*''Carchar nid Cartref'' (Clwb y Bont Pwllheli, 1992)
*''Hen Gerddorion Eifionydd'' (Cyngor Sir Gwynedd, 1993)
*''Cyrn y Diafol:Golwg ar Hanes Cynnar Bandiau Pres Chwarelwyr Gwynedd'' (Gwasg Gwynedd, 2004)
*''Band yr Hendra, Wmpa–Wmpa!'' (Gwasg Carreg Gwalch, 2004)
*''Trefor'' cyd awdur gyda Dafydd Williams (Canolfan Hanes Uwchgwyrfai, Clynnog Fawr 2006)
*''Epil Gwiberod yr Iwnion Jac'' (Gwasg y Bwythyn, 2009)
*''Gŵr Hynod Uwchlaw'rffynnon'' (Gwasg Carreg Gwalch, 2008)
*''Malcolm Allen, y Cofiant '' (Y Lolfa, 2009)
*''Moto Ni, Moto Coch - Canmlwyddiant Cwmni Bysus Clynnog a Threfor'' (Gwasg Carreg Gwalch, 2012)
*''John Preis '' (Gwasg Utgorn Cymru, 2014)
*''Gwlad y Menig Gwynion '' (Gwasg Carreg Gwalch, 1996)
{{eginyn}}

==Cyfeiriadau==
{{cyfeiriadau}}
[[Categori:Pobl]]
[[Categori:Awduron]]
[[Categori:Haneswyr]]
[[Categori:Cerddorion]]

Robert (R.) Lloyd Jones

2019-05-10T22:39:35Z

Mwngrel o Feirion: ychwanegu categori

'''R. Lloyd Jones''' oedd prif nofelydd plant Cymru yn y cyfnod rhwng y ddau Ryfel Byd. Llyfrau antur oedd y rhain yn bennaf ac roeddent yn nofelau arloesol iawn gyda phlant yn brif gymeriadau ynddynt.
Brodor o Borthmadog ydoedd ac fe'i ganwyd ar 7 Rhagfyr, 1878, yn chweched o ddeg plentyn Capten Robert Jones a'i wraig Elizabeth, 10 Heol Madog, Porthmadog, ac fe'i bedyddiwyd gan Iolo Caernarfon.
Cafodd ei addysg yn Ysgol Frutanaidd y Port, ac yn Ysgolion y Bwrdd ym Minffordd a Phenrhyndeudraeth. Aeth ymlaen i Ysgol Uwchradd Blaenau Ffestiniog ac Ysgol Ramadeg y Bechgyn, Y Bala. Eglwyswr oedd prifathro'r Bala a cheisiodd gael gan Capten Jones anfon ei fab disglair i Goleg Llanymddyfri, fel yr urddid ef maes o law yn glerigwr yn Eglwys Loegr. Ond gwrthododd y tad â gwerthu ei argyhoeddiadau ymneilltuol disigl.
Ym Mai 1895, cyfarfu'r Capten â damwain angheuol ar fwrdd ei long, y ''C.E.Spooner'', a bu raid i'r mab ddychwelyd, fel disgybl-athro, i'w hen ysgol ym Mhorthmadog.
Ym 1899 daeth yn fyfyriwr yn y Coleg Normal, Bangor, ac yna ym 1901 yn ôl i Ysgol y Bwrdd, Porthmadog, ac i'w swydd gyntaf fel athro. Fe'i penodwyd yn brifathro Ysgol Tremadog ym 1906, ac yno y bu am saith mlynedd.
Methodist Calfinaidd selog ydoedd, ac enillodd Fedal Aur Cymru yn arholiadau'r enwad hwnnw.
Roedd yn bêl-droediwr arbennig o dda, yn asgellwr chwith tîm Porthmadog, ac enillodd fedal aur pan ddaeth y tîm hwnnw'n bencampwyr Cynghrair Gogledd Cymru.

Symudodd o Ysgol Tremadog i gwmwd Uwchgwyrfai ar 19 Chwefror, 1913, i fod yn brifathro Ysgol Trefor, ac yno y bu, am gyfnod o bymtheng mlynedd, yn weithiwr diwyd ac uchel ei barch. Yn Awst 1928 gadawodd Drefor i fod yn brifathro Ysgol Lloyd Street, Llandudno.
[[categori:diwylliant addysg ]]

Robert (R.) Lloyd Jones

2019-05-10T22:38:23Z

Mwngrel o Feirion: ychwanegu categori

Hendragarreg

2019-05-10T22:35:42Z

Mwngrel o Feirion:

'''Hendragarreg''' yw'r enw a fathwyd ar gyfer Canolfan Treftadaeth i bentref Trefor. Y nod yw dehongli a dathlu'r diwydiant Ithfaen yn y fro. Cyn dyfodiad 'y Gwaith' dim ond ychydig o ffermydd gwasgaredig oedd yn y rhan isod o blwyf Llanaelhaearn, canlyniad datblygu'r diwydiant ithfaen oedd sefydlu [[pentref Trefor]] ym 1856.

[[categori:hanes]]

Hendragarreg

2019-05-10T22:14:08Z

Mwngrel o Feirion:

Hendragarreg

2019-05-10T22:05:53Z

Mwngrel o Feirion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda ''''Hendragarreg''' yw'r enw a fathwyd ar gyfer Canolfan Treftadaeth i bentref Trefor. Y nod yw dehongli a dathlu'r diwydiant Ithfaen yn y fro.'

'''Hendragarreg''' yw'r enw a fathwyd ar gyfer Canolfan Treftadaeth i bentref Trefor. Y nod yw dehongli a dathlu'r diwydiant Ithfaen yn y fro.

Cefn Buarthau, Trefor

2018-04-14T11:49:22Z

Mwngrel o Feirion:

Cynhaliwyd cyfres o ysgolion cylchynnol Grifith Jones Llanddowrwr yn aelwyd Cefn Buarthau yn niwedd y 18fed ganrif.

{{eginyn}}

[[Categori:addysg]]

Capel Bethania (B), Trefor

2018-04-14T11:48:49Z

Mwngrel o Feirion:

Mae Bethania yn addoldy y Bedyddwyr ym mhentref Trefor a agorwyd ym 1901.

{{eginyn}}

[[categori:capeli]]

Capel Bethania (B), Trefor

2018-04-14T11:48:15Z

Mwngrel o Feirion:

Mae Bethania yn addoldy y Bedyddwyr ym mhentref Trefor a agorwyd ym 1901.

{{eginyn}}

[categori:capeli]

Capel Gosen (MC), Trefor

2018-04-14T11:47:44Z

Mwngrel o Feirion:

Mae Capel Gosen (MC) yn gapel yngh nghanol pentref Trefor.
Agorwyd ym 1862, ac ailadeiladwyd ym 1875.Ychwanegwyd festri.
Bu Emyr Roberts yn weinidog yma, a Goronwy Prys Owen.
Caewyd y capel yn 2006.

{{eginyn}}
[[categori:capeli]]

Capel Bethlehem (A), Trefor

2018-04-14T11:47:10Z

Mwngrel o Feirion:

Mae Bethlehem (A) yn addoldy ym mhentref Trefor.
Cauwyd y capel ym 1983, ac mae'r adeilad bellach yn gartref i Seindorf Trefor.
Am gyfnod, bu'r capel hwn yn cynnal oedfaon yn y Saesneg, er mwyn y gweithwyr oedd wedi mudo i Drefor i weithio yn y chwarel ithfaen. Ond yn fuan daethant yn rhugl yn y Gymraeg a ni fu angen gwasanaethau yn yr iaith fain!

{{eginyn}}

[[Categori:capeli]]

Capel Bethlehem (A), Trefor

2018-04-14T11:46:50Z

Mwngrel o Feirion:

Chwareli Ithfaen

2018-04-14T11:45:49Z

Mwngrel o Feirion:

Mae nifer o chwareli ithfaen yng Nghwmwd Uwchgwyrfai.
Y bwysicaf a'r fwyaf oedd 'Chwarel yr Eifl' uwchben pentref Trefor ar lethrau Garnfor, y mwyaf gogleddol o driawd mynyddoedd yr Eifl.
Chwareli eraill yn y cyffiniau oedd Tan-y-graig, Tyddyn Hywel.
Bu'r chwareli hyn yn eu hanterth yn ail hanner y bedwaredd ganrif ar bymtheg tan yr ail ryfel byd.

{{eginyn}}

[[Categori:Chwareli]]

Chwareli Ithfaen

2018-04-14T11:43:10Z

Mwngrel o Feirion:

Mae nifer o chwareli ithfaen yng Nghwmwd Uwchgwyrfai.
Y pwysicaf a'r mwyaf oedd 'The Welsh Granite Company' ym mhentref ==Trefor==.
Chwareli eraill yn y cyffiniau yw Tan-y-graig, Tyddyn Hywel.
Bu'r chwareli hyn yn eu hanterth yn ail hanner y bedwaredd ganrif ar bymtheg tan yr ail ryfel byd.

{{eginyn}}

[[Categori:Chwareli]]

Chwareli Ithfaen

2018-04-14T11:42:51Z

Mwngrel o Feirion:

Chwareli Ithfaen

2018-04-14T11:42:30Z

Mwngrel o Feirion:

Chwareli Ithfaen

2018-04-14T11:40:18Z

Mwngrel o Feirion:

Chwareli Ithfaen

2018-04-14T11:37:04Z

Mwngrel o Feirion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Mae nifer o chwareli ithfaen yng Nghwmwd Uwchgwyrfai. Y pwysicaf a'r mwyaf oedd 'The Welsh Granite Company' ym mhentref ==Trefor==. Chwareli eraill yn y...'

Elernion (tŷ a fferm)

2018-04-14T11:29:20Z

Mwngrel o Feirion:

Tŷ sy’n dyddio o’r unfed ganrif ar bymtheg yw '''Elernion''', yn ardal [[Trefor]].

Credir i’r adeilad a welir heddiw fod yn estyniad o hen adeilad oedd yno ynghynt, a chafodd ei adeiladu gan Humphrey Evans tua 1590. Dros amser, daeth y lle i ddwylo’r Glyniaid o Lynllifon trwy briodas merch Richard Evans gyda William Glynne yn yr ail ganrif ar bymtheg. Roedd y tŷ hefyd yn rhan o ystâd y Glyniaid o Blas Newydd, ac yna yn perthyn i’r Wyniaid o’r Wern, Penmorfa.

Mae’r adeilad hynafol hwn yn dyddio'n ôl cyn belled â’r unfed ganrif ar bymtheg o leiaf.

Roedd Elernion hefyd yn enw ar un o drefgorddi (neu raniadau) plwyf [[Llanaelhaearn]]. Bu'n arfer tan yn weddol ddiweddar ymysg rhai i gyfeirio at ardal Trefor fel 'Elernion'.Ond enw arall am yr ardal, fwy cyffredin, yw 'Hendra'.

==Ffynonellau==

[https://www.britishlistedbuildings.co.uk/300004296-elernion-llanaelhaearn Cofnod o’r lle hwn ar wefan ‘British Listed Buildings’.]

[http://www.coflein.gov.uk/cy/site/26427/details/elernion-trevor Cofnod o’r lle hwn ar wefan y Comisiwn Brenhinol.]

[[Categori: Safleoedd nodedig]]

Cefn Buarthau, Trefor

2018-04-14T11:24:41Z

Mwngrel o Feirion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Cynhaliwyd cyfres o ysgolion cylchynnol Grifith Jones Llanddowrwr yn aelwyd Cefn Buarthau yn niwedd y 18fed ganrif. {{eginyn}} [Categoriau : addysg]'

Cynhaliwyd cyfres o ysgolion cylchynnol Grifith Jones Llanddowrwr yn aelwyd Cefn Buarthau yn niwedd y 18fed ganrif.

{{eginyn}}

[Categoriau : addysg]

Capel Bethania (B), Trefor

2018-04-14T11:20:37Z

Mwngrel o Feirion: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Mae Bethania yn addoldy y Bedyddwyr ym mhentref Trefor a agorwyd ym 1901. {{eginyn}} [categoriau : capeli]'

Mae Bethania yn addoldy y Bedyddwyr ym mhentref Trefor a agorwyd ym 1901.

{{eginyn}}

[categoriau : capeli]