https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=LlifonCof y Cwmwd - Cyfraniadau'r defnyddiwr [cy]2026-04-10T23:20:11ZCyfraniadau'r defnyddiwrMediaWiki 1.43.1https://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Cilfechydd&diff=5283Cilfechydd2019-02-23T23:56:17Z<p>Llifon: </p>
<hr />
<div>Tyddyn o’r enw Cilfechydd, Y Waunfawr (yn ffinio gyda [[Parc Dudley, Betws Garmon]]).<br />
<br />
Cyfeiria Glenda Carr yn ei hastudiaeth ddarllênadwy, ddeallus a dibynadwy Hen Enwau at annedd o’r enw Cilfechydd rhwng y Waunfawr a Betws Garmon. Nodir bod ‘cilfechydd’ yn cynrychioli lluosog ‘cilfach’. Cynnig arall sydd gennyf am yr ystyr.<br />
Yn gyntaf, ffurf luosog anarferol yw ‘cilfechydd’. Digwydd y ffurf ym Meibl William Morgan (1588, Doeth Sol xvii. 13). Yn rhyfedd ddigon ceir y lluosog arferol ‘cilfachau’ yn Job (xxxix. 8). Hyd y gwn i dyma’r unig waith y cawn y lluosog hwn - tybed ai mympwy (neu gamgymeriad) William Morgan ei hun sy’n gyfrifol. Byddai’n ddiddorol gwybod rhagor.<br />
Gellir cael argraff glir o leoliad y fferm yma[http://maps.google.com/]. Cliciwch ar ‘satellite’ am lun eglurach. Ar ‘getamap’ yr Arolwg Ordnans gellir ei weld hefyd (SH525586)[http://www.getamap.ordnancesurveyleisure.co.uk/]. Wn i ddim a yw’r lleoliad yn cyfateb i’r syniad o gilfachau. Ni welaf ond llethrau a dolydd ac mae’r fferm ger lôn weddol brysur ac ar un o’r prif ffyrdd trwy Eryri. Fyddwn i wrth gwrs ddim yn cynnig ei bod yn briffordd yn yr oesoedd canol. Onid llecynnau mwy diarffordd a gynrychiolir gan ‘Gilfach’?”<br />
I dorri llith hir a chynhwysfawr yn fyr mae Guto Rhys yn cynnig "mai cil+ Mechydd sydd yma, enw personol. Yn wir digwydd cil + enw personol lawer gwaith, Cil Ddewi (Fawr), Cil Dyfnog, Cil Gwgan (=Gwgon??), Cil Gwrgan, Cil Hernin, Cil Ifor, Cil Owen, Cil Seiriol, Cil Wnwg (< Gwynnog ??) - oll yn AMR. Awn i ddim i daeru mai enwau personol yw pob un ond digwyddant oll yn WCD<ref>A Welsh Classical Dictionary, Bartrum,1993</ref>. Mae’n ddigon i ddangos bod y cynnig yn ddichonadwy. Tybed faint ohonynt sy’n seintiau. Mae encilio i fan anghysbell yn nodwedd (ddealledig) o seintiau cynnar. Tybed a oes yma gapeli".<ref>Guto Rhys 263839124470@groups.facebook.com</ref><ref>Bwletin Llên Natur rhifyn 50 (tudalen 4[https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn50.pdf]</ref>{{Mae yna lecyn canol oesol o’r enw Capel Garmon ar yr un llethrau heb fod nepell i ffwrdd}}<br />
<br />
Llythyr mewn ymateb i’r uchod gan Glenda Carr:<br />
<br />
:Roedd gennyf ddiddordeb yn esboniad Guto Rhys o'r enw 'Cilfechydd' yn rhifyn diweddaraf Llên Natur. Fel y dywed, mae'n beth cyffredin iawn cael 'cil' + enw priod (neu, yn wir, enw cyffredin, fel yn enw 'Cilgwythwch', Llanrug). Mae'n wir hefyd fod 'cilfechydd' yn ffurf luosog bur anghyffredin ar 'cilfach'. Mae GR yn amlwg wedi codi ei enghreifftiau o Eiriadur Prifysgol Cymru. Ond nid yw hynny'n golygu nad oes yna enghreifftiau eraill o'r ffurf. Fel mae'n digwydd, yr oedd ty o'r enw Tyddyn Cilfechydd yn Llanaelhaearn ar un adeg, felly nid yw'n unigryw. Mae'n wir y byddai'r ffurf Cil + Mechydd yn bosib. Ond pwy oedd Mechydd? Os mai Cil Mechydd yw'r ystyr, byddwn wedi disgwyl gweld yr enw wedi ei sillafu fel dau air rywbryd yn ystod ei hanes, neu gael rhyw ffurf fel 'Cilmechydd'. Mae gennyf restr hir o enghreifftiau o'r enw hwn o 1690 ymlaen a'r un yw'r ffurf bob tro, sef 'Cilfechydd', ac eithrio'r ffurf od 'Chilpechydd' yn 1796. Unwaith yn unig y gwelais yr enw wedi ei sillafu fel 'Cil Fechydd', a hynny yng Nghyfeiriadur y Cod Post yn y flwyddyn 2000 - prin y ffynhonnell fwyaf sylweddol. Fodd bynnag, y ddadl gryfaf yn erbyn yr ystyr 'Cil Mechydd' yw bod y fannod wedi ei chynnwys ym mhob enghraifft a welais rhwng 1690 a 1743 (rhyw 6 enghraifft). Yn 1690 cyfeirir at 'y Cilfechydd' a 'buarth y Cilfechydd'. Yn sicr, ni ddefnyddid y fannod yn y safle hwn os mai 'Cil Mechydd' oedd yr ystyr. Ni wyddom pa gilfachau neu gilfechydd a welodd y sawl a'i henwodd yn yr ail ganrif ar bymtheg neu cyn hynny, ond mae'n debyg ei fod wedi gweld pethau nas gwelir ar Google Maps ac nid yw syniad pawb o gilfach yr un fath.<ref>Glenda Carr ym Mwletin Llên Natur 51[https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn51.pdf]</ref></div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Cilfechydd&diff=5282Cilfechydd2019-02-23T23:54:59Z<p>Llifon: </p>
<hr />
<div>Tyddyn o’r enw Cilfechydd, Y Waunfawr (yn ffinio gyda [[Parc Dudley]]).<br />
<br />
Cyfeiria Glenda Carr yn ei hastudiaeth ddarllênadwy, ddeallus a dibynadwy Hen Enwau at annedd o’r enw Cilfechydd rhwng y Waunfawr a Betws Garmon. Nodir bod ‘cilfechydd’ yn cynrychioli lluosog ‘cilfach’. Cynnig arall sydd gennyf am yr ystyr.<br />
Yn gyntaf, ffurf luosog anarferol yw ‘cilfechydd’. Digwydd y ffurf ym Meibl William Morgan (1588, Doeth Sol xvii. 13). Yn rhyfedd ddigon ceir y lluosog arferol ‘cilfachau’ yn Job (xxxix. 8). Hyd y gwn i dyma’r unig waith y cawn y lluosog hwn - tybed ai mympwy (neu gamgymeriad) William Morgan ei hun sy’n gyfrifol. Byddai’n ddiddorol gwybod rhagor.<br />
Gellir cael argraff glir o leoliad y fferm yma[http://maps.google.com/]. Cliciwch ar ‘satellite’ am lun eglurach. Ar ‘getamap’ yr Arolwg Ordnans gellir ei weld hefyd (SH525586)[http://www.getamap.ordnancesurveyleisure.co.uk/]. Wn i ddim a yw’r lleoliad yn cyfateb i’r syniad o gilfachau. Ni welaf ond llethrau a dolydd ac mae’r fferm ger lôn weddol brysur ac ar un o’r prif ffyrdd trwy Eryri. Fyddwn i wrth gwrs ddim yn cynnig ei bod yn briffordd yn yr oesoedd canol. Onid llecynnau mwy diarffordd a gynrychiolir gan ‘Gilfach’?”<br />
I dorri llith hir a chynhwysfawr yn fyr mae Guto Rhys yn cynnig "mai cil+ Mechydd sydd yma, enw personol. Yn wir digwydd cil + enw personol lawer gwaith, Cil Ddewi (Fawr), Cil Dyfnog, Cil Gwgan (=Gwgon??), Cil Gwrgan, Cil Hernin, Cil Ifor, Cil Owen, Cil Seiriol, Cil Wnwg (< Gwynnog ??) - oll yn AMR. Awn i ddim i daeru mai enwau personol yw pob un ond digwyddant oll yn WCD<ref>A Welsh Classical Dictionary, Bartrum,1993</ref>. Mae’n ddigon i ddangos bod y cynnig yn ddichonadwy. Tybed faint ohonynt sy’n seintiau. Mae encilio i fan anghysbell yn nodwedd (ddealledig) o seintiau cynnar. Tybed a oes yma gapeli".<ref>Guto Rhys 263839124470@groups.facebook.com</ref><ref>Bwletin Llên Natur rhifyn 50 (tudalen 4[https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn50.pdf]</ref>{{Mae yna lecyn canol oesol o’r enw Capel Garmon ar yr un llethrau heb fod nepell i ffwrdd}}<br />
<br />
Llythyr mewn ymateb i’r uchod gan Glenda Carr:<br />
<br />
:Roedd gennyf ddiddordeb yn esboniad Guto Rhys o'r enw 'Cilfechydd' yn rhifyn diweddaraf Llên Natur. Fel y dywed, mae'n beth cyffredin iawn cael 'cil' + enw priod (neu, yn wir, enw cyffredin, fel yn enw 'Cilgwythwch', Llanrug). Mae'n wir hefyd fod 'cilfechydd' yn ffurf luosog bur anghyffredin ar 'cilfach'. Mae GR yn amlwg wedi codi ei enghreifftiau o Eiriadur Prifysgol Cymru. Ond nid yw hynny'n golygu nad oes yna enghreifftiau eraill o'r ffurf. Fel mae'n digwydd, yr oedd ty o'r enw Tyddyn Cilfechydd yn Llanaelhaearn ar un adeg, felly nid yw'n unigryw. Mae'n wir y byddai'r ffurf Cil + Mechydd yn bosib. Ond pwy oedd Mechydd? Os mai Cil Mechydd yw'r ystyr, byddwn wedi disgwyl gweld yr enw wedi ei sillafu fel dau air rywbryd yn ystod ei hanes, neu gael rhyw ffurf fel 'Cilmechydd'. Mae gennyf restr hir o enghreifftiau o'r enw hwn o 1690 ymlaen a'r un yw'r ffurf bob tro, sef 'Cilfechydd', ac eithrio'r ffurf od 'Chilpechydd' yn 1796. Unwaith yn unig y gwelais yr enw wedi ei sillafu fel 'Cil Fechydd', a hynny yng Nghyfeiriadur y Cod Post yn y flwyddyn 2000 - prin y ffynhonnell fwyaf sylweddol. Fodd bynnag, y ddadl gryfaf yn erbyn yr ystyr 'Cil Mechydd' yw bod y fannod wedi ei chynnwys ym mhob enghraifft a welais rhwng 1690 a 1743 (rhyw 6 enghraifft). Yn 1690 cyfeirir at 'y Cilfechydd' a 'buarth y Cilfechydd'. Yn sicr, ni ddefnyddid y fannod yn y safle hwn os mai 'Cil Mechydd' oedd yr ystyr. Ni wyddom pa gilfachau neu gilfechydd a welodd y sawl a'i henwodd yn yr ail ganrif ar bymtheg neu cyn hynny, ond mae'n debyg ei fod wedi gweld pethau nas gwelir ar Google Maps ac nid yw syniad pawb o gilfach yr un fath.<ref>Glenda Carr ym Mwletin Llên Natur 51[https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn51.pdf]</ref></div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Cilfechydd&diff=5281Cilfechydd2019-02-23T23:51:34Z<p>Llifon: </p>
<hr />
<div>Tyddyn o’r enw Cilfechydd, Y Waunfawr<br />
<br />
Cyfeiria Glenda Carr yn ei hastudiaeth ddarllênadwy, ddeallus a dibynadwy Hen Enwau at annedd o’r enw Cilfechydd rhwng y Waunfawr a Betws Garmon. Nodir bod ‘cilfechydd’ yn cynrychioli lluosog ‘cilfach’. Cynnig arall sydd gennyf am yr ystyr.<br />
Yn gyntaf, ffurf luosog anarferol yw ‘cilfechydd’. Digwydd y ffurf ym Meibl William Morgan (1588, Doeth Sol xvii. 13). Yn rhyfedd ddigon ceir y lluosog arferol ‘cilfachau’ yn Job (xxxix. 8). Hyd y gwn i dyma’r unig waith y cawn y lluosog hwn - tybed ai mympwy (neu gamgymeriad) William Morgan ei hun sy’n gyfrifol. Byddai’n ddiddorol gwybod rhagor.<br />
Gellir cael argraff glir o leoliad y fferm yma[http://maps.google.com/]. Cliciwch ar ‘satellite’ am lun eglurach. Ar ‘getamap’ yr Arolwg Ordnans gellir ei weld hefyd (SH525586)[http://www.getamap.ordnancesurveyleisure.co.uk/]. Wn i ddim a yw’r lleoliad yn cyfateb i’r syniad o gilfachau. Ni welaf ond llethrau a dolydd ac mae’r fferm ger lôn weddol brysur ac ar un o’r prif ffyrdd trwy Eryri. Fyddwn i wrth gwrs ddim yn cynnig ei bod yn briffordd yn yr oesoedd canol. Onid llecynnau mwy diarffordd a gynrychiolir gan ‘Gilfach’?”<br />
I dorri llith hir a chynhwysfawr yn fyr mae Guto Rhys yn cynnig "mai cil+ Mechydd sydd yma, enw personol. Yn wir digwydd cil + enw personol lawer gwaith, Cil Ddewi (Fawr), Cil Dyfnog, Cil Gwgan (=Gwgon??), Cil Gwrgan, Cil Hernin, Cil Ifor, Cil Owen, Cil Seiriol, Cil Wnwg (< Gwynnog ??) - oll yn AMR. Awn i ddim i daeru mai enwau personol yw pob un ond digwyddant oll yn WCD<ref>A Welsh Classical Dictionary, Bartrum,1993</ref>. Mae’n ddigon i ddangos bod y cynnig yn ddichonadwy. Tybed faint ohonynt sy’n seintiau. Mae encilio i fan anghysbell yn nodwedd (ddealledig) o seintiau cynnar. Tybed a oes yma gapeli".<ref>Guto Rhys 263839124470@groups.facebook.com</ref><ref>Bwletin Llên Natur rhifyn 50 (tudalen 4[https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn50.pdf]</ref>{{Mae yna lecyn canol oesol o’r enw Capel Garmon ar yr un llethrau heb fod nepell i ffwrdd}}<br />
<br />
Llythyr mewn ymateb i’r uchod gan Glenda Carr:<br />
<br />
:Roedd gennyf ddiddordeb yn esboniad Guto Rhys o'r enw 'Cilfechydd' yn rhifyn diweddaraf Llên Natur. Fel y dywed, mae'n beth cyffredin iawn cael 'cil' + enw priod (neu, yn wir, enw cyffredin, fel yn enw 'Cilgwythwch', Llanrug). Mae'n wir hefyd fod 'cilfechydd' yn ffurf luosog bur anghyffredin ar 'cilfach'. Mae GR yn amlwg wedi codi ei enghreifftiau o Eiriadur Prifysgol Cymru. Ond nid yw hynny'n golygu nad oes yna enghreifftiau eraill o'r ffurf. Fel mae'n digwydd, yr oedd ty o'r enw Tyddyn Cilfechydd yn Llanaelhaearn ar un adeg, felly nid yw'n unigryw. Mae'n wir y byddai'r ffurf Cil + Mechydd yn bosib. Ond pwy oedd Mechydd? Os mai Cil Mechydd yw'r ystyr, byddwn wedi disgwyl gweld yr enw wedi ei sillafu fel dau air rywbryd yn ystod ei hanes, neu gael rhyw ffurf fel 'Cilmechydd'. Mae gennyf restr hir o enghreifftiau o'r enw hwn o 1690 ymlaen a'r un yw'r ffurf bob tro, sef 'Cilfechydd', ac eithrio'r ffurf od 'Chilpechydd' yn 1796. Unwaith yn unig y gwelais yr enw wedi ei sillafu fel 'Cil Fechydd', a hynny yng Nghyfeiriadur y Cod Post yn y flwyddyn 2000 - prin y ffynhonnell fwyaf sylweddol. Fodd bynnag, y ddadl gryfaf yn erbyn yr ystyr 'Cil Mechydd' yw bod y fannod wedi ei chynnwys ym mhob enghraifft a welais rhwng 1690 a 1743 (rhyw 6 enghraifft). Yn 1690 cyfeirir at 'y Cilfechydd' a 'buarth y Cilfechydd'. Yn sicr, ni ddefnyddid y fannod yn y safle hwn os mai 'Cil Mechydd' oedd yr ystyr. Ni wyddom pa gilfachau neu gilfechydd a welodd y sawl a'i henwodd yn yr ail ganrif ar bymtheg neu cyn hynny, ond mae'n debyg ei fod wedi gweld pethau nas gwelir ar Google Maps ac nid yw syniad pawb o gilfach yr un fath.<ref>Glenda Carr ym Mwletin Llên Natur 51[https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn51.pdf]</ref></div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Cilfechydd&diff=5280Cilfechydd2019-02-21T21:42:21Z<p>Llifon: </p>
<hr />
<div>Tyddyn o’r enw Cilfechydd, Y Waunfawr<br />
<br />
Cyfeiria Glenda Carr yn ei hastudiaeth ddarllênadwy, ddeallus a dibynadwy Hen Enwau at annedd o’r enw Cilfechydd rhwng y Waunfawr a Betws Garmon. Nodir bod ‘cilfechydd’ yn cynrychioli lluosog ‘cilfach’. Cynnig arall sydd gennyf am yr ystyr.<br />
Yn gyntaf, ffurf luosog anarferol yw ‘cilfechydd’. Digwydd y ffurf ym Meibl William Morgan (1588, Doeth Sol xvii. 13). Yn rhyfedd ddigon ceir y lluosog arferol ‘cilfachau’ yn Job (xxxix. 8). Hyd y gwn i dyma’r unig waith y cawn y lluosog hwn - tybed ai mympwy (neu gamgymeriad) William Morgan ei hun sy’n gyfrifol. Byddai’n ddiddorol gwybod rhagor.<br />
Gellir cael argraff glir o leoliad y fferm yma[http://maps.google.com/]. Cliciwch ar ‘satellite’ am lun eglurach. Ar ‘getamap’ yr Arolwg Ordnans gellir ei weld hefyd (SH525586)[http://www.getamap.ordnancesurveyleisure.co.uk/]. Wn i ddim a yw’r lleoliad yn cyfateb i’r syniad o gilfachau. Ni welaf ond llethrau a dolydd ac mae’r fferm ger lôn weddol brysur ac ar un o’r prif ffyrdd trwy Eryri. Fyddwn i wrth gwrs ddim yn cynnig ei bod yn briffordd yn yr oesoedd canol. Onid llecynnau mwy diarffordd a gynrychiolir gan ‘Gilfach’?”<br />
I dorri llith hir a chynhwysfawr yn fyr mae Guto Rhys yn cynnig "mai cil+ Mechydd sydd yma, enw personol. Yn wir digwydd cil + enw personol lawer gwaith, Cil Ddewi (Fawr), Cil Dyfnog, Cil Gwgan (=Gwgon??), Cil Gwrgan, Cil Hernin, Cil Ifor, Cil Owen, Cil Seiriol, Cil Wnwg (< Gwynnog ??) - oll yn AMR. Awn i ddim i daeru mai enwau personol yw pob un ond digwyddant oll yn WCD<ref>A Welsh Classical Dictionary, Bartrum,1993</ref>. Mae’n ddigon i ddangos bod y cynnig yn ddichonadwy. Tybed faint ohonynt sy’n seintiau. Mae encilio i fan anghysbell yn nodwedd (ddealledig) o seintiau cynnar. Tybed a oes yma gapeli".<ref>Guto Rhys 263839124470@groups.facebook.com</ref><ref>Bwletin Llên Natur rhifyn 50 (tudalen 4[https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn50.pdf]</ref>{{Mae yna lecyn canol oesol o’r enw Capel Garmon ar yr un llethrau heb fod nepell i ffwrdd}}</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Cilfechydd&diff=5279Cilfechydd2019-02-21T21:41:23Z<p>Llifon: </p>
<hr />
<div>Tyddyn o’r enw Cilfechydd, Y Waunfawr<br />
[[Delwedd:Ffeil|Cilfechydd,_tyddyn_yn_y_Waunfawr,_Arfon,_Ebrill_2012.jpeg".]]<br />
<br />
Cyfeiria Glenda Carr yn ei hastudiaeth ddarllênadwy, ddeallus a dibynadwy Hen Enwau at annedd o’r enw Cilfechydd rhwng y Waunfawr a Betws Garmon. Nodir bod ‘cilfechydd’ yn cynrychioli lluosog ‘cilfach’. Cynnig arall sydd gennyf am yr ystyr.<br />
Yn gyntaf, ffurf luosog anarferol yw ‘cilfechydd’. Digwydd y ffurf ym Meibl William Morgan (1588, Doeth Sol xvii. 13). Yn rhyfedd ddigon ceir y lluosog arferol ‘cilfachau’ yn Job (xxxix. 8). Hyd y gwn i dyma’r unig waith y cawn y lluosog hwn - tybed ai mympwy (neu gamgymeriad) William Morgan ei hun sy’n gyfrifol. Byddai’n ddiddorol gwybod rhagor.<br />
Gellir cael argraff glir o leoliad y fferm yma[http://maps.google.com/]. Cliciwch ar ‘satellite’ am lun eglurach. Ar ‘getamap’ yr Arolwg Ordnans gellir ei weld hefyd (SH525586)[http://www.getamap.ordnancesurveyleisure.co.uk/]. Wn i ddim a yw’r lleoliad yn cyfateb i’r syniad o gilfachau. Ni welaf ond llethrau a dolydd ac mae’r fferm ger lôn weddol brysur ac ar un o’r prif ffyrdd trwy Eryri. Fyddwn i wrth gwrs ddim yn cynnig ei bod yn briffordd yn yr oesoedd canol. Onid llecynnau mwy diarffordd a gynrychiolir gan ‘Gilfach’?”<br />
I dorri llith hir a chynhwysfawr yn fyr mae Guto Rhys yn cynnig "mai cil+ Mechydd sydd yma, enw personol. Yn wir digwydd cil + enw personol lawer gwaith, Cil Ddewi (Fawr), Cil Dyfnog, Cil Gwgan (=Gwgon??), Cil Gwrgan, Cil Hernin, Cil Ifor, Cil Owen, Cil Seiriol, Cil Wnwg (< Gwynnog ??) - oll yn AMR. Awn i ddim i daeru mai enwau personol yw pob un ond digwyddant oll yn WCD<ref>A Welsh Classical Dictionary, Bartrum,1993</ref>. Mae’n ddigon i ddangos bod y cynnig yn ddichonadwy. Tybed faint ohonynt sy’n seintiau. Mae encilio i fan anghysbell yn nodwedd (ddealledig) o seintiau cynnar. Tybed a oes yma gapeli".<ref>Guto Rhys 263839124470@groups.facebook.com</ref><ref>Bwletin Llên Natur rhifyn 50 (tudalen 4[https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn50.pdf]</ref>{{Mae yna lecyn canol oesol o’r enw Capel Garmon ar yr un llethrau heb fod nepell i ffwrdd}}</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Cilfechydd&diff=5278Cilfechydd2019-02-21T21:38:55Z<p>Llifon: </p>
<hr />
<div>Tyddyn o’r enw Cilfechydd, Y Waunfawr<br />
[[Delwedd:Ffeil.jpg|100px|bawd|chwith|Cilfechydd,_tyddyn_yn_y_Waunfawr,_Arfon,_Ebrill_2012.jpeg".]]<br />
<br />
Cyfeiria Glenda Carr yn ei hastudiaeth ddarllênadwy, ddeallus a dibynadwy Hen Enwau at annedd o’r enw Cilfechydd rhwng y Waunfawr a Betws Garmon. Nodir bod ‘cilfechydd’ yn cynrychioli lluosog ‘cilfach’. Cynnig arall sydd gennyf am yr ystyr.<br />
Yn gyntaf, ffurf luosog anarferol yw ‘cilfechydd’. Digwydd y ffurf ym Meibl William Morgan (1588, Doeth Sol xvii. 13). Yn rhyfedd ddigon ceir y lluosog arferol ‘cilfachau’ yn Job (xxxix. 8). Hyd y gwn i dyma’r unig waith y cawn y lluosog hwn - tybed ai mympwy (neu gamgymeriad) William Morgan ei hun sy’n gyfrifol. Byddai’n ddiddorol gwybod rhagor.<br />
Gellir cael argraff glir o leoliad y fferm yma[http://maps.google.com/]. Cliciwch ar ‘satellite’ am lun eglurach. Ar ‘getamap’ yr Arolwg Ordnans gellir ei weld hefyd (SH525586)[http://www.getamap.ordnancesurveyleisure.co.uk/]. Wn i ddim a yw’r lleoliad yn cyfateb i’r syniad o gilfachau. Ni welaf ond llethrau a dolydd ac mae’r fferm ger lôn weddol brysur ac ar un o’r prif ffyrdd trwy Eryri. Fyddwn i wrth gwrs ddim yn cynnig ei bod yn briffordd yn yr oesoedd canol. Onid llecynnau mwy diarffordd a gynrychiolir gan ‘Gilfach’?”<br />
I dorri llith hir a chynhwysfawr yn fyr mae Guto Rhys yn cynnig "mai cil+ Mechydd sydd yma, enw personol. Yn wir digwydd cil + enw personol lawer gwaith, Cil Ddewi (Fawr), Cil Dyfnog, Cil Gwgan (=Gwgon??), Cil Gwrgan, Cil Hernin, Cil Ifor, Cil Owen, Cil Seiriol, Cil Wnwg (< Gwynnog ??) - oll yn AMR. Awn i ddim i daeru mai enwau personol yw pob un ond digwyddant oll yn WCD<ref>A Welsh Classical Dictionary, Bartrum,1993</ref>. Mae’n ddigon i ddangos bod y cynnig yn ddichonadwy. Tybed faint ohonynt sy’n seintiau. Mae encilio i fan anghysbell yn nodwedd (ddealledig) o seintiau cynnar. Tybed a oes yma gapeli".<ref>Guto Rhys 263839124470@groups.facebook.com</ref><ref>Bwletin Llên Natur rhifyn 50 (tudalen 4[https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn50.pdf]</ref>{{Mae yna lecyn canol oesol o’r enw Capel Garmon ar yr un llethrau heb fod nepell i ffwrdd}}</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Cilfechydd&diff=5277Cilfechydd2019-02-21T21:38:05Z<p>Llifon: </p>
<hr />
<div>Tyddyn o’r enw Cilfechydd, Y Waunfawr<br />
[[Delwedd:Ffeil.png|100px|bawd|chwith|Cilfechydd,_tyddyn_yn_y_Waunfawr,_Arfon,_Ebrill_2012.jpeg".]]<br />
<br />
Cyfeiria Glenda Carr yn ei hastudiaeth ddarllênadwy, ddeallus a dibynadwy Hen Enwau at annedd o’r enw Cilfechydd rhwng y Waunfawr a Betws Garmon. Nodir bod ‘cilfechydd’ yn cynrychioli lluosog ‘cilfach’. Cynnig arall sydd gennyf am yr ystyr.<br />
Yn gyntaf, ffurf luosog anarferol yw ‘cilfechydd’. Digwydd y ffurf ym Meibl William Morgan (1588, Doeth Sol xvii. 13). Yn rhyfedd ddigon ceir y lluosog arferol ‘cilfachau’ yn Job (xxxix. 8). Hyd y gwn i dyma’r unig waith y cawn y lluosog hwn - tybed ai mympwy (neu gamgymeriad) William Morgan ei hun sy’n gyfrifol. Byddai’n ddiddorol gwybod rhagor.<br />
Gellir cael argraff glir o leoliad y fferm yma[http://maps.google.com/]. Cliciwch ar ‘satellite’ am lun eglurach. Ar ‘getamap’ yr Arolwg Ordnans gellir ei weld hefyd (SH525586)[http://www.getamap.ordnancesurveyleisure.co.uk/]. Wn i ddim a yw’r lleoliad yn cyfateb i’r syniad o gilfachau. Ni welaf ond llethrau a dolydd ac mae’r fferm ger lôn weddol brysur ac ar un o’r prif ffyrdd trwy Eryri. Fyddwn i wrth gwrs ddim yn cynnig ei bod yn briffordd yn yr oesoedd canol. Onid llecynnau mwy diarffordd a gynrychiolir gan ‘Gilfach’?”<br />
I dorri llith hir a chynhwysfawr yn fyr mae Guto Rhys yn cynnig "mai cil+ Mechydd sydd yma, enw personol. Yn wir digwydd cil + enw personol lawer gwaith, Cil Ddewi (Fawr), Cil Dyfnog, Cil Gwgan (=Gwgon??), Cil Gwrgan, Cil Hernin, Cil Ifor, Cil Owen, Cil Seiriol, Cil Wnwg (< Gwynnog ??) - oll yn AMR. Awn i ddim i daeru mai enwau personol yw pob un ond digwyddant oll yn WCD<ref>A Welsh Classical Dictionary, Bartrum,1993</ref>. Mae’n ddigon i ddangos bod y cynnig yn ddichonadwy. Tybed faint ohonynt sy’n seintiau. Mae encilio i fan anghysbell yn nodwedd (ddealledig) o seintiau cynnar. Tybed a oes yma gapeli".<ref>Guto Rhys 263839124470@groups.facebook.com</ref><ref>Bwletin Llên Natur rhifyn 50 (tudalen 4[https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn50.pdf]</ref>{{Mae yna lecyn canol oesol o’r enw Capel Garmon ar yr un llethrau heb fod nepell i ffwrdd}}</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Cilfechydd&diff=5276Cilfechydd2019-02-21T21:33:57Z<p>Llifon: </p>
<hr />
<div>Tyddyn o’r enw Cilfechydd, Y Waunfawr<br />
[[Delwedd:Cilfechydd, tyddyn yn y Waunfawr, Arfon, Ebrill 2012.jpeg]]<br />
<br />
Cyfeiria Glenda Carr yn ei hastudiaeth ddarllênadwy, ddeallus a dibynadwy Hen Enwau at annedd o’r enw Cilfechydd rhwng y Waunfawr a Betws Garmon. Nodir bod ‘cilfechydd’ yn cynrychioli lluosog ‘cilfach’. Cynnig arall sydd gennyf am yr ystyr.<br />
Yn gyntaf, ffurf luosog anarferol yw ‘cilfechydd’. Digwydd y ffurf ym Meibl William Morgan (1588, Doeth Sol xvii. 13). Yn rhyfedd ddigon ceir y lluosog arferol ‘cilfachau’ yn Job (xxxix. 8). Hyd y gwn i dyma’r unig waith y cawn y lluosog hwn - tybed ai mympwy (neu gamgymeriad) William Morgan ei hun sy’n gyfrifol. Byddai’n ddiddorol gwybod rhagor.<br />
Gellir cael argraff glir o leoliad y fferm yma[http://maps.google.com/]. Cliciwch ar ‘satellite’ am lun eglurach. Ar ‘getamap’ yr Arolwg Ordnans gellir ei weld hefyd (SH525586)[http://www.getamap.ordnancesurveyleisure.co.uk/]. Wn i ddim a yw’r lleoliad yn cyfateb i’r syniad o gilfachau. Ni welaf ond llethrau a dolydd ac mae’r fferm ger lôn weddol brysur ac ar un o’r prif ffyrdd trwy Eryri. Fyddwn i wrth gwrs ddim yn cynnig ei bod yn briffordd yn yr oesoedd canol. Onid llecynnau mwy diarffordd a gynrychiolir gan ‘Gilfach’?”<br />
I dorri llith hir a chynhwysfawr yn fyr mae Guto Rhys yn cynnig "mai cil+ Mechydd sydd yma, enw personol. Yn wir digwydd cil + enw personol lawer gwaith, Cil Ddewi (Fawr), Cil Dyfnog, Cil Gwgan (=Gwgon??), Cil Gwrgan, Cil Hernin, Cil Ifor, Cil Owen, Cil Seiriol, Cil Wnwg (< Gwynnog ??) - oll yn AMR. Awn i ddim i daeru mai enwau personol yw pob un ond digwyddant oll yn WCD<ref>A Welsh Classical Dictionary, Bartrum,1993</ref>. Mae’n ddigon i ddangos bod y cynnig yn ddichonadwy. Tybed faint ohonynt sy’n seintiau. Mae encilio i fan anghysbell yn nodwedd (ddealledig) o seintiau cynnar. Tybed a oes yma gapeli".<ref>Guto Rhys 263839124470@groups.facebook.com</ref><ref>Bwletin Llên Natur rhifyn 50 (tudalen 4[https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn50.pdf]</ref>{{Mae yna lecyn canol oesol o’r enw Capel Garmon ar yr un llethrau heb fod nepell i ffwrdd}}</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Delwedd:Cilfechydd,_tyddyn_yn_y_Waunfawr,_Arfon,_Ebrill_2012.jpeg&diff=5275Delwedd:Cilfechydd, tyddyn yn y Waunfawr, Arfon, Ebrill 2012.jpeg2019-02-21T21:30:55Z<p>Llifon: Tyddyn ag enw diddorol - Cilfechydd (cil y bachau ynteu cil Mechydd?)</p>
<hr />
<div>Tyddyn ag enw diddorol - Cilfechydd (cil y bachau ynteu cil Mechydd?)</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Cilfechydd&diff=5274Cilfechydd2019-02-21T09:48:21Z<p>Llifon: </p>
<hr />
<div>Tyddyn o’r enw Cilfechydd, Y Waunfawr<br />
<br />
Cyfeiria Glenda Carr yn ei hastudiaeth ddarllênadwy, ddeallus a dibynadwy Hen Enwau at annedd o’r enw Cilfechydd rhwng y Waunfawr a Betws Garmon. Nodir bod ‘cilfechydd’ yn cynrychioli lluosog ‘cilfach’. Cynnig arall sydd gennyf am yr ystyr.<br />
Yn gyntaf, ffurf luosog anarferol yw ‘cilfechydd’. Digwydd y ffurf ym Meibl William Morgan (1588, Doeth Sol xvii. 13). Yn rhyfedd ddigon ceir y lluosog arferol ‘cilfachau’ yn Job (xxxix. 8). Hyd y gwn i dyma’r unig waith y cawn y lluosog hwn - tybed ai mympwy (neu gamgymeriad) William Morgan ei hun sy’n gyfrifol. Byddai’n ddiddorol gwybod rhagor.<br />
Gellir cael argraff glir o leoliad y fferm yma[http://maps.google.com/]. Cliciwch ar ‘satellite’ am lun eglurach. Ar ‘getamap’ yr Arolwg Ordnans gellir ei weld hefyd (SH525586)[http://www.getamap.ordnancesurveyleisure.co.uk/]. Wn i ddim a yw’r lleoliad yn cyfateb i’r syniad o gilfachau. Ni welaf ond llethrau a dolydd ac mae’r fferm ger lôn weddol brysur ac ar un o’r prif ffyrdd trwy Eryri. Fyddwn i wrth gwrs ddim yn cynnig ei bod yn briffordd yn yr oesoedd canol. Onid llecynnau mwy diarffordd a gynrychiolir gan ‘Gilfach’?”<br />
I dorri llith hir a chynhwysfawr yn fyr mae Guto Rhys yn cynnig "mai cil+ Mechydd sydd yma, enw personol. Yn wir digwydd cil + enw personol lawer gwaith, Cil Ddewi (Fawr), Cil Dyfnog, Cil Gwgan (=Gwgon??), Cil Gwrgan, Cil Hernin, Cil Ifor, Cil Owen, Cil Seiriol, Cil Wnwg (< Gwynnog ??) - oll yn AMR. Awn i ddim i daeru mai enwau personol yw pob un ond digwyddant oll yn WCD<ref>A Welsh Classical Dictionary, Bartrum,1993</ref>. Mae’n ddigon i ddangos bod y cynnig yn ddichonadwy. Tybed faint ohonynt sy’n seintiau. Mae encilio i fan anghysbell yn nodwedd (ddealledig) o seintiau cynnar. Tybed a oes yma gapeli".<ref>Guto Rhys 263839124470@groups.facebook.com</ref><ref>Bwletin Llên Natur rhifyn 50 (tudalen 4[https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn50.pdf]</ref>{{Mae yna lecyn canol oesol o’r enw Capel Garmon ar yr un llethrau heb fod nepell i ffwrdd}}</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Cilfechydd&diff=5273Cilfechydd2019-02-21T09:28:37Z<p>Llifon: </p>
<hr />
<div>Tyddyn o’r enw Cilfechydd, Y Waunfawr<br />
<br />
Cyfeiria Glenda Carr yn ei hastudiaeth ddarllênadwy, ddeallus a dibynadwy Hen Enwau at annedd o’r enw Cilfechydd rhwng y Waunfawr a Betws Garmon. Nodir bod ‘cilfechydd’ yn cynrychioli lluosog ‘cilfach’. Cynnig arall sydd gennyf am yr ystyr.<br />
Yn gyntaf, ffurf luosog anarferol yw ‘cilfechydd’. Digwydd y ffurf ym Meibl William Morgan (1588, Doeth Sol xvii. 13). Yn rhyfedd ddigon ceir y lluosog arferol ‘cilfachau’ yn Job (xxxix. 8). Hyd y gwn i dyma’r unig waith y cawn y lluosog hwn - tybed ai mympwy (neu gamgymeriad) William Morgan ei hun sy’n gyfrifol. Byddai’n ddiddorol gwybod rhagor.<br />
Gellir cael argraff glir o leoliad y fferm yma[http://maps.google.com/]. Cliciwch ar ‘satellite’ am lun eglurach. Ar ‘getamap’ yr Arolwg Ordnans gellir ei weld hefyd (SH525586)[http://www.getamap.ordnancesurveyleisure.co.uk/]. Wn i ddim a yw’r lleoliad yn cyfateb i’r syniad o gilfachau. Ni welaf ond llethrau a dolydd ac mae’r fferm ger lôn weddol brysur ac ar un o’r prif ffyrdd trwy Eryri. Fyddwn i wrth gwrs ddim yn cynnig ei bod yn briffordd yn yr oesoedd canol. Onid llecynnau mwy diarffordd a gynrychiolir gan ‘Gilfach’?”<br />
I dorri llith hir a chynhwysfawr yn fyr mae Guto Rhys yn cynnig "mai cil+ Mechydd sydd yma, enw personol. Yn wir digwydd cil + enw personol lawer gwaith, Cil Ddewi (Fawr), Cil Dyfnog, Cil Gwgan (=Gwgon??), Cil Gwrgan, Cil Hernin, Cil Ifor, Cil Owen, Cil Seiriol, Cil Wnwg (< Gwynnog ??) - oll yn AMR. Awn i ddim i daeru mai enwau personol yw pob un ond digwyddant oll yn WCD<ref>A Welsh Classical Dictionary, Bartrum,1993</ref>. Mae’n ddigon i ddangos bod y cynnig yn ddichonadwy. Tybed faint ohonynt sy’n seintiau. Mae encilio i fan anghysbell yn nodwedd (ddealledig) o seintiau cynnar. Tybed a oes yma gapeli".<ref>Guto Rhys 263839124470@groups.facebook.com</ref><ref>Bwletin Llên Natur rhifyn 50 (tudalen 4[https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn50.pdf]</ref></div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Cilfechydd&diff=5272Cilfechydd2019-02-21T09:21:54Z<p>Llifon: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Cilfechydd, Y Waunfawr Cyfeiria Glenda Carr yn ei hastudiaeth ddarllênadwy, ddeallus a dibynadwy Hen Enwau at annedd o’r enw Cilfechydd rhwng y Waunfa...'</p>
<hr />
<div>Cilfechydd, Y Waunfawr<br />
<br />
Cyfeiria Glenda Carr yn ei hastudiaeth ddarllênadwy, ddeallus a dibynadwy Hen Enwau at annedd o’r enw Cilfechydd rhwng y Waunfawr a Betws Garmon. Nodir bod ‘cilfechydd’ yn cynrychioli lluosog ‘cilfach’. Cynnig arall sydd gennyf am yr ystyr.<br />
Yn gyntaf, ffurf luosog anarferol yw ‘cilfechydd’. Digwydd y ffurf ym Meibl William Morgan (1588, Doeth Sol xvii. 13). Yn rhyfedd ddigon ceir y lluosog arferol ‘cilfachau’ yn Job (xxxix. 8). Hyd y gwn i dyma’r unig waith y cawn y lluosog hwn - tybed ai mympwy (neu gamgymeriad) William Morgan ei hun sy’n gyfrifol. Byddai’n ddiddorol gwybod rhagor.<br />
Gellir cael argraff glir o leoliad y fferm [yma|http://maps.google.com/]. Cliciwch ar ‘satellite’ am lun eglurach. Ar ‘getamap’ yr Arolwg Ordnans gellir ei weld hefyd (SH525586) http://www.getamap.ordnancesurveyleisure.co.uk/. Wn i ddim a yw’r lleoliad yn cyfateb i’r syniad o gilfachau. Ni welaf ond llethrau a dolydd ac mae’r fferm ger lôn weddol brysur ac ar un o’r prif ffyrdd trwy Eryri. Fyddwn i wrth gwrs ddim yn cynnig ei bod yn briffordd yn yr oesoedd canol. Onid llecynnau mwy diarffordd a gynrychiolir gan ‘Gilfach’?”<br />
I dorri llith hir a chynhwysfawr yn fyr mae Guto Rhys yn cynnig "mai cil+ Mechydd sydd yma, enw personol. Yn wir digwydd cil + enw personol lawer gwaith, Cil Ddewi (Fawr), Cil Dyfnog, Cil Gwgan (=Gwgon??), Cil Gwrgan, Cil Hernin, Cil Ifor, Cil Owen, Cil Seiriol, Cil Wnwg (< Gwynnog ??) - oll yn AMR. Awn i ddim i daeru mai enwau personol yw pob un ond digwyddant oll yn WCD (A Welsh Classical Dictionary, Bartrum,1993). Mae’n ddigon i ddangos bod y cynnig yn ddichonadwy. Tybed faint ohonynt sy’n seintiau. Mae encilio i fan anghysbell yn nodwedd (ddealledig) o seintiau cynnar. Tybed a oes yma gapeli".<br />
<ref>Guto Rhys 263839124470@groups.facebook.com</ref><ref>Bwletin Llên Natur rhifyn 50 (tudalen 4[https://www.llennatur.cymru/Content/Upload/Cylchgrawn50.pdf]</ref></div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Parc_Dudley,_Betws_Garmon&diff=4896Parc Dudley, Betws Garmon2018-12-04T18:17:46Z<p>Llifon: /* Bywyd Gwyllt */</p>
<hr />
<div>Parc Dydli (Uwchgwyrfai)<br />
<br />
Mae Parc Dudley ym mhen deheuol llechwedd a adnabyddir fel Yr Alltgoed Mawr, ym mhlwyf Betws Garmon ar gyrion Y Waunfawr, Arfon. Sefydlwyd chwarel yno (yn wreiddiol fel Dudley Park <ref>Cof Lleol</ref> canol yr 19g a daeth y gwaith hwnnw i ben yn nechrau’r 1950au. Fe esgeuluswyd y safle am gyfnod gyda’r hen gyfarpar yn sefyll yn segur nes ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Ysbeilwyd llawer o’r ‘’sets’’ a oedd yn weddill yn raddol gan y cyhoedd, er fod llawer i’w gweld yno o hyd yn y mannau uchaf mwy diarffordd.<br />
<br />
==Hanes y Parc a tharddiad yr enw==<br />
Rhwng y 1800au a 1950, chwarel carreg ithfaen oedd ar y safle hwn, ac roedd lein fach Rheilffordd Ucheldir Cymru yn cludo cerrig o'r chwarel i bentrefi a threfi ar draws y wiad. Gellir gweld nodweddion yr hen chwarel, fel hen olwynion pwli neu olion wagenni ar y safle hyd. <br />
<br />
Cwmni o'r enw Dudley Park Quarries Ltd o ganolbarth Lloegr oedd perchennog y chwarel o gwmpas y flwyddyn 1928, a . dyna o ble daeth yr enw Parc Dudley.<br />
<br />
<br />
==Hanes blaenorol==<br />
Yn ôl map y degwm [[https://lleoedd.llyfrgell.cymru/browse/53.101/-4.205/15?page=1&alt=]] perthynai’r safle i fferm Cilfechydd cyfagos. Y Parc a Chae Nant yw’r ddwy fferm arall sydd yn cyd-derfynnu â’r safle. Perchen Cilfechydd yng nghyfnod y Degwm (18Xx) oedd John Griffith Griffith a’r sawl a breswyliai yno oedd William Evans. Cofnodwyd enwau a defnydd parseli’r map Degwm sydd yn cydfynd â 44 erw y Warchodfa Leol heddiw fel a ganlyn (o waelod y llechwedd i fyny): Caer Dderwen [sic.], ‘’arable’’; Cae’r Clogwyn, ‘’pasture’’; Cae Canol, ‘’pasture’’. Er mai coed yw natur y safle heddiw trwy’r trwch, awgryma’r disgrifiadau hyn yn gryf nad coed oedd y llysdyfiant pennaf ar y pryd. Gellir tybio ymhellach na oddefid coed chwaith yn nghyfnod anterth y chwarel. <br />
<br />
Dyma enwau a defnydd y caeau eraill dan berchnogaeth Cilfechydd sydd yn cyd-derfynnu â’r safle yn ôl y map Degwm: Cae Pen Ceunant, ‘’arable’’; Llain Garn, ‘’arable’’; Cae Newydd, ‘’pasture’’; Fron, ‘’pasture’’; Cae Saer, ‘’arable’’ (enw a allai olygu presenoldeb cyfagos o goed gwasgaredig neu mewn oes blaenorol - cyf. Yr Alltgoed Mawr lle ceir un cyfeiriad at ‘’plantation’’ ymysg nifer o barseli â disgrifiadau tebyg i’r uchod).<br />
<br />
Awgryma dystolaeth y Degwm mai partrwm o dyddynnod bychain yn cael eu cynnal gan bori anifeiliaid, a thyfu cnydau ar fân gaeau a ffridd am yn ail a llechweddau lled-goediog oedd yma cyn y chwarel. Mae’r goedlan fel y mae heddiw yn drwch o goed eilradd gyda ond ychydig iawn o goed o faint safonol. Ceir ffridd mwy agored yn y mannau uchaf.<br />
<br />
==Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley==<br />
Mae Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley yn ymestyn o lawr dyffryn Gwyrfai hyd at lethrau Moel Smytho sydd o'ch blaen. <br />
<br />
Drwy ddilyn y prif lwybrau o amgylch y warchodfa, gallwch ddod o hyd i amrywiaeth eang o fywyd gwyllt lleol. Bydd Llwybr Gwern yn mynd a chi ar daith tua 150medr gweddol wastad sydd yn addas ar gyfer cadeiriau olwyn. Neu, os ydych am weld rhagor ar y tirlun Ileol, beth am fentro ar hyd cylchdaith Llwybr y Goedlan sydd oddeutu 1 cilomedr o hyd ac a fydd yn mynd a chi ar daith drwy rai o gynefinoedd pwysicaf y Parc<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref>.<br />
<br />
==Bywyd Gwyllt==<br />
Mae’r coedwig Parc Dudley yn nghil yr haul (cyf. enw fferm “Cilhaul” heb fod ymhell i ffwrdd) mewn ardal o law uchel. Golyga hynny ei bod yn enghraifft o “Fforest-law Dymherus” gwlyb a thywyll, math o goedlan sydd yn brin yng ngogledd Gwynedd ac yn fwy nodweddiadol o ardal Ardudwy ym Meirion. Mae’r rhedynach teneuwe ‘’Hymenophyllum wilsonii’’ a’r mwsogl ‘’Bazzania trilobata” yn nodweddu’r math yma o gynefin.<br />
<br />
Detholiad o rywogaethau nodweddiadol:<br><br />
Cyffylog<br><br />
Cog<br><br />
Cnocell Werdd<br><br />
Cnocell fraith<br><br />
Delor y cnau<br><br />
Gwybedog brith<br><br />
Gwiber (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br><br />
Ystlum pedol lleiaf (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br><br />
Rhedynach teneuwe Wilsonii<br><br />
<br />
Mae'r Parc yn hafan ddiogel i sawl rhywogaeth o fywyd gwyllt, ac mae cynefinoedd pwysig fel y goedlan lydanddail, a'r ffridd ar ran uchaf y warchodfa yn cael eu rheoli. Daw'r gwybedog brith yma o'r Affrig i nythu bob blwyddyn, ac mae nifer o greaduriaid cyfarwydd fel y mochyn daear, ysgyfarnog, a chnocell y coed wedi ymgartrefu yma, yn ogystal a sawl rhywogaeth o fwsogl, cen a llysiau'r afu. <br />
<br />
Oherwydd pwysigrwydd y cynefinoedd hyn i fywyd gwyllt lleol, ac i warchod y safle rhag cael ei ddatblygu, cafodd y llain tir 44 erw hwn ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Cyngor Gwynedd sy'n rheoli Parc Dudley er mwyn i chi allu mwynhau'r awyr agored a'r bywyd gwyllt lleal<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref><br />
<br />
==Amodau ymweld==<br />
Ni chaniateir crwydro oddi ar y llwybrau swyddogol. Dylid cadw arolygaeth glos ar blant dilyn y Côd Cefn Gwlad.<br />
<br />
==Fynonellau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Parc_Dudley,_Betws_Garmon&diff=4895Parc Dudley, Betws Garmon2018-12-04T18:16:18Z<p>Llifon: /* Bywyd Gwyllt */</p>
<hr />
<div>Parc Dydli (Uwchgwyrfai)<br />
<br />
Mae Parc Dudley ym mhen deheuol llechwedd a adnabyddir fel Yr Alltgoed Mawr, ym mhlwyf Betws Garmon ar gyrion Y Waunfawr, Arfon. Sefydlwyd chwarel yno (yn wreiddiol fel Dudley Park <ref>Cof Lleol</ref> canol yr 19g a daeth y gwaith hwnnw i ben yn nechrau’r 1950au. Fe esgeuluswyd y safle am gyfnod gyda’r hen gyfarpar yn sefyll yn segur nes ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Ysbeilwyd llawer o’r ‘’sets’’ a oedd yn weddill yn raddol gan y cyhoedd, er fod llawer i’w gweld yno o hyd yn y mannau uchaf mwy diarffordd.<br />
<br />
==Hanes y Parc a tharddiad yr enw==<br />
Rhwng y 1800au a 1950, chwarel carreg ithfaen oedd ar y safle hwn, ac roedd lein fach Rheilffordd Ucheldir Cymru yn cludo cerrig o'r chwarel i bentrefi a threfi ar draws y wiad. Gellir gweld nodweddion yr hen chwarel, fel hen olwynion pwli neu olion wagenni ar y safle hyd. <br />
<br />
Cwmni o'r enw Dudley Park Quarries Ltd o ganolbarth Lloegr oedd perchennog y chwarel o gwmpas y flwyddyn 1928, a . dyna o ble daeth yr enw Parc Dudley.<br />
<br />
<br />
==Hanes blaenorol==<br />
Yn ôl map y degwm [[https://lleoedd.llyfrgell.cymru/browse/53.101/-4.205/15?page=1&alt=]] perthynai’r safle i fferm Cilfechydd cyfagos. Y Parc a Chae Nant yw’r ddwy fferm arall sydd yn cyd-derfynnu â’r safle. Perchen Cilfechydd yng nghyfnod y Degwm (18Xx) oedd John Griffith Griffith a’r sawl a breswyliai yno oedd William Evans. Cofnodwyd enwau a defnydd parseli’r map Degwm sydd yn cydfynd â 44 erw y Warchodfa Leol heddiw fel a ganlyn (o waelod y llechwedd i fyny): Caer Dderwen [sic.], ‘’arable’’; Cae’r Clogwyn, ‘’pasture’’; Cae Canol, ‘’pasture’’. Er mai coed yw natur y safle heddiw trwy’r trwch, awgryma’r disgrifiadau hyn yn gryf nad coed oedd y llysdyfiant pennaf ar y pryd. Gellir tybio ymhellach na oddefid coed chwaith yn nghyfnod anterth y chwarel. <br />
<br />
Dyma enwau a defnydd y caeau eraill dan berchnogaeth Cilfechydd sydd yn cyd-derfynnu â’r safle yn ôl y map Degwm: Cae Pen Ceunant, ‘’arable’’; Llain Garn, ‘’arable’’; Cae Newydd, ‘’pasture’’; Fron, ‘’pasture’’; Cae Saer, ‘’arable’’ (enw a allai olygu presenoldeb cyfagos o goed gwasgaredig neu mewn oes blaenorol - cyf. Yr Alltgoed Mawr lle ceir un cyfeiriad at ‘’plantation’’ ymysg nifer o barseli â disgrifiadau tebyg i’r uchod).<br />
<br />
Awgryma dystolaeth y Degwm mai partrwm o dyddynnod bychain yn cael eu cynnal gan bori anifeiliaid, a thyfu cnydau ar fân gaeau a ffridd am yn ail a llechweddau lled-goediog oedd yma cyn y chwarel. Mae’r goedlan fel y mae heddiw yn drwch o goed eilradd gyda ond ychydig iawn o goed o faint safonol. Ceir ffridd mwy agored yn y mannau uchaf.<br />
<br />
==Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley==<br />
Mae Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley yn ymestyn o lawr dyffryn Gwyrfai hyd at lethrau Moel Smytho sydd o'ch blaen. <br />
<br />
Drwy ddilyn y prif lwybrau o amgylch y warchodfa, gallwch ddod o hyd i amrywiaeth eang o fywyd gwyllt lleol. Bydd Llwybr Gwern yn mynd a chi ar daith tua 150medr gweddol wastad sydd yn addas ar gyfer cadeiriau olwyn. Neu, os ydych am weld rhagor ar y tirlun Ileol, beth am fentro ar hyd cylchdaith Llwybr y Goedlan sydd oddeutu 1 cilomedr o hyd ac a fydd yn mynd a chi ar daith drwy rai o gynefinoedd pwysicaf y Parc<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref>.<br />
<br />
==Bywyd Gwyllt==<br />
Mae’r coedwig Parc Dudley yn nghil yr haul (cyf. enw fferm “Cilhaul” heb fod ymhell i ffwrdd) mewn ardal o law uchel. Golyga hynny ei bod yn enghraifft o “Fforest-law Dymherus” gwlyb a thywyll, math o goedlan sydd yn brin yng ngogledd Gwynedd ac yn fwy nodweddiadol o ardal Ardudwy ym Meirion. Mae’r rhedynach teneuwe ‘’Hymenophyllum wilsonii’’ a’r mwsogl ‘’Bazzania trilobata” yn nodweddu’r math yma o gynefin.<br />
<br />
Detholiad o rywogaethau nodweddiadol:<br><br />
Cyffylog</br><br />
Cog</br><br />
Cnocell Werdd</br><br />
Cnocell fraith</br><br />
Delor y cnau<br />
Gwybedog brith<br />
Gwiber (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Ystlum pedol lleiaf (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Rhedynach teneuwe Wilsonii<br />
<br />
Mae'r Parc yn hafan ddiogel i sawl rhywogaeth o fywyd gwyllt, ac mae cynefinoedd pwysig fel y goedlan lydanddail, a'r ffridd ar ran uchaf y warchodfa yn cael eu rheoli. Daw'r gwybedog brith yma o'r Affrig i nythu bob blwyddyn, ac mae nifer o greaduriaid cyfarwydd fel y mochyn daear, ysgyfarnog, a chnocell y coed wedi ymgartrefu yma, yn ogystal a sawl rhywogaeth o fwsogl, cen a llysiau'r afu. <br />
<br />
Oherwydd pwysigrwydd y cynefinoedd hyn i fywyd gwyllt lleol, ac i warchod y safle rhag cael ei ddatblygu, cafodd y llain tir 44 erw hwn ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Cyngor Gwynedd sy'n rheoli Parc Dudley er mwyn i chi allu mwynhau'r awyr agored a'r bywyd gwyllt lleal<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref><br />
<br />
==Amodau ymweld==<br />
Ni chaniateir crwydro oddi ar y llwybrau swyddogol. Dylid cadw arolygaeth glos ar blant dilyn y Côd Cefn Gwlad.<br />
<br />
==Fynonellau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Parc_Dudley,_Betws_Garmon&diff=4894Parc Dudley, Betws Garmon2018-12-04T18:15:35Z<p>Llifon: /* Bywyd Gwyllt */</p>
<hr />
<div>Parc Dydli (Uwchgwyrfai)<br />
<br />
Mae Parc Dudley ym mhen deheuol llechwedd a adnabyddir fel Yr Alltgoed Mawr, ym mhlwyf Betws Garmon ar gyrion Y Waunfawr, Arfon. Sefydlwyd chwarel yno (yn wreiddiol fel Dudley Park <ref>Cof Lleol</ref> canol yr 19g a daeth y gwaith hwnnw i ben yn nechrau’r 1950au. Fe esgeuluswyd y safle am gyfnod gyda’r hen gyfarpar yn sefyll yn segur nes ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Ysbeilwyd llawer o’r ‘’sets’’ a oedd yn weddill yn raddol gan y cyhoedd, er fod llawer i’w gweld yno o hyd yn y mannau uchaf mwy diarffordd.<br />
<br />
==Hanes y Parc a tharddiad yr enw==<br />
Rhwng y 1800au a 1950, chwarel carreg ithfaen oedd ar y safle hwn, ac roedd lein fach Rheilffordd Ucheldir Cymru yn cludo cerrig o'r chwarel i bentrefi a threfi ar draws y wiad. Gellir gweld nodweddion yr hen chwarel, fel hen olwynion pwli neu olion wagenni ar y safle hyd. <br />
<br />
Cwmni o'r enw Dudley Park Quarries Ltd o ganolbarth Lloegr oedd perchennog y chwarel o gwmpas y flwyddyn 1928, a . dyna o ble daeth yr enw Parc Dudley.<br />
<br />
<br />
==Hanes blaenorol==<br />
Yn ôl map y degwm [[https://lleoedd.llyfrgell.cymru/browse/53.101/-4.205/15?page=1&alt=]] perthynai’r safle i fferm Cilfechydd cyfagos. Y Parc a Chae Nant yw’r ddwy fferm arall sydd yn cyd-derfynnu â’r safle. Perchen Cilfechydd yng nghyfnod y Degwm (18Xx) oedd John Griffith Griffith a’r sawl a breswyliai yno oedd William Evans. Cofnodwyd enwau a defnydd parseli’r map Degwm sydd yn cydfynd â 44 erw y Warchodfa Leol heddiw fel a ganlyn (o waelod y llechwedd i fyny): Caer Dderwen [sic.], ‘’arable’’; Cae’r Clogwyn, ‘’pasture’’; Cae Canol, ‘’pasture’’. Er mai coed yw natur y safle heddiw trwy’r trwch, awgryma’r disgrifiadau hyn yn gryf nad coed oedd y llysdyfiant pennaf ar y pryd. Gellir tybio ymhellach na oddefid coed chwaith yn nghyfnod anterth y chwarel. <br />
<br />
Dyma enwau a defnydd y caeau eraill dan berchnogaeth Cilfechydd sydd yn cyd-derfynnu â’r safle yn ôl y map Degwm: Cae Pen Ceunant, ‘’arable’’; Llain Garn, ‘’arable’’; Cae Newydd, ‘’pasture’’; Fron, ‘’pasture’’; Cae Saer, ‘’arable’’ (enw a allai olygu presenoldeb cyfagos o goed gwasgaredig neu mewn oes blaenorol - cyf. Yr Alltgoed Mawr lle ceir un cyfeiriad at ‘’plantation’’ ymysg nifer o barseli â disgrifiadau tebyg i’r uchod).<br />
<br />
Awgryma dystolaeth y Degwm mai partrwm o dyddynnod bychain yn cael eu cynnal gan bori anifeiliaid, a thyfu cnydau ar fân gaeau a ffridd am yn ail a llechweddau lled-goediog oedd yma cyn y chwarel. Mae’r goedlan fel y mae heddiw yn drwch o goed eilradd gyda ond ychydig iawn o goed o faint safonol. Ceir ffridd mwy agored yn y mannau uchaf.<br />
<br />
==Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley==<br />
Mae Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley yn ymestyn o lawr dyffryn Gwyrfai hyd at lethrau Moel Smytho sydd o'ch blaen. <br />
<br />
Drwy ddilyn y prif lwybrau o amgylch y warchodfa, gallwch ddod o hyd i amrywiaeth eang o fywyd gwyllt lleol. Bydd Llwybr Gwern yn mynd a chi ar daith tua 150medr gweddol wastad sydd yn addas ar gyfer cadeiriau olwyn. Neu, os ydych am weld rhagor ar y tirlun Ileol, beth am fentro ar hyd cylchdaith Llwybr y Goedlan sydd oddeutu 1 cilomedr o hyd ac a fydd yn mynd a chi ar daith drwy rai o gynefinoedd pwysicaf y Parc<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref>.<br />
<br />
==Bywyd Gwyllt==<br />
Mae’r coedwig Parc Dudley yn nghil yr haul (cyf. enw fferm “Cilhaul” heb fod ymhell i ffwrdd) mewn ardal o law uchel. Golyga hynny ei bod yn enghraifft o “Fforest-law Dymherus” gwlyb a thywyll, math o goedlan sydd yn brin yng ngogledd Gwynedd ac yn fwy nodweddiadol o ardal Ardudwy ym Meirion. Mae’r rhedynach teneuwe ‘’Hymenophyllum wilsonii’’ a’r mwsogl ‘’Bazzania trilobata” yn nodweddu’r math yma o gynefin.<br />
<br />
Detholiad o rywogaethau nodweddiadol:</br><br />
Cyffylog</br><br />
Cog</br><br />
Cnocell Werdd</br><br />
Cnocell fraith</br><br />
Delor y cnau<br />
Gwybedog brith<br />
Gwiber (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Ystlum pedol lleiaf (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Rhedynach teneuwe Wilsonii<br />
<br />
Mae'r Parc yn hafan ddiogel i sawl rhywogaeth o fywyd gwyllt, ac mae cynefinoedd pwysig fel y goedlan lydanddail, a'r ffridd ar ran uchaf y warchodfa yn cael eu rheoli. Daw'r gwybedog brith yma o'r Affrig i nythu bob blwyddyn, ac mae nifer o greaduriaid cyfarwydd fel y mochyn daear, ysgyfarnog, a chnocell y coed wedi ymgartrefu yma, yn ogystal a sawl rhywogaeth o fwsogl, cen a llysiau'r afu. <br />
<br />
Oherwydd pwysigrwydd y cynefinoedd hyn i fywyd gwyllt lleol, ac i warchod y safle rhag cael ei ddatblygu, cafodd y llain tir 44 erw hwn ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Cyngor Gwynedd sy'n rheoli Parc Dudley er mwyn i chi allu mwynhau'r awyr agored a'r bywyd gwyllt lleal<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref><br />
<br />
==Amodau ymweld==<br />
Ni chaniateir crwydro oddi ar y llwybrau swyddogol. Dylid cadw arolygaeth glos ar blant dilyn y Côd Cefn Gwlad.<br />
<br />
==Fynonellau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Parc_Dudley,_Betws_Garmon&diff=4893Parc Dudley, Betws Garmon2018-12-04T18:13:43Z<p>Llifon: /* Amodau ymweld */</p>
<hr />
<div>Parc Dydli (Uwchgwyrfai)<br />
<br />
Mae Parc Dudley ym mhen deheuol llechwedd a adnabyddir fel Yr Alltgoed Mawr, ym mhlwyf Betws Garmon ar gyrion Y Waunfawr, Arfon. Sefydlwyd chwarel yno (yn wreiddiol fel Dudley Park <ref>Cof Lleol</ref> canol yr 19g a daeth y gwaith hwnnw i ben yn nechrau’r 1950au. Fe esgeuluswyd y safle am gyfnod gyda’r hen gyfarpar yn sefyll yn segur nes ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Ysbeilwyd llawer o’r ‘’sets’’ a oedd yn weddill yn raddol gan y cyhoedd, er fod llawer i’w gweld yno o hyd yn y mannau uchaf mwy diarffordd.<br />
<br />
==Hanes y Parc a tharddiad yr enw==<br />
Rhwng y 1800au a 1950, chwarel carreg ithfaen oedd ar y safle hwn, ac roedd lein fach Rheilffordd Ucheldir Cymru yn cludo cerrig o'r chwarel i bentrefi a threfi ar draws y wiad. Gellir gweld nodweddion yr hen chwarel, fel hen olwynion pwli neu olion wagenni ar y safle hyd. <br />
<br />
Cwmni o'r enw Dudley Park Quarries Ltd o ganolbarth Lloegr oedd perchennog y chwarel o gwmpas y flwyddyn 1928, a . dyna o ble daeth yr enw Parc Dudley.<br />
<br />
<br />
==Hanes blaenorol==<br />
Yn ôl map y degwm [[https://lleoedd.llyfrgell.cymru/browse/53.101/-4.205/15?page=1&alt=]] perthynai’r safle i fferm Cilfechydd cyfagos. Y Parc a Chae Nant yw’r ddwy fferm arall sydd yn cyd-derfynnu â’r safle. Perchen Cilfechydd yng nghyfnod y Degwm (18Xx) oedd John Griffith Griffith a’r sawl a breswyliai yno oedd William Evans. Cofnodwyd enwau a defnydd parseli’r map Degwm sydd yn cydfynd â 44 erw y Warchodfa Leol heddiw fel a ganlyn (o waelod y llechwedd i fyny): Caer Dderwen [sic.], ‘’arable’’; Cae’r Clogwyn, ‘’pasture’’; Cae Canol, ‘’pasture’’. Er mai coed yw natur y safle heddiw trwy’r trwch, awgryma’r disgrifiadau hyn yn gryf nad coed oedd y llysdyfiant pennaf ar y pryd. Gellir tybio ymhellach na oddefid coed chwaith yn nghyfnod anterth y chwarel. <br />
<br />
Dyma enwau a defnydd y caeau eraill dan berchnogaeth Cilfechydd sydd yn cyd-derfynnu â’r safle yn ôl y map Degwm: Cae Pen Ceunant, ‘’arable’’; Llain Garn, ‘’arable’’; Cae Newydd, ‘’pasture’’; Fron, ‘’pasture’’; Cae Saer, ‘’arable’’ (enw a allai olygu presenoldeb cyfagos o goed gwasgaredig neu mewn oes blaenorol - cyf. Yr Alltgoed Mawr lle ceir un cyfeiriad at ‘’plantation’’ ymysg nifer o barseli â disgrifiadau tebyg i’r uchod).<br />
<br />
Awgryma dystolaeth y Degwm mai partrwm o dyddynnod bychain yn cael eu cynnal gan bori anifeiliaid, a thyfu cnydau ar fân gaeau a ffridd am yn ail a llechweddau lled-goediog oedd yma cyn y chwarel. Mae’r goedlan fel y mae heddiw yn drwch o goed eilradd gyda ond ychydig iawn o goed o faint safonol. Ceir ffridd mwy agored yn y mannau uchaf.<br />
<br />
==Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley==<br />
Mae Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley yn ymestyn o lawr dyffryn Gwyrfai hyd at lethrau Moel Smytho sydd o'ch blaen. <br />
<br />
Drwy ddilyn y prif lwybrau o amgylch y warchodfa, gallwch ddod o hyd i amrywiaeth eang o fywyd gwyllt lleol. Bydd Llwybr Gwern yn mynd a chi ar daith tua 150medr gweddol wastad sydd yn addas ar gyfer cadeiriau olwyn. Neu, os ydych am weld rhagor ar y tirlun Ileol, beth am fentro ar hyd cylchdaith Llwybr y Goedlan sydd oddeutu 1 cilomedr o hyd ac a fydd yn mynd a chi ar daith drwy rai o gynefinoedd pwysicaf y Parc<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref>.<br />
<br />
==Bywyd Gwyllt==<br />
Mae’r coedwig Parc Dudley yn nghil yr haul (cyf. enw fferm “Cilhaul” heb fod ymhell i ffwrdd) mewn ardal o law uchel. Golyga hynny ei bod yn enghraifft o “Fforest-law Dymherus” gwlyb a thywyll, math o goedlan sydd yn brin yng ngogledd Gwynedd ac yn fwy nodweddiadol o ardal Ardudwy ym Meirion. Mae’r rhedynach teneuwe ‘’Hymenophyllum wilsonii’’ a’r mwsogl ‘’Bazzania trilobata” yn nodweddu’r math yma o gynefin.<br />
<br />
Detholiad o rywogaethau nodweddiadol<br />
Cyffylog<br />
Cog<br />
Cnocell Werdd<br />
Cnocell fraith<br />
Delor y cnau<br />
Gwybedog brith<br />
Gwiber (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Ystlum pedol lleiaf (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Rhedynach teneuwe Wilsonii<br />
<br />
Mae'r Parc yn hafan ddiogel i sawl rhywogaeth o fywyd gwyllt, ac mae cynefinoedd pwysig fel y goedlan lydanddail, a'r ffridd ar ran uchaf y warchodfa yn cael eu rheoli. Daw'r gwybedog brith yma o'r Affrig i nythu bob blwyddyn, ac mae nifer o greaduriaid cyfarwydd fel y mochyn daear, ysgyfarnog, a chnocell y coed wedi ymgartrefu yma, yn ogystal a sawl rhywogaeth o fwsogl, cen a llysiau'r afu. <br />
<br />
Oherwydd pwysigrwydd y cynefinoedd hyn i fywyd gwyllt lleol, ac i warchod y safle rhag cael ei ddatblygu, cafodd y llain tir 44 erw hwn ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Cyngor Gwynedd sy'n rheoli Parc Dudley er mwyn i chi allu mwynhau'r awyr agored a'r bywyd gwyllt lleal<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref><br />
<br />
==Amodau ymweld==<br />
Ni chaniateir crwydro oddi ar y llwybrau swyddogol. Dylid cadw arolygaeth glos ar blant dilyn y Côd Cefn Gwlad.<br />
<br />
==Fynonellau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Parc_Dudley,_Betws_Garmon&diff=4892Parc Dudley, Betws Garmon2018-11-30T19:03:49Z<p>Llifon: </p>
<hr />
<div>Parc Dydli (Uwchgwyrfai)<br />
<br />
Mae Parc Dudley ym mhen deheuol llechwedd a adnabyddir fel Yr Alltgoed Mawr, ym mhlwyf Betws Garmon ar gyrion Y Waunfawr, Arfon. Sefydlwyd chwarel yno (yn wreiddiol fel Dudley Park <ref>Cof Lleol</ref> canol yr 19g a daeth y gwaith hwnnw i ben yn nechrau’r 1950au. Fe esgeuluswyd y safle am gyfnod gyda’r hen gyfarpar yn sefyll yn segur nes ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Ysbeilwyd llawer o’r ‘’sets’’ a oedd yn weddill yn raddol gan y cyhoedd, er fod llawer i’w gweld yno o hyd yn y mannau uchaf mwy diarffordd.<br />
<br />
==Hanes y Parc a tharddiad yr enw==<br />
Rhwng y 1800au a 1950, chwarel carreg ithfaen oedd ar y safle hwn, ac roedd lein fach Rheilffordd Ucheldir Cymru yn cludo cerrig o'r chwarel i bentrefi a threfi ar draws y wiad. Gellir gweld nodweddion yr hen chwarel, fel hen olwynion pwli neu olion wagenni ar y safle hyd. <br />
<br />
Cwmni o'r enw Dudley Park Quarries Ltd o ganolbarth Lloegr oedd perchennog y chwarel o gwmpas y flwyddyn 1928, a . dyna o ble daeth yr enw Parc Dudley.<br />
<br />
<br />
==Hanes blaenorol==<br />
Yn ôl map y degwm [[https://lleoedd.llyfrgell.cymru/browse/53.101/-4.205/15?page=1&alt=]] perthynai’r safle i fferm Cilfechydd cyfagos. Y Parc a Chae Nant yw’r ddwy fferm arall sydd yn cyd-derfynnu â’r safle. Perchen Cilfechydd yng nghyfnod y Degwm (18Xx) oedd John Griffith Griffith a’r sawl a breswyliai yno oedd William Evans. Cofnodwyd enwau a defnydd parseli’r map Degwm sydd yn cydfynd â 44 erw y Warchodfa Leol heddiw fel a ganlyn (o waelod y llechwedd i fyny): Caer Dderwen [sic.], ‘’arable’’; Cae’r Clogwyn, ‘’pasture’’; Cae Canol, ‘’pasture’’. Er mai coed yw natur y safle heddiw trwy’r trwch, awgryma’r disgrifiadau hyn yn gryf nad coed oedd y llysdyfiant pennaf ar y pryd. Gellir tybio ymhellach na oddefid coed chwaith yn nghyfnod anterth y chwarel. <br />
<br />
Dyma enwau a defnydd y caeau eraill dan berchnogaeth Cilfechydd sydd yn cyd-derfynnu â’r safle yn ôl y map Degwm: Cae Pen Ceunant, ‘’arable’’; Llain Garn, ‘’arable’’; Cae Newydd, ‘’pasture’’; Fron, ‘’pasture’’; Cae Saer, ‘’arable’’ (enw a allai olygu presenoldeb cyfagos o goed gwasgaredig neu mewn oes blaenorol - cyf. Yr Alltgoed Mawr lle ceir un cyfeiriad at ‘’plantation’’ ymysg nifer o barseli â disgrifiadau tebyg i’r uchod).<br />
<br />
Awgryma dystolaeth y Degwm mai partrwm o dyddynnod bychain yn cael eu cynnal gan bori anifeiliaid, a thyfu cnydau ar fân gaeau a ffridd am yn ail a llechweddau lled-goediog oedd yma cyn y chwarel. Mae’r goedlan fel y mae heddiw yn drwch o goed eilradd gyda ond ychydig iawn o goed o faint safonol. Ceir ffridd mwy agored yn y mannau uchaf.<br />
<br />
==Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley==<br />
Mae Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley yn ymestyn o lawr dyffryn Gwyrfai hyd at lethrau Moel Smytho sydd o'ch blaen. <br />
<br />
Drwy ddilyn y prif lwybrau o amgylch y warchodfa, gallwch ddod o hyd i amrywiaeth eang o fywyd gwyllt lleol. Bydd Llwybr Gwern yn mynd a chi ar daith tua 150medr gweddol wastad sydd yn addas ar gyfer cadeiriau olwyn. Neu, os ydych am weld rhagor ar y tirlun Ileol, beth am fentro ar hyd cylchdaith Llwybr y Goedlan sydd oddeutu 1 cilomedr o hyd ac a fydd yn mynd a chi ar daith drwy rai o gynefinoedd pwysicaf y Parc<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref>.<br />
<br />
==Bywyd Gwyllt==<br />
Mae’r coedwig Parc Dudley yn nghil yr haul (cyf. enw fferm “Cilhaul” heb fod ymhell i ffwrdd) mewn ardal o law uchel. Golyga hynny ei bod yn enghraifft o “Fforest-law Dymherus” gwlyb a thywyll, math o goedlan sydd yn brin yng ngogledd Gwynedd ac yn fwy nodweddiadol o ardal Ardudwy ym Meirion. Mae’r rhedynach teneuwe ‘’Hymenophyllum wilsonii’’ a’r mwsogl ‘’Bazzania trilobata” yn nodweddu’r math yma o gynefin.<br />
<br />
Detholiad o rywogaethau nodweddiadol<br />
Cyffylog<br />
Cog<br />
Cnocell Werdd<br />
Cnocell fraith<br />
Delor y cnau<br />
Gwybedog brith<br />
Gwiber (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Ystlum pedol lleiaf (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Rhedynach teneuwe Wilsonii<br />
<br />
Mae'r Parc yn hafan ddiogel i sawl rhywogaeth o fywyd gwyllt, ac mae cynefinoedd pwysig fel y goedlan lydanddail, a'r ffridd ar ran uchaf y warchodfa yn cael eu rheoli. Daw'r gwybedog brith yma o'r Affrig i nythu bob blwyddyn, ac mae nifer o greaduriaid cyfarwydd fel y mochyn daear, ysgyfarnog, a chnocell y coed wedi ymgartrefu yma, yn ogystal a sawl rhywogaeth o fwsogl, cen a llysiau'r afu. <br />
<br />
Oherwydd pwysigrwydd y cynefinoedd hyn i fywyd gwyllt lleol, ac i warchod y safle rhag cael ei ddatblygu, cafodd y llain tir 44 erw hwn ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Cyngor Gwynedd sy'n rheoli Parc Dudley er mwyn i chi allu mwynhau'r awyr agored a'r bywyd gwyllt lleal<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref><br />
<br />
==Amodau ymweld==<br />
Ni chaniateir crwydro oddi ar y llwybrau swyddogol. Dylid cadw arolygaeth glos ar blant dilyn y Côd Cefn Gwlad.</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Parc_Dudley,_Betws_Garmon&diff=4891Parc Dudley, Betws Garmon2018-11-30T19:03:02Z<p>Llifon: /* Hanes y Parc a tharddiad yr enw */</p>
<hr />
<div>Parc Dydli (Uwchgwyrfai)<br />
<br />
Mae Parc Dudley ym mhen deheuol llechwedd a adnabyddir fel Yr Alltgoed Mawr, ym mhlwyf Betws Garmon ar gyrion Y Waunfawr, Arfon. Sefydlwyd chwarel yno (yn wreiddiol fel Dudley Park <ref>Cof Lleol</ref> canol yr 19g a daeth y gwaith hwnnw i ben yn nechrau’r 1950au. Fe esgeuluswyd y safle am gyfnod gyda’r hen gyfarpar yn sefyll yn segur nes ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Ysbeilwyd llawer o’r ‘’sets’’ a oedd yn weddill yn raddol gan y cyhoedd, er fod llawer i’w gweld yno o hyd yn y mannau uchaf mwy diarffordd.<br />
<br />
==Hanes blaenorol==<br />
Yn ôl map y degwm [[https://lleoedd.llyfrgell.cymru/browse/53.101/-4.205/15?page=1&alt=]] perthynai’r safle i fferm Cilfechydd cyfagos. Y Parc a Chae Nant yw’r ddwy fferm arall sydd yn cyd-derfynnu â’r safle. Perchen Cilfechydd yng nghyfnod y Degwm (18Xx) oedd John Griffith Griffith a’r sawl a breswyliai yno oedd William Evans. Cofnodwyd enwau a defnydd parseli’r map Degwm sydd yn cydfynd â 44 erw y Warchodfa Leol heddiw fel a ganlyn (o waelod y llechwedd i fyny): Caer Dderwen [sic.], ‘’arable’’; Cae’r Clogwyn, ‘’pasture’’; Cae Canol, ‘’pasture’’. Er mai coed yw natur y safle heddiw trwy’r trwch, awgryma’r disgrifiadau hyn yn gryf nad coed oedd y llysdyfiant pennaf ar y pryd. Gellir tybio ymhellach na oddefid coed chwaith yn nghyfnod anterth y chwarel. <br />
<br />
Dyma enwau a defnydd y caeau eraill dan berchnogaeth Cilfechydd sydd yn cyd-derfynnu â’r safle yn ôl y map Degwm: Cae Pen Ceunant, ‘’arable’’; Llain Garn, ‘’arable’’; Cae Newydd, ‘’pasture’’; Fron, ‘’pasture’’; Cae Saer, ‘’arable’’ (enw a allai olygu presenoldeb cyfagos o goed gwasgaredig neu mewn oes blaenorol - cyf. Yr Alltgoed Mawr lle ceir un cyfeiriad at ‘’plantation’’ ymysg nifer o barseli â disgrifiadau tebyg i’r uchod).<br />
<br />
Awgryma dystolaeth y Degwm mai partrwm o dyddynnod bychain yn cael eu cynnal gan bori anifeiliaid, a thyfu cnydau ar fân gaeau a ffridd am yn ail a llechweddau lled-goediog oedd yma cyn y chwarel. Mae’r goedlan fel y mae heddiw yn drwch o goed eilradd gyda ond ychydig iawn o goed o faint safonol. Ceir ffridd mwy agored yn y mannau uchaf.<br />
<br />
==Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley==<br />
Mae Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley yn ymestyn o lawr dyffryn Gwyrfai hyd at lethrau Moel Smytho sydd o'ch blaen. <br />
<br />
Drwy ddilyn y prif lwybrau o amgylch y warchodfa, gallwch ddod o hyd i amrywiaeth eang o fywyd gwyllt lleol. Bydd Llwybr Gwern yn mynd a chi ar daith tua 150medr gweddol wastad sydd yn addas ar gyfer cadeiriau olwyn. Neu, os ydych am weld rhagor ar y tirlun Ileol, beth am fentro ar hyd cylchdaith Llwybr y Goedlan sydd oddeutu 1 cilomedr o hyd ac a fydd yn mynd a chi ar daith drwy rai o gynefinoedd pwysicaf y Parc<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref>.<br />
<br />
==Bywyd Gwyllt==<br />
Mae’r coedwig Parc Dudley yn nghil yr haul (cyf. enw fferm “Cilhaul” heb fod ymhell i ffwrdd) mewn ardal o law uchel. Golyga hynny ei bod yn enghraifft o “Fforest-law Dymherus” gwlyb a thywyll, math o goedlan sydd yn brin yng ngogledd Gwynedd ac yn fwy nodweddiadol o ardal Ardudwy ym Meirion. Mae’r rhedynach teneuwe ‘’Hymenophyllum wilsonii’’ a’r mwsogl ‘’Bazzania trilobata” yn nodweddu’r math yma o gynefin.<br />
<br />
Detholiad o rywogaethau nodweddiadol<br />
Cyffylog<br />
Cog<br />
Cnocell Werdd<br />
Cnocell fraith<br />
Delor y cnau<br />
Gwybedog brith<br />
Gwiber (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Ystlum pedol lleiaf (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Rhedynach teneuwe Wilsonii<br />
<br />
Mae'r Parc yn hafan ddiogel i sawl rhywogaeth o fywyd gwyllt, ac mae cynefinoedd pwysig fel y goedlan lydanddail, a'r ffridd ar ran uchaf y warchodfa yn cael eu rheoli. Daw'r gwybedog brith yma o'r Affrig i nythu bob blwyddyn, ac mae nifer o greaduriaid cyfarwydd fel y mochyn daear, ysgyfarnog, a chnocell y coed wedi ymgartrefu yma, yn ogystal a sawl rhywogaeth o fwsogl, cen a llysiau'r afu. <br />
<br />
Oherwydd pwysigrwydd y cynefinoedd hyn i fywyd gwyllt lleol, ac i warchod y safle rhag cael ei ddatblygu, cafodd y llain tir 44 erw hwn ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Cyngor Gwynedd sy'n rheoli Parc Dudley er mwyn i chi allu mwynhau'r awyr agored a'r bywyd gwyllt lleal<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref><br />
<br />
==Amodau ymweld==<br />
Ni chaniateir crwydro oddi ar y llwybrau swyddogol. Dylid cadw arolygaeth glos ar blant dilyn y Côd Cefn Gwlad.</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Parc_Dudley,_Betws_Garmon&diff=4890Parc Dudley, Betws Garmon2018-11-30T19:01:50Z<p>Llifon: /* Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley */</p>
<hr />
<div>Parc Dydli (Uwchgwyrfai)<br />
<br />
Mae Parc Dudley ym mhen deheuol llechwedd a adnabyddir fel Yr Alltgoed Mawr, ym mhlwyf Betws Garmon ar gyrion Y Waunfawr, Arfon. Sefydlwyd chwarel yno (yn wreiddiol fel Dudley Park <ref>Cof Lleol</ref> canol yr 19g a daeth y gwaith hwnnw i ben yn nechrau’r 1950au. Fe esgeuluswyd y safle am gyfnod gyda’r hen gyfarpar yn sefyll yn segur nes ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Ysbeilwyd llawer o’r ‘’sets’’ a oedd yn weddill yn raddol gan y cyhoedd, er fod llawer i’w gweld yno o hyd yn y mannau uchaf mwy diarffordd.<br />
<br />
==Hanes blaenorol==<br />
Yn ôl map y degwm [[https://lleoedd.llyfrgell.cymru/browse/53.101/-4.205/15?page=1&alt=]] perthynai’r safle i fferm Cilfechydd cyfagos. Y Parc a Chae Nant yw’r ddwy fferm arall sydd yn cyd-derfynnu â’r safle. Perchen Cilfechydd yng nghyfnod y Degwm (18Xx) oedd John Griffith Griffith a’r sawl a breswyliai yno oedd William Evans. Cofnodwyd enwau a defnydd parseli’r map Degwm sydd yn cydfynd â 44 erw y Warchodfa Leol heddiw fel a ganlyn (o waelod y llechwedd i fyny): Caer Dderwen [sic.], ‘’arable’’; Cae’r Clogwyn, ‘’pasture’’; Cae Canol, ‘’pasture’’. Er mai coed yw natur y safle heddiw trwy’r trwch, awgryma’r disgrifiadau hyn yn gryf nad coed oedd y llysdyfiant pennaf ar y pryd. Gellir tybio ymhellach na oddefid coed chwaith yn nghyfnod anterth y chwarel. <br />
<br />
Dyma enwau a defnydd y caeau eraill dan berchnogaeth Cilfechydd sydd yn cyd-derfynnu â’r safle yn ôl y map Degwm: Cae Pen Ceunant, ‘’arable’’; Llain Garn, ‘’arable’’; Cae Newydd, ‘’pasture’’; Fron, ‘’pasture’’; Cae Saer, ‘’arable’’ (enw a allai olygu presenoldeb cyfagos o goed gwasgaredig neu mewn oes blaenorol - cyf. Yr Alltgoed Mawr lle ceir un cyfeiriad at ‘’plantation’’ ymysg nifer o barseli â disgrifiadau tebyg i’r uchod).<br />
<br />
Awgryma dystolaeth y Degwm mai partrwm o dyddynnod bychain yn cael eu cynnal gan bori anifeiliaid, a thyfu cnydau ar fân gaeau a ffridd am yn ail a llechweddau lled-goediog oedd yma cyn y chwarel. Mae’r goedlan fel y mae heddiw yn drwch o goed eilradd gyda ond ychydig iawn o goed o faint safonol. Ceir ffridd mwy agored yn y mannau uchaf.<br />
<br />
==Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley==<br />
Mae Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley yn ymestyn o lawr dyffryn Gwyrfai hyd at lethrau Moel Smytho sydd o'ch blaen. <br />
<br />
Drwy ddilyn y prif lwybrau o amgylch y warchodfa, gallwch ddod o hyd i amrywiaeth eang o fywyd gwyllt lleol. Bydd Llwybr Gwern yn mynd a chi ar daith tua 150medr gweddol wastad sydd yn addas ar gyfer cadeiriau olwyn. Neu, os ydych am weld rhagor ar y tirlun Ileol, beth am fentro ar hyd cylchdaith Llwybr y Goedlan sydd oddeutu 1 cilomedr o hyd ac a fydd yn mynd a chi ar daith drwy rai o gynefinoedd pwysicaf y Parc<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref>.<br />
<br />
==Hanes y Parc a tharddiad yr enw==<br />
Rhwng y 1800au a 1950, chwarel carreg ithfaen oedd ar y safle hwn, ac roedd lein fach Rheilffordd Ucheldir Cymru yn cludo cerrig o'r chwarel i bentrefi a threfi ar draws y wiad. Gellir gweld nodweddion yr hen chwarel, fel hen olwynion pwli neu olion wagenni ar y safle hyd. <br />
<br />
Cwmni o'r enw Dudley Park Quarries Ltd o ganolbarth Lloegr oedd perchennog y chwarel o gwmpas y flwyddyn 1928, a . dyna o ble daeth yr enw Parc Dudley.<br />
<br />
==Bywyd Gwyllt==<br />
Mae’r coedwig Parc Dudley yn nghil yr haul (cyf. enw fferm “Cilhaul” heb fod ymhell i ffwrdd) mewn ardal o law uchel. Golyga hynny ei bod yn enghraifft o “Fforest-law Dymherus” gwlyb a thywyll, math o goedlan sydd yn brin yng ngogledd Gwynedd ac yn fwy nodweddiadol o ardal Ardudwy ym Meirion. Mae’r rhedynach teneuwe ‘’Hymenophyllum wilsonii’’ a’r mwsogl ‘’Bazzania trilobata” yn nodweddu’r math yma o gynefin.<br />
<br />
Detholiad o rywogaethau nodweddiadol<br />
Cyffylog<br />
Cog<br />
Cnocell Werdd<br />
Cnocell fraith<br />
Delor y cnau<br />
Gwybedog brith<br />
Gwiber (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Ystlum pedol lleiaf (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Rhedynach teneuwe Wilsonii<br />
<br />
Mae'r Parc yn hafan ddiogel i sawl rhywogaeth o fywyd gwyllt, ac mae cynefinoedd pwysig fel y goedlan lydanddail, a'r ffridd ar ran uchaf y warchodfa yn cael eu rheoli. Daw'r gwybedog brith yma o'r Affrig i nythu bob blwyddyn, ac mae nifer o greaduriaid cyfarwydd fel y mochyn daear, ysgyfarnog, a chnocell y coed wedi ymgartrefu yma, yn ogystal a sawl rhywogaeth o fwsogl, cen a llysiau'r afu. <br />
<br />
Oherwydd pwysigrwydd y cynefinoedd hyn i fywyd gwyllt lleol, ac i warchod y safle rhag cael ei ddatblygu, cafodd y llain tir 44 erw hwn ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Cyngor Gwynedd sy'n rheoli Parc Dudley er mwyn i chi allu mwynhau'r awyr agored a'r bywyd gwyllt lleal<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref><br />
<br />
==Amodau ymweld==<br />
Ni chaniateir crwydro oddi ar y llwybrau swyddogol. Dylid cadw arolygaeth glos ar blant dilyn y Côd Cefn Gwlad.</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Parc_Dudley,_Betws_Garmon&diff=4889Parc Dudley, Betws Garmon2018-11-30T19:01:00Z<p>Llifon: /* Hanes y Parc a tharddiad yr enw */</p>
<hr />
<div>Parc Dydli (Uwchgwyrfai)<br />
<br />
Mae Parc Dudley ym mhen deheuol llechwedd a adnabyddir fel Yr Alltgoed Mawr, ym mhlwyf Betws Garmon ar gyrion Y Waunfawr, Arfon. Sefydlwyd chwarel yno (yn wreiddiol fel Dudley Park <ref>Cof Lleol</ref> canol yr 19g a daeth y gwaith hwnnw i ben yn nechrau’r 1950au. Fe esgeuluswyd y safle am gyfnod gyda’r hen gyfarpar yn sefyll yn segur nes ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Ysbeilwyd llawer o’r ‘’sets’’ a oedd yn weddill yn raddol gan y cyhoedd, er fod llawer i’w gweld yno o hyd yn y mannau uchaf mwy diarffordd.<br />
<br />
==Hanes blaenorol==<br />
Yn ôl map y degwm [[https://lleoedd.llyfrgell.cymru/browse/53.101/-4.205/15?page=1&alt=]] perthynai’r safle i fferm Cilfechydd cyfagos. Y Parc a Chae Nant yw’r ddwy fferm arall sydd yn cyd-derfynnu â’r safle. Perchen Cilfechydd yng nghyfnod y Degwm (18Xx) oedd John Griffith Griffith a’r sawl a breswyliai yno oedd William Evans. Cofnodwyd enwau a defnydd parseli’r map Degwm sydd yn cydfynd â 44 erw y Warchodfa Leol heddiw fel a ganlyn (o waelod y llechwedd i fyny): Caer Dderwen [sic.], ‘’arable’’; Cae’r Clogwyn, ‘’pasture’’; Cae Canol, ‘’pasture’’. Er mai coed yw natur y safle heddiw trwy’r trwch, awgryma’r disgrifiadau hyn yn gryf nad coed oedd y llysdyfiant pennaf ar y pryd. Gellir tybio ymhellach na oddefid coed chwaith yn nghyfnod anterth y chwarel. <br />
<br />
Dyma enwau a defnydd y caeau eraill dan berchnogaeth Cilfechydd sydd yn cyd-derfynnu â’r safle yn ôl y map Degwm: Cae Pen Ceunant, ‘’arable’’; Llain Garn, ‘’arable’’; Cae Newydd, ‘’pasture’’; Fron, ‘’pasture’’; Cae Saer, ‘’arable’’ (enw a allai olygu presenoldeb cyfagos o goed gwasgaredig neu mewn oes blaenorol - cyf. Yr Alltgoed Mawr lle ceir un cyfeiriad at ‘’plantation’’ ymysg nifer o barseli â disgrifiadau tebyg i’r uchod).<br />
<br />
Awgryma dystolaeth y Degwm mai partrwm o dyddynnod bychain yn cael eu cynnal gan bori anifeiliaid, a thyfu cnydau ar fân gaeau a ffridd am yn ail a llechweddau lled-goediog oedd yma cyn y chwarel. Mae’r goedlan fel y mae heddiw yn drwch o goed eilradd gyda ond ychydig iawn o goed o faint safonol. Ceir ffridd mwy agored yn y mannau uchaf.<br />
<br />
==Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley==<br />
Mae Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley yn ymestyn o lawr dyffryn Gwyrfai hyd at lethrau Moel Smytho sydd o'ch blaen. <br />
<br />
Drwy ddilyn y prif lwybrau o amgylch y warchodfa, gallwch ddod o hyd i amrywiaeth eang o fywyd gwyllt lleol. Bydd Llwybr Gwern yn mynd a chi ar daith tua 150medr gweddol wastad sydd yn addas ar gyfer cadeiriau olwyn. Neu, os ydych am weld rhagor ar y tirlun Ileol, beth am fentro ar hyd cylchdaith Llwybr y Goedlan sydd oddeutu 1 cilomedr o hyd ac a fydd yn mynd a chi ar daith drwy rai o gynefinoedd pwysicaf y Parc<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref>. <br />
<br />
==Bywyd Gwyllt==<br />
Mae’r coedwig Parc Dudley yn nghil yr haul (cyf. enw fferm “Cilhaul” heb fod ymhell i ffwrdd) mewn ardal o law uchel. Golyga hynny ei bod yn enghraifft o “Fforest-law Dymherus” gwlyb a thywyll, math o goedlan sydd yn brin yng ngogledd Gwynedd ac yn fwy nodweddiadol o ardal Ardudwy ym Meirion. Mae’r rhedynach teneuwe ‘’Hymenophyllum wilsonii’’ a’r mwsogl ‘’Bazzania trilobata” yn nodweddu’r math yma o gynefin.<br />
<br />
Detholiad o rywogaethau nodweddiadol<br />
Cyffylog<br />
Cog<br />
Cnocell Werdd<br />
Cnocell fraith<br />
Delor y cnau<br />
Gwybedog brith<br />
Gwiber (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Ystlum pedol lleiaf (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Rhedynach teneuwe Wilsonii<br />
<br />
Mae'r Parc yn hafan ddiogel i sawl rhywogaeth o fywyd gwyllt, ac mae cynefinoedd pwysig fel y goedlan lydanddail, a'r ffridd ar ran uchaf y warchodfa yn cael eu rheoli. Daw'r gwybedog brith yma o'r Affrig i nythu bob blwyddyn, ac mae nifer o greaduriaid cyfarwydd fel y mochyn daear, ysgyfarnog, a chnocell y coed wedi ymgartrefu yma, yn ogystal a sawl rhywogaeth o fwsogl, cen a llysiau'r afu. <br />
<br />
Oherwydd pwysigrwydd y cynefinoedd hyn i fywyd gwyllt lleol, ac i warchod y safle rhag cael ei ddatblygu, cafodd y llain tir 44 erw hwn ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Cyngor Gwynedd sy'n rheoli Parc Dudley er mwyn i chi allu mwynhau'r awyr agored a'r bywyd gwyllt lleal<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref><br />
<br />
==Amodau ymweld==<br />
Ni chaniateir crwydro oddi ar y llwybrau swyddogol. Dylid cadw arolygaeth glos ar blant dilyn y Côd Cefn Gwlad.</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Parc_Dudley,_Betws_Garmon&diff=4888Parc Dudley, Betws Garmon2018-11-30T18:57:10Z<p>Llifon: /* Hanes blaenorol */</p>
<hr />
<div>Parc Dydli (Uwchgwyrfai)<br />
<br />
Mae Parc Dudley ym mhen deheuol llechwedd a adnabyddir fel Yr Alltgoed Mawr, ym mhlwyf Betws Garmon ar gyrion Y Waunfawr, Arfon. Sefydlwyd chwarel yno (yn wreiddiol fel Dudley Park <ref>Cof Lleol</ref> canol yr 19g a daeth y gwaith hwnnw i ben yn nechrau’r 1950au. Fe esgeuluswyd y safle am gyfnod gyda’r hen gyfarpar yn sefyll yn segur nes ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Ysbeilwyd llawer o’r ‘’sets’’ a oedd yn weddill yn raddol gan y cyhoedd, er fod llawer i’w gweld yno o hyd yn y mannau uchaf mwy diarffordd.<br />
<br />
==Hanes blaenorol==<br />
Yn ôl map y degwm [[https://lleoedd.llyfrgell.cymru/browse/53.101/-4.205/15?page=1&alt=]] perthynai’r safle i fferm Cilfechydd cyfagos. Y Parc a Chae Nant yw’r ddwy fferm arall sydd yn cyd-derfynnu â’r safle. Perchen Cilfechydd yng nghyfnod y Degwm (18Xx) oedd John Griffith Griffith a’r sawl a breswyliai yno oedd William Evans. Cofnodwyd enwau a defnydd parseli’r map Degwm sydd yn cydfynd â 44 erw y Warchodfa Leol heddiw fel a ganlyn (o waelod y llechwedd i fyny): Caer Dderwen [sic.], ‘’arable’’; Cae’r Clogwyn, ‘’pasture’’; Cae Canol, ‘’pasture’’. Er mai coed yw natur y safle heddiw trwy’r trwch, awgryma’r disgrifiadau hyn yn gryf nad coed oedd y llysdyfiant pennaf ar y pryd. Gellir tybio ymhellach na oddefid coed chwaith yn nghyfnod anterth y chwarel. <br />
<br />
Dyma enwau a defnydd y caeau eraill dan berchnogaeth Cilfechydd sydd yn cyd-derfynnu â’r safle yn ôl y map Degwm: Cae Pen Ceunant, ‘’arable’’; Llain Garn, ‘’arable’’; Cae Newydd, ‘’pasture’’; Fron, ‘’pasture’’; Cae Saer, ‘’arable’’ (enw a allai olygu presenoldeb cyfagos o goed gwasgaredig neu mewn oes blaenorol - cyf. Yr Alltgoed Mawr lle ceir un cyfeiriad at ‘’plantation’’ ymysg nifer o barseli â disgrifiadau tebyg i’r uchod).<br />
<br />
Awgryma dystolaeth y Degwm mai partrwm o dyddynnod bychain yn cael eu cynnal gan bori anifeiliaid, a thyfu cnydau ar fân gaeau a ffridd am yn ail a llechweddau lled-goediog oedd yma cyn y chwarel. Mae’r goedlan fel y mae heddiw yn drwch o goed eilradd gyda ond ychydig iawn o goed o faint safonol. Ceir ffridd mwy agored yn y mannau uchaf.<br />
<br />
==Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley==<br />
Mae Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley yn ymestyn o lawr dyffryn Gwyrfai hyd at lethrau Moel Smytho sydd o'ch blaen. <br />
<br />
Drwy ddilyn y prif lwybrau o amgylch y warchodfa, gallwch ddod o hyd i amrywiaeth eang o fywyd gwyllt lleol. Bydd Llwybr Gwern yn mynd a chi ar daith tua 150medr gweddol wastad sydd yn addas ar gyfer cadeiriau olwyn. Neu, os ydych am weld rhagor ar y tirlun Ileol, beth am fentro ar hyd cylchdaith Llwybr y Goedlan sydd oddeutu 1 cilomedr o hyd ac a fydd yn mynd a chi ar daith drwy rai o gynefinoedd pwysicaf y Parc<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref>. <br />
<br />
==Hanes y Parc a tharddiad yr enw==<br />
Rhwng y 1800au a 1950, chwarel carreg ithfaen oedd ar y safle hwn, ac roedd lein fach Rheilffordd Ucheldir Cymru yn cludo cerrig o'r chwarel i bentrefi a threfi ar draws y wiad. Gellir gweld nodweddion yr hen chwarel, fel hen olwynion pwli neu olion wagenni ar y safle hyd. <br />
<br />
Cwmni o'r enw Dudley Park Quarries Ltd o ganolbarth Lloegr oedd perchennog y chwarel o gwmpas y flwyddyn 1928, a . dyna o ble daeth yr enw Parc Dudley. <br />
<br />
==Bywyd Gwyllt==<br />
Mae’r coedwig Parc Dudley yn nghil yr haul (cyf. enw fferm “Cilhaul” heb fod ymhell i ffwrdd) mewn ardal o law uchel. Golyga hynny ei bod yn enghraifft o “Fforest-law Dymherus” gwlyb a thywyll, math o goedlan sydd yn brin yng ngogledd Gwynedd ac yn fwy nodweddiadol o ardal Ardudwy ym Meirion. Mae’r rhedynach teneuwe ‘’Hymenophyllum wilsonii’’ a’r mwsogl ‘’Bazzania trilobata” yn nodweddu’r math yma o gynefin.<br />
<br />
Detholiad o rywogaethau nodweddiadol<br />
Cyffylog<br />
Cog<br />
Cnocell Werdd<br />
Cnocell fraith<br />
Delor y cnau<br />
Gwybedog brith<br />
Gwiber (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Ystlum pedol lleiaf (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Rhedynach teneuwe Wilsonii<br />
<br />
Mae'r Parc yn hafan ddiogel i sawl rhywogaeth o fywyd gwyllt, ac mae cynefinoedd pwysig fel y goedlan lydanddail, a'r ffridd ar ran uchaf y warchodfa yn cael eu rheoli. Daw'r gwybedog brith yma o'r Affrig i nythu bob blwyddyn, ac mae nifer o greaduriaid cyfarwydd fel y mochyn daear, ysgyfarnog, a chnocell y coed wedi ymgartrefu yma, yn ogystal a sawl rhywogaeth o fwsogl, cen a llysiau'r afu. <br />
<br />
Oherwydd pwysigrwydd y cynefinoedd hyn i fywyd gwyllt lleol, ac i warchod y safle rhag cael ei ddatblygu, cafodd y llain tir 44 erw hwn ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Cyngor Gwynedd sy'n rheoli Parc Dudley er mwyn i chi allu mwynhau'r awyr agored a'r bywyd gwyllt lleal<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref><br />
<br />
==Amodau ymweld==<br />
Ni chaniateir crwydro oddi ar y llwybrau swyddogol. Dylid cadw arolygaeth glos ar blant dilyn y Côd Cefn Gwlad.</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Parc_Dudley,_Betws_Garmon&diff=4887Parc Dudley, Betws Garmon2018-11-30T16:11:51Z<p>Llifon: </p>
<hr />
<div>Parc Dydli (Uwchgwyrfai)<br />
<br />
Mae Parc Dudley ym mhen deheuol llechwedd a adnabyddir fel Yr Alltgoed Mawr, ym mhlwyf Betws Garmon ar gyrion Y Waunfawr, Arfon. Sefydlwyd chwarel yno (yn wreiddiol fel Dudley Park <ref>Cof Lleol</ref> canol yr 19g a daeth y gwaith hwnnw i ben yn nechrau’r 1950au. Fe esgeuluswyd y safle am gyfnod gyda’r hen gyfarpar yn sefyll yn segur nes ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Ysbeilwyd llawer o’r ‘’sets’’ a oedd yn weddill yn raddol gan y cyhoedd, er fod llawer i’w gweld yno o hyd yn y mannau uchaf mwy diarffordd.<br />
<br />
==Hanes blaenorol==<br />
Yn ôl map y degwm [[https://lleoedd.llyfrgell.cymru/browse/53.101/-4.205/15?page=1&alt=]] perthynai’r safle i fferm Cilfechydd cyfagos. Y Parc a Chae Nant yw’r ddwy fferm arall sydd yn cyd-derfynnu â’r safle. Perchen Cilfechydd yng nghyfnod y Degwm (18Xx) oedd John Griffith Griffith a’r sawl a breswyliai yno oedd William Evans. Cofnodwyd enwau a defnydd parseli’r map Degwm sydd yn cydfynd â 44 erw y Warchodfa Leol heddiw fel a ganlyn (o waelod y llechwedd i fyny): Caer Dderwen [sic.], ‘’arable’’; Cae’r Clogwyn, ‘’pasture’’; Cae Canol, ‘’pasture’’. Er mai coed yw’r natur y safle heddiw trwy’r trwch, awgryma’r disgrifiadau hyn yn gryf nad coed oedd y llysdyfiant pennaf ar y pryd. Gellir tybio ymhellach na oddefid coed chwaith yn nghyfnod anterth y chwarel. <br />
<br />
Dyma enwau a defnydd y caeau eraill dan berchnogaeth Cilfechydd sydd yn cyd-derfynnu â’r safle yn ôl y map Degwm: Cae Pen Ceunant, ‘’arable’’; Llain Garn, ‘’arable’’; Cae Newydd, ‘’pasture’’; Fron, ‘’pasture’’; Cae Saer, ‘’arable’’ (enw a allai olygu presenoldeb cyfagos o goed gwasgaredig neu mewn oes blaenorol - cyf. Yr Alltgoed Mawr lle ceir un cyfeiriad at ‘’plantation’’ ymysg nifer o barseli â disgrifiadau tebyg i’r uchod).<br />
<br />
Awgryma dystolaeth y Degwm mai partrwm o dyddynnod bychain yn cael eu cynnal gan bori anifeiliaid, a thyfu cnydau ar fân gaeau a ffridd am yn ail a llechweddau lled-goediog oedd yma cyn y chwarel. Mae’r goedlan fel y mae heddiw yn drwch o goed eilradd gyda ond ychydig iawn o goed o faint safonol. Ceir ffridd mwy agored yn y mannau uchaf.<br />
<br />
==Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley==<br />
Mae Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley yn ymestyn o lawr dyffryn Gwyrfai hyd at lethrau Moel Smytho sydd o'ch blaen. <br />
<br />
Drwy ddilyn y prif lwybrau o amgylch y warchodfa, gallwch ddod o hyd i amrywiaeth eang o fywyd gwyllt lleol. Bydd Llwybr Gwern yn mynd a chi ar daith tua 150medr gweddol wastad sydd yn addas ar gyfer cadeiriau olwyn. Neu, os ydych am weld rhagor ar y tirlun Ileol, beth am fentro ar hyd cylchdaith Llwybr y Goedlan sydd oddeutu 1 cilomedr o hyd ac a fydd yn mynd a chi ar daith drwy rai o gynefinoedd pwysicaf y Parc<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref>. <br />
<br />
==Hanes y Parc a tharddiad yr enw==<br />
Rhwng y 1800au a 1950, chwarel carreg ithfaen oedd ar y safle hwn, ac roedd lein fach Rheilffordd Ucheldir Cymru yn cludo cerrig o'r chwarel i bentrefi a threfi ar draws y wiad. Gellir gweld nodweddion yr hen chwarel, fel hen olwynion pwli neu olion wagenni ar y safle hyd. <br />
<br />
Cwmni o'r enw Dudley Park Quarries Ltd o ganolbarth Lloegr oedd perchennog y chwarel o gwmpas y flwyddyn 1928, a . dyna o ble daeth yr enw Parc Dudley. <br />
<br />
==Bywyd Gwyllt==<br />
Mae’r coedwig Parc Dudley yn nghil yr haul (cyf. enw fferm “Cilhaul” heb fod ymhell i ffwrdd) mewn ardal o law uchel. Golyga hynny ei bod yn enghraifft o “Fforest-law Dymherus” gwlyb a thywyll, math o goedlan sydd yn brin yng ngogledd Gwynedd ac yn fwy nodweddiadol o ardal Ardudwy ym Meirion. Mae’r rhedynach teneuwe ‘’Hymenophyllum wilsonii’’ a’r mwsogl ‘’Bazzania trilobata” yn nodweddu’r math yma o gynefin.<br />
<br />
Detholiad o rywogaethau nodweddiadol<br />
Cyffylog<br />
Cog<br />
Cnocell Werdd<br />
Cnocell fraith<br />
Delor y cnau<br />
Gwybedog brith<br />
Gwiber (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Ystlum pedol lleiaf (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
Rhedynach teneuwe Wilsonii<br />
<br />
Mae'r Parc yn hafan ddiogel i sawl rhywogaeth o fywyd gwyllt, ac mae cynefinoedd pwysig fel y goedlan lydanddail, a'r ffridd ar ran uchaf y warchodfa yn cael eu rheoli. Daw'r gwybedog brith yma o'r Affrig i nythu bob blwyddyn, ac mae nifer o greaduriaid cyfarwydd fel y mochyn daear, ysgyfarnog, a chnocell y coed wedi ymgartrefu yma, yn ogystal a sawl rhywogaeth o fwsogl, cen a llysiau'r afu. <br />
<br />
Oherwydd pwysigrwydd y cynefinoedd hyn i fywyd gwyllt lleol, ac i warchod y safle rhag cael ei ddatblygu, cafodd y llain tir 44 erw hwn ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Cyngor Gwynedd sy'n rheoli Parc Dudley er mwyn i chi allu mwynhau'r awyr agored a'r bywyd gwyllt lleal<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref><br />
<br />
==Amodau ymweld==<br />
Ni chaniateir crwydro oddi ar y llwybrau swyddogol. Dylid cadw arolygaeth glos ar blant dilyn y Côd Cefn Gwlad.</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Parc_Dudley,_Betws_Garmon&diff=4886Parc Dudley, Betws Garmon2018-11-30T16:10:00Z<p>Llifon: Crëwyd tudalen newydd yn dechrau gyda 'Parc Dydli (Uwchgwyrfai) Mae Parc Dudley ym mhen deheuol llechwedd a adnabyddir fel Yr Alltgoed Mawr, ym mhlwyf Betws Garmon ar gyrion Y Waunfawr, Arf...'</p>
<hr />
<div>Parc Dydli (Uwchgwyrfai)<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Mae Parc Dudley ym mhen deheuol llechwedd a adnabyddir fel Yr Alltgoed Mawr, ym mhlwyf Betws Garmon ar gyrion Y Waunfawr, Arfon. Sefydlwyd chwarel yno (yn wreiddiol fel Dudley Park <ref>Cof Lleol</ref> canol yr 19g a daeth y gwaith hwnnw i ben yn nechrau’r 1950au. Fe esgeuluswyd y safle am gyfnod gyda’r hen gyfarpar yn sefyll yn segur nes ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Ysbeilwyd llawer o’r ‘’sets’’ a oedd yn weddill yn raddol gan y cyhoedd, er fod llawer i’w gweld yno o hyd yn y mannau uchaf mwy diarffordd.<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
==Hanes blaenorol==<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Yn ôl map y degwm [[https://lleoedd.llyfrgell.cymru/browse/53.101/-4.205/15?page=1&alt=]] perthynai’r safle i fferm Cilfechydd cyfagos. Y Parc a Chae Nant yw’r ddwy fferm arall sydd yn cyd-derfynnu â’r safle. Perchen Cilfechydd yng nghyfnod y Degwm (18Xx) oedd John Griffith Griffith a’r sawl a breswyliai yno oedd William Evans. Cofnodwyd enwau a defnydd parseli’r map Degwm sydd yn cydfynd â 44 erw y Warchodfa Leol heddiw fel a ganlyn (o waelod y llechwedd i fyny): Caer Dderwen [sic.], ‘’arable’’; Cae’r Clogwyn, ‘’pasture’’; Cae Canol, ‘’pasture’’. Er mai coed yw’r natur y safle heddiw trwy’r trwch, awgryma’r disgrifiadau hyn yn gryf nad coed oedd y llysdyfiant pennaf ar y pryd. Gellir tybio ymhellach na oddefid coed chwaith yn nghyfnod anterth y chwarel. <br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Dyma enwau a defnydd y caeau eraill dan berchnogaeth Cilfechydd sydd yn cyd-derfynnu â’r safle yn ôl y map Degwm: Cae Pen Ceunant, ‘’arable’’; Llain Garn, ‘’arable’’; Cae Newydd, ‘’pasture’’; Fron, ‘’pasture’’; Cae Saer, ‘’arable’’ (enw a allai olygu presenoldeb cyfagos o goed gwasgaredig neu mewn oes blaenorol - cyf. Yr Alltgoed Mawr lle ceir un cyfeiriad at ‘’plantation’’ ymysg nifer o barseli â disgrifiadau tebyg i’r uchod).<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Awgryma dystolaeth y Degwm mai partrwm o dyddynnod bychain yn cael eu cynnal gan bori anifeiliaid, a thyfu cnydau ar fân gaeau a ffridd am yn ail a llechweddau lled-goediog oedd yma cyn y chwarel. Mae’r goedlan fel y mae heddiw yn drwch o goed eilradd gyda ond ychydig iawn o goed o faint safonol. Ceir ffridd mwy agored yn y mannau uchaf.<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
==Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley==<br />
<br />
Mae Gwarchodfa Natur Leol Parc Dudley yn ymestyn o lawr dyffryn Gwyrfai hyd at lethrau Moel Smytho sydd o'ch blaen. <br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Drwy ddilyn y prif lwybrau o amgylch y warchodfa, gallwch ddod o hyd i amrywiaeth eang o fywyd gwyllt lleol. Bydd Llwybr Gwern yn mynd a chi ar daith tua 150medr gweddol wastad sydd yn addas ar gyfer cadeiriau olwyn. Neu, os ydych am weld rhagor ar y tirlun Ileol, beth am fentro ar hyd cylchdaith Llwybr y Goedlan sydd oddeutu 1 cilomedr o hyd ac a fydd yn mynd a chi ar daith drwy rai o gynefinoedd pwysicaf y Parc<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref>. <br />
<br />
<br />
<br />
<br />
==Hanes y Parc a tharddiad yr enw==<br />
<br />
Rhwng y 1800au a 1950, chwarel carreg ithfaen oedd ar y safle hwn, ac roedd lein fach Rheilffordd Ucheldir Cymru yn cludo cerrig o'r chwarel i bentrefi a threfi ar draws y wiad. Gellir gweld nodweddion yr hen chwarel, fel hen olwynion pwli neu olion wagenni ar y safle hyd. <br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Cwmni o'r enw Dudley Park Quarries Ltd o ganolbarth Lloegr oedd perchennog y chwarel o gwmpas y flwyddyn 1928, a . dyna o ble daeth yr enw Parc Dudley. <br />
<br />
<br />
<br />
<br />
==Bywyd Gwyllt==<br />
<br />
Mae’r coedwig Parc Dudley yn nghil yr haul (cyf. enw fferm “Cilhaul” heb fod ymhell i ffwrdd) mewn ardal o law uchel. Golyga hynny ei bod yn enghraifft o “Fforest-law Dymherus” gwlyb a thywyll, math o goedlan sydd yn brin yng ngogledd Gwynedd ac yn fwy nodweddiadol o ardal Ardudwy ym Meirion. Mae’r rhedynach teneuwe ‘’Hymenophyllum wilsonii’’ a’r mwsogl ‘’Bazzania trilobata” yn nodweddu’r math yma o gynefin.<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Detholiad o rywogaethau nodweddiadol<br />
<br />
Cyffylog<br />
<br />
Cog<br />
<br />
Cnocell Werdd<br />
<br />
Cnocell fraith<br />
<br />
Delor y cnau<br />
<br />
Gwybedog brith<br />
<br />
Gwiber (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
<br />
Ystlum pedol lleiaf (yn ôl y mân hysbysfyrddau)<br />
<br />
Rhedynach teneuwe Wilsonii<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Mae'r Parc yn hafan ddiogel i sawl rhywogaeth o fywyd gwyllt, ac mae cynefinoedd pwysig fel y goedlan lydanddail, a'r ffridd ar ran uchaf y warchodfa yn cael eu rheoli. Daw'r gwybedog brith yma o'r Affrig i nythu bob blwyddyn, ac mae nifer o greaduriaid cyfarwydd fel y mochyn daear, ysgyfarnog, a chnocell y coed wedi ymgartrefu yma, yn ogystal a sawl rhywogaeth o fwsogl, cen a llysiau'r afu. <br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Oherwydd pwysigrwydd y cynefinoedd hyn i fywyd gwyllt lleol, ac i warchod y safle rhag cael ei ddatblygu, cafodd y llain tir 44 erw hwn ei ddynodi yn Warchodfa Natur Leol yn 1994. Cyngor Gwynedd sy'n rheoli Parc Dudley er mwyn i chi allu mwynhau'r awyr agored a'r bywyd gwyllt lleal<ref>Hysbysfwrdd ar y safle (2018) gan Gyngor Gwynedd</ref><br />
<br />
<br />
<br />
<br />
==Amodau ymweld==<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Ni chaniateir crwydro oddi ar y llwybrau swyddogol. Dylid cadw arolygaeth glos ar blant dilyn y Côd Cefn Gwlad.</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3065Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T17:21:41Z<p>Llifon: /* Ystadegau tywydd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd o bob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf dywydd Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love ''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<ref>O Ben Lly^n i Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd</ref><br />
<br />
Llanllyfni 1762; Thomas Roberts' ballad about the dry summer of 1762 ...from the outset asserts that the drought is an example of divine retribution: ''Piniwnau'r Byd i gyd ar unwaith,/ Pa beth yw hyn o dra blin drwblaeth,/Mi glywaf gwynfan mwy am Arian,/ Nag am JESU GRIST ei hunan''...BWB no. 510, p. 2<ref>Charnell-White, C. (heb ei gyhoeddi) Literary Responses to extreme Weather in eighteenth Wales</ref> <br />
<br />
Llanllyfni; 1873: ''..in 1873 snow was coming through the roof of Llanllyfni''<ref>Trans. Cym. Hanes Sir Gaernarfon 1962: Hughes and North p258</ref><br />
<br />
Llanlyfni; 31 Rhagfyr 1884: ''Clywed fod chwech neu saith o bobl wedi eu lladd yn Llanllyfni''<ref>Dyddiadur W Jones, Moelfre, (trwy garedigrwydd Mrs WE Miners a Miss DL Roberts)</ref> (unrhyw berthnas y digwyddiad hwn â'r tywydd i'w gadarnhau).<br />
<br />
Llanllyfni; 11 Chwefror 1929: ''Noson y storm [11 Chwef] bu gyrrwr y bws wrthi'n hir yn ceisio cael y dwr o'r tanc, a ninnau a'r ddau drafaeliwr yn rhoi pob cymorth iddo, ond ofer yr ymdrech. Oni bai i'r ddau drafaeliwr roi tystiolaeth i benaethiaid Cwmni'r Crosville bod y gyrrwr wedi ymdrechu'n deg i wagio'r dwr o'r tanc, buasai Moss Williams wedi colli ei waith. Drannoeth, gyda rhawiau, llwyddodd y ddau Jones i glirio'r eira a rhyddhau eu cerbydau. 'Ni chlywsom air byth oddi wrth y ferch o Roslan, ond galwodd y dynion i'n gweld droeon i ddangos eu diolchgarwch''<br />
<br />
ac eto yr un noson, cofnod arwyddocaol iawn am yr eira fel petai yn hoelen olaf yn arch chwareli bach yr ardal: <br />
<br />
Llanllyfni; 11 Chwefror 1929: ''Ychydig a wyddem ni nos y storm [11 Chwef] bod tren yn sefyll ar y rheilffordd heb fod ymhell oddi wrthym, a phlant ynddi yn dychwelyd o ysgol y Sir Pen-y-groes, plant o Bantglas, Bwlchderwin, Bryncir a Garndolbenmaen, a'u bod yno er tua phedwar y prynhawn. Pe gwyddem hynny 'rwy'n siwr y buasem wedi ymdrechu i fynd a lluniaeth a blancedi iddynt, ond wrth lwc fe lwyddodd Mr Davies, gorsaf-feistr Pen-y-groes, i gerdded at y tren gyda bwyd a diod cynnes iddynt. Caewyd yr ysgolion am wythnos, a'r chwareli am wythnosau lawer, gan ei bod yn dal i rewi am gyfnod maith ar ol y storm. Ni fu llawer o drefn ar chwareli Dyffryn Nantlle ar ôl y cyfnod hwn. 'Roedd y dwr ym mheiriannau'r chwareli wedi rhewi'n gorn, nes difetha'r peiriannau a chreu miloedd o bunnau o golledion. Dyna ddechrau dirywiad chwareli Dyffryn Nantlle. Yr oedd yr eira ar y ffyrdd at bennau'r cloddiau, ond cliriwyd y ffyrdd yn weddol i drafnidiaeth ymhen yr wythnos, er bod waliau uchel o eira caled o bobtu'r llwybr cul a gliriwyd, ac felly y bu am gyfnod maith, yn gyndyn iawn i feirioli. Dyna'r storm eira fwyaf o fewn cof yn ystod y ganrif hon.<br />
<br />
Fore trannoeth cofnododd Janet Roberts i'r perwyl hwn:<br />
<br />
Llanllyfni; 12 Chwefror 1929: ''Fore drannoeth [12 Chwefror] rhaid oedd mynd am y moch a'r ieir. 'Roedd dau fochyn tew yn y cwt ond 'roedd y ffolt wedi llenwi ag eira, a hwnnw yn uwch na drws y cwt. Pedwar o dyllau bychain crynion, rhyw ddwy droedfedd i fyny yn yr eira, oedd yn cau drws y cwt, a thrwy'r tyllau bychain hyn y medrodd y moch anadlu i gadw'n fyw. Clywais fy mhriod yn dweud mai felly y cafodd yntau ei ddefaid drannoeth y storm, wedi eu claddu yn un rhes yn ymyl ei gilydd wrth glawdd cysgodol, a'r tyllau bach yn yr eira yn dangos ym mha le yr oeddynt. Llwyddodd gyda help ei gi i'w turio allan. 'Roedd y ci yn ddeheuig yn eu cael oddi yno trwy durio gyda'i ddau droed blaen. 'Roedd y defaid i gyd yn fyw a dianaf. Stori wahanol oedd i'r ieir gennym ni; 'roedd chwech ohonynt wedi mygu i farwolaeth o dan yr eira a chwythodd i mewn i'r cwt o dan a thrwy ochrau'r drws. Nid oedd, wrth gwrs, ddrws rhwng ffolt y moch a'r cwt''<ref>Janet D Roberts (1985): O Ben Lly^n i Lle bu Lleu, Cyngor Gwlad Gwynedd</ref>.<br />
<br />
Llanllyfni; 24 Mehefin 1935: ''Roedd fy mam yn cadw dyddiaduron bron trwy ei hoes . Cartref fy mam oedd Taleithin Isaf uwchben Llanllyfni a dyma beth oedd lawr am y 24 a 25 o Fehefin 1935, Storom Dychrynllyd Cwmwl di torri ar Graig Goch uwchben Cwm Dulun. Llifogydd Afon Esther ac am Bont Lloc Pant Y Celyn , Talgarnedd a Llanllyfni, Difrod ofnadwy , ( Mae Taleithin rhyw dri cae o Talygarnedd ac roedd yn 19 oed ar y pryd,)''<ref>Gwilym Roberts</ref> <br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3064Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T17:21:14Z<p>Llifon: </p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd o bob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love ''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<ref>O Ben Lly^n i Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd</ref><br />
<br />
Llanllyfni 1762; Thomas Roberts' ballad about the dry summer of 1762 ...from the outset asserts that the drought is an example of divine retribution: ''Piniwnau'r Byd i gyd ar unwaith,/ Pa beth yw hyn o dra blin drwblaeth,/Mi glywaf gwynfan mwy am Arian,/ Nag am JESU GRIST ei hunan''...BWB no. 510, p. 2<ref>Charnell-White, C. (heb ei gyhoeddi) Literary Responses to extreme Weather in eighteenth Wales</ref> <br />
<br />
Llanllyfni; 1873: ''..in 1873 snow was coming through the roof of Llanllyfni''<ref>Trans. Cym. Hanes Sir Gaernarfon 1962: Hughes and North p258</ref><br />
<br />
Llanlyfni; 31 Rhagfyr 1884: ''Clywed fod chwech neu saith o bobl wedi eu lladd yn Llanllyfni''<ref>Dyddiadur W Jones, Moelfre, (trwy garedigrwydd Mrs WE Miners a Miss DL Roberts)</ref> (unrhyw berthnas y digwyddiad hwn â'r tywydd i'w gadarnhau).<br />
<br />
Llanllyfni; 11 Chwefror 1929: ''Noson y storm [11 Chwef] bu gyrrwr y bws wrthi'n hir yn ceisio cael y dwr o'r tanc, a ninnau a'r ddau drafaeliwr yn rhoi pob cymorth iddo, ond ofer yr ymdrech. Oni bai i'r ddau drafaeliwr roi tystiolaeth i benaethiaid Cwmni'r Crosville bod y gyrrwr wedi ymdrechu'n deg i wagio'r dwr o'r tanc, buasai Moss Williams wedi colli ei waith. Drannoeth, gyda rhawiau, llwyddodd y ddau Jones i glirio'r eira a rhyddhau eu cerbydau. 'Ni chlywsom air byth oddi wrth y ferch o Roslan, ond galwodd y dynion i'n gweld droeon i ddangos eu diolchgarwch''<br />
<br />
ac eto yr un noson, cofnod arwyddocaol iawn am yr eira fel petai yn hoelen olaf yn arch chwareli bach yr ardal: <br />
<br />
Llanllyfni; 11 Chwefror 1929: ''Ychydig a wyddem ni nos y storm [11 Chwef] bod tren yn sefyll ar y rheilffordd heb fod ymhell oddi wrthym, a phlant ynddi yn dychwelyd o ysgol y Sir Pen-y-groes, plant o Bantglas, Bwlchderwin, Bryncir a Garndolbenmaen, a'u bod yno er tua phedwar y prynhawn. Pe gwyddem hynny 'rwy'n siwr y buasem wedi ymdrechu i fynd a lluniaeth a blancedi iddynt, ond wrth lwc fe lwyddodd Mr Davies, gorsaf-feistr Pen-y-groes, i gerdded at y tren gyda bwyd a diod cynnes iddynt. Caewyd yr ysgolion am wythnos, a'r chwareli am wythnosau lawer, gan ei bod yn dal i rewi am gyfnod maith ar ol y storm. Ni fu llawer o drefn ar chwareli Dyffryn Nantlle ar ôl y cyfnod hwn. 'Roedd y dwr ym mheiriannau'r chwareli wedi rhewi'n gorn, nes difetha'r peiriannau a chreu miloedd o bunnau o golledion. Dyna ddechrau dirywiad chwareli Dyffryn Nantlle. Yr oedd yr eira ar y ffyrdd at bennau'r cloddiau, ond cliriwyd y ffyrdd yn weddol i drafnidiaeth ymhen yr wythnos, er bod waliau uchel o eira caled o bobtu'r llwybr cul a gliriwyd, ac felly y bu am gyfnod maith, yn gyndyn iawn i feirioli. Dyna'r storm eira fwyaf o fewn cof yn ystod y ganrif hon.<br />
<br />
Fore trannoeth cofnododd Janet Roberts i'r perwyl hwn:<br />
<br />
Llanllyfni; 12 Chwefror 1929: ''Fore drannoeth [12 Chwefror] rhaid oedd mynd am y moch a'r ieir. 'Roedd dau fochyn tew yn y cwt ond 'roedd y ffolt wedi llenwi ag eira, a hwnnw yn uwch na drws y cwt. Pedwar o dyllau bychain crynion, rhyw ddwy droedfedd i fyny yn yr eira, oedd yn cau drws y cwt, a thrwy'r tyllau bychain hyn y medrodd y moch anadlu i gadw'n fyw. Clywais fy mhriod yn dweud mai felly y cafodd yntau ei ddefaid drannoeth y storm, wedi eu claddu yn un rhes yn ymyl ei gilydd wrth glawdd cysgodol, a'r tyllau bach yn yr eira yn dangos ym mha le yr oeddynt. Llwyddodd gyda help ei gi i'w turio allan. 'Roedd y ci yn ddeheuig yn eu cael oddi yno trwy durio gyda'i ddau droed blaen. 'Roedd y defaid i gyd yn fyw a dianaf. Stori wahanol oedd i'r ieir gennym ni; 'roedd chwech ohonynt wedi mygu i farwolaeth o dan yr eira a chwythodd i mewn i'r cwt o dan a thrwy ochrau'r drws. Nid oedd, wrth gwrs, ddrws rhwng ffolt y moch a'r cwt''<ref>Janet D Roberts (1985): O Ben Lly^n i Lle bu Lleu, Cyngor Gwlad Gwynedd</ref>.<br />
<br />
Llanllyfni; 24 Mehefin 1935: ''Roedd fy mam yn cadw dyddiaduron bron trwy ei hoes . Cartref fy mam oedd Taleithin Isaf uwchben Llanllyfni a dyma beth oedd lawr am y 24 a 25 o Fehefin 1935, Storom Dychrynllyd Cwmwl di torri ar Graig Goch uwchben Cwm Dulun. Llifogydd Afon Esther ac am Bont Lloc Pant Y Celyn , Talgarnedd a Llanllyfni, Difrod ofnadwy , ( Mae Taleithin rhyw dri cae o Talygarnedd ac roedd yn 19 oed ar y pryd,)''<ref>Gwilym Roberts</ref> <br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3063Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T17:20:29Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love ''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<ref>O Ben Lly^n i Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd</ref><br />
<br />
Llanllyfni 1762; Thomas Roberts' ballad about the dry summer of 1762 ...from the outset asserts that the drought is an example of divine retribution: ''Piniwnau'r Byd i gyd ar unwaith,/ Pa beth yw hyn o dra blin drwblaeth,/Mi glywaf gwynfan mwy am Arian,/ Nag am JESU GRIST ei hunan''...BWB no. 510, p. 2<ref>Charnell-White, C. (heb ei gyhoeddi) Literary Responses to extreme Weather in eighteenth Wales</ref> <br />
<br />
Llanllyfni; 1873: ''..in 1873 snow was coming through the roof of Llanllyfni''<ref>Trans. Cym. Hanes Sir Gaernarfon 1962: Hughes and North p258</ref><br />
<br />
Llanlyfni; 31 Rhagfyr 1884: ''Clywed fod chwech neu saith o bobl wedi eu lladd yn Llanllyfni''<ref>Dyddiadur W Jones, Moelfre, (trwy garedigrwydd Mrs WE Miners a Miss DL Roberts)</ref> (unrhyw berthnas y digwyddiad hwn â'r tywydd i'w gadarnhau).<br />
<br />
Llanllyfni; 11 Chwefror 1929: ''Noson y storm [11 Chwef] bu gyrrwr y bws wrthi'n hir yn ceisio cael y dwr o'r tanc, a ninnau a'r ddau drafaeliwr yn rhoi pob cymorth iddo, ond ofer yr ymdrech. Oni bai i'r ddau drafaeliwr roi tystiolaeth i benaethiaid Cwmni'r Crosville bod y gyrrwr wedi ymdrechu'n deg i wagio'r dwr o'r tanc, buasai Moss Williams wedi colli ei waith. Drannoeth, gyda rhawiau, llwyddodd y ddau Jones i glirio'r eira a rhyddhau eu cerbydau. 'Ni chlywsom air byth oddi wrth y ferch o Roslan, ond galwodd y dynion i'n gweld droeon i ddangos eu diolchgarwch''<br />
<br />
ac eto yr un noson, cofnod arwyddocaol iawn am yr eira fel petai yn hoelen olaf yn arch chwareli bach yr ardal: <br />
<br />
Llanllyfni; 11 Chwefror 1929: ''Ychydig a wyddem ni nos y storm [11 Chwef] bod tren yn sefyll ar y rheilffordd heb fod ymhell oddi wrthym, a phlant ynddi yn dychwelyd o ysgol y Sir Pen-y-groes, plant o Bantglas, Bwlchderwin, Bryncir a Garndolbenmaen, a'u bod yno er tua phedwar y prynhawn. Pe gwyddem hynny 'rwy'n siwr y buasem wedi ymdrechu i fynd a lluniaeth a blancedi iddynt, ond wrth lwc fe lwyddodd Mr Davies, gorsaf-feistr Pen-y-groes, i gerdded at y tren gyda bwyd a diod cynnes iddynt. Caewyd yr ysgolion am wythnos, a'r chwareli am wythnosau lawer, gan ei bod yn dal i rewi am gyfnod maith ar ol y storm. Ni fu llawer o drefn ar chwareli Dyffryn Nantlle ar ôl y cyfnod hwn. 'Roedd y dwr ym mheiriannau'r chwareli wedi rhewi'n gorn, nes difetha'r peiriannau a chreu miloedd o bunnau o golledion. Dyna ddechrau dirywiad chwareli Dyffryn Nantlle. Yr oedd yr eira ar y ffyrdd at bennau'r cloddiau, ond cliriwyd y ffyrdd yn weddol i drafnidiaeth ymhen yr wythnos, er bod waliau uchel o eira caled o bobtu'r llwybr cul a gliriwyd, ac felly y bu am gyfnod maith, yn gyndyn iawn i feirioli. Dyna'r storm eira fwyaf o fewn cof yn ystod y ganrif hon.<br />
<br />
Fore trannoeth cofnododd Janet Roberts i'r perwyl hwn:<br />
<br />
Llanllyfni; 12 Chwefror 1929: ''Fore drannoeth [12 Chwefror] rhaid oedd mynd am y moch a'r ieir. 'Roedd dau fochyn tew yn y cwt ond 'roedd y ffolt wedi llenwi ag eira, a hwnnw yn uwch na drws y cwt. Pedwar o dyllau bychain crynion, rhyw ddwy droedfedd i fyny yn yr eira, oedd yn cau drws y cwt, a thrwy'r tyllau bychain hyn y medrodd y moch anadlu i gadw'n fyw. Clywais fy mhriod yn dweud mai felly y cafodd yntau ei ddefaid drannoeth y storm, wedi eu claddu yn un rhes yn ymyl ei gilydd wrth glawdd cysgodol, a'r tyllau bach yn yr eira yn dangos ym mha le yr oeddynt. Llwyddodd gyda help ei gi i'w turio allan. 'Roedd y ci yn ddeheuig yn eu cael oddi yno trwy durio gyda'i ddau droed blaen. 'Roedd y defaid i gyd yn fyw a dianaf. Stori wahanol oedd i'r ieir gennym ni; 'roedd chwech ohonynt wedi mygu i farwolaeth o dan yr eira a chwythodd i mewn i'r cwt o dan a thrwy ochrau'r drws. Nid oedd, wrth gwrs, ddrws rhwng ffolt y moch a'r cwt''<ref>Janet D Roberts (1985): O Ben Lly^n i Lle bu Lleu, Cyngor Gwlad Gwynedd</ref>.<br />
<br />
Llanllyfni; 24 Mehefin 1935: ''Roedd fy mam yn cadw dyddiaduron bron trwy ei hoes . Cartref fy mam oedd Taleithin Isaf uwchben Llanllyfni a dyma beth oedd lawr am y 24 a 25 o Fehefin 1935, Storom Dychrynllyd Cwmwl di torri ar Graig Goch uwchben Cwm Dulun. Llifogydd Afon Esther ac am Bont Lloc Pant Y Celyn , Talgarnedd a Llanllyfni, Difrod ofnadwy , ( Mae Taleithin rhyw dri cae o Talygarnedd ac roedd yn 19 oed ar y pryd,)''<ref>Gwilym Roberts</ref> <br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3062Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T17:18:33Z<p>Llifon: /* Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love ''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<ref>O Ben Lly^n i Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd</ref><br />
<br />
Llanllyfni 1762; Thomas Roberts' ballad about the dry summer of 1762 ...from the outset asserts that the drought is an example of divine retribution: ''Piniwnau'r Byd i gyd ar unwaith,/ Pa beth yw hyn o dra blin drwblaeth,/Mi glywaf gwynfan mwy am Arian,/ Nag am JESU GRIST ei hunan''...BWB no. 510, p. 2<ref>Charnell-White, C. (heb ei gyhoeddi) Literary Responses to extreme Weather in eighteenth Wales</ref> <br />
<br />
Llanllyfni; 1873: ''..in 1873 snow was coming through the roof of Llanllyfni''<ref>TCHSG 1962 Hughes and North p258</ref><br />
<br />
Llanlyfni; 31 Rhagfyr 1884: ''Clywed fod chwech neu saith o bobl wedi eu lladd yn Llanllyfni''<ref>Dyddiadur W Jones, Moelfre, (trwy garedigrwydd Mrs WE Miners a Miss DL Roberts)</ref> (unrhyw berthnas y digwyddiad hwn â'r tywydd i'w gadarnhau).<br />
<br />
Llanllyfni; 11 Chwefror 1929: ''Noson y storm [11 Chwef] bu gyrrwr y bws wrthi'n hir yn ceisio cael y dwr o'r tanc, a ninnau a'r ddau drafaeliwr yn rhoi pob cymorth iddo, ond ofer yr ymdrech. Oni bai i'r ddau drafaeliwr roi tystiolaeth i benaethiaid Cwmni'r Crosville bod y gyrrwr wedi ymdrechu'n deg i wagio'r dwr o'r tanc, buasai Moss Williams wedi colli ei waith. Drannoeth, gyda rhawiau, llwyddodd y ddau Jones i glirio'r eira a rhyddhau eu cerbydau. 'Ni chlywsom air byth oddi wrth y ferch o Roslan, ond galwodd y dynion i'n gweld droeon i ddangos eu diolchgarwch''<br />
<br />
ac eto yr un noson, cofnod arwyddocaol iawn am yr eira fel petai yn hoelen olaf yn arch chwareli bach yr ardal: <br />
<br />
Llanllyfni; 11 Chwefror 1929: ''Ychydig a wyddem ni nos y storm [11 Chwef] bod tren yn sefyll ar y rheilffordd heb fod ymhell oddi wrthym, a phlant ynddi yn dychwelyd o ysgol y Sir Pen-y-groes, plant o Bantglas, Bwlchderwin, Bryncir a Garndolbenmaen, a'u bod yno er tua phedwar y prynhawn. Pe gwyddem hynny 'rwy'n siwr y buasem wedi ymdrechu i fynd a lluniaeth a blancedi iddynt, ond wrth lwc fe lwyddodd Mr Davies, gorsaf-feistr Pen-y-groes, i gerdded at y tren gyda bwyd a diod cynnes iddynt. Caewyd yr ysgolion am wythnos, a'r chwareli am wythnosau lawer, gan ei bod yn dal i rewi am gyfnod maith ar ol y storm. Ni fu llawer o drefn ar chwareli Dyffryn Nantlle ar ôl y cyfnod hwn. 'Roedd y dwr ym mheiriannau'r chwareli wedi rhewi'n gorn, nes difetha'r peiriannau a chreu miloedd o bunnau o golledion. Dyna ddechrau dirywiad chwareli Dyffryn Nantlle. Yr oedd yr eira ar y ffyrdd at bennau'r cloddiau, ond cliriwyd y ffyrdd yn weddol i drafnidiaeth ymhen yr wythnos, er bod waliau uchel o eira caled o bobtu'r llwybr cul a gliriwyd, ac felly y bu am gyfnod maith, yn gyndyn iawn i feirioli. Dyna'r storm eira fwyaf o fewn cof yn ystod y ganrif hon.<br />
<br />
Fore trannoeth cofnododd Janet Roberts i'r perwyl hwn:<br />
<br />
Llanllyfni; 12 Chwefror 1929: ''Fore drannoeth [12 Chwefror] rhaid oedd mynd am y moch a'r ieir. 'Roedd dau fochyn tew yn y cwt ond 'roedd y ffolt wedi llenwi ag eira, a hwnnw yn uwch na drws y cwt. Pedwar o dyllau bychain crynion, rhyw ddwy droedfedd i fyny yn yr eira, oedd yn cau drws y cwt, a thrwy'r tyllau bychain hyn y medrodd y moch anadlu i gadw'n fyw. Clywais fy mhriod yn dweud mai felly y cafodd yntau ei ddefaid drannoeth y storm, wedi eu claddu yn un rhes yn ymyl ei gilydd wrth glawdd cysgodol, a'r tyllau bach yn yr eira yn dangos ym mha le yr oeddynt. Llwyddodd gyda help ei gi i'w turio allan. 'Roedd y ci yn ddeheuig yn eu cael oddi yno trwy durio gyda'i ddau droed blaen. 'Roedd y defaid i gyd yn fyw a dianaf. Stori wahanol oedd i'r ieir gennym ni; 'roedd chwech ohonynt wedi mygu i farwolaeth o dan yr eira a chwythodd i mewn i'r cwt o dan a thrwy ochrau'r drws. Nid oedd, wrth gwrs, ddrws rhwng ffolt y moch a'r cwt''<ref>Janet D Roberts (1985): O Ben Lly^n i Lle bu Lleu, Cyngor Gwlad Gwynedd</ref>.<br />
<br />
Llanllyfni; 24 Mehefin 1935: ''Roedd fy mam yn cadw dyddiaduron bron trwy ei hoes . Cartref fy mam oedd Taleithin Isaf uwchben Llanllyfni a dyma beth oedd lawr am y 24 a 25 o Fehefin 1935, Storom Dychrynllyd Cwmwl di torri ar Graig Goch uwchben Cwm Dulun. Llifogydd Afon Esther ac am Bont Lloc Pant Y Celyn , Talgarnedd a Llanllyfni, Difrod ofnadwy , ( Mae Taleithin rhyw dri cae o Talygarnedd ac roedd yn 19 oed ar y pryd,)''<ref>Gwilym Roberts</ref> <br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3061Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T17:15:34Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love ''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<ref>O Ben Lly^n i Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd</ref><br />
<br />
Llanllyfni 1762; Thomas Roberts' ballad about the dry summer of 1762 ...from the outset asserts that the drought is an example of divine retribution: ''Piniwnau'r Byd i gyd ar unwaith,/ Pa beth yw hyn o dra blin drwblaeth,/Mi glywaf gwynfan mwy am Arian,/ Nag am JESU GRIST ei hunan''...BWB no. 510, p. 2<ref>Charnell-White, C. (heb ei gyhoeddi) Literary Responses to extreme Weather in eighteenth Wales</ref> <br />
<br />
Llanllyfni; 1873: ''..in 1873 snow was coming through the roof of Llanllyfni''<ref>TCHSG 1962 Hughes and North p258</ref><br />
<br />
Llanlyfni; 31 Rhagfyr 1884: ''Clywed fod chwech neu saith o bobl wedi eu lladd yn Llanllyfni''<ref>Dyddiadur W Jones, Moelfre, (trwy garedigrwydd Mrs WE Miners a Miss DL Roberts)</ref> (unrhyw berthnas y digwyddiad hwn â'r tywydd i'w gadarnhau).<br />
<br />
Llanllyfni; 11 Chwefror 1929: ''Noson y storm [11 Chwef] bu gyrrwr y bws wrthi'n hir yn ceisio cael y dwr o'r tanc, a ninnau a'r ddau drafaeliwr yn rhoi pob cymorth iddo, ond ofer yr ymdrech. Oni bai i'r ddau drafaeliwr roi tystiolaeth i benaethiaid Cwmni'r Crosville bod y gyrrwr wedi ymdrechu'n deg i wagio'r dwr o'r tanc, buasai Moss Williams wedi colli ei waith. Drannoeth, gyda rhawiau, llwyddodd y ddau Jones i glirio'r eira a rhyddhau eu cerbydau. 'Ni chlywsom air byth oddi wrth y ferch o Roslan, ond galwodd y dynion i'n gweld droeon i ddangos eu diolchgarwch''<br />
<br />
ac eto yr un noson, cofnod arwyddocaol iawn am yr eira fel petai yn hoelen olaf yn arch chwareli bach yr ardal: <br />
<br />
Llanllyfni; 11 Chwefror 1929: ''Ychydig a wyddem ni nos y storm [11 Chwef] bod tren yn sefyll ar y rheilffordd heb fod ymhell oddi wrthym, a phlant ynddi yn dychwelyd o ysgol y Sir Pen-y-groes, plant o Bantglas, Bwlchderwin, Bryncir a Garndolbenmaen, a'u bod yno er tua phedwar y prynhawn. Pe gwyddem hynny 'rwy'n siwr y buasem wedi ymdrechu i fynd a lluniaeth a blancedi iddynt, ond wrth lwc fe lwyddodd Mr Davies, gorsaf-feistr Pen-y-groes, i gerdded at y tren gyda bwyd a diod cynnes iddynt. Caewyd yr ysgolion am wythnos, a'r chwareli am wythnosau lawer, gan ei bod yn dal i rewi am gyfnod maith ar ol y storm. Ni fu llawer o drefn ar chwareli Dyffryn Nantlle ar ôl y cyfnod hwn. 'Roedd y dwr ym mheiriannau'r chwareli wedi rhewi'n gorn, nes difetha'r peiriannau a chreu miloedd o bunnau o golledion. Dyna ddechrau dirywiad chwareli Dyffryn Nantlle. Yr oedd yr eira ar y ffyrdd at bennau'r cloddiau, ond cliriwyd y ffyrdd yn weddol i drafnidiaeth ymhen yr wythnos, er bod waliau uchel o eira caled o bobtu'r llwybr cul a gliriwyd, ac felly y bu am gyfnod maith, yn gyndyn iawn i feirioli. Dyna'r storm eira fwyaf o fewn cof yn ystod y ganrif hon.<br />
<br />
Fore trannoeth cofnododd Janet Roberts i'r perwyl hwn:<br />
<br />
Llanllyfni; 12 Chwefror 1929: ''Fore drannoeth [12 Chwefror] rhaid oedd mynd am y moch a'r ieir. 'Roedd dau fochyn tew yn y cwt ond 'roedd y ffolt wedi llenwi ag eira, a hwnnw yn uwch na drws y cwt. Pedwar o dyllau bychain crynion, rhyw ddwy droedfedd i fyny yn yr eira, oedd yn cau drws y cwt, a thrwy'r tyllau bychain hyn y medrodd y moch anadlu i gadw'n fyw. Clywais fy mhriod yn dweud mai felly y cafodd yntau ei ddefaid drannoeth y storm, wedi eu claddu yn un rhes yn ymyl ei gilydd wrth glawdd cysgodol, a'r tyllau bach yn yr eira yn dangos ym mha le yr oeddynt. Llwyddodd gyda help ei gi i'w turio allan. 'Roedd y ci yn ddeheuig yn eu cael oddi yno trwy durio gyda'i ddau droed blaen. 'Roedd y defaid i gyd yn fyw a dianaf. Stori wahanol oedd i'r ieir gennym ni; 'roedd chwech ohonynt wedi mygu i farwolaeth o dan yr eira a chwythodd i mewn i'r cwt o dan a thrwy ochrau'r drws. Nid oedd, wrth gwrs, ddrws rhwng ffolt y moch a'r cwt''<ref>Janet D Roberts (1985): O Ben Lly^n i Lle bu Lleu, Cyngor Gwlad Gwynedd</ref>.<br />
<br />
Llanllyfni; 24 Mehefin 1935: ''Roedd fy mam yn cadw dyddiaduron bron trwy ei hoes . Cartref fy mam oedd Taleithin Isaf uwchben Llanllyfni a dyma beth oedd lawr am y 24 a 25 o Fehefin 1935, Storom Dychrynllyd Cwmwl di torri ar Graig Goch uwchben Cwm Dulun. Llifogydd Afon Esther ac am Bont Lloc Pant Y Celyn , Talgarnedd a Llanllyfni, Difrod ofnadwy , ( Mae Taleithin rhyw dri cae o Talygarnedd ac roedd yn 19 oed ar y pryd,)''<ref>Gwilym Roberts</ref> <br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<ref>ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3060Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T17:12:59Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love ''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<ref>O Ben Lly^n i Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd</ref><br />
<br />
Llanllyfni 1762; Thomas Roberts' ballad about the dry summer of 1762 ...from the outset asserts that the drought is an example of divine retribution: ''Piniwnau'r Byd i gyd ar unwaith,/ Pa beth yw hyn o dra blin drwblaeth,/Mi glywaf gwynfan mwy am Arian,/ Nag am JESU GRIST ei hunan''...BWB no. 510, p. 2<ref>Charnell-White, C. (heb ei gyhoeddi) Literary Responses to extreme Weather in eighteenth Wales</ref> <br />
<br />
Llanllyfni; 1873: ''..in 1873 snow was coming through the roof of Llanllyfni''<ref>TCHSG 1962 Hughes and North p258</ref><br />
<br />
Llanlyfni; 31 Rhagfyr 1884: ''Clywed fod chwech neu saith o bobl wedi eu lladd yn Llanllyfni''<ref>Dyddiadur W Jones, Moelfre, (trwy garedigrwydd Mrs WE Miners a Miss DL Roberts)</ref> (unrhyw berthnas y digwyddiad hwn â'r tywydd i'w gadarnhau).<br />
<br />
Llanllyfni; 11 Chwefror 1929: ''Noson y storm [11 Chwef] bu gyrrwr y bws wrthi'n hir yn ceisio cael y dwr o'r tanc, a ninnau a'r ddau drafaeliwr yn rhoi pob cymorth iddo, ond ofer yr ymdrech. Oni bai i'r ddau drafaeliwr roi tystiolaeth i benaethiaid Cwmni'r Crosville bod y gyrrwr wedi ymdrechu'n deg i wagio'r dwr o'r tanc, buasai Moss Williams wedi colli ei waith. Drannoeth, gyda rhawiau, llwyddodd y ddau Jones i glirio'r eira a rhyddhau eu cerbydau. 'Ni chlywsom air byth oddi wrth y ferch o Roslan, ond galwodd y dynion i'n gweld droeon i ddangos eu diolchgarwch''<br />
<br />
ac eto yr un noson, cofnod arwyddocaol iawn am yr eira fel petai yn hoelen olaf yn arch chwareli bach yr ardal: <br />
<br />
Llanllyfni; 11 Chwefror 1929: ''Ychydig a wyddem ni nos y storm [11 Chwef] bod tren yn sefyll ar y rheilffordd heb fod ymhell oddi wrthym, a phlant ynddi yn dychwelyd o ysgol y Sir Pen-y-groes, plant o Bantglas, Bwlchderwin, Bryncir a Garndolbenmaen, a'u bod yno er tua phedwar y prynhawn. Pe gwyddem hynny 'rwy'n siwr y buasem wedi ymdrechu i fynd a lluniaeth a blancedi iddynt, ond wrth lwc fe lwyddodd Mr Davies, gorsaf-feistr Pen-y-groes, i gerdded at y tren gyda bwyd a diod cynnes iddynt. Caewyd yr ysgolion am wythnos, a'r chwareli am wythnosau lawer, gan ei bod yn dal i rewi am gyfnod maith ar ol y storm. Ni fu llawer o drefn ar chwareli Dyffryn Nantlle ar ôl y cyfnod hwn. 'Roedd y dwr ym mheiriannau'r chwareli wedi rhewi'n gorn, nes difetha'r peiriannau a chreu miloedd o bunnau o golledion. Dyna ddechrau dirywiad chwareli Dyffryn Nantlle. Yr oedd yr eira ar y ffyrdd at bennau'r cloddiau, ond cliriwyd y ffyrdd yn weddol i drafnidiaeth ymhen yr wythnos, er bod waliau uchel o eira caled o bobtu'r llwybr cul a gliriwyd, ac felly y bu am gyfnod maith, yn gyndyn iawn i feirioli. Dyna'r storm eira fwyaf o fewn cof yn ystod y ganrif hon.<br />
<br />
Fore trannoeth cofnododd Janet Roberts i'r perwyl hwn:<br />
<br />
Llanllyfni; 12 Chwefror 1929: ''Fore drannoeth [12 Chwefror] rhaid oedd mynd am y moch a'r ieir. 'Roedd dau fochyn tew yn y cwt ond 'roedd y ffolt wedi llenwi ag eira, a hwnnw yn uwch na drws y cwt. Pedwar o dyllau bychain crynion, rhyw ddwy droedfedd i fyny yn yr eira, oedd yn cau drws y cwt, a thrwy'r tyllau bychain hyn y medrodd y moch anadlu i gadw'n fyw. Clywais fy mhriod yn dweud mai felly y cafodd yntau ei ddefaid drannoeth y storm, wedi eu claddu yn un rhes yn ymyl ei gilydd wrth glawdd cysgodol, a'r tyllau bach yn yr eira yn dangos ym mha le yr oeddynt. Llwyddodd gyda help ei gi i'w turio allan. 'Roedd y ci yn ddeheuig yn eu cael oddi yno trwy durio gyda'i ddau droed blaen. 'Roedd y defaid i gyd yn fyw a dianaf. Stori wahanol oedd i'r ieir gennym ni; 'roedd chwech ohonynt wedi mygu i farwolaeth o dan yr eira a chwythodd i mewn i'r cwt o dan a thrwy ochrau'r drws. Nid oedd, wrth gwrs, ddrws rhwng ffolt y moch a'r cwt''<ref>Janet D Roberts (1985): O Ben Lly^n i Lle bu Lleu, Cyngor Gwlad Gwynedd</ref>.<br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<ref>ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3059Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T17:08:47Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love ''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<ref>O Ben Lly^n i Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd</ref><br />
<br />
Llanllyfni 1762; Thomas Roberts' ballad about the dry summer of 1762 ...from the outset asserts that the drought is an example of divine retribution: ''Piniwnau'r Byd i gyd ar unwaith,/ Pa beth yw hyn o dra blin drwblaeth,/Mi glywaf gwynfan mwy am Arian,/ Nag am JESU GRIST ei hunan''...BWB no. 510, p. 2<ref>Charnell-White, C. (heb ei gyhoeddi) Literary Responses to extreme Weather in eighteenth Wales</ref> <br />
<br />
Llanllyfni; 1873: ''..in 1873 snow was coming through the roof of Llanllyfni''<ref>TCHSG 1962 Hughes and North p258</ref><br />
<br />
Llanlyfni; 31 Rhagfyr 1884: ''Clywed fod chwech neu saith o bobl wedi eu lladd yn Llanllyfni''<ref>Dyddiadur W Jones, Moelfre, (trwy garedigrwydd Mrs WE Miners a Miss DL Roberts)</ref> (unrhyw berthnas y digwyddiad hwn â'r tywydd i'w gadarnhau).<br />
<br />
Llanllyfni; 11 Chwefror 1929: ''Noson y storm [11 Chwef] bu gyrrwr y bws wrthi'n hir yn ceisio cael y dwr o'r tanc, a ninnau a'r ddau drafaeliwr yn rhoi pob cymorth iddo, ond ofer yr ymdrech. Oni bai i'r ddau drafaeliwr roi tystiolaeth i benaethiaid Cwmni'r Crosville bod y gyrrwr wedi ymdrechu'n deg i wagio'r dwr o'r tanc, buasai Moss Williams wedi colli ei waith. Drannoeth, gyda rhawiau, llwyddodd y ddau Jones i glirio'r eira a rhyddhau eu cerbydau. 'Ni chlywsom air byth oddi wrth y ferch o Roslan, ond galwodd y dynion i'n gweld droeon i ddangos eu diolchgarwch''<br />
<br />
ac eto yr un noson, cofnod arwyddocaol iawn am yr eira fel petai yn hoelen olaf yn arch chwareli bach yr ardal: <br />
<br />
Llanllyfni; 11 Chwefror 1929: ''Ychydig a wyddem ni nos y storm [11 Chwef] bod tren yn sefyll ar y rheilffordd heb fod ymhell oddi wrthym, a phlant ynddi yn dychwelyd o ysgol y Sir Pen-y-groes, plant o Bantglas, Bwlchderwin, Bryncir a Garndolbenmaen, a'u bod yno er tua phedwar y prynhawn. Pe gwyddem hynny 'rwy'n siwr y buasem wedi ymdrechu i fynd a lluniaeth a blancedi iddynt, ond wrth lwc fe lwyddodd Mr Davies, gorsaf-feistr Pen-y-groes, i gerdded at y tren gyda bwyd a diod cynnes iddynt. Caewyd yr ysgolion am wythnos, a'r chwareli am wythnosau lawer, gan ei bod yn dal i rewi am gyfnod maith ar ol y storm. Ni fu llawer o drefn ar chwareli Dyffryn Nantlle ar ôl y cyfnod hwn. 'Roedd y dwr ym mheiriannau'r chwareli wedi rhewi'n gorn, nes difetha'r peiriannau a chreu miloedd o bunnau o golledion. Dyna ddechrau dirywiad chwareli Dyffryn Nantlle. Yr oedd yr eira ar y ffyrdd at bennau'r cloddiau, ond cliriwyd y ffyrdd yn weddol i drafnidiaeth ymhen yr wythnos, er bod waliau uchel o eira caled o bobtu'r llwybr cul a gliriwyd, ac felly y bu am gyfnod maith, yn gyndyn iawn i feirioli. Dyna'r storm eira fwyaf o fewn cof yn ystod y ganrif hon<ref>Janet D Roberts (1985): O Ben Lly^n i Lle bu Lleu, Cyngor Gwlad Gwynedd</ref><br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<ref>ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3058Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T17:03:26Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love ''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<ref>O Ben Lly^n i Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd</ref><br />
<br />
Llanllyfni 1762; Thomas Roberts' ballad about the dry summer of 1762 ...from the outset asserts that the drought is an example of divine retribution: ''Piniwnau'r Byd i gyd ar unwaith,/ Pa beth yw hyn o dra blin drwblaeth,/Mi glywaf gwynfan mwy am Arian,/ Nag am JESU GRIST ei hunan''...BWB no. 510, p. 2<ref>Charnell-White, C. (heb ei gyhoeddi) Literary Responses to extreme Weather in eighteenth Wales</ref> <br />
<br />
Llanllyfni; 1873: ''..in 1873 snow was coming through the roof of Llanllyfni''<ref>TCHSG 1962 Hughes and North p258</ref><br />
<br />
Llanlyfni; 31 Rhagfyr 1884: ''Clywed fod chwech neu saith o bobl wedi eu lladd yn Llanllyfni''<ref>Dyddiadur W Jones, Moelfre, (trwy garedigrwydd Mrs WE Miners a Miss DL Roberts)</ref> (unrhyw berthnas y digwyddiad hwn â'r tywydd i'w gadarnhau).<br />
<br />
Llanllyfni; 11 Chwefror 1929: ''Noson y storm [11 Chwef] bu gyrrwr y bws wrthi'n hir yn ceisio cael y dwr o'r tanc, a ninnau a'r ddau drafaeliwr yn rhoi pob cymorth iddo, ond ofer yr ymdrech. Oni bai i'r ddau drafaeliwr roi tystiolaeth i benaethiaid Cwmni'r Crosville bod y gyrrwr wedi ymdrechu'n deg i wagio'r dwr o'r tanc, buasai Moss Williams wedi colli ei waith. Drannoeth, gyda rhawiau, llwyddodd y ddau Jones i glirio'r eira a rhyddhau eu cerbydau. 'Ni chlywsom air byth oddi wrth y ferch o Roslan, ond galwodd y dynion i'n gweld droeon i ddangos eu diolchgarwch''<ref>Janet D Roberts (1985): O Ben Lly^n i Lle bu Lleu, Cyngor Gwlad Gwynedd</ref>. <br />
<br />
<br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
<br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<ref>ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3057Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T17:00:16Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love ''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<ref>O Ben Lly^n i Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd</ref><br />
<br />
Llanllyfni 1762; Thomas Roberts' ballad about the dry summer of 1762 ...from the outset asserts that the drought is an example of divine retribution: ''Piniwnau'r Byd i gyd ar unwaith,/ Pa beth yw hyn o dra blin drwblaeth,/Mi glywaf gwynfan mwy am Arian,/ Nag am JESU GRIST ei hunan''...BWB no. 510, p. 2<ref>Charnell-White, C. (heb ei gyhoeddi) Literary Responses to extreme Weather in eighteenth Wales</ref> <br />
<br />
Llanllyfni; 1873: ''..in 1873 snow was coming through the roof of Llanllyfni''<ref>TCHSG 1962 Hughes and North p258</ref><br />
<br />
Llanlyfni; 31 Rhagfyr 1884: ''Clywed fod chwech neu saith o bobl wedi eu lladd yn Llanllyfni''<ref>Dyddiadur W Jones, Moelfre, (trwy garedigrwydd Mrs WE Miners a Miss DL Roberts)</ref> (unrhyw berthnas y digwyddiad hwn â'r tywydd i'w gadarnhau).<br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
<br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<ref>ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3056Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T16:59:04Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love ''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<ref>O Ben Lly^n i Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd</ref><br />
<br />
Llanllyfni 1762; Thomas Roberts' ballad about the dry summer of 1762 ...from the outset asserts that the drought is an example of divine retribution: ''Piniwnau'r Byd i gyd ar unwaith,/ Pa beth yw hyn o dra blin drwblaeth,/Mi glywaf gwynfan mwy am Arian,/ Nag am JESU GRIST ei hunan''...BWB no. 510, p. 2<ref>Charnell-White, C. (heb ei gyhoeddi) Literary Responses to extreme Weather in eighteenth Wales</ref> <br />
<br />
Llanllyfni; 1873: ''..in 1873 snow was coming through the roof of Llanllyfni''<ref>TCHSG 1962 Hughes and North p258</ref><br />
<br />
Llanlyfni; 31 Rhagfyr 1884: ''Clywed fod chwech neu saith o bobl wedi eu lladd yn Llanllyfni''<ref>Dyddiadur W Jones, Moelfre, (trwy garedigrwydd Mrs WE Miners a Miss DL Roberts)</ref> <br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
<br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<ref>ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3055Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T16:56:15Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love ''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<ref>O Ben Lly^n i Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd</ref><br />
<br />
Llanllyfni 1762; Thomas Roberts' ballad about the dry summer of 1762 ...from the outset asserts that the drought is an example of divine retribution: ''Piniwnau'r Byd i gyd ar unwaith,/ Pa beth yw hyn o dra blin drwblaeth,/Mi glywaf gwynfan mwy am Arian,/ Nag am JESU GRIST ei hunan''...BWB no. 510, p. 2<ref>Charnell-White, C. (heb ei gyhoeddi) Literary Responses to extreme Weather in eighteenth Wales</ref> <br />
<br />
Llanllyfni; 1873: ''..in 1873 snow was coming through the roof of Llanllyfni''<ref>TCHSG 1962 Hughes and North p258</ref> <br />
<br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
<br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<ref>ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3054Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T16:54:51Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love (Dyfyniad o`r Llyfr "O Ben Lly^n i Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd)<br />
<br />
''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<br />
<br />
Llanllyfni 1762; Thomas Roberts' ballad about the dry summer of 1762 ...from the outset asserts that the drought is an example of divine retribution: ''Piniwnau'r Byd i gyd ar unwaith,/ Pa beth yw hyn o dra blin drwblaeth,/Mi glywaf gwynfan mwy am Arian,/ Nag am JESU GRIST ei hunan''...BWB no. 510, p. 2<ref>Charnell-White, C. (heb ei gyhoeddi) Literary Responses to extreme Weather in eighteenth Wales</ref> <br />
<br />
Llanllyfni; 1873: ''..in 1873 snow was coming through the roof of Llanllyfni''<ref>TCHSG 1962 Hughes and North p258</ref> <br />
<br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
<br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<ref>ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3053Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T16:53:56Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love (Dyfyniad o`r Llyfr "O Ben Ll?n I Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd)<br />
<br />
''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<br />
<br />
Llanllyfni 1762; Thomas Roberts' ballad about the dry summer of 1762 ...from the outset asserts that the drought is an example of divine retribution: ''Piniwnau'r Byd i gyd ar unwaith,/ Pa beth yw hyn o dra blin drwblaeth,/Mi glywaf gwynfan mwy am Arian,/ Nag am JESU GRIST ei hunan''...BWB no. 510, p. 2<ref>Charnell-White, C. (heb ei gyhoeddi) Literary Responses to extreme Weather in eighteenth Wales</ref> <br />
<br />
Llanllyfni; 1873: ''..in 1873 snow was coming through the roof of Llanllyfni''<ref>TCHSG 1962 Hughes and North p258</ref> <br />
<br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
<br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<ref>ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3052Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T16:39:40Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love (Dyfyniad o`r Llyfr "O Ben Ll?n I Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd)<br />
<br />
''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<br />
<br />
Llanllyfni 1762; Thomas Roberts' ballad about the dry summer of 1762 ...from the outset asserts that the drought is an example of divine retribution: ''Piniwnau'r Byd i gyd ar unwaith,/ Pa beth yw hyn o dra blin drwblaeth,/Mi glywaf gwynfan mwy am Arian,/ Nag am JESU GRIST ei hunan''...BWB no. 510, p. 2<ref>Charnell-White, C. (heb ei gyhoeddi) Literary Responses to extreme Weather in eighteenth Wales</ref> <br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
<br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<ref>ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3051Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T16:31:39Z<p>Llifon: /* Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love (Dyfyniad o`r Llyfr "O Ben Ll?n I Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd)<br />
<br />
''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
<br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<ref>ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3050Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T16:31:00Z<p>Llifon: /* Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love (Dyfyniad o`r Llyfr "O Ben Ll?n I Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd)<br />
<br />
''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
<br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911) yn Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<ref>ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3049Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T16:29:40Z<p>Llifon: /* Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love (Dyfyniad o`r Llyfr "O Ben Ll?n I Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd)<br />
<br />
''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
<br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911)<ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
Yn: Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3048Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T16:29:02Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love (Dyfyniad o`r Llyfr "O Ben Ll?n I Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd)<br />
<br />
''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
Bontnewydd a Llandwrog; 26 Rhagfyr 2015: ''Afon Gwyrfai wedi gorlifo i`r tai yn Bontnewydd, sef Stad Glanrafon, ac ar draws y ffordd ger y bont reilffordd. Rhai yn Llandwrog wedi ei chael hi hefyd, stad Dol Meredydd faswn feddwl. Dwr wedi gostyngu rwan. Glaw trwm dros nos ac yn fuan bore me wedi creu surge oedd y broblem. 57.3mm o law ddoe ar ben popeth arall''<ref>Cofnod Ifor Williams i [[Llên Natur]] (Tywyddiadur)</ref>. <br />
<br />
<br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911)<ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
Yn: Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3047Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T16:23:11Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love (Dyfyniad o`r Llyfr "O Ben Ll?n I Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd)<br />
<br />
''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Pontllyfni; 11 Mai 1961 [DYRCHAFAEL]: ''Haul braf o'r bore cynta'. Hau 3 rhes arall o fetys & chrymanu chydig yn rhagor o'r llwybr canol dros y ffordd..Efo Guto yn y Ffordyn i eglwys Llandwrog & ymlaen...''<ref>Dyddiadur Eric Jones (Siop Cymraeg Caernarfon) Wenllys, Pontllyfni [diolch i Ifanwy Rhisiart]</ref><br />
<br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911)<ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
Yn: Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3046Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T16:14:37Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love (Dyfyniad o`r Llyfr "O Ben Ll?n I Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd)<br />
<br />
''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
23 Mehefin 1937: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911)<ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
Yn: Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3045Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T16:13:28Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love (Dyfyniad o`r Llyfr "O Ben Ll?n I Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd)<br />
<br />
''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol ffynonellau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
10 Awst 1957: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911)<ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
Yn: Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3044Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T16:12:46Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love (Dyfyniad o`r Llyfr "O Ben Ll?n I Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd)<br />
<br />
''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol gyfrolau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
10 Awst 1957: ''...heaviest falls of rain over the British Isles are often asscoated with thundery situations. Two such falls ...in Wales were the 137mm which fell in 3 hours at Llansadwrn, Anglesey on 10 August 1957 and 141mm in 5 hours at Llandwrog, Caerns on 23 June 1937''<ref>The Climate of Britain: Met Office (Climatological Memorandum 140</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911)<ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
Yn: Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3043Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T15:38:11Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love (Dyfyniad o`r Llyfr "O Ben Ll?n I Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd)<br />
<br />
''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<br />
<br />
9 Gorffennaf 1949:''Fires in the gorse by Llandwrog & under our house broke out again today & the Fire brigade was called to put the fires out which they did eventually. Keeping very warm & dry. Rain badly wanted.''<ref>Dyddiaduron Y Parch. Richard Llewelyn Headley (Gyda diolch i Dr. Mari Ellis, Aberystwyth)</ref><br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol gyfrolau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911)<ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
Yn: Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3042Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T15:34:37Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love (Dyfyniad o`r Llyfr "O Ben Ll?n I Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd)<br />
<br />
''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol gyfrolau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911)<ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
Yn: Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3041Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T15:34:12Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love (Dyfyniad o`r Llyfr "O Ben Ll?n I Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd)<br />
<br />
''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
Amrywiol gyfrolau:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911)<ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
Yn: Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3040Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T15:33:36Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love (Dyfyniad o`r Llyfr "O Ben Ll?n I Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd)<br />
<br />
''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911)<ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
Yn: Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifonhttps://cof.canolfanuwchgwyrfai.cymru/index.php?title=Tywydd_Uwchgwyrfai&diff=3039Tywydd Uwchgwyrfai2018-04-18T15:32:55Z<p>Llifon: /* Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd */</p>
<hr />
<div>Mwynhaodd, dioddeddefodd a chofnododd trigolion Cwmwd Uwchgwyrfai dywydd obob math dros y canrifoedd. <br />
<br />
==Ystadegau tywydd==<br />
<br />
===Gorsafoedd cofnodi agosaf===<br />
<br />
Gorsaf Gwelfa, Llanfaglan (data Ifor Williams IW)<br />
<br />
===Crynhoadau===<br />
<br />
Tymheredd<br />
<br />
Gwynt<br />
<br />
Haul<br />
<br />
Chwyrndafliad (''precipitation'')<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am y cwmwd==<br />
<br />
Afon Llyfnwy, Pont y Cim 1612: <br />
John Love (Dyfyniad o`r Llyfr "O Ben Ll?n I Lle bu Lleu" (1985) Cyngor Gwasg Gwynedd)<br />
<br />
''Ar noson dymhestlog yng ngaeaf 1612, pan oedd y glaw yn pistyllio, a`r cornentydd hyd lechweddau`r mynyddoedd yn chwyddo`r afon Llyfnwy dros ei glannau, mentrodd mab Elernion, Llanaelhaearn, gadw`r oed a`i gariadferch yn Eithinog Wen. Rhaid oedd iddo groesi`r afon, lle saif Pont y Cim heddiw, ond oherwydd nerth a ffyrnigrwydd y dyfroedd collodd y march ei draed a boddodd y ddau yn nyfroedd y Llyfnwy.''<br />
<br />
Llyfrau log ysgolion pentrefi'r cwmwd<br />
<br />
==Cofnodion tywydd am fannau eraill gan drigolion y cwmwd==<br />
<br />
Mae Dyddiadur llong David Thomas, (Llandwrog) 1884-1892 in gyforiog o gofnodion diddorol am ei deithiau i bedwar ban. Dyma ychydig enghreifftiau (rhai yn adlewyrchu gwerthoedd ei gyfnod):<br />
<br />
Ynysoedd y Pentir Gwyrdd (''Cape Verde Islands''), 29 Ionawr 1884: ''Strong breeze and dull 1st part, very clear 2nd part. Arrived at St Vincent Is of [sic] the Cape De Verd I. at 7.20 Few of the passengers left us here (3rd class boats full of fruits were alongside. Manned by niggers some of th niggers were well dressed, others naked (most of the boys). The passengers were throwing money over the side and the little niggers use to dive for the money though the place full of sharks. The sailors changed their meat for oranges from the boats.''<br />
<br />
Tua culfor Magellan 31 Ionawr 1884: ''Strong wind & hazy (All sails set)'' a phythefnos wedyn: 14 Chwefror 1884: ''Moder breeze cold & cloudy weather. Two or three passengers were amusing themselves in shooting sea birds. One has a fouling piece. They didn't manage to bring one down though the Birds quite near to them within half the ship's length.''<br />
<br />
Dyma rai eraill:<br />
<br />
''On the 23rd [of June 1935], 141mm of rain fell at Llandwrog [gorsaf dywydd Y Llu Awyr, Morfa Dinlle?], south of Caernarfon, 108mm at Aberfeldy, Perthshire, and it is estimated that 200mm may have fallen above Auchnafree. On the 25th, 153mm was recorded in less than four hours at Swainswick, Somerset, and flooding affected hundreds of homes and businesses in Bath''<ref>Eden, P. (2008) Great British Weather Disasters (Continuum Books UK, Llundain)</ref><br />
<br />
==Digwyddiadau yn adlewyrchu tywydd arbennig==<br />
<br />
Arfon ac Eifionnydd 16 Mehefin 1911 Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911)<ref>Dafydd Guto (Fferm a Thyddyn 54)</ref><br />
Yn: Y Genedl Gymreig, Mehefin 20, (1911): ''Y mae`r tywydd eithriadol o sych a gaed yn ystod yr wythnosau diweddaf wedi cymhell yr amaethwyr mewn gwahanol rannau i dorri eu gwair, a diwedd yr wythnos ddweddaf yr oedd y gwair i`w weled wedi ei dorri mewn gwahanol ardaloedd yn Llanddeiniolen ac o Felinheli i Gaernarfon; yr oedd yr un modd yn ardaloedd Llanberis, Llandwrog, Clynnog, a Nantlle, ynghyd ā rhannau helaeth o Eifionydd.''<br />
<br />
==Cyfeiriadau==</div>Llifon